ชุดที่ 9 เรื่่อง การเกิดสารใหม่

โรงเ ักรีลยยนา ้บนีานแหพมงาจักนแท้ขร์ง 1

ชุดท่ี 9

ชดุ กจิ กรรมวทิ ยาศาสตร์

หน่วยการเรียนรู้ที่ 5 เร่ือง สารและการเปลย่ี นแปลง
กลุ่มสาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี

ช้ันประถมศึกษาปี ที่ 5
หน่วยย่อยท่ี 2 การเปลย่ี นแปลงของสาร

เรื่อง 2.3 การเกดิ สารใหม่

จดั ทาโดย
นางกลั ยานี แพงจนั ทร์
ตาแหน่ง ครู วทิ ยฐานะ ครูชานาญการพเิ ศษ
โรงเรียนบ้านหมากแข้ง อาเภอเมือง จงั หวดั อุดรธานี
สานักงานเขตพื้นทก่ี ารศึกษาประถมศึกษาอุดรธานี เขต 1

ก

คานา

ชุดกิจกรรมวทิ ยาศาสตร์ กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
ช้นั ประถมศกึ ษาปี ที่ 5 ท่ีจดั ทาข้ึนใชเ้ ป็นเครื่องมือประกอบการจดั กิจกรรมการเรียนรู้
กลุ่มวชิ าวทิ ยาศาสตร์ โดยใหน้ กั เรียนไดเ้ รียนรู้ ท้งั หมด 5 หน่วยยอ่ ย ไดแ้ ก่ เร่ือง
สารรอบตวั เรา การเปลี่ยนแปลงของสาร การจาแนกประเภทของสาร การแยกสาร
และ ผลของสารต่อชีวติ และสิ่งแวดลอ้ ม

ภายในชุดกิจกรรมวทิ ยาศาสตร์น้ี จะมีแบบทดสอบก่อนเรียน ใบความรู้
ใบกิจกรรม และแบบฝึ กหดั ทา้ ยกิจกรรมท่ีหลากหลายและน่าสนใจและทาใหน้ กั เรียน
อยากศึกษา คน้ ควา้ และมีแบบทดสอบหลงั เรียนเพอ่ื ใหน้ กั เรียนไดว้ ดั ความรู้หลงั จากท่ี
ไดศ้ ึกษาจากชุดกิจกรรมวิทยาศาสตร์แลว้ โดยมุ่งหวงั ใหน้ กั เรียนมีความคิดริเร่ิม
สร้างสรรค์ เป็นส่ิงท่ีช่วยใหน้ กั เรียนพฒั นาทกั ษะกระบวนการทางวทิ ยาศาสตร์ข้นั
พ้นื ฐาน และความรู้ในเน้ือหาวทิ ยาศาสตร์ ตลอดจนทาใหก้ ารจดั กิจกรรมการเรียนการ
สอนของครูประสบผลสาเร็จตามจุดมุ่งหมายของหลกั สูตร

กลั ยานี แพงจนั ทร์
โรงเ ักรีลยยนา ้บนีานแหพมงาจักนแท้ขร์ง

ข

สารบัญ

หน้า

คาช้ีแจงการใชช้ ุดกิจกรรมวทิ ยาศาสตร์……………………………………...1
มาตรฐานการเรียนรู้ /ตวั ช้ีวดั …………………….…………………………...2
จุดประสงคก์ ารเรียนรู้………………………………………………………..2
เวลาในการทากิจกรรม……………………………………………………….2
สื่อ วสั ดุ อุปกรณ์ และสารเคมี……………………………………………...3
แบบทดสอบก่อนเรียน……………………………………………………….4
ใบความรู้ท่ี 1 การเกิดสารใหม่……………...………………………….……7
ใบกิจกรรมท่ี 1 ขวดเป่ าลูกโป่ ง…………………………………….....……..9
ใบความรู้ที่ 2 ประโยชนแ์ ละอนั ตรายของการเกิดปฏิกิริยาเคมี……….…….13
ใบกิจกรรมท่ี 2 แบบฝึกหดั ทา้ ยกิจกรรม…………………………………...14
บทสรุป การเกิดสารใหม่…………………………………………………..16
แบบทดสอบหลงั เรียน ……………………………………………………..17
บรรณานุกรม……………………………………………………………….20
ภาคผนวก……………………………………………...………...…………21
โรงเ ักรีลยยนา ้บนีานแหพมงาจักนแท้ขร์ง

โรงเ ักรีลยยนา ้บนีานแหพมงาจักนแท้ขร์ง 1

คาชีแ้ จงการใช้ชุดกจิ กรรมวทิ ยาศาสตร์

1. ใหน้ กั เรียนทาความเขา้ ใจสาระสาคญั จุดประสงคก์ ารเรียนรู้ในแต่ละเรื่องให้
เขา้ ใจอยา่ งชดั เจน

2. ก่อนศกึ ษาชุดกิจกรรมวทิ ยาศาสตร์ ใหน้ กั เรียนทาแบบทดสอบก่อนเรียน
แลว้ ตรวจคาตอบจากเฉลยในภาคผนวก

3. ศกึ ษาและทาความเขา้ ใจเน้ือหาในแต่ละเรื่องจากใบความรู้ แลว้ ทากิจกรรม
และตรวจคาตอบจากแนวคาตอบหรือเฉลยในภาคผนวกโปรดอยา่ ขา้ มเน้ือหาเร่ืองใด
เร่ืองหน่ึงไปโดยท่ียงั ไม่เขา้ ใจ และไม่ควรดูเฉลยก่อน

4. ถา้ นกั เรียนทากิจกรรมไดถ้ ูกตอ้ ง ใหศ้ ึกษาใบความรู้ต่อไปใหค้ รบทุก
ใบความรู้ ถา้ นกั เรียนทาไม่ถูกตอ้ งใหย้ อ้ นกลบั ไปศึกษาและทาความเขา้ ใจเน้ือหา
อีกคร้ัง

5. การตรวจคาตอบใบกิจกรรมถา้ เป็นคาถามปลายเปิ ดท่ีมีคาตอบหลากหลาย
ใหอ้ ยใู่ นดุลยพนิ ิจของครูผสู้ อน

6. เมื่อศึกษาจนครบทุกเรื่องแลว้ ใหน้ กั เรียนทาแบบทดสอบหลงั เรียนและ
ตรวจคาตอบจากเฉลยในภาคผนวก

7. ถา้ นกั เรียนเกิดปัญหาในการใชช้ ุดกิจกรรมวทิ ยาศาสตร์ ใหป้ รึกษาครูผสู้ อน

อา่ นคาช้ีแจงการใช้
ชุดกิจกรรมวทิ ยาศาสตร์
เขา้ ใจแลว้ ไปเร่ิมศึกษา

ไดเ้ ลยค่ะ

2

มาตรฐานการเรียนรู้ /ตัวชี้วดั

ว 3.2 (1) ทดลองและอธิบายสมบตั ิของสารเม่ือสารเกิดการละลายและ
เปล่ียนสถานะ

ว 8.1 (1)-(8) บูรณาการลงสู่การจดั การเรียนการสอน

จุดประสงค์การเรียนรู้
1. บอกสาเหตุที่ทาใหเ้ กิดสารใหม่ได้
2. อธิบายการเปล่ียนแปลงของสารท่ีทาใหเ้ กิดสารใหม่ได้
3. ยกตวั อยา่ งการเกิดสารใหม่ในชีวติ ประจาวนั ที่มีผลกระทบต่อสิ่งมีชีวติ

และสิ่งแวดลอ้ มได้

เวลาในการทากจิ กรรม
1 ชั่วโมง
โรงเ ักรีลยยนา ้บนีานแหพมงาจักนแท้ขร์ง

3

ส่ือ วสั ดุ อปุ กรณ์ และสารเคมี

สื่อทใ่ี ช้ ไดแ้ ก่ ชุดกิจกรรมวทิ ยาศาสตร์ ชุดท่ี 9 เรื่อง การเกิดสารใหม่
วสั ดุ อปุ กรณ์ ไดแ้ ก่ . ผงฟู น้าสม้ สายชู ขวดโซดา ลูกโป่ ง
บีกเกอร์ขนาดกลาง แท่งคนสาร

โรงเ ักรีลยยนา ้บนีานแหพมงาจักนแท้ขร์ง

โรงเ ักรีลยยนา ้บนีานแหพมงาจักนแท้ขร์ง 4

แบบทดสอบก่อนเรียน

หน่วยการเรียนรู้ท่ี 5 สารในชีวติ ประจาวนั
เร่ือง การเกดิ สารใหม่

คาชี้แจง จงกาเคร่ืองหมาย ( ) ทบั ตวั อกั ษร ก, ข, ค, หรือ ง ที่เห็นวา่ เป็นคาตอบ
ที่ถูกตอ้ ง

1. ขอ้ ใดเป็นการเปลี่ยนแปลงทางเคมี
ก. รถวงิ่
ข. มะม่วงสุก
ค. น้าเดือด
ง. มะนาวหล่น

2. สารในขอ้ ใดเม่ือเกิดการเปลี่ยนแปลงแลว้ ไม่สามารถทากลบั มาใหเ้ ป็นเหมือนเดิมได้
ก. แป้งท่ีผสมน้า
ข. น้ามนั ที่ผสมกบั น้า
ค. น้าตาลที่ละลายน้า
ง. กระดาษท่ีถูกเผาไหม้

3. ขอ้ ใดไม่มกี ารเปล่ียนแปลงทางเคมี
ก. เหลก็ ที่เปี ยกน้าจนเป็นสนิม
ข. ไข่ไก่ที่ถูกทอดจนสุก
ค. ขา้ วที่บูดเน่า
ง. น้าในสระท่ีแหง้ หายไป

4. ขอ้ ใดเป็นตวั อยา่ งของการเปล่ียนแปลงทางเคมี
ก. การละลายเกลือในน้าเพ่ือใหเ้ กิดสารละลายเกลือ
ข. การแยกเกลือออกจากสารละลายเกลือโดยการระเหยแหง้
ค. การเผาไหมเ้ ช้ือเพลิงของรถยนต์
ง. การผสมเกลือแกงกบั การบูร

5

5. การกระทาของใครทาใหเ้ กิดสารใหม่ โรงเ ักรีลยยนา ้บนีานแหพมงาจักนแท้ขร์ง
ก. คุณครูดูดฝ่ นุ ในหอ้ งเรียน
ข. ภารโรงเผาหญา้ หลงั โรงเรียน
ค. นกั เรียนพบั กระดาษเป็นจรวด
ง. คุณแม่กวาดบา้ นถูบา้ น

6. ขอ้ ใดต่อไปน้ีจดั เป็นการเปล่ียนแปลงทางเคมี
ก. การสุกของผลไม้
ข. การระเหิดของน้าแขง็ แหง้
ค. การแขง็ ตวั ของน้าในช่องแช่แขง็ ตูเ้ ยน็
ง. การละลายน้าส้มสายชูกบั น้า

7. ขอ้ ใดคือการเกิดปฏิกิริยาของเหลก็
ก. เหลก็ ท่ีทาสีใหม่
ข. เหลก็ ท่ีถูกดดั เป็นรูปร่างต่างๆ
ค. เหลก็ ท่ีถูกเช่ือมเป็นเส้นเดียวกนั
ง. เหลก็ ที่เป็นสนิม

8. สารใหม่ท่ีไดจ้ ากการเผากระดาษคืออะไร
ก. ฝ่ นุ ละออง
ข. เศษกระดาษ
ค. ข้ีเถา้
ง. เขม่า

9. การเปล่ียนแปลงของสารในขอ้ ใดทาใหเ้ กิดสารใหม่
ก. เทียนไขที่หลอมเหลว
ข. กระดาษท่ีฉีกขาด
ค. น้าท่ีแขง็ ตวั
ง. ไมท้ ่ีถูกเผา

6

10. ต่อไปน้ีเป็นประโยชนข์ องการเกิดปฏิกิริยาเคมียกเว้นขอ้ ใด
ก. ทาใหเ้ กิดการระเบิด
ข. ทาสียอ้ มผา้
ค. ทาใหอ้ าหารสุก
ง. ทายารักษาโรค

โรงเ ักรีลยยนา ้บนีานแหพมงาจักนแท้ขร์ง
ไปศกึ ษาเน้ือหาจาก
ใบความรู้และทากิจกรรมกนั เลย

7

ใบความรู้ที่ 1 การเกดิ สารใหม่

การเกดิ สารใหม่ หรือการเกดิ ปฏกิ ริ ิยาเคมี อาจเกิดจากสารเพียง
ชนิดเดียว หรือสารมากกวา่ 2 ชนิด เราเห็นการเกิดปฏิกิริยา
เคมีของสาร เช่น กระดาษเป็นของแขง็ เป็นแผน่ สีขาวหรือสี
น้าตาล เม่ือจุดไฟ แผน่ กระดาษจะลุกไหม้ เมื่อดบั ไฟ เราจะ
เห็นแผน่ กระดาษกลายเป็นเถา้ สีดา เมื่อจบั จะหลุดเป็นชิ้นเลก็ ๆ
แสดงวา่ สมบตั ิของกระดาษเปลี่ยนไป กระดาษเปล่ียนไปเป็น
สารชนิดใหม่ ดงั น้นั การลุกไหมข้ องกระดาษเกดิ ปฏกิ ริ ิยาเคมี
โรงเ ักรีลยยนา ้บนีานแหพมงาจักนแท้ขร์ง
ภาพแสดงการเกิดปฏิกิริยาเคมีการเผากระดาษ

การเผาไหมข้ อง
กระดาษหรือการเผาไหมข้ อง
เทียนเป็ นการเกิดปฏิกิริ ยาเคมี
เพอื่ น ๆ มาไปดูตวั อยา่ ง
การเกิดปฏิกิริยาเคมีของสาร
ชนิดอ่ืนๆต่อไปเลยค่ะ

ไส้เทียนที่เผาไหมเ้ กิดปฏิกิริยาเคมี

โรงเ ักรีลยยนา ้บนีานแหพมงาจักนแท้ขร์ง 8

เหลก็ เมื่อสัมผสั กบั อากาศและ
ความช้ืนจะเกิดปฏิกิริยาเคมีทาใหเ้ กิด
สนิมเหลก็ สนิมเหลก็ เป็นสารใหม่
ที่เกิดข้ึน

วตั ถุต่างๆ ที่เกิดการเผาไหมท้ าให้
เกิดแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ คาร์บอน
และขเี้ ถ้า ซ่ึงเป็นสารใหม่ท่ีเกิดข้ึน
การเผาไหมท้ าใหว้ ตั ถุเปลี่ยนแปลง
ไป

การประกอบอาหาร ทาใหอ้ าหาร
ท่ีดิบสุก อาหารที่สุกไม่สามารถ
กลบั เป็นสารเดิมไดอ้ ีก หรือ
การบูดเน่าของอาหารเป็ น

การเกดิ สารใหม่

ผลไม้สุก เกิดการเปลี่ยนแปลง
ในผลไมด้ ิบใหเ้ ป็นผลไมส้ ุก มีสาร
เปลี่ยนแปลงไป เป็น
การเกดิ สารใหม่

9

ใบกจิ กรรมที่ 1 ขวดเป่ าลูกโป่ ง

จุดประสงค์การทดลอง
เพอ่ื ศกึ ษาการเกิดปฏิกิริยาเคมี

ปัญหาการทดลอง .............................................................................................................
สมมตฐิ าน ........................................................................................................................

อปุ กรณ์การทดลอง
1. ผงฟู
2. น้าสม้ สายชู
3. ขวดโซดา
4. ลูกโป่ ง
5. บีกเกอร์ขนาดกลาง
6. แท่งคนสาร

ข้นั ตอนการทดลอง
1. รินน้าส้มสายชูลงในขวดโซดาใหส้ ูงประมาณ 2 เซนติเมตร
2. ตกั ผงฟู 2 ชอ้ น เบอร์ 2 ใส่ลงในลูกโป่ ง แลว้ นาลูกโป่ งไปครอบท่ีปากขวด
โดยไม่ใหผ้ งฟูตกลงในขวด
3. ยกลูกโป่ งใหผ้ งฟูตกลงในขวด สงั เกตการเปลี่ยนแปลง
โรงเ ักรีลยยนา ้บนีานแหพมงาจักนแท้ขร์ง
ตารางบนั ทกึ ผลการทดลอง
สารทส่ี ังเกต ลกั ษณะของสาร

ผงฟู ก่อนทดลอง หลงั ทดลอง
น้าส้มสายชู
ลูกโป่ ง

โรงเ ักรีลยยนา ้บนีานแหพมงาจักนแท้ขร์ง 10

คาถามหลงั การทดลอง

1. สงั เกตเห็นอะไรภายในขวด
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
2. ลูกโป่ งมีการเปล่ียนแปลงอยา่ งไร
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
3. มีสารใหม่เกิดข้ึนหรือไม่ ทราบไดอ้ ยา่ งไร
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
4. ถา้ ตอ้ งการใหล้ ูกโป่ งมีขนาดใหญ่กวา่ เดิม จะทาอยา่ งไร
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................

สรุปผลการทดลอง
...........................................................................................................................................
...........................................................................................................................................
...........................................................................................................................................

ทากิจกรรมแลว้ ไปศึกษา
เพ่มิ เติมเลยครับ

โรงเ ักรีลยยนา ้บนีานแหพมงาจักนแท้ขร์ง 11

สารท่ีทาใหล้ ูกโป่ งพอง คือ แก๊สคาร์บอนไดออกไซด์
ท่ีเกิดจากปฏิกิริยาเคมีระหวา่ งผงฟูกบั น้าส้มสายชู ซ่ึงเป็น
สารใหม่ที่เกิดข้ึนจากการทาปฏิกิริยาเคมี ปฏิกิริยาระหวา่ ง
ผงฟูกบั น้าส้มสายชูนอกจากจะเกิดแก๊สแลว้ ยงั มีสารอ่ืน
เกิดข้ึนดว้ ย

นอกจากการเกิดแก๊ส การเปลี่ยนสี การเกิดตะกอน
และยงั มีวธิ ีพิจารณาวา่ เกิดปฏิกิริยาเคมีอีก เช่น
การเกิดกล่ิน การเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิ มีแสงหรือ
เสียงเกิดข้ึน

ปฏกิ ริ ิยาเคมที เ่ี กดิ แสงและเสียง เช่น ปฏิกิริยาที่เกิดข้ึนกบั ดอกไมไ้ ฟที่สวยงาม เป็น
การระเบิดของสารเคมี ทาใหเ้ ห็นสีสนั ท่ีสวยงาม เป็นปฏิกิริยาท่ีเกิดข้ึนอยา่ งรวดเร็ว
รุนแรงและเป็นอนั ตราย

12

จากการศึกษาในชุดกิจกรรมเพ่อื นๆ พอจะ
บอกไดไ้ หมวา่ การเปล่ียนแปลงทางเคมีกบั
การเปล่ียนแปลงทางกายภาพแตกต่างกนั
อยา่ งไรบา้ ง ไปศกึ ษาเพม่ิ เติมเลยค่ะ

การเปลยี่ นแปลงทางกายภาพโรงเ ักรีลยยนา ้บนีานแหพมงาจักนแท้ขร์งการเปลยี่ นแปลงทางเคมี

เปล่ียนแปลงลกั ษณะภายนอก เปลี่ยนแปลงองคป์ ระกอบ
เช่น รูปร่าง ขนาด สี สถานะ ทางเคมี โดยมีสมบตั ิของสาร
แต่ยงั มีสมบตั ิของสารคงเดิม เปล่ียนแปลงไป
ไม่มีสารใหม่เกิดข้ึน มีสารใหม่เกิดข้ึน

สามารถกลบั ไปเป็นสารเดิมได้ ไม่สามารถทาใหก้ ลบั ไปเป็น
สารเดิมได้ หรือเป็นไปไดย้ าก

13

ใบความรู้ท่ี 2 ประโยชน์และอนั ตรายของการเกดิ ปฏกิ ริ ิยาเคมี

ประโยชน์ของการเกดิ ปฏกิ ริ ิยาเคมีทาใหเ้ กิดสารใหม่ และผลของปฏิกิริยาเคมี
นาไปใชป้ ระโยชน์ เช่น ใชท้ ายารักษาโรค ใชท้ าสียอ้ มผา้

โรงเ ักรีลยยนา ้บนีานแหพมงาจักนแท้ขร์งยารักษาโรคสียอ้ มผา้

อนั ตรายของการเกดิ ปฏกิ ริ ิยาเคมีทาใหเ้ กิดอนั ตรายได้ เช่น การลุกไหมท้ าใหเ้ กิด
แกส๊ คาร์บอนไดออกไซด์ คาร์บอนมอนนอกไซด์ ซ่ึงเป็นแก๊สที่เป็นพิษ การระเบิด
ทาใหเ้ กิดไฟไหมท้ รัพยส์ ินเสียหาย

การลุกไหมท้ าใหเ้ กิดแกส๊ คาร์บอนไดออกไซด์ และทรัพยส์ ินเสียหาย

14

ใบกจิ กรรมท่ี 2 แบบฝึ กหัดท้ายกจิ กรรม

คาชี้แจง ตอบคาถามต่อไปน้ีใหถ้ ูกตอ้ งและสมบูรณ์ที่สุด (ขอ้ ละ 1 คะแนน)

จากขอ้ 1 - 6 ใหต้ อบวา่ เป็นการเปล่ียนแปลงทางกายภาพหรือการเปลี่ยนแปลงทางเคมี

1. การตม้ น้าจนเดือดกลายเป็นไอ 1.....................................................

2. การผสมปูนซีเมนตเ์ พ่ือเทพ้นื ถนน 2.....................................................

3. การทอดไข่ 3.....................................................

4. การเผาขยะ 4.....................................................

5. การละลายของน้าแขง็โรงเ ักรีลยยนา ้บนีานแหพมงาจักนแท้ขร์ง5.....................................................

6. การสุกของมะม่วง 6.....................................................

7. การเปลี่ยนแปลงในลกั ษณะใดบา้ งท่ีแสดงวา่ มีการเกิดปฏิกิริยาเคมีเกิดข้ึน
...........................................................................................................................................
...........................................................................................................................................
8. การทาปฏิกิริยาเคมีระวา่ งผงฟูกบั น้าส้มสายชูมีการเปล่ียนแปลงอยา่ งไร

ที่แสดงวา่ เกิดปฏิกิริยาเคมี
...........................................................................................................................................
...........................................................................................................................................
9. การเปลี่ยนแปลงท่ีทาใหเ้ กิดสารใหม่เป็นการเปล่ียนแปลงใด
...........................................................................................................................................
...........................................................................................................................................
10. ขณะท่ีจุดเทียนไขมีการเปลี่ยนแปลงอยา่ งไรบา้ ง
...........................................................................................................................................
...........................................................................................................................................

15

11. บอกประโยชนข์ องการเกิดปฏิกิริยาเคมี มา 2 ขอ้
...........................................................................................................................................
...........................................................................................................................................
12. บกอนั ตรายของการเกิดปฏิกิริยาเคมี มา 2 ขอ้
...........................................................................................................................................
...........................................................................................................................................
13. บอกแนวทางในการป้องกนั อนั ตรายจากการเกิดปฏิกิริยาเคมีของดอกไมไ้ ฟ
...........................................................................................................................................
...........................................................................................................................................
14. แก๊สที่เกิดจากการเผาไหม้ คือแกส๊ ใดและส่งผลต่อสิ่งแวดลอ้ มอยา่ งไร
...........................................................................................................................................
...........................................................................................................................................
15. นกั เรียนจะมีส่วนช่วยลดแก๊สพิษที่เกิดจากการเผาไหมไ้ ดอ้ ยา่ งไรบา้ ง บอกมา 2 ขอ้
...........................................................................................................................................
...........................................................................................................................................

ชื่อ – สกลุ ........................................................................ ช้นั ................ เลขท่ี ............
คะแนนเตม็ 10 คะแนน คะแนนท่ีได.้ ................................คะแนน
โรงเ ักรีลยยนา ้บนีานแหพมงาจักนแท้ขร์ง

โรงเ ักรีลยยนา ้บนีานแหพมงาจักนแท้ขร์ง 16

บทสรุป การเกดิ สารใหม่

การเกดิ สารใหม่ หรือการเกดิ ปฏิกริ ิยาเคมี

เป็นการเปลี่ยนแปลงของสาร อาจเกิดจากสารชนิดเดียวหรือเกิดจากสาร
มากกวา่ 2 ชนิด ทาปฏิกิริยาเคมีกนั ทาใหเ้ กิดสารใหม่ หรือเรียกวา่
การเกดิ สารใหม่ ซ่ึงมีสมบตั ิเปลี่ยนไปจากเดิม การเปลี่ยนแปลงท่ีแสดงวา่ มี
สารใหม่เกิดข้ึนหรือมีปฏิกิริยาเคมีเกิดข้ึน พจิ ารณาจาก การเกิดตะกอน
เกิดแก๊ส สีของสารเปลี่ยนไป มีกล่ินเกิดข้ึน มีการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิ
หรืออาจมีแสงหรือเสียงเกิดข้ึน
ประโยชน์ของการเกดิ ปฏกิ ริ ิยาเคมีทาใหเ้ กิดสารใหม่ และผลของปฏิกิริยาเคมี
นาไปใชป้ ระโยชน์
อนั ตรายของการเกดิ ปฏกิ ริ ิยาเคมีทาใหเ้ กิดอนั ตรายได้ เช่น การลุกไหมท้ าให้
เกิดแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ คาร์บอนมอนนอกไซด์ ซ่ึงเป็นแก๊สท่ีเป็นพิษ
การระเบิด ทาใหเ้ กิดไฟไหมท้ รัพยส์ ินเสียหาย

ศกึ ษาเขา้ ใจแลว้ ไปทาแบบทดสอบ
หลงั เรียนไดเ้ ลย

โรงเ ักรีลยยนา ้บนีานแหพมงาจักนแท้ขร์ง 17

แบบทดสอบหลงั เรียน

หน่วยการเรียนรู้ท่ี 5 สารในชีวติ ประจาวนั
เรื่อง การเกดิ สารใหม่

คาชี้แจง จงกาเครื่องหมาย ( ) ทบั ตวั อกั ษร ก, ข, ค, หรือ ง ท่ีเห็นวา่ เป็นคาตอบ
ท่ีถูกตอ้ ง

1. ขอ้ ใดไม่มกี ารเปลี่ยนแปลงทางเคมี
ก. เหลก็ ท่ีเปี ยกน้าจนเป็นสนิม
ข. ไข่ไก่ที่ถูกทอดจนสุก
ค. ขา้ วท่ีบูดเน่า
ง. น้าในสระที่แหง้ หายไป

2. ขอ้ ใดเป็นตวั อยา่ งของการเปล่ียนแปลงทางเคมี
ก. การละลายเกลือในน้าเพอ่ื ใหเ้ กิดสารละลายเกลือ
ข. การแยกเกลือออกจากสารละลายเกลือโดยการระเหยแหง้
ค. การเผาไหมเ้ ช้ือเพลิงของรถยนต์
ง. การผสมเกลือแกงกบั การบูร

3. ขอ้ ใดเป็นการเปลี่ยนแปลงทางเคมี
ก. รถวง่ิ
ข. มะม่วงสุก
ค. น้าเดือด
ง. มะนาวหล่น

4. สารในขอ้ ใดเมื่อเกิดการเปลี่ยนแปลงแลว้ ไม่สามารถทากลบั มาใหเ้ ป็นเหมือนเดิมได้
ก. แป้งท่ีผสมน้า
ข. น้ามนั ที่ผสมกบั น้า
ค. น้าตาลท่ีละลายน้า
ง. กระดาษท่ีถูกเผาไหม้

18

5. ขอ้ ใดคือการเกิดปฏิกิริยาของเหลก็โรงเ ักรีลยยนา ้บนีานแหพมงาจักนแท้ขร์ง
ก. เหลก็ ที่ทาสีใหม่
ข. เหลก็ ที่ถูกดดั เป็นรูปร่างต่างๆ
ค. เหลก็ ท่ีถูกเช่ือมเป็นเส้นเดียวกนั
ง. เหลก็ ท่ีเป็นสนิม

6. การเปลี่ยนแปลงของสารในขอ้ ใดทาใหเ้ กิดสารใหม่
ก. เทียนไขที่หลอมเหลว
ข. กระดาษท่ีฉีกขาด
ค. น้าที่แขง็ ตวั
ง. ไมท้ ่ีถูกเผา

7. การกระทาของใครทาใหเ้ กิดสารใหม่
ก. คุณครูดูดฝ่ นุ ในหอ้ งเรียน
ข. ภารโรงเผาหญา้ หลงั โรงเรียน
ค. นกั เรียนพบั กระดาษเป็นจรวด
ง. คุณแม่กวาดบา้ นถูบา้ น

8. ต่อไปน้ีเป็นประโยชนข์ องการเกิดปฏิกิริยาเคมียกเว้นขอ้ ใด
ก. ทาใหเ้ กิดการระเบิด
ข. ทาสียอ้ มผา้
ค. ทาใหอ้ าหารสุก
ง. ทายารักษาโรค

9. ขอ้ ใดต่อไปน้ีจดั เป็นการเปล่ียนแปลงทางเคมี
ก. การสุกของผลไม้
ข. การระเหิดของน้าแขง็ แหง้
ค. การแขง็ ตวั ของน้าในช่องแช่แขง็ ตูเ้ ยน็
ง. การละลายน้าส้มสายชูกบั น้า

19

10. สารใหม่ท่ีไดจ้ ากการเผากระดาษคืออะไร
ก. ฝ่ นุ ละออง
ข. เศษกระดาษ
ค. ข้ีเถา้
ง. เขม่า

โรงเ ักรีลยยนา ้บนีานแหพมงาจักนแท้ขร์งไปตรวจดูเฉลยแบบทดสอบ
หลงั เรียนในภาคผนวก กนั เลย

โรงเ ักรีลยยนา ้บนีานแหพมงาจักนแท้ขร์ง 20

บรรณานุกรม

กระทรวงศกึ ษาธิการ. (2549). คู่มือครูสาระการเรียนรู้พืน้ ฐานวทิ ยาศาสตร์ กล่มุ สาระ
การเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์. กรุงเทพฯ : โรงพิมพค์ ุรุสภาลาดพร้าว.

ศิริรัตน์ วงศศ์ ิริและรักซอ้ น รัตนว์ จิ ิตตเ์ วช. (2552). หนังสือเรียนสาระการเรียนรู้
พืน้ ฐานกล่มุ สาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์ ป.6. กรุงเทพฯ : อกั ษรเจริญทศั น.์

สถาบนั ส่งเสริมการสอนวทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลย.ี (2547). หนังสือกจิ กรรมสาระ
การเรียนรู้พืน้ ฐาน เร่ือง สารและสมบัติของสาร กล่มุ สาระการเรียนรู้
วทิ ยาศาสตร์ ช่วงช้ันท่ี 2 ช้ันประถมศึกษาปี ที่ 4 – 6. กรุงเทพฯ : คุรุสภา
ลาดพร้าว.
. (2549). หนังสือเรียนสาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์ กล่มุ สาระการเรียนรู้
วทิ ยาศาสตร์ ช้ันประถมศึกษาปี ที่ 6. กรุงเทพฯ : คุรุสภาลาดพร้าว.

สมพงษ์ จนั ทร์โพธ์ิศรี. (ม.ป.ป.). คู่มือเตรีมสอบสารและสมบตั ขิ องสาร วทิ ยาศาสตร์
ม.1 . กรุงเทพฯ : ธีรพงษก์ ารพมิ พ.์

สมศกั ด์ิ สินธุระเวชญ,์ อรุณี ลิมศิริ และคณะ. (2548). ส่ือการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์
สมบูรณ์แบบ ช้ันประถมศึกษาปี ท่ี 6 ตามหลกั สูตรการศึกษาข้นั พืน้ ฐาน
พทุ ธศักราช 2544. กรุงเทพ: วฒั นาพานิช.

สาลี รักสุทธี และ สุวรีย์ เวยี งนนท.์ (2548). แผนการจดั การเรียนรู้กล่มุ สาระ
การเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์ ป.6 ภาคเรียนที่ 2 ตามหลกั สูตรการศึกษาข้นั พืน้ ฐาน
พทุ ธศักราช 2544. กรุงเทพฯ : พฒั นศึกษา.

เสียง เชษฐศริ ิพงศ.์ (2551). ตวิ โจทย์เตรียมสอบวทิ ยาศาสตร์ ป.6 และสอบเข้า ม. 1.
กรุงเทพฯ : นิพนธ.์

เอกรินทร์ ส่ีมหาศาล, รุจิร์ ภู่สาระ และ สุรดิษฐ์ ทองเปรม. (ม.ป.ป.). ส่ือการเรียนรู้
สาระพืน้ ฐาน แม่บทมาตรฐานวทิ ยาศาสตร์ ป.6. กรุงเทพฯ : อกั ษรเจริญทศั น.์

โรงเกรัลียยนาบนา้ ี นแหพมงาจกันแทขรง้ ์ 21

ภาคผนวก

22

เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียนโรงเ ักรีลยยนา ้บนีานแหพมงาจักนแท้ขร์ง

1. ข
2. ง
3. ง
4. ค
5. ข
6. ก
7. ง
8. ค
9. ง
10. ก

ตอบผดิ ไม่เป็นไร ไปศกึ ษา
เน้ือหาแลว้ ทาแบบทดสอบ

หลงั เรียนกนั ใหม่

23

แนวคาตอบใบกจิ กรรมท่ี 1

จุดประสงค์การทดลอง

เพอ่ื ศกึ ษาการเกิดปฏิกิริยาเคมี

ปัญหาการทดลอง เมื่อผสมผงฟูกบั น้าสม้ สายชูมีการเปล่ียนแปลงอยา่ งไร

สมมติฐาน เมื่อผสมผงฟกู บั น้าส้มสายชูจะมีสารใหม่เกิดข้ึน

ตารางบนั ทกึ ผลการทดลอง

สารทส่ี ังเกต ลกั ษณะของสาร

โรงเ ักรีลยยนา ้บนีานแหพมงาจักนแท้ขร์งก่อนทดลอง หลงั ทดลอง

ผงฟู ผงสีขาว เกิดฟองแก๊ส

น้าส้มสายชู ของเหลวใส เกิดฟองแกส๊

ลูกโป่ ง ลูกโป่ งแบนลีบ ลูกโป่ งพองข้ึน

คาถามหลงั การทดลอง

1. สังเกตเห็นอะไรภายในขวด

มีฟองแก๊สเกิดข้ึน

2. ลูกโป่ งมีการเปลี่ยนแปลงอยา่ งไร

ลูกโป่ งพองข้ึน

3. มีสารใหม่เกิดข้ึนหรือไม่ ทราบไดอ้ ยา่ งไร

มีสารใหม่เกิดข้ึน สงั เกตจากลูกโป่ งท่ีพองข้ึน แสดงวา่ มีแก๊สเกิดข้ึน

4. ถา้ ตอ้ งการใหล้ ูกโป่ งมีขนาดใหญ่กวา่ เดิม จะทาอยา่ งไร

เพ่มิ ผงฟูและน้าส้มสายชูมากข้ึนและเขยา่ ขวดใหเ้ กิดปฏิกิริยาเคมีระหวา่ งสาร

มากข้ึน

สรุปผลการทดลอง

เม่ือผสมผงฟูกบั น้าสม้ สายชูสารท้งั สองทาปฏิกิริยากนั และมีสารใหม่เกิดข้ึน

คือ แกส๊ คาร์บอนไดออกไซด์

24

แนวคาตอบใบกจิ กรรมที่ 2

จากขอ้ 1 - 6 ใหต้ อบวา่ เป็นการเปลี่ยนแปลงทางกายภาพหรือการเปล่ียนแปลงทางเคมี

1. การตม้ น้าจนเดือดกลายเป็นไอ 1. การเปล่ียนแปลงทางกายภาพ

2. การผสมปูนซีเมนตเ์ พื่อเทพ้นื ถนน 2. การเปลี่ยนแปลงทางเคมี

3. การทอดไข่ 3. การเปลี่ยนแปลงทางเคมี

4. การเผาขยะ 4. การเปล่ียนแปลงทางเคมี

5. การละลายของน้าแขง็ 5. การเปล่ียนแปลงทางกายภาพ

6. การสุกของมะม่วง 6. การเปล่ียนแปลงทางเคมี

โรงเ ักรีลยยนา ้บนีานแหพมงาจักนแท้ขร์ง
7. การเปลี่ยนแปลงในลกั ษณะใดบา้ งที่แสดงวา่ มีการเกิดปฏิกิริยาเคมีเกิดข้ึน
มีฟองแก๊สเกิดข้ึน มีสีเปล่ียนไป มีตะกอน มีกล่ินเกิดข้ึน
มีอุณหภูมิเปลี่ยนแปลง มีสีและมีแสงเกิดข้ึน

8. การทาปฏิกิริยาเคมีระว่างผงฟูกบั น้าส้มสายชูมีการเปลี่ยนแปลงอยา่ งไร
ที่แสดงวา่ เกิดปฏิกิริยาเคมี
มีฟองแก๊สเกิดข้ึน

9. การเปล่ียนแปลงที่ทาใหเ้ กิดสารใหม่เป็นการเปล่ียนแปลงใด
การเปลี่ยนแปลงทางเคมี

10. ขณะท่ีจุดเทียนไขมีการเปลี่ยนแปลงอยา่ งไรบา้ ง
มีการเผาไหมข้ องไส้เทียนเป็นการเปลี่ยนแปลงทางเคมี ส่วนการไหมข้ อง
แท่งเทียนข้ีผ้งึ บางส่วนเผาไหมเ้ ป็นการเปลี่ยนแปลงทางเคมี แต่บางส่วนท่ี
หลอมเหลวเป็ นน้ าตาเทียนเป็ นการเปลี่ยนแปลงทางกายภาพ

11. บอกประโยชนข์ องการเกิดปฏิกิริยาเคมี มา 2 ขอ้
1.ใชใ้ นการผลิตยารักษาโรค
2. ใชใ้ นการผลิตสารท่ีใชใ้ นชีวติ ประจาวนั

25

12. บอกอนั ตรายของการเกิดปฏิกิริยาเคมี มา 2 ขอ้
1. เกิดการระเบิด
2. เกิดการทาปฏิกิริยาของสารบางชนิดที่ทิง้ ลงในน้าแลว้ ทาใหน้ ้าเสียได้

13. บอกแนวทางในการป้องกนั อนั ตรายจากการเกิดปฏิกิริยาเคมีของดอกไมไ้ ฟ
1. อยา่ เล่นดอกไมไ้ ฟในที่ท่ีมีผคู้ นแออดั
2. เดก็ ควรเล่นอยใู่ นการดูแลของผใู้ หญ่

14. แก๊สท่ีเกิดจากการเผาไหม้ คือแก๊สใดและส่งผลต่อสิ่งแวดลอ้ มอยา่ งไร
แกส๊ คาร์บอนไดออกไซด์ แกส๊ คาร์บอนมอนอกไซด์ ทาใหอ้ ากาศเป็นพิษ

15. นกั เรียนจะมีส่วนช่วยลดแก๊สพิษที่เกิดจากการเผาไหมไ้ ดอ้ ยา่ งไรบา้ ง บอกมา 2 ขอ้
1. ช่วยลดการเผาไหม้ เช่นลดการขบั ขี่รถจกั รยานยนต์
2. ใชไ้ ฟฟ้านอ้ ยลงช่วยลดการปล่อยแก๊สพษิ ออกสู่อากาศของโรงงานผลิตไฟฟ้า
โรงเ ักรีลยยนา ้บนีานแหพมงาจักนแท้ขร์ง

26

เฉลยแบบทดสอบหลงั เรียนโรงเ ักรีลยยนา ้บนีานแหพมงาจักนแท้ขร์ง

1. ง
2. ค
3. ข
4. ง
5. ง
6. ง
7. ข
8. ก
9. ก
10. ค

ลองเปรียบเทียบคะแนน
ก่อนเรียนกบั หลงั เรียนวา่ ได้

เพม่ิ ข้ึนกี่คะแนน

โรงเกรัลียยนาบนา้ ี นแหพมงาจกันแทขรง้ ์

27