เนื้อหา
ถอดรหัสปฏิทินจีน ตอนที่ 2 : “ต้นฟ้า-ก ิ ่ งด ิ น” รหัสจากอดีตภพ • วันนี้ (4 ธ.ค. 2563) ตามปฎิทินจีน คือ 庚子年十月二十 geng1-zi3-nian2-shi2-yue4-er4-shi2 • หรือ “วันที่ยี่สิบ เดือนสิบ ปี“เกิงจื่อ” เนื้อหา https://www.facebook.com/MandarinTheory/posts/1740477912796929
ส ่ วนของ “วัน” และ “เดือน” น ้ น ั เข้าใจไดไ้ ม ่ ยาก • แต่ในส่วนของ “ปี” กลับไม่ใช่ ตัวเลข ที่น ามาบวกลบคูณหารได้ อย่างที่คุ้นเคยแล้ว.. • “เกิงจื่อ” คืออะไร แปลว่าอะไร บอกอะไรได้บ้าง เหล่านี้คือสิ่งที่เราจะมาหาค าตอบกันในโพสท์นี้ค่า พร้อมแล้วตามมาเลย!! เนื้อหา
ต อ บ แ บ บ ง่า ย สุ ด ๆ ( ต ดั ที่ไ ป ที่ม า ทุ ก อ ย า่ง อ อ ก) : • ปี 庚子 หรือ “เกิงจื่อ” ที่เห็นนี้ คือ “ชื่อ ”ของล าดับที่ 37 ในระบบการนับล าดับ 1 -60 ของจีนโบราณ ที่เรียกว่า 天干地支 tian 1 -gan 1 -di 4 -zhi1 หรือ “ต้นฟ้า -กิ่งดิน” นั่นเอง เนื้อหา
天干地支 • 天 tian1 “เทียน” = ฟ้า • 干 gan4 = ล าต้น (ของต้นไม้) / แกนกลาง / แกนหลัก • 地 di4 “ตี้” = ดิน • 支 zhi1 “จือ” = กิ่งก้านสาขา (ที่แตกย่อยออกมา) ในที่นี้ความหมายเหมือน 枝 zhi1 ที่แปลว่า กิ่งก้าน (ของต้นไม้) • รวมกันเป็น 天干地支 ซึ่งมักถูกย่อว่า 干支 gan1-zhi1 (ตัดค าว่าฟ้ากับดินออกเหลือแค่ ต้น-กิ่ง) เนื้อหา
ระบบ 干支 gan 1 -zhi1 หรือ “ต้น - กิ่ง” น้ี • เป็นการรวมเอาระบบการนับเลข 天干 “ต้นฟ้า” และ 地支 “กิ่งดิน” เข้าด้วยกัน เนื้อหา
地 支 เนื้อหา
天干 tian1-gan1 หรือ “ต้นฟ้า” เนื้อหา • คือ ระบบการนับ ล าดับ 1-10 ของจีนโบราณ โดยล าดับที่ 1) 甲 jia3 “เจี่ย” ; 2) 乙 yi3 “อี่” ; 3) 丙 bing3 “ปิ่ง” ; 4) 丁 ding1 “ติง” ; 5) 戊 wu4 “อู้/วู่” ; 6) 己 ji3 “จี่” ; 7) 庚 geng1 “เกิง” ; 8) 辛 xin1 “ซิน” ; 9) 壬 ren2 “เหริน” ; 10) 癸 gui3 “กุ่ย”
วา ่ กน ั วา ่ แรกเร ิ ่ มเด ิ มท ี เป็ นระบบท ี ่ สร ้ างข ้ึ น เพื่อใช้นับ “วัน” เนื้อหา • ปัจจุบัน ใช้มากในการแทนล าดับ 1,2,3,4… เป็นภาษาจีน (แบบทางการมากๆ หรือเพื่อเพิ่มความคลาสสิค) ; ใช้แทนจ านวนทางเคมี mono-, di-, tri-, tetra-, and so on ; • ใช้แทน 2 ฝ่ายทางกฎหมาย เช่น ผู้ร้อง-ผู้ถูกร้อง สองฝ่ายในสัญชญชา (甲方乙方 jia3-fang1-yi3-fang1) ฯลฯ
เสริม
地支 di 4 -zhi1 หรือ “ กิ่ง ดิ น ” เนื้อหา • คือ ระบบการนับ ล าดับ 1 -12 ของจีนโบราณ โดยล าดับ 1) 子 zi3 “จื่อ” ; 2) 丑 chou3 “โฉ่ว” ; 3) 寅 yin2 “หยิน” ; 4) 卯 mao3 “เหม่า” ; 5) 辰 chen2 “เฉิน” ; 6) 巳 si4 “ซื่อ” ; 7) 午 wu3 “อู่” ; 8.) 未 wei4 “เว่ย” ; 9) 申 shen1 “เซิน” ; 10) 酉 you3 “โหย่ว” ; 11) 戌 xu1 “ซวี” ; 12) 亥 hai4 “ไฮ่ ”
วา ่ กน ั วา ่ แรกเร ิ ่ มเด ิ มท ี เป็ นระบบท ี ่ สร ้ างข ้ึ น เพื่อใช้นับ “เดือน” เนื้อหา • ต่อมาใช้นับสิ่งอื่นๆที่มีจ านวน 12 ด้วย เช่น "ชั่วยาม" ใน 1 วัน ; • ปีนักษัตร โดย 子 zi3 คือ ปีชวด (หนู) ไล่ไปจนถึง 亥 hai4 คือ ปีกุน (หมู) เป็นต้น
天干地支 เนื้อหา • มีค าแปลมากมายหลากหลาย ในภาษาไทย • ทั้งที่แปลตามตัวอักษร เช่น ต้นฟ้า -กิ่งดิน กิ่งฟ้า -ก้านดิน ก้านฟ้า -กิ่งดิน • และแปลแบบจ าเพาะกับวัตถุประสงค์ เช่น ราศีบน -ราศีล่าง ซึ่งจ าเพาะไปที่การใช้ทางโหราศาสตร์
วิธีนับ เนื้อหา • 天干 หรือ “ต้นฟ้า” แบ่งเป็น 阳干 -阴干 หรือ ต้นหยาง -ต้นหยิน ; • โดย “เลขคี่” เป็น หยาง ( 阳) และ “เลขคู่” เป็น หยิน ( 阴)
วิธีนับ เนื้อหา • 地支 หรือ “กิ่งดิน” แบ่งเป็น 阳支 -阴支 หรือ กิ่งหยาง -กิ่งหยิน • โดย “เลขคี่” เป็น หยาง ( 阳) และ “เลขคู่” เป็น หยิน ( 阴)
เสริม
ใ น ก า ร จ บั คู่天干 ก บั 地支 เป็ น 干支 น้ นั เนื้อหา • ต้นหยางจะคู่กับกิ่งหยาง ; ต้นหยินจะคู่กับกิ่งหยิน • ท าให้ระบบต้นฟ้า-กิ่งดิน นับได้เพียง 60 ล าดับ (แทนที่จะเป็น 120)
โดยเร ิ ่ มตน ้ จาก干支 (ต้นฟ้ าก ิ ่ งด ิ น) ล าดับที่ 1 คือ 甲子 jia2-zi3 (ต้นฟ้าที่ 1ค ู ่ กบ ั ก ิ ่งดินที่ 1) เนื้อหา • ล าดับ 2 = 乙丑 (ต้นฟ้าที่ 2 คู่กับ กิ่งดินที่ 2) ไปเรื่อยๆจนถึง 10 癸酉 (ต้นฟ้าที่ 10 คู่กับ กิ่งดินที่ 10)
ถึ ง ต ร ง น้ี “ต้นฟ้า” ครบ 10 แล้ว ต้อง ว น ข้ึ น ร อ บ ใ ห ม่ เนื้อหา • ในขณะที่ “กิ่งดิน” ยังเหลืออีกสองล าดับ • ดังนั้น 干支 ล าดับที่ 11 จึงเป็น 甲戌 (ต้นฟ้าที่ 1 คู่กับ กิ่งดินที่ 11 ) ; ล าดับ 12 = 乙亥 (ต้นฟ้าที่ 2 คู่กับ กิ่งดินที่ 12 )
六十甲子介紹 1~10 甲子 乙丑 丙寅 丁卯 戊辰 己巳 庚午 辛未 壬申 癸酉 11~20 甲戌 乙亥 丙子 丁丑 戊寅 己卯 庚辰辛巳 壬午 癸未 21~30 甲申 乙酉 丙戌 丁亥 戊子 己丑 庚寅辛卯 壬辰 癸巳 31~40甲午乙未 丙申 丁酉 戊戌 己亥 庚子 辛丑 壬寅 癸卯 41~50甲辰 乙巳 丙午 丁未 戊申 己酉 庚戌 辛亥 壬子 癸丑 51~60甲寅 乙卯 丙辰 丁巳 戊午 己未 庚申 辛酉 壬戌 癸亥 เนื้อหา
ถ ึ งตรงน ้ ี “ก ิ ่ งด ิ น” ครบ 12 แล้ว ต้องข ้ึ นรอบใหม ่ เนื้อหา • ล าดับที่ 13 จึงเป็น 丙子 (ต้นฟ้าที่ 3 คู่กับ กิ่งดินที่ 1) เช่นนี้ไปเรื่อยๆ จนถึงล าดับสุดท้าย คือล าดับที่ 60 = 癸亥 gui3-hai4 (ต้นฟ้าที่ 10 คู่กับ กิ่งดินที่ 12) • นับเป็ น 1 รอบใหญ่ หรือ เรียกว่า 一个甲子 yi2-ge4-jia2-zi3 (หนึ่งเจี๋ยจื่อ)
ต ่ อจาก60 นับ “1” • หรือ 甲子 (ต้นฟ้าที่ 1 คู่กับ กิ่งดินที่ 1) ใหม่ • วนไปเช่นนี้เรื่อยๆ ไม่มีที่สิ้นสุด เนื้อหา
ด ว้ ย เ ห ตุ น้ี.... รอบอายุ 60 ปี จึงมีความส าคัญมากในวัฒนธรรมจีน เนื้อหา • เพราะเป็นปีที่ “ปีเกิดต้นฟ้า -กิ่งดิน” วนมาซ ้าเดิมอีกครั้ง • คนๆนั้น จะถูกเรียกว่า เป็นผู้ที่อยู่ในช่วงอายุ 花甲之年 hua 1 -jia 3 -zhi 1 -nian2 • และปีๆนั้น ก็จะเรียกว่า 本命年 ben 3 -ming 4 -nian2 (ของผู้นั้น )
本命年 • แปลตามตัวอักษร ได้ความหมายประมาณ “ปีดวงชะตา” • ตามความเชื่อ จะต้องใช้สีแดงแก้เคล็ด เช่น ใส่เครื่องประดับ หรือเครื่องแต่งกายสีแดง เป็นต้น (ต่อมาค านี้และประเพณีนี้ ได้เปลี่ยนมาใช้กับทุกๆปีที่ครบรอบนักษัตร 12 ปี) เนื้อหา
เสริม
เสริม
การศึกษาทางโบราณคดี พบวา ่ • ในสมัยราชวงศ์ซาง (เกือบ 4 พันปีที่แล้ว) มีการใช้ระบบ “ต้นฟ้า-กิ่งดิน” ในการบอก “วันที่” เสริมด้วยการบอกลักษณะของดวงจันทร์ในวันนั้นๆ (เช่น เต็มดวง ใกล้เต็มดวง เดือนมืด เป็นต้น) • ส่วนการระบุ “ปี” ใช้ ล าดับปีใน “รัชสมัย” ต่างๆ ซึ่งเป็นวิธีที่ใช้สืบมาโดยตลอดจนถึงราชวงศ์สุดท้ายของจีน (ราชวงศ์ชิง) เช่น “คังซีปีที่ 14” ฯลฯ (แต่ละยุคสมัยมีความแตกต่างในรายละเอียด ซึ่งผู้เขียนจะมาเล่าให้ฟังในโอกาสต่อๆไปนะคะ) เนื้อหา
ราชวงศ์ซาง เนื้อหา
ต ่ อมา.. หลังจากลองผิดลองถูก • ปรับปรุงพัฒนากันอยู่ เป็นร้อยเป็นพันปี (ไว้ค่อยเล่าให้ฟังอีกแล้ว) • ระบบการระบุวันเดือนปีของจีนโบราณ ก็มาลงตัวตรงแบบที่เราเห็นในปัจจุบัน คือ ใช้ “ลักษณะของดวงจันทร์” ในการระบุ “วัน” ; ใช้รอบเวลาจาก “คืนเดือนมืด” （朔 shuo4）หน ึ่ง จนถึง คืนเดือนมืด ถัดไป เนื้อหา
โ ด ย ร ะ ห ว า่งกลาง มี “วันเพ็ญ” • หรือวันพระจันทร์เต็มดวง ( 望 wang 4) ในการนับ “เดือน” • และเพื่อไม่ให้สับสนกับ “เดือน” ทางสุริยคติ เดือนทางจันทรคติเช่นนี้ จึงเรียกว่า 朔望月 shuo 4 -wang 4 -yue 4 เนื้อหา
朔望月 เนื้อหา
แต ่ สา หร ั บวน ั น ้ ี เพื่อไม ่ใหเ ้ป็ นการยาวมากเก ิ นไป • เราจะมาเจาะลึกลงไป แค่วิธีการระบุ “ปี” ของจีนโบราณ ด้วย “ต้นฟ้า-กง ิ่ดน ิ” • ส่วนวิธีการระบุเดือน วันและเวลา จนเป็น “เวลาตกฟาก 8 อักษร” จะมาพูดถึงในตอนต่อๆไปนะคะ... (ใช้ “ต้น-กิ่ง” ให้คล่องกันก่อน) เนื้อหา
เ ป ลี่ย น ค ริ ส ต ศ์ กั ร า ช เ ป็ น ต น้ ฟ้ า กิ่ง ดิ น • เนื่องจาก ไม่มีใครรู้ว่า 甲子 “เจี๋ยจื่อ” แรก เริ่มต้นที่ใด และการบันทึกที่ผ่านมา ก็ไม่มีการระบุว่า ณ ขณะนั้น เป็น “เจี๋ยจื่อ” ที่เท่าไหร่ เนื้อหา
ดง ั น ้ น ั การบอกปี ดว ้ ย“ต้นฟ้า-ก ิ ่ งด ิ น” จึงเป็ นเพียงการบอกปี แบบ “สัมพัทธ์” เท ่ าน ้ น ั คือ รู้เพียงว่า แต่ละปี ห่างกันกี่ปี กี่รอบ แต่ไม่อาจจะนับได้ว่าปีนั้น เป็นปีที่เท่าไหร่ นับตั้งแต่จ ุ ดเร ิ่มต ้ นของศักราช เหมือนอย่างพุทธศักราช (พ.ศ.) หรือคริสต์ศักราช (ค.ศ.) ที่เราคุ้นเคยกัน.. เนื้อหา
เนื้อหา
โ ช ค ดี ที่ค น โ บ ร า ณ ไ ม่ไ ด ร้ ะ บุ ปี ด้วยวิธี น้ี..วิธีเดียว • หากแต่ มีการใช้ล าดับปีใน “รัชสมัย” ร่วมเข้ามา • เมื่อน า 2 วิธี (เป็นอย่างน้อย) มาประกอบกัน เนื้อหา
รัชศก..เฉิง - ฮ ว า่ ปีที่สิบสี่ เสริม
และที่ส าคัญ คือ การนับปี ด้วย “ต้นฟ้า - กิ่ง ดิ น” น้ นั เนื้อหา • นับตั้งแต่เริ่มใช้อย่างเป็นทางการ ในสมัย ร า ช ว ง ศ ฮ์่ัน (2 พันกว่าปีที่แล้ว) แล้ว ก็ไม่เคยขาดตอนเลย จนถึงปัจจุบัน
นักประวัติศาสตร์จีน เนื้อหา • จึงสามารถระบุเวลา ของเหตุการณ์ต่างๆในอดีต ได้อย่างละเอียด • ท าให้ประวัติศาสตร์จีน เรียกได้ว่าเป็ นประวัติศาสตร์ ของอารยธรรมเก่าแก่ทตี่่อเนื่อง ยาวนาน และ ค ร บ ถ้ว น ท ส ีุ่ ด ใ น โ ล ก
รวมถึงท าให้ ใน.. ว นั น้ี..เวลา น้ี เนื้อหา • เรายังสามารถค านวณ “ปีต้น -กิ่ง” (干支年 gan 1 -zhi 1 -nian 2 ) หรือ ปีตามปฏิทินจีนโบราณ (农历年 nong2-li4-nian 2 ) ได้ง่ายๆ จากปี ค.ศ. • และยังคงสามารถ เป็นส่วนหนึ่ง บนสายป่ านแห่งกาลเวลา อันยาวไกล ที่ไม่มีทีท่าว่าจะสิ้นสุด..
สูตรค านวณปี ตามปฏิทินจีน จากปี ค.ศ. • และกลับกัน มีมากมายหาได้ตาม อ า กู๋ทั่วไป • แต่ส าหรับผู้เขียน สมองส่วนคณิตศาสตร์ ไม่ค่อยจะพัฒนาเท่าไหร่ บวกกับขี้เกียจจ าสูตร • จึงชอบใช้วิธี “จับคู่” มากกว่า โดย.. เนื้อหา
จบ ั ค ู ่ “เลข(ลง)ท้าย” ของปี ค.ศ. กบ ั “ต้นฟ้า” —ค.ศ. ลงท้ายด้วย 4 = ปี 甲 (1) —ค.ศ. ลงท้ายด้วย 5 = ปี乙 (2) … • จับคู่ “ปีนักษัตร” กับ “กิ่งดิน” —อันนี้เป็นคู่ของมันอยู่แล้วอย่างที่ได้บอกไป 子 zi3 คือ ปีชวด (หนู) ไล่ไปจนถึง 亥 hai4 คือ ปีกุน (หมู) เนื้อหา ทุกปี ค.ศ. 4 5 6 7 8 9 0 1 2 3 ที่ลงท้ายด้วย ราศีบน 甲 乙 丙 丁 戊 己 庚 辛 壬 癸
ราศีบน 甲 乙 丙 丁 戊 己 庚 辛 壬 癸 ราศีล่าง子丑寅卯辰巳午未申酉戌亥 เสริม
ราศีล่าง อ่านว่า ปี นักษัตร ธ า ตุ อิม /เอี๊ยง ทั่วไป เทียนเต็ก 子 จื้อ ห นู -ชวด น ้า เอี๊ยง อิม 丑 ทิ่ว วัว - ฉ ลูดิน อิม อิม 寅 เอี้ยง เสือ -ขาล ไม้ เอี๊ยง เอี๊ยง 卯 เบ้า กระต่าย -เถาะ ไม้ อิม อิม 辰 ซิ้ง งูใ ห ญ่ -มะโรง ดิน เอี๊ยง เอี๊ยง 巳 จี๋ งู เ ล ก ็ -มะเส็ง ไฟ อิม เอี๊ยง 午 โง่ว ม้า -มะเมีย ไฟ เอี๊ยง อิม 未 บี่ แพะ -มะแม ดิน อิม อิม 申 ซิม ลิง -วอก ทอง เอี๊ยง เอี๊ยง 酉 อิ้ว ไก่ -ระกา ทอง อิม อิม 戌 สุ ก สุ นัข -จอ ดิน เอี๊ยง เอี๊ยง 亥 ไห ห มู - กุ น น ้า อิม เอี๊ยง เสริม
ทุ ก ปี พ . ศ . 7 8 9 0 1 2 3 4 5 6 ที่ลงท้ายด้ว ย ราศีบน 甲 乙 丙 丁 戊 己 庚 辛 壬 癸 อ่านว่า กะ อิก เปี้ ย เตง โบ่ว กี้ แก ซิง หยิม กุ๋ ย ธ า ตุไม้ ไม้ ไฟ ไฟ ดิน ดิน ทอง ทอง น ้า น ้า อิม /เอี๊ยง เอี๊ยง อิม เอี๊ยง อิม เอี๊ยง อิม เอี๊ยง อิม เอี๊ยง อิม เสริม ทุ ก ปี ค . ศ . 4 5 6 7 8 9 0 1 2 3 ที่ลงท้ายด้ว ย
เพราะฉะน ้ น ั • ถ้ารู้ปี ค.ศ. และนักษัตรของปีหนึ่งๆ ก็จะรู้ปี “ต้นฟ้ากิ่งดิน” ทันที เช่น ปีนี้ 2020 —— เลข 0 = 庚 ; ปีหนู = 子 ดังนั้น ปีนี้จึงเป็นปี 庚子 geng1-zi3 หรือ “เกิงจื่อ” นั่นเอง!! เนื้อหา 庚 子 ปี 2020
ปี 1911 ปฎิวัติล้มราชวงศ์ชิง • ที่เรียกว่า “ปฎิวัติซินไฮ่” ก็เพราะว่า ปีนั้น (ลงท้ายด้วย 1 = 辛 ; ห่างกับปีนี้ 109 ปี เท่ากับ 9 รอบ + 1 ปี จึงย่อมจะเป็นปีกุน (หมู)... ปีกิ่งดิน = 亥 ) ตามปฎิทินจีน นับเป็นปี 辛亥 xin 1 -hai4 หรือ “ซินไฮ่” นั่นเอง!! เนื้อหา
เสริม
ปี 1911 ปฎิวัติล้มราชวงศ์ชิง เสริม
เนื้อหา • ตอนนี้ ทุกคนน่าจะสามารถ บอกปีเกิดแบบ “ต้นฟ้า-กิ่งดิน” ของตัวเองได้ ภายในเสี้ยววินาทีแล้ว ใช่ไหมคะ • ถ้ายาวไปกว่านี้ ทั้งผู้อ่านผู้เขียนคงไม่ต้องท างานท าการกันพอดี เรื่องของปีจันทรคติ ; การเพิ่ม “อธิกมาส” ; “เวลาตกฟากแปดอักษร” และอื่นๆ อีกมากมาย ค่อยมาต่อกันในบทความถัดๆไปนะคะ 祝大家辛巳日愉快 • ขอให้ทุกคนมีความสุขในวัน “ซินซื่อ” ค่า.. https://www.facebook.com/MandarinTheory/posts/1740477912796929 辛 巳