คำบาลี

รายงาน เรื่อง ค าบาลี เสนอ นางฐานิตย์ นาคศิริ จัดท าโดย นางสาวบุณยานุช หาบุญมี เลขที่ 9 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 รายงานนี้เป็นส่วนหนึ่งของวิชาภาษาไทย ภาคเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2565 โรงเรียนสุนทรภู่พิทยา อ าเภอเเกลง จังหวัดระยอง

กิตติกรรมประกาศ โครงงานภาษาไทย เรื่อง ค าบาลี นี้ส าเร็จลุล่วงได้ด้วยความกรุณาช่วยเหลือ แนะน า ให้ ค าปรึกษา ตรวจสอบแก้ไขข้อบกพร่องต่าง ๆ ด้วยความเอาใจใส่อย่างดียิ่งจาก ครูฐานิตย์ นาคศิริ ครูผู้สอน รายวิชาโครงงานภาษาไทย ท 30208 ผู้เขียนกราบขอบพระคุณเป็นอย่างสูง ขอขอบพระคุณครูฐานิตย์ นาคศิริ กลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย โรงเรียนสุนทรภู่พิทยา ที่กรุณาให้ผู้เขียน ได้สัมภาษณ์เรื่องเกี่ยวกับค าบาลี ขอขอบคุณครูบรรณารักษ์ห้องสมุดโรงเรียนสุนทรภู่พิทยาที่ให้ความอนุเคราะห์และความสะดวกในการ ค้นคว้าหาข้อมูล ขอขอบคุณนาย นางฐานิตย์ นาคศิริและญาติพี่น้องทุกคนที่ช่วยเหลือสนับสนุนทั้งด้านก าลังใจและก าลัง ทรัพย์ด้วยดีตลอดมา นอกจากนี้ยังมีผู้ที่ให้ความร่วมมือช่วยเหลืออีกหลายท่าน ซึ่งผู้เขียนไม่สามารถกล่าว นามในที่นี้ได้หมด จึงขอขอบคุณทุกท่านเหล่านั้นไว้ ณ โอกาสนี้ด้วย คุณค่าทั้งหลายที่ได้รับจากรายงานการศึกษาความเรียงขั้นสูงฉบับนี้ ผู้เขียนขอมอบเป็นกตัญญูกตเวทีแด่ บิดามารดา และบูรพาจารย์ที่เคยอบรมส่งสอน รวมทั้งผู้มีพระคุณทุกท่าน บุณยานุช หาบุญมี

บทคัดย่อ โครงงานภาษาไทย เรื่องค าบาลี จัดท าขึ้นเพื่ออยากให้ทุกคนรู้จักค าบาลีและเข้าใจค าบาลีมากขึ้น วัตถุประสงค์ 1) เพื่อให้เข้าใจความหมายของค าต่าง ๆ ได้เป็นอย่างดี 2) เพื่อช่วยให้เรียนภาษาไทยหรือไวยากรณ์ไทยได้ง่าย 3) เพื่อช่วยให้สามารถใช้ค าภาษาบาลีได้อย่างไพเราะสละสลวย

สารบัญ เรื่อง หน้า บทคัดย่อ กิตติกรรมประกาศ บทที่ 1 บทน า 1 บทที่ 2 เอกสารที่เกี่ยวข้อง 2-6 บทที่ 3 วิธีด าเนินการศึกษา 3 บทที่ 4 ผลการศึกษา 8 -ตารางแสดงหน่วยเสียงในภาษาบาลี 8-9 -พยัญชนะวรรคของภาษาบาลี 9 -หลักตัวสะกดตามภาษาบาลี 10 -ตัวอย่างภาษาบาลี 11 บทที่ 5 สรุปผลการศึกษา 12 บรรณานุกรม

บทที่ 1 บทน า 1.ที่มาของโครงงาน ปัจจุบันมีการศึกษาภาษาบาลีอย่างกว้างขวางในประเทศที่นับถือพุทธศาสนาเถรวาท เช่น ศรีลังกา พม่า ไทย ลาว กัมพูชา และอินเดีย แม้กระทั่งในอังกฤษ ก็มีผู้สนใจศึกษาพระพุทธศาสนาได้พากันจัดตั้ง เพื่อศึกษาภาษาบาลีและวรรณคดีภาษาบาลี รวมถึงการแปลและเผยแพร่ เฉพาะในประเทศไทยนั้น มีการศึกษาภาษาบาลีในวัดมาช้านาน และยังมีเปิดสอนในลักษณะหลักสูตรเร่งรัดที่มหาวิทยาลัยสงฆ์ทั้งสองแห่งกล่าวคือมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลั ย และมหามกุฏราชวิทยาลัย นอกจากนี้ในปัจจุบันสถาบันทดสอบการศึกษาแห่งชาติยังจัดสอบข้อสอบความถ นัดทางด้านภาษาบาลี จึงได้ท าโครคงงานนี้เพื่ออยากให้ทุกคนรู้จักค าบาลีและเข้าใจค าบาลีมากขึ้น 2.วัตถุประสงค์ 1) เพื่อให้เข้าใจความหมายของค าต่าง ๆ ได้เป็นอย่างดี 2) เพื่อช่วยให้เรียนภาษาไทยหรือไวยากรณ์ไทยได้ง่าย 3) เพื่อช่วยให้สามารถใช้ค าภาษาบาลีได้อย่างไพเราะสละสลวย 3.ขอบเขตของโครงงาน ค าบาลี 4.วิธีด าเนินการ 1. คัดเลือกหัวข้อโครงงานที่สนใจจะท า 2. ศึกษาค้นคว้าจากเอกสารและแหล่งข้อมูล 3. จัดท าเค้าโครงของโครงงานที่จะท า 4. การลงมือท าโครงงาน 5. การเขียนรายงานและจัดท าคู่มือการใช้ 5.ประโยชน์ที่ได้รับ เพื่ออยากให้ทุกคนรู้จักค าบาลีและเข้าใจค าบาลีมากขึ้น 1

บทที่ 2 เอกสารที่เกี่ยวข้อง โครงงานภาษาไทยเรื่องค าบาลี ได้ศึกษาและรวบรวมเอกสารดังนี้ หน่วยภาษาบาลี แบ่งเป็นหน่วยเสียงสระ และหน่วยเสียงพยัญชนะ ดังนี้ ● หน่วยเสียงสระ มีด้วยกัน 8 ตัว หรือ 8 หน่วยเสียง ได้แก่ อะ อา อิ อี เอ อุ อู โอ ● หน่วยเสียงพยัญชนะ มีด้วยกัน 33 ตัว หรือ 33 หน่วยเสียง (ในภาษาสันสกฤต มี 34 หน่วยเสียง) โดยแบ่งเป็นพยัญชนะวรรค 25 ตัว และพยัญชนะอวรรค 8 ตัว ตารางแสดงหน่วยเสียงในภาษาบาลี ตามแหล่งเสียง (วรรค)เขียนด้วยอักษรไทยและอักษรโรมัน วรรค สระ อโฆษะ (อโฆส) (ไม่ก้อง) โฆษะ (โฆส) (ก้อง) อโฆษะ รัสสระ (สั้น) ทีฆสระ (ยาว) สิถิล (เบา) ธนิต (หนัก) สิถิล (เบา) ธนิต (หนัก) นาสิก อวรรค กัณฐชะ อ(ะ) a อา ā ก ka ข kha ค ga ฆ gha ง ṅa ห ha ตาลุชะ อิ i อี ī, เอ e จ ca ฉ cha ช ja ฌ jha ญ ña ย ya มุทธชะ - - ฏ ṭa ฐ ṭha ฑ ḍa ฒ ḍha ณ ṇa ร ra ฬ ḷa ทันตชะ - - ต ta ถ tha ท da ธ dha น na ล la ส sa โอฏฐชะ อุ u ป pa ผ pha พ ba ภ bha ม ma ว va 2

อวรรค (เศษวรรค) ได้แก่ ย (ya) ร (ra) ล (la) ว (va) ส (sa) ห (ha) ฬ (ḷa) อ (aṃ) ตารางแสดงเสียงสระในบาลี 1 . สระ อะ a [a], aṃ [ã] สระกลาง-ต่ า เสียงสั้น ปากไม่ห่อ 2 . สระ อา ā [aː] สระกลาง-ต่ า เสียงยาว ปากไม่ห่อ 3 . สระ อิ i [i], iṃ [ĩ] สระหน้า-สูง เสียงสั้น ปากไม่ห่อ 4 . สระ อี ī [iː] สระหน้า-สูง เสียงยาว ปากไม่ห่อ 5 . สระ อุ u [u] สระหลัง-สูง เสียงสั้น ปากห่อ 6 . สระ อู ū [uː], uṃ [ũ] สระหลัง-สูง เสียงยาว ปากห่อ 7 . สระ เอ e [eː] หรือ [eˑ] สระหน้า-กลาง เสียงยาวหรือเสียงกึ่งยาว ปากไม่ห่อ พยัญชนะวรรคของภาษาบาลี 3

หลักตัวสะกดตามภาษาบาลี 1. ค าบาลี เมื่อมีตัวสะกดต้องมีตัวตาม 2. พยัญชนะที่เป็นตัวสะกดได้ คือ พยัญชนะแถวที่ 1, 3, 5 3. พยัญชนะแถวที่ 1 สะกด พยัญชนะแถวที่ 1, 2 ในวรรคเดียวกันตาม เช่น สักกะ ทุกข์ สัจจะ มัจฉา อิตถี หัตถ์ บุปผา ฯลฯ 4. พยัญชนะแถวที่ 3 สะกด พยัญชนะแถวที่ 3, 4 ในวรรคเดียวกันเป็นตัวตาม เช่น พยัคฆ์ พุทธ อัคคี อัชฌาสัย อวิชชา ฯลฯ 5. พยัญชนะแถวที่ 5 สะกด พยัญชนะทุกตัวในวรรคเดียวกันตามได้ เช่น สังข์ องค์ สงฆ์ สัญชาติ สัณฐาน สันดาป สันธาน สัมผัส สัมพันธ์ คัมภีร์ อัมพร ฯลฯ 6. พยัญชนะเศษวรรค เป็นตัวสะกดได้บางตัว เช่น อัยกา มัลลิกา วิรุฬห์ ชิวหา ฯลฯ ตัวอย่างภาษาบาลี กิตติ ภริยา กิเลส มัจจุราช กิริยา มัจฉา กีฬา มัชฌิม เขต มหันต์ ขณะ เมตตา คิมหันต์มิจฉา จตุบท มเหสี จิต มุสา จุฬา มัสสุ โจร รัตนา เจดีย์ โลหิต จุติ วัตถุ ฉิมพลี วิชา ญาติ วิญญาณ ดิถี วิตถาร ดารา วิริยะ ดุริยะ วิสุทธิ์ เดชะ วุฒิ ทัพพี สงกา ทิฐิ สังข์ นาฬิกา สงฆ์ นิพพาน สูญ นิลุบน สิริ ปฏิทิน สันติ ปฏิบัติ สัญญาณ ปฐพี เสมหะ ปกติ สัจจะ ปัญญา สติ ปัจจัย โสมนัส บุคคล อิทธิ บัลลังก์ อัคคี บุปผา อัจฉรา โบกขรณี อนิจจา ปฐม อัชฌาสัย ปัญหา อายุ พยัคฆ์ โอวาท ภัตตา โอรส ภิกขุ โอกาส หมวดหมู่หลักของภาษาบาลี ภาษานี้พูดในกัมพูชา, อินเดีย, พม่า, ศรีลังกา และ ไทย ข้อมูลเกี่ยวกับภาษาบาลี: 4

แก้ไขข้อมูลภาษา ชื่อบัญญัติ บาลี ชื่อพ้อง ● บาฬี ● ปาลิ ● ปาลี ● ปาฬิ ● ปาฬี ● Pali ตระกูลกลุ่มภาษา อินโด-อารยันกลาง บรรพบุรุษ ● อินโด-ยูโรเปียนดั้งเดิม o อินโด-อิเรเนียนดั้งเดิม ▪ อินโด-อารยันดั้งเดิม ▪ สันสกฤต อักษรที่ใช้ ● ไทย ● พราหมี ● เทวนาครี ● เบงกอล ● สิงหล ● พม่า ● ไทธรรม ● ลาว ● เขมร ● ละติน 5

ภาษาบาลีไม่มีภาษาลูกหลานหรือลักษณะย่อยในรายการของโมดูลข้อมูลภาษาของวิกิพจนานุกรม ● หมวดหมู่:การบ ารุงรักษาข้อมูลภาษาบาลี: บาลี entries, or entries in other languages containing บาลี terms, that are being tracked for attention and improvement by editors. ● หมวดหมู่:ค าหลักภาษาบาลี: ค าหลักภาษาบาลี ที่จัดแบ่งหมวดหมู่ตามวจีวิภาค ● หมวดหมู่:ศัพท์ที่รับมาจากภาษาบาลี: Categories with terms that originate from บาลี. ● หมวดหมู่:ศัพท์ภาษาบาลีแบ่งตามรากศัพท์: บาลี terms categorized by their etymologies. ● หมวดหมู่:ภาษาบาลี:หัวข้อทั้งหมด: บาลี terms organized by topic, such as "Family" or "Chemistry". หมวดหมู่:แม่แบบภาษาบาลี: บาลีแม่แบบ, containing reusable wiki code that help with creating and managing entries. 6

บทที่ 3 วิธีการด าเนินการโครงงาน ผู้จัดท าโครงงานมีวิธีด าเนินงานโครงงานตามขั้นตอนดังนี้ 1.ศึกษาจาก https://sites.google.com/site/dreamdear02/kha-bali-san-skvs ขั้นตอนการด าเนินการโครงงาน 1.ขั้นเตรียมการ -หาค าและข้อมูลต่างๆของค าบาลี 2.ขั้นวางแผนการด าเนินการ -เรียบเรียงความรู้ที่หามา 3.ขั้นด าเนินงานตามแผนที่วางไว้ -จัดท าเป็นหนังสืออิเล็กทรอนิก 4.ขั้นติดตามและประเมินผล -คาดหวังว่าจะตรงตามวัตถุประสงค์ 7

บทที่ 4 ผลการด าเนินงาน จากการศึกษาค าบาลี นั้น สามารถรวบรวมพยัญชนะวรรคของภาษาบาลีเเละหลักตัวสะกดตามภาษาบาลี หน่วยภาษาบาลี แบ่งเป็นหน่วยเสียงสระ และหน่วยเสียงพยัญชนะ ดังนี้ ● หน่วยเสียงสระ มีด้วยกัน 8 ตัว หรือ 8 หน่วยเสียง ได้แก่ อะ อา อิ อี เอ อุ อู โอ ● หน่วยเสียงพยัญชนะ มีด้วยกัน 33 ตัว หรือ 33 หน่วยเสียง (ในภาษาสันสกฤต มี 34 หน่วยเสียง) โดยแบ่งเป็นพยัญชนะวรรค 25 ตัว และพยัญชนะอวรรค 8 ตัว ตารางแสดงหน่วยเสียงในภาษาบาลี ตามแหล่งเสียง (วรรค) เขียนด้วยอักษรไทยและอักษรโรมัน วรรค สระ อโฆษะ (อโฆส) (ไม่ก้อง) โฆษะ (โฆส) (ก้อง) อโฆษะ รัสสระ (สั้น) ทีฆสระ (ยาว) สิถิล (เบา) ธนิต (หนัก) สิถิล (เบา) ธนิต (หนัก) นาสิก อวรรค กัณฐชะ อ(ะ) a อา ā ก ka ข kha ค ga ฆ gha ง ṅa ห ha ตาลุชะ อิ i อี ī, เอ e จ ca ฉ cha ช ja ฌ jha ญ ña ย ya ทันตชะ - - ต ta ถ tha ท da ธ dha น na ล la ส sa 8

ตารางแสดงเสียงสระในบาลี 1. สระ อะ a [a], aṃ [ã] สระกลาง-ต่ า เสียงสั้น ปากไม่ห่อ 2. สระ อา ā [aː] สระกลาง-ต่ า เสียงยาว ปากไม่ห่อ 3. สระ อิ i [i], iṃ [ĩ] สระหน้า-สูง เสียงสั้น ปากไม่ห่อ 4. สระ อี ī [iː] สระหน้า-สูง เสียงยาว ปากไม่ห่อ 5. สระ อุ u [u] สระหลัง-สูง เสียงสั้น ปากห่อ 6. สระ อู ū [uː], uṃ [ũ] สระหลัง-สูง เสียงยาว ปากห่อ 7. สระ เอ e [eː] หรือ [eˑ] สระหน้า-กลาง เสียงยาวหรือเสียงกึ่งยาว ปากไม่ห่อ 8. สระ โอ o [oː] หรือ [oˑ] สระหลัง-กลาง เสียงยาวหรือเสียงกึ่งยาว ปากห่อ พยัญชนะวรรคของภาษาบาลี หลักตัวสะกดตามภาษาบาลี 1. ค าบาลี เมื่อมีตัวสะกดต้องมีตัวตาม 2. พยัญชนะที่เป็นตัวสะกดได้ คือ พยัญชนะแถวที่ 1, 3, 5 3. พยัญชนะแถวที่ 1 สะกด พยัญชนะแถวที่ 1, 2 ในวรรคเดียวกันตาม เช่น สักกะ ทุกข์ สัจจะ มัจฉา อิตถี หัตถ์ บุปผา ฯลฯ 4. พยัญชนะแถวที่ 3 สะกด พยัญชนะแถวที่ 3, 4 ในวรรคเดียวกันเป็นตัวตาม เช่น พยัคฆ์ พุทธ อัคคี อัชฌาสัย อวิชชา ฯลฯ 9

5. พยัญชนะแถวที่ 5 สะกด พยัญชนะทุกตัวในวรรคเดียวกันตามได้ เช่น สังข์ องค์ สงฆ์ สัญชาติ สัณฐาน สันดาป สันธาน สัมผัส สัมพันธ์ คัมภีร์ อัมพร ฯลฯ 6. พยัญชนะเศษวรรค เป็นตัวสะกดได้บางตัว เช่น อัยกา มัลลิกา วิรุฬห์ ชิวหา ฯลฯ ตัวอย่างภาษาบาลี กิตติ ภริยา กิเลส มัจจุราช กิริยา มัจฉา กีฬา มัชฌิม เขต มหันต์ ขณะ เมตตา คิมหันต์ มิจฉา จตุบท มเหสี จิต มุสา จุฬา มัสสุ โจร รัตนา เจดีย์ โลหิต จุติ วัตถุ ฉิมพลี วิชา ญาติ วิญญาณ ดิถี วิตถาร ดารา วิริยะ ดุริยะ วิสุทธิ์ เดชะ วุฒิ ทัพพี สงกา ทิฐิ สังข์ นาฬิกา สงฆ์ นิพพาน สูญ นิลุบน สิริ ปฏิทิน สันติ ปฏิบัติ สัญญาณ ปฐพี เสมหะ ปกติ สัจจะ ปัญญา สติ ปัจจัย โสมนัส บุคคล อิทธิ บัลลังก์ อัคคี บุปผา อัจฉรา โบกขรณี อนิจจา ปฐม อัชฌาสัย ปัญหา อายุ พยัคฆ์ โอวาท ภัตตา โอรส ภิกขุ โอกาส หมวดหมู่หลักของภาษาบาลี ภาษานี้พูดในกัมพูชา, อินเดีย, พม่า, ศรีลังกา และ ไทย ข้อมูลเกี่ยวกับภาษาบาลี: แก้ไขข้อมูลภาษา ชื่อบัญญัติ บาลี ชื่อพ้อง ● บาฬี ● ปาลิ ● ปาลี ● ปาฬิ ● ปาฬี ● Pali รหัสภาษา pi ตระกูล-กลุ่มภาษา อินโด-อารยันกลาง 10

ภาษาบาลีไม่มีภาษาลูกหลานหรือลักษณะย่อยในรายการของโมดูลข้อมูลภาษาของวิกิพจนานุกรม ● หมวดหมู่:การบ ารุงรักษาข้อมูลภาษาบาลี: บาลี entries, or entries in other languages containing บาลี terms, that are being tracked for attention and improvement by editors. ● หมวดหมู่:ค าหลักภาษาบาลี: ค าหลักภาษาบาลี ที่จัดแบ่งหมวดหมู่ตามวจีวิภาค ● หมวดหมู่:ศัพท์ที่รับมาจากภาษาบาลี: Categories with terms that originate from บาลี. ● หมวดหมู่:ศัพท์ภาษาบาลีแบ่งตามรากศัพท์: บาลี terms categorized by their etymologies. ● หมวดหมู่:ภาษาบาลี:หัวข้อทั้งหมด: บาลี terms organized by topic, such as "Family" or "Chemistry". ● หมวดหมู่:แม่แบบภาษาบาลี: บาลีแม่แบบ, containing reusable wiki code that help with creating and managing entries. 11

บทที่ 5 สรุปผลการศึกษา 1.ประโยชน์ที่ได้รับจากการท าโครงงาน เพื่ออยากให้ทุกคนรู้จักค าบาลีและเข้าใจค าบาลีมากขึ้น 2. การน าผลการศึกษาไปใช้ -ใช้ในการเรียนรู้และศึกษาเรื่องค าบาลี 3.ข้อเสนอแนะ 1. ท าโครงงานเรื่องนี้ต่อ โดยเก็บรวบรวมให้มากที่สุดเท่าที่จะมากได้ 2. จัดรวบรวม จ าแนก จัดหมวดหมู่ให้เป็นระบบ 12

บรรณานุกรม http://www.digitalschool.club/digitalschool/thai2_4_1/thai1_3/more/page2.php https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%A9%E0%B8%B2% E0%B8%9A%E0%B8%B2%E0%B8%A5%E0%B8%B5 https://www.trueplookpanya.com/learning/detail/20038