BAHANAJAR TEMBANG MACAPAT GAMBUH KANGGE KELAS VII SEMESTER GASAL KURIKULUM MERDEKA Dening : Wahyu Haryansyah, S.Pd., Gr.
TEMBANG MACAPAT GAMBUH IDENTITAS Kelas Mata Pelajran Materi : VII / Kurmer : Bahasa Jawa : Tembang Macapat Capaian Pembelajaran Peserta didik mampu membaca teks sastra (tembang macapat/parikan/dongeng/geguritan/cerita pendek/cerita rakyat/cerita wayang epos Ramayana/ lainnya) dari teks visual dan audio visual. INDIKATOR PENCAPAIAN KOMPETENSI 3. Setelah mengetahui aturan tembang(C), peserta didik(A) dapat membaca teks tembang Gambuh sesuai dengan cakepan dan titi laras(B) dengan benar(D) dan mandiri.(P5) 4. Setelah mencermati isi teks Gambuh melalui diskusi(C), peserta didik(A) secara bernalar kritis dapat menyimpulkan amanat/petutur luhur(B) dengan benar(D). (C5) 1. Setelah menyimak materi cerita pengalaman melalui power point, membaca teks tembang Gambuh dan videonya tembang Gambuh(C), peserta didik(A) menganalisis dan mengartikan kata-kata sulit dalam legenda(B) dengan benar(D) secara gotong royong.(C4) 2. Setelah mencermati teks tembang Gambuh baik di buku maupun video(C), peserta didik(A) dapat menjelaskan isi dan struktur dalam tembang Gambuh (B) dengan benar(D) dan secara kreatif.(C5)
PETA KONSEP MATERI TEMBANG MACAPAT 1 Pengertian Tembang Macapat 2 Jenis Tembang lan Watake 6 5 3 4 Paugeran Tembang Sasmita Tembang Macapat Isine tembang Tembang Gambuh
CACAhing TembAng macApAT 1. MASKUMAMBANG 2. MIJIL 3. SINOM 4. KINANTHI 5. ASMARADANA 6. GAMBUH 7. DHANDHANGGULA 8. DURMA 9. PANGKUR 10. MEGATRUH 11. POCUNG
No Tembang Watak Kanggo Medhar 1 Mijil prihatin rasa sedhih, suka pitutur melas, gandrung 2 Maskumambang nelangsa, ngeres-ngeresi rasa sedhih, kelara-lara nelangsa 3 Sinom canthas, ether gandrung, suka pitutur prenes, sigrak 4 Asmarandana sedhih, prihatin ing asmara carita sedhih lan asmara 5 Gambuh sumanak, sumandulur Pitutur 6 Kinanthi seneng, tresna, grapyak suka pitutur rasa tresna 7 Dhandhanggula ngresepake, nggambarna rasa apa bae 8 Durma sereng, nepsu rasa sereng, paprangan, tantangan 9 Pangkur sereng, nepsu pitutur sereng, carita perang 10 Megatruh trenyuh, melas carita susah 11 Pocung gregeten, kendho carita sakepenake
No Tembang Macapat Sasmita 1 Mijil wiyos, winiraos, rarasati, metu. 2 Maskumambang kambang, kentir, kencana timbul ing warih. 3 Sinom anom, taruna, srinata, roning kamal, pangrawit, weni, logondhang. 4 Asmarandana asmara, kasmaran ing driya, branta, kingkin, sedhih. 5 Gambuh tambuh, embuh, kambuh, jumboh; lan tembung-tembung kang awanda “mbuh”. 6 Kinanthi kanthi, kekanthen, gandheng. 7 Dhandhanggula manis, legi, sarkara, hartati, madu, dhandhang, guladrawa. 8 Durma mundur, udur, durcara, duraka. 9 Pangkur mingkur, mungkur, kukur-kukur, yuda kenaka. 10 Megatruh duduk, dudukwuluh, pegat, megat, ruh, aruh. 11 Pocung mucung, pinucung, kluwak, lan tembung-tembung kang nduweni wanda “cung”.
Mijil bayi kang nembe lair. Maskumambang bayi kang dereng ketara jaler menapa estri, taksih kambangkambang ingkandhutan. Sinom lare ingkang dados remaja. Asmarandana lare mudha ingkang nandhang asmara. Gambuh asmara ingkang nyawiji lan mbangun kaluwarga. Kinanthi dilatih mlampah. Dhandhanggula asmara ingkang endah, manis, lan nyengsemaken, sedaya gegayuhan kasembadan. Durma penggalih condhong dhateng akhirat. Pangkur yuswa sampun sepuh lan ngungkuraken kadonyan. Megatruh tiyang seda punika pegat (pedhot) ruhipun. Pocung layon dipunbuntel dado pocong. Isi Tembang Macapat
PADA 1 Sekar gambuh ping catur, kang cinatur polah kang kalantur, tanpa tutur katula-tula katali, kadaluwarsa kapatuh, kapatuh pan dadi awon. PADA 2 Aja nganti kabanjur, barang polah ingkang nora jujur, yen kebanjur sayekti kojur tan becik, becik ngupayaa iku, pitutur ingkang sayektos. PADA 3 Tutur bener puniku, sayektine apantes tiniru, nadyan metu saking wong sudra papeki, lamun becik nggone muruk, iku pantes sira anggo. PADA 4 Ana pocapanipun, adiguna adigang adigung, pan adigang kidang adigung pan esthi, adiguna ula iku, telu pisan mati sampyoh.
Gatra Teks Tembang Gambuh Guru Wilangan Guru Lagu 1 Se/kar/gam/buh/ping/ca/tur/ /1/2/3/4/5/6/7/ 7 wilangan u 2 Kang/ci/na/tur/po/lah/kang/ka/lan/tur/ 1/2/3/4/5/6/7/8/9/10/ 10 wilangan u 3 Tan/pa/tu/tur/ka/tu/la/tu/la/ka/ta/li, 1/2/3/4/5/6/7/8/9/10/11/12/ 12 wilangan i 4 Ka/da/lu/war/sa/ka/pa/tuh/ 1/2/3/4/5/6/7/ 8 wilangan u 5 Ka/pa/tuh/pan/da/di/a/won/ 1/2/3/4/5/6/7/8/ 8 wilangan o Gambuh Sekar gambuh ping catur, kang cinatur polah kang kalantur, tanpa tutur katula-tula katali, kadaluwarsa kapatuh, kapatuh pan dadi awon.