ข้อเสนอแก่งกระจาน

ย ุ ทธศาสตร ์ และแนวทางการจ ั ดการกล ่ ุ ม ป่ าแก่งกระจานโดยการมีส่วนร่วม วันที่ 7 มิถุนายน 2565 ณ อ ุ ทยานแห ่ งชาต ิ แก ่ งกระจาน ประทีป มีคติธรรม IUCN-แผนงานประเทศไทย

1. ความเป็ นมา ปี 2564 องคก ์ ารระหวา ่ งประเทศเพ ื่อการอน ุ ร ั กษธ ์ รรมชาติ (IUCN) ไดร ้่ วมกบ ั GEFSGP-UNDPยุทธศาสตร์การ ปร ั บตว ั ทางดา ้ นสง ั คม เศรษฐก ิ จและระบบน ิ เวศในพ ้ ืนที่ ภ ู ม ิ ทศ ั น ์ กล ุ ่ มป่ าแก ่ งกระจาน (Kaeng Krachan Landscape Strategy for building social, economic and ecological resilience)

1. ความเป็ นมา ตัวชี้วัด 4 ด้าน ตัวชี้วัดย่อย หมวด 1 ความหลากหลายของ ภูม ิประเทศและการปกป้ อง ระบบนิเวศ (Landscape diversity and ecosystem protection) 1. ความหลากหลายของภูมิประเทศ/ระบบนิเวศ (Landscape/seascape diversity) 2. การปกป้องระบบนิเวศ (Ecosystem protection) 3. ความสมัพนัธ ์ ระหวา่งองคป์ ระกอบแต่ละอยา่งในระบบนิเวศของในพ ้ ื นท ี่(Ecological interactions between different components of the landscape) 4. การฟ ้ ื นตวัและการค ื นสภาพของพ ้ ื นท ี่(Recovery and regeneration of the landscape) หมวด 2 ความหลากหลายทาง ชีวภาพ (Biodiversity (including agricultural biodiversity)) 5. ความหลากหลายของระบบพ ื ชอาหารในทอ ้ งถิ่น (Diversity of local food system) 6. การรักษาและใชป้ ระโยชนพ ์ นัธุ์ พ ื ชและพนัธุ์ สตัวพ ์ ้ ื นถิ่นท ี่หลากหลาย(Maintenance and use of local crop varieties and animal breeds) 7. การจดัการทรัพยากรของส่วนรวมอยา่งยงั่ยน ื (Sustainable management of common resources) หมวด 3 ความร ู้และนวตักรรม (Knowledge and innovation) 8. นวัตกรรมทางการเกษตรและแนวปฏิบัติในการอนุรักษ์ (Innovation in agriculture and conservation practices) 9. ภูมิปัญญาพ ้ ื นบา ้ นท ี่เก ี่ยวขอ ้ งกบัความหลากหลายทางช ี วภาพ (Traditional knowledge related to biodiversity) 10. การบนัท ึ กความรู้ ท ี่เก ี่ยวขอ ้ งกบัความหลากหลายทางช ี วภาพ (Documentation of biodiversity-associated knowledge) 11.ความรู้ของผู้หญิง (Women’s knowledge)

1. ความเป็ นมา ตัวชี้วัด 4 ด้าน ตัวชี้วัดย่อย หมวด 4 ธรรมาภิบาลและ ความเท่าเทียมทางสังคม (Governance and social equity) 12.สิทธิเก ี่ยวกบัท ี่ดิน น ้ า และทรัพยากรธรรมชาติอ ื่น ๆ (Rights in relation to land/water and other natural resource management) 13. ธรรมาภิบาลของชุมชนเก ี่ยวกบัการจดัการพ ้ ื นท ี่ landscape (Community-based landscape governance) 14. ทุนทางสงัคมในลกัษณะความร่วมม ื อกนัของสมาชิกชุมชนทวั่ท ้ งั landscape (Social capital in the form of cooperation across the landscape) 15. ความเท่าเท ี ยมทางสงัคม (รวมถ ึ งความเสมอภาคระหวา่งเพศ) (Social equity (including gender equity)) หมวด 5 การท ามาหากินและ ความเป็ นอย ู่(Livelihoods and well-being) 16.โครงสร ้ างพ ้ ื นฐานทางสงัคมและเศรษฐกิจ(Socioeconomic infrastructure) 17. สุขภาพของประชาชนและสภาพของสิ่งแวดลอ ้ ม (Human health and environmental conditions) 18. ความหลากหลายของแหล่งรายได ้(Income diversity) 19. การทา มาหากินจากฐานความหลากหลายทางช ี วภาพ (Biodiversity-based livelihoods) 20. การเคลื่อนย้ายเพื่อประโยชน์ทางสังคมและระบบนิเวศ(Socio-ecological mobility) อ้างอิง : Indicators of Resilience in Socio-ecological Production Landscapes and Seascapes (SEPLS)

2. ผลโดยรวม 0.00 0.50 1.00 1.50 2.00 2.50 3.00 3.50 4.00 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 แผนภาพสรุปการประเม ิ น 20 ตัวชี้วัด 2.5 3 3.5 4 1 2 4 3 5 แผนภาพสร ุ ปผลการประเมน ิ ตาม ตัวชี้วัด 5ด้าน ความรู้และนวัตกรรม ความเป็นอยู่ การเคลื่อนย้าย การบันทึกความรู้ การรักษาและ ใช้ประโยชน์ โครงสร้างพื้นฐาน

วส ิั ยทศ ั น ์ ของภ ู มท ิ ศ ั น ์ /เป้าหมายที่ยากเห็น ทร ั พยากรธรรมชาต ิ ส ิ ่ งแวดล ้ อมและความหลากหลายทางช ี วภาพในพ ื น ้ ทก ี ่ ล ่ ุ มป่าแก่ง กระจานได ้ ร ั บการบร ิ หารจ ั ดการอย ่ างสมด ุ ลและยง ั ่ ย ื นควบค ู ่ไปกบ ั การพฒ ั นาค ุ ณภาพชีวิตและ ความเป็ นอย ่ ู ของประชาชนในช ุ มชนท ้ องถ ิ ่ นเพ ื ่ อต ้ ั งร ั บปร ั บตว ั ต ่ อการเปลย ี ่ นแปลง

มีภาระกิจอะไรบ้างที่ “เรา” ต้องท า? เรื่องที่ 1 การอน ุ ร ั กษ ์ และฟื ้ นฟ ู ทร ั พยากรธรรมชาต ิ ส ิ่งแวดล ้ อมและความหลากหลายทางช ี วภาพอย ่ างสมด ุ ลและยั่งยืนบน ฐานการจัดการร่วมกัน (Co-Management) เพื่อให้เป็ นฐานทรัพยากรที่มั่นคงในระยะยาว แนวทาง • อน ุ รักษ ์ฟ ้ ื นฟ ู และจัดให ้ ม ี การใช ้ประโยชน ์ จากทรัพยากรธรรมชาต ิ ส ิ่งแวดล ้ อมและความ หลากหลายทางช ี วภาพในพ ้ ื นท ี่กล ุ ่ มป่ าแก ่ งกระจานอยา ่ งสมด ุ ลและยงั่ย ื นโดยม ุ ่ งเน้นการบริหาร จดัการร ่ วม (Co-Management) ระหวา ่ งพ ้ ื นท ี่อน ุ รักษแ ์ ต ่ ละแห ่ งร ่ วมกบัช ุ มชน องคกรชุมชนและ ์ ผม ู ้ี ส ่ วนไดเ ้ส ี ย • จัดให ้ ม ี การใช ้ประโยชน ์ จากทรัพยากรธรรมชาต ิ ท ี่เก ิ ดทดแทนได ้ ตามมาตรา 65 ของ พระราชบญัญตัิ อ ุ ทยานแห ่ งชาต ิ พ.ศ. 2562 และมาตรา 57 ของพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครอง สัตว์ป่ า พ.ศ. 2562 มีการวางแผนการใช้ประโยชน์ การดูแล บ ารุงรักษาและติดตามประเมินผลให้ เก ิ ดความยงั่ยน ืในระยะยาว • สนับสน ุ นและส ่ งเสร ิ มให ้ ช ุ มชนสามารถบร ิ หารจัดการทรัพยากรธรรมชาต ิในพ ้ ื นท ี่ชุมชน ทอ ้ งถ ิ่นของตนเองไดอ ้ ยา ่ งม ีประส ิ ทธ ิ ภาพ

เรื่องที่ 2 การปร ั บปร ุ งร ู ปแบบการใช ้ประโยชน ์ ทด ี่น ิ และเพม ิ่ประส ิ ทธ ิ ภาพการผลต ิ ภาคการเกษตรทย ี่งยืนและเป็ นมิตรกับ ั่ สิ่งแวดล้อม แนวทาง • พฒันาร ู ปแบบการใชป้ ระโยชน ์ ท ี่ด ิ นและระบบการผล ิ ตภาคการเกษตรในบร ิ เวณพ ้ ื นท ี่ที่ได้รับ การส ารวจตามมาตรา 64 ของพระราชบญัญตัิ อ ุ ทยานแห ่ งชาต ิ พ.ศ. 2562 และมาตรา 121 ของ พระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่ า พ.ศ. 2562 บนฐานของความสมด ุ ลและยงั่ย ื นและ เป็ นม ิ ตรกบัส ิ่งแวดลอ ้ ม มีภาระกิจอะไรบ้างที่ “เรา” ต้องท า?

เรื่องที่ 3 การพฒ ั นาและส ่ งเสร ิ มอาช ี พให ้ มค ี วามหลากหลายและเพม ิ่ม ู ลค ่ าผลผลต ิ ของท ้ องถ ิ่น วต ั ถ ุ ประสงค ์ • พัฒนาและปรับปร ุ งฐานการผล ิ ตเด ิ มของช ุ มชนให ้ ม ีประส ิ ทธ ิ ภาพและเพ ิ่มม ู ลค ่ าของ ผล ิ ตภณัฑช ์ ุ มชนท ี่ม ี อยเ ู ่ ด ิ ม • สนบัสน ุ นและส ่ งเสร ิ มความมนั่คงของอาช ี พและแหล ่ งรายได ้โดยพฒันาอาช ี พท ี่หลากหลาย เพ ื่อเป็ นทางเล ื อกใหก ้ บัคนในช ุ มชน เพ ื่อใหส้ มาช ิ กในช ุ มชนม ี รายไดจ ้ ากหลากหลายช ่ องทาง มีภาระกิจอะไรบ้างที่ “เรา” ต้องท า?

เรื่องที่ 4 การส ่ งเสร ิ มการจ ั ดการภ ู มปิั ญญาท ้ องถ ิ่นและองค ์ ความร ้ ู ของช ุ มชนท ้ องถ ิ่นทเ ี่กย ี่วข ้องกับการจัดการ ทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อมและความหลากหลายทางชีวภาพ แนวทาง • รวบรวมองคค ์ วามร ู ้ ภ ู ม ิปัญญาทอ ้ งถ ิ่นของช ุ มชนทอ ้ งถ ิ่นและกล ุ ่ มชาต ิ พนัธ ุ ์ ท ี่เก ี่ยวขอ ้ งกบัการ จดัการทรัพยากรธรรมชาต ิ ส ิ่งแวดลอ ้ มและความหลากหลายทางช ี วภาพอย ่ างสมด ุ ลและ ยงั่ยน ื อนัจะเป็ นหลกัประกนัหากเก ิ ดการเปล ี่ยนแปลง • พฒันาและยกระดบัองค ์ ความร ู ้ ภ ู ม ิปัญญาของช ุ มชนท ้ องถ ิ่นและกล ุ ่ มชาต ิ พนัธ ุ ์ไปส ู ่ การ พฒันาเป็ นแหล ่ งรายไดห ้ ร ื อนวตักรรมใหม ่ ท ี่เป็ นท ี่ยอมรับร ่ วมกนั มีภาระกิจอะไรบ้างที่ “เรา” ต้องท า?

เรื่องที่ 5 การส ่ งเสร ิ มการรวมกล ่ ุ มและการจ ั ดระบบภายในช ุ มชนให ้ มค ี วามเข ้ มแข ็ ง วต ั ถ ุ ประสงค ์ • จดัระบบภายในช ุ มชนบนฐานสภาพสังคม วฒันธรรมและจาร ี ตประเพณ ี ของช ุ มชนทอ ้ งถ ิ่นให้ ม ีประส ิ ทธ ิ ภาพ สามารถเช ื่อมประสานสมาช ิ กในช ุ มชนและเตร ี ยมความพร ้ อมในการต ้ งรับ ั ปรับตวัต ่ อการเปล ี่ยนท ี่อาจเก ิ ดข ้ึ นได ้ เช ่ น การเปล ี่ยนแปลงของธรรมชาต ิ การเปลี่ยนแปลง ของระบบตลาด เป็ นต้น มีภาระกิจอะไรบ้างที่ “เรา” ต้องท า?

เรื่องที่ 6 การพฒ ั นากลไกการปร ึ กษาหาร ื อระหว ่ างผ ้ ู มส ี่ วนได ้ เส ี ยเพ ื่อการบร ิ หารจ ั ดการอย ่ างเป็ นธรรมและสันติ วต ั ถ ุ ประสงค ์ • สนับสน ุ นและส ่ งเสร ิ มให ้ เก ิ ดกลไก (Platform) ส าหรับการ ปร ึ กษาหาร ื อร ่ วมกันระหว ่ าง อ ุ ทยานแห ่ งชาต ิ เขตรักษาพนัธ ุ ์ สัตวป์่ า หน ่ วยงานราชการท ี่เก ี่ยวขอ ้ ง องค ์ กรปกครองส ่ วน ทอ ้ งถ ิ่น ช ุ มชนทอ ้ งถ ิ่น กล ุ ่ มชาต ิ พนัธ ุ ์ และผ ู ม ้ี ส ่ วนไดส้ ่ วนเส ี ย เพ ื่อสร้างความไว้วางใจและ แกไ้ ขปัญหาความขดัแยง ้ในเร ื่องต ่ าง ๆ ผา ่ นกลไกท ้ งัท ี่เป็ นทางการและไม ่ เป็ นทางการ มีภาระกิจอะไรบ้างที่ “เรา” ต้องท า?

ประเดน ็ ความส าคญ ั เร ่ งด ่ วนของภ ู มท ิ ศ ั น ์ 1. การแกไ้ ขปัญหาความขดัแยง ้ในเร ื่องท ี่ด ิ นทา ก ิ นและอยอ ู ่ าศยัของช ุ มชนใหม ้ี ความมนั่คงและเก ิ ดสันต ิ ส ุ ข 2. การปรับปร ุ งการใชป้ ระโยชน ์ ท ี่ด ิ น ระบบการทา เกษตรและผงัช ุ มชนใหม ้ี ความยงั่ยน ื และเอ ้ ื อต ่อระบบนิเวศ 3. การจัดการ บา ร ุ งรักษา ฟ ้ ื นฟ ู และจัดให ้ ม ี การใช ้ประโยชน ์ จากทรัพยากรธรรมชาต ิ ส ิ่งแวดลอ ้ มและความ หลากหลายทางช ี วภาพอยา ่ งสมด ุ ลและยงั่ยน ื 4. สนบัสน ุ นและส ่ งเสร ิ มการพฒันาค ุ ณภาพช ี ว ิ ต ความเป็ นอย ู ่ อาช ี พและรายไดข ้ องสมาช ิ กในช ุ มชนให้มีความ เป็ นอยท ู ่ ี่ด ี ข ้ึ นบนฐานของความสมด ุ ลและยงั่ยน ื 5. สนบัสน ุ นใหเ ้ ก ิ ดการรวมกล ุ ่ ม จดัองคก ์ รในระดบัช ุ มชน ม ี การกา หนดกฎ กต ิ ขอ ้ ตกลงใหเ ้ ก ิ ดความโปร ่ งใสและ ม ี ส ่ วนร ่ วม

ล าดับ ชื่อโครงการ พื้นที่ องค์กรที่เสนอ งบประมาณ หมายเหตุ งบ GEFSGP งบสมทบ รวมทั้งสิ้น 1 โครงการจดัการที่ดิน ทรัพยากรป่าไมแ ้ ละน้า โดยชุมชน ทอ ้ งถิ่น อช.แก่งกระจาน ชุมชนเขาแหลม 458,541 115,000 573,541 2 โครงการจัดการทรัพยากรธรรมชาติเพื่อคุณภาพชีวิตที่ดี่โดย ชุมชนทอ ้ งถิ่น อช.แก่งกระจาน ชุมชนปางไม้ 458,541 91,100 549,641 3 โครงการพฒันากองทุนหมุนเวียนเพ ื่อส่งเสริมเกษตร ผสมผสานและการจัดการที่ดินอยา่งยงั่ยน ื อช.แก่งกระจาน ชุมชนป่ าเด็งเหนือ 458,541 40,000 498,541 4 โครงการจดัการที่ดินและทรัพยากรธรรมชาติโดยการมีส่วน ร่วมชุมชนหว ้ ยสตัวใ์ หญ่ อช.แก่งกระจาน ชุมชนหว ้ ยสตัวใ์ หญ่ 458,541 38,750 497,291 5 โครงการจดัการที่ดินและทรัพยากรธรรมชาติโดยการมีส่วน ร่วมชุมชนปาเกอญอ อช.แก่งกระจาน ชุมชนบ้านปาเกอญอ 458,541 136,750 595,291 ปาเกอะญอ 6 โครงการจดัการที่ดินและทรัพยากรธรรมชาติโดยการมีส่วน ร่วมชุมชนป่าผาก อช.แก่งกระจาน ชุมชนป่ าผาก 458,541 80,000 538,541 7 โครงการจดัการที่ดินและทรัพยากรธรรมชาติควบคู่ไปกบั การพัฒนาคุณภาพชีวิตชุมชนป่ าละอูน้อย อช.แก่งกระจาน ชุมชนป่ าละอูน้อย 458,541 172,500 631,041 ปาเกอะญอ/พ้ื นที่ นา ร่อง 8 โครงการพฒันาคุณภาพชีวิตและความมนั่คงในที่ดินชุมชน แม่คะเมยบน อช.แก่งกระจาน ชุมชนแม่คะเมยบน 458,541 177,500 636,041 โผล่ว โครงการที่ผ่านความเห็นชอบของคณะกรรมการพิจารณาโครงการ GEFSGP-UNDP

ล าดับ ชื่อโครงการ พื้นที่ องค์กรที่เสนอ งบประมาณ หมายเหตุ งบ GEFSGP งบสมทบ รวมทั้งสิ้น 9 โครงการพฒันาคุณภาพชีวิตและความมนั่คงในที่ดินชุมชน สาริกา อช.แก่งกระจาน ชุมชนสาริกา 458,541 177,500 636,041 โผล่ว 10 โครงการส่งเสริมดา ้ นการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษแ ์ละพัฒนา อาชีพเสริม อช.แก่งกระจาน ชุมชนโป่ งลึก 458,541 200,400 658,941 ปาเกอะญอ/พ้ื นที่ นา ร่อง 11 โครงการบริหารจดัการทรัพยากรป่าไมแ ้ ละน้า เพ ื่อความ มนั่คงทางอาหาร อช.แก่งกระจาน ชุมชนบางกลอย 458,541 232,500 691,041 ปาเกอะญอ/พ้ื นที่ นา ร่อง 12 โครงการพฒันาการจดัการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษท ์ ้งระบบั โดยชุมชน อช.แก่งกระจาน ชุมชนบ้านพุเข็ม 458,541 334,000 792,541 13 การผลิตแป้ งกลว ้ ยในพ้ื นที่อนุรักษด ์ ว ้ ยพลงังานสะอาดครบ วงจร ป่ าเด็ง Pa Deng Energy Network (Ruam Jai) 458,541 - 458,541 14 โครงการพัฒนาการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและการ จดัการท่องเที่ยวโดยชุมชน อช.กุยบุรี ชุมชนบ้านป่ าหมาก 458,541 191,000 649,541 ปาเกอะญอ 15 โครงการแกไ้ ขปัญหาและสนบัสนุนการปรับตวัจาก ผลกระทบจากช้างป่ า อช.กุยบุรี ชุมชนบา ้ นร่วมไทยยา่นซ ื่อ 458,541 492,000 950,541 16 โครงการบริหารจัดการที่ดินและทรัพยากรธรรมชาติโดย ชุมชนทอ ้ งถิ่นเพ ื่อความมนั่คงทางอาหาร อช.เฉลิมพระเกียรติ ไทยประจัน ชมชนบางกระม่า 458,541 172,500 631,041 โผล่ว 17 โครงการเสริมสร้างความเข็มแข็งชุมชนในการจัดการ ทรัพยากรธรรมชาติอยา่งยงั่ยน ื ขสป.ล าภาชี ชุมชนบา ้ นพุระกา และ มูลนิธิสืบนาคะเสถียร 458,541 141,000 599,541 ปาเกอะญอ/พ้ื นที่ นา ร่อง รวมงบประมาณทั้งสิ้น 4,126,869 1,940,900 6,067,769

งานด้านที่ 1 สนับสนุนงานด ้ านพฒันา คุณภาพช ี วต ิ/จัดระบบชุมชน • ส่งเสริมกลุ่มอาช ี พ/กลุ่มแม่บาน ้ • ส่งเสริมกลุ่มท่องเท ี่ยว • ส่งเสริมระบบสวสัดิการชุมชน • ซ่อมแซมเส้ นทาง/เส้นทางลาดตระเวน • พฒันาแหล่งน ้ า ขนาดเลก ็ /ฝายมีชีวิต/ ประปาภูเขา งานด้านที่ 2 สนับสนุนงานด ้ าน สิ่งแวดล้อม/Co-Management • แผนการจัดการทรัพยากรระดับ ชุมชน/กติกาข้อตกลง • ปรับปรุงระบบการท าการเกษตรให้ ยงั่ยน ื • การฟ ้ ื นฟูพ ้ ื นท ี่ส ี เข ี ยว/ความ หลากหลายทางชีวภาพ • การติดตามทรัพยากร/ลาดตระเวน ร่วม/การเฝ้าระวังไฟป่ า • การปรับตัวจากกรณีผลกระทบของ สัตว์ป่ า สน ั บสน ุ นช ุ มชนในการพฒ ั นาโครงการขนาดเลก ็ (17 ช ุ มชน) งานด้านที่ 3 งานด ้ านจัดการความร ู้/ พฒันาเป็ นแหล ่ งเร ี ยนร ู้ • การพัฒนาเป็ นศูนย์แลกเปลี่ยนเรียนรู้ • การเผยแพร่

1.ชุมชนเขาแหลม 2.ชุมชนปางไม้ 3.ชุมชนป่ าเด็งเหนือ 4.ชุมชนหว ้ ยสตัวใ์ หญ่ 5.ชุมชนบ้านปาเกอญอ 6.ชุมชนป่ าผาก 7.ชุมชนป่ าละอูน้อย 8.ชุมชนแม่คะเมยบน 9.ชุมชนสาลิกา 10.ชุมชนโป่ งลึก 11.ชุมชนบางกลอย 12.ชุมชนบ้านพุเข็ม 13.Pa Deng Energy Network (Ruam Jai) 14.ชุมชนบ้านป่ าหมาก 15.ชุมชนบา ้ นร่วมไทย-ยา่นซ ื่อและ WWF 16.ชมชนบางกระม่า 17.ชุมชนบา ้ นพรุะกา และมูลนิธิส ื บนาคะเสถียร