BAHASA JAWA KELAS VI TEMA 3 TOKOH LAN PENEMU

2020

BAHASA JAWA
TEMA 3 TOKOH LAN PENEMU

DISUSUN OLEH: KELAS VI
FERA MEGAWATI, S.Pd.SD SD ISLAM AZ-ZAHRO
MENGANTI - GRESIK

DAFTAR ISI

Paribasan, Bebasan, lan Saloka …………………………..……………………………………………. 2
Paribasan ………………………………………………………..……………………...……………… 3
Bebasan …………………………………………..……………………………….………………..….. 4
Saloka ……………………….....…………………................................................................................. 5
Ringkesan ................................................................................................................................................ 6
Tembung Rangkep …..…………………………………………………..……….……….…..……….. 7
Dwi lingga ………………………..…………………………………………………….………..…….. 8
Dwi Purwa …………….……………………...……….………...……………………….………….... 10
Dwi Wasana ……………………………………………………...….…………………………….…. 11
Nambah Kawruh Bab Panulise Tembung Dwipurwa Nganggo Aksara Jawa ……………….............. 12
Nambah Kawruh Bab Tokoh Lan Panemu ………………………………………………................... 13

Bahasa Jawa 1

PARIBASAN, BEBASAN, LAN SALOKA

Paribasan, bebasan,lan saloka iku pancen ana sing
nganggep padha, awit ana salah sijine buku sing ngemot
bab mau ora dibedakake ngendi sing klebu jinise
paribasan, ngendi sing bebasan lan ngend sing saloka.
Sawise ditliti lan ipil-ipil ngelmu saka buku liya sing
ngemot bab mau ana sing njlentrehake kanthi gambling
bedane antarane paribasan, bebasan,lan saloka.

Bahasa Jawa 2

PARIBASAN

Paribasan yaitu unen-unen kang ajeg penganggone lan duwene tegese
watah (yen ing basa Indonesia “makna denotatif).

Tuladha : Tegese

Paribasan Yen dikonkon nggruneng nanging gelem
tmandang.
Criwis cawis Wong wadon sing sugih omong utawa
Kenes ora ethes umuk nanging ora bisa mrantasi gawe.
Keplok ora tombok Melu seneng-seneng, nanging ora gelem
Ana catur mungkur melu ngetokake ragad.
Blaba wuda Ora ngrungokno rerasane wong liya kang
Yitna yuwana, lena kena ora prayoga.
Wong sing loman banget nganti awake
Becik ketitik, ala ketara dhewe kecingkrangan utawa kekurangan.
Blilu tau, pinter during tau nglakoni Wong yen nganti-ati bakal nemu
keslametan, kosok baline wong sing
Ciri wanci lelai ginawa mati sembrana bakal cilaka.
Eman-eman ora keduman Becik lan ala bakal ketara ing tembe
mburine.
Luwih apik wong bodho tapi gelem
tumindak tinimbang wong pinter tapi ora
tau nglakoni.
Pakulinane manungsa iku bisa ilang yen
wis mati.
Karepe ngeman malah awake dhewe ora
kumanan.

Bahasa Jawa 3

BEBASAN

Bebasan yaitu unen-unen kang ajeg penganggone mawa teges entar, ngemu
surasa pepindhan.

Tuladha : Tegese

Paribasan Tumindak ala sarana kongkonan wong
liya.
Nabok nyilih tangan Ngenteni samubarang sing tangeh
kelakone.
Ngenteni timbale watu item Wong sing seneng gawe rerusuh ing papan
sing wis tentrem.
Ngubeg-ubeg banyu bening Wis mareni saka tumindak ala nanging
batine isih kepingin nindakake maneh.
Sendhakep ngawe-awe Rembuge ketoke gampang bareng ditenani
jebule angel.
Oglak-aglik didudut angel Ora ngerti apa-apa tapi didakwa.
Arep oleh kabegjan nanging wurung.
Ketiban awu anget Doae karep sing gedhe nanging ora
Ana adulate ora ana bejane sembada.
Kegedhen empyak kurang cagak Njagakake samubarang among saolahe
wae.
Ngadhang-adhang tetesing embun Wong sing ora ngreken karo pitutur.
Duwe masalah sing ora entek-entek.
Luput sembur Golek wektu sing apik lagi tumindak.
Ketiban duren Nawakake ilmu supaya diangsu.
Angon mangsa Bela bebener nganti ditohi pati.
Sumur lumaku tinimba Goleki barang sepele sing wis ilang.
Sadumuk bathuk, sanyari bumi Wis enak isih ketambahan luwih enak.
Nututi layangan pedhot
Endhas gundhul dikepeti

Bahasa Jawa 4

SALOKA

Saloka yaitu unen-unen kang gumathok sing ngemu surasa pepindhan. Sing
dipindhakake iku uwonge.

Tuladha : Tegese

Saloka Luwih dhuwur pangkate luwih gedhe
panguwasane.
Asu gedhe menang kerahe Wong asor nanging sugih kapinteran.
Wong asor nanging sugih bandha donya.
Bathok bolu isi madu Wong sing mung anut grubyug ora ngerti
Asu belang kalung wang karepe.
Belo melu seton Gegayuhan kang mokal bisa kelakon.
Perkara sepele dadi gedhe.
Cebol nggayuh lintang Wong sing tansah diparingi keslametan.
Emprit abuntut bedhug Gegayuhan sing ora imbang kelawan
Dhemit ora dhulit. seta ora doyan kahanane.
Cecak nguntal cagak Kelakuane anak niru marang kelakuane
wong tuwane.
Kacang ora ninggal lanjaran Wis lali marang asal-usule.
Wong sing kena apusan utawa bujuk.
Kacang lali karo kulite Wis enak isih ketambahan luwih enak.
Iwak klebu wuwu
Endhas gundhul dikepeti

Bahasa Jawa 5

RINGKESAN

Kanggo nggampangake pangerten bab bedane paribasan, bebasan, lan saloka
bisa nganggo paugeran utawa pathokan kaya ing ngisor iki:
1. Paribasan : ukarane duweni teges wantah (makna yang sebenarnya utawa

donotatif).
2. Bebasan : ukarane duwe surasa entar (kias = konotatif), semune

pepindhan.
3. Saloka : duweni surasa pepindhan, sing dipindhakakee iku uwonge.

(Diumpamakna kewan utawa barang lan biasane ditulis ing ngarep
dhewe)

Bahasa Jawa 6

TEMBUNG RANGKEP

Tembung rangkep iku cacahe ana telu yaiku :
1. Dwi lingga
2. Dwi purwa
3. Dwi wasana

Bahasa Jawa 7

DWI LINGGA

a. Dwi lingga wutuh
yaiku tembung lingga sing dirakep
Tuladha :
- bocah-bocah
- resik-resik
- obong-obong
- thuthuk-thuthuk
- mlaku-mlaku
- bapak-bapak
- ibu-ibu
- kanca-kanca
- kewan-kewan

b. Dwi lingga salin swara
yaiku tembung lingga sing dirangkep nganging ganti swarane.
Tuladha :
- bola-bali
- mrana-mrene
- ngguya-ngguyu
- mesam-mesem
- wira-wiri
- gonta-ganti
- mloya-mlayu
- thingak-thinguk
- tura-turu
- mbolak-mbalik
- ngomba-ngombe

c. Dwi lingga semu
yaiku tembung rangkep sing kaya tembung lingga, nanging satemene ora
ana tembung linggane.
Tuladha :
- ondhe-ondhe
- anting-anting
- alun-alun

Bahasa Jawa 8

- muring-muring
- cumi-cumi
- paru-paru
- kura-kura
- ati-ati
- andheng-andheng

Bahasa Jawa 9

DWI PURWA

Dwi purwa yaiku tembung sing dirakep wanda wiwitane (suku kata depan).

Tuladha :

- rega = rerega = leluhur (diwaca)
- resik = reresik = tetangga (diwaca)
- tenger = tetenger = tetuku (diwaca)
- luhur = luluhur = sesumbar (diwaca)
- tangga = tangga = lelungan (diwaca)
- tuku = tutuku = lelara (diwaca)
- sumbar = susumbar = gegaman(diwaca)
- lunga = lulunga/lulungan
- lara = lalara
- gaman = gagaman

Bahasa Jawa 10

DWI WASANA

Dwi wasana yaiku tembung sing dirakep wanda sing buri.

Tuladha :

- cenges = cengenges
- cekak = cekakak
- cunguk = cungunguk / cengunguk
- cengis = cengingis
- cekik = cekikik
- cethet = cethethet

Bahasa Jawa 11

NAMBAH KAWRUH BAB PANULISE
TEMBUNG DWIPURWA NGANGGO AKSARA

JAWA

Tembung dwipurwa yen ditulis nganggo aksara jawa tulisane manut wujud
sabenere ora melu pamacane.

Bahasa Jawa 12

NAMBAH KAWRUH
BAB TOKOH LAN PANEMU

Urip jaman saiki kaya-kaya kari ngrasakna enake, amarga samubarang
wis cumepak kari nggawe. Listrik, mobil, alat-alat kanggo kabutuhan
kulawarga kabeh wis cumepak lan bisa ngenthengake pegawean ing
sabendinane.

Ana barang-barang sing saben dina dirasakna guna lan paedahe
nanging ora ngerti sapa sing sejatine duweni jasa nemokake barang-barang
mau. Mula ayo dha disimak jenenge tokoh lan barang sing temokake ngisor
iki :

No Barang Temuanne Sing Nemokake Asale
1 Mesin Desel Rudolf Desel Jerman
2 Radio C. Marconi Italia
3 Televisi JL. Baird & CF. Jenkins Amerika
4 Dinamo Michael Faraday Inggris
5 Bola Lampu Thomas Alfa Edison Amerika
6 Termometer Galileo Galilei Italia
7 Pesawat Terbang Wright & Wilbur Amerika
8 Sepedhah Civrac Francis
9 Lensa Kaca Mata Benyamin Franklin Amerika
10 Ban Karet Charles Goodyear Amerika

Bahasa Jawa 13