การผลิตสุกรพันธุ์

3503-2103

การผลิตสกุ รพันธ์ุ

BREEDING SWINE PRODUCTION

บทที่ 6
การให้อาหารสุกรระยะต่าง ๆ

เนื้อหาในหน่วยการเรียน
1. รูปแบบของอาหารสาหรับสุกร
2. วธิ ีการใหอ้ าหารสุกร
3. การใหอ้ าหารสุกรระยะตา่ ง ๆ

สาระสาคญั
อาหารที่ใช้เล้ียงสุกรมี 3 รูปแบบ คือ อาหารอดั เม็ด อาหารผง และอาหารเหลว อาหารแต่ละ

รูปแบบมีคุณสมบตั ิขอ้ ดีและขอ้ เสียแตกต่างกนั ซ่ึงผูเ้ ล้ียงควรมีการศึกษาก่อนตดั สินใจใช้ การใหอ้ าหารสุกรมี
วิธีการให้ 2 วิธี คือ การให้แบบจากดั ปริมาณ และการให้แบบไม่จากดั ปริมาณ การให้อาหารแบบจากดั
ปริมาณเหมาะกบั สุกรที่ไม่ตอ้ งการเล้ียงให้อว้ นมาก ส่วนการให้อาหารแบบไม่จากดั ปริมาณ เหมาะกบั สุกรที่
ตอ้ งการเล้ียงให้โตเร็ว โดยเฉพาะสุกรที่ตอ้ งการขนุ การใหอ้ าหารสุกรแต่ละช่วงอายุ จึงมีวิธีการท่ีแตกต่างกนั
แตม่ ีจุดประสงคเ์ ดียวกนั คอื ใหส้ ุกรใหผ้ ลผลิตท่ีดีท่ีสุด

จุดประสงค์เชิงพฤติกรรม
1. อธิบายการใหอ้ าหารสุกรระยะต่าง ๆ ไดถ้ กู ตอ้ ง
2. เม่ือฝึ กงานในฟาร์มสุกรของวิทยาลยั ฯ นกั เรียนสามารถแสดงการให้อาหารสุกรระยะต่าง ๆ ได้

ถูกตอ้ ง
3. สามารถวางแผนและจดั โปรแกรมการใหอ้ าหารสุกรระยะตา่ ง ๆ ไดถ้ กู ตอ้ ง
4. สามารถใหค้ าแนะนาการให้อาหารแก่เกษตรกรผเู้ ล้ียงสุกรได้

1. รูปแบบของอาหารสาหรับสุกร
รูปแบบของอาหารที่ใชเ้ ล้ียงสุกรมีหลายรูปแบบแลว้ แต่ความสะดวกในการจดั หาหรือจุดประสงค์ของผู้

เล้ียง โดยทว่ั ไปอาหารท่ีใชเ้ ล้ียงสุกรมีอยู่ 3 รูปแบบ คือ
1.1. อาหารอดั เม็ด( Pellet ) เป็นอาหารท่ีถกู ผสมตามสูตรอาหารท่ีกาหนด จากน้นั นาไปสู่กระบวนการ

อดั เป็นแท่งกลมตามขนาดที่ตอ้ งการแลว้ ผ่านการตดั เป็นท่อนตามความยาวท่ีกาหนดไว้ ซ่ึงโดยปกติขนาดของ
อาหารเม็ดที่ใชเ้ ล้ียงสุกรแต่ละช่วงอายุ จะมีขนาดไม่เท่ากนั เช่นอาหารสาหรับสุกรขนาดเล็ก จะมีขนาดเล็ก

ตามไปดว้ ยและขนาดจะใหญ่ข้ึนตามขนาดของสุกรที่จะใช้เล้ียง อาหารอดั เม็ด เม่ือผลิตข้ึนมาแลว้ จะมีอายุ
ประมาณ 3 เดือน ย่ิงเก็บไวน้ าน กลิ่น รสชาติและคุณค่าอาหารจะเส่ือม ลงไปดว้ ย ดงั น้นั ผใู้ ชอ้ าหารอดั เมด็
เล้ียงสุกรควรสังเกตวนั ผลิตและวนั หมดอายุ จากฉลากหรือขอ้ มูลที่ติดมากบั ถุงบรรจุอาหารหรือผผู้ ลิตบางราย
อาจจะระบุวนั ผลิตและวนั หมดอายไุ วข้ า้ งถุงบรรจุอาหาร เพ่ือให้สามารถวางแผนการใชอ้ าหารที่ซ้ือมาให้หมด
ก่อนวนั หมดอายุ หรือตรวจสอบวา่ อาหารสุกรท่ีซ้ือมาน้นั หมดอายุแลว้ หรือไม่ เพื่อป้องกนั การเอาเปรียบจากผู้
จาหน่าย

ข้อดีของการใช้อาหารอดั เม็ดเลยี้ งสุกร
1. สุกรย่อยอาหารเม็ดไดง้ า่ ย เนื่องจากขบวนการทาให้เป็นเม็ดจะเกิดความร้อนระดบั หน่ึงทาให้
อาหารบางส่วนสุก สุกรสามารถยอ่ ยและนาไปใชป้ ระโยชน์ไดง้ ่าย
2. ลดการสูญเสียระหว่างการเล้ียง เพราะผูเ้ ล้ียงสามารถเก็บกวาดอาหารท่ีตกหล่นไดส้ ะดวกกวา่
อาหารชนิดอื่น
3. สะดวกในการใช้ ไม่ตอ้ งทาการผสมอีก จึงเหมาะกบั ผเู้ ล้ียงสุกรปริมาณนอ้ ย ๆ และไมส่ ามารถ
ผสมอาหารใชเ้ องได้
4. ความสม่าเสมอของคุณค่าทางอาหารดี เน่ืองจากผ่านการตรวจสอบจากผผู้ ลิตมาอยา่ งดี ทาให้
ไดส้ ุกรที่มีคณุ ภาพสม่าเสมอท้งั ฝงู
5. สามารถกาหนดปริมาณการให้อาหารสุกรได้อย่างแน่นอน เน่ืองจากปริมาณการบรรจุมี
น้าหนักเท่ากันทุก ๆ ถุงบรรจุ ซ่ึงปกติน้าหนักมาตรฐานของอาหารอดั เม็ดต่อถุงคือ 30 กิโลกรัม แต่
ปัจจุบนั อาจมีผผู้ ลิตบางรายบรรจุอาหารเม็ดให้มีปริมาณมากข้ึนเป็น 50,75 และ100 กิโลกรัม/ถุง เพอื่ ประหยดั
ภาชนะในการบรรจุ และสะดวกในการขนส่ง

ข้อเสียของการใช้อาหารอดั เมด็ เลยี้ งสุกร
1. อาหารอดั เมด็ มีราคาสูง ทาใหต้ น้ ทนุ การผลิตของผเู้ ล้ียงสุกรสูงข้ึน
2. คุณค่าทางอาหารอาจไม่ตรงกบั ความตอ้ งการของสุกรในปัจจุบนั เน่ืองจากการผลิิตอาหาร
อดั เมด็ จาหน่ายน้นั ผผู้ ลิตมกั จะผลิตตามขอ้ กาหนดของพระราชบญั ญตั ิอาหารสัตว์ ซ่ึงขอ้ กาหนดน้ีอาจไม่ตรง
กับความต้องการของสุกรในปัจจุบนั เช่น อาหารแม่สุกรเล้ียงลูก กาหนดให้มีโปรตีนไม่น้อยกว่า 14 %
ในขณะที่สุกรเล้ียงลกู ในปัจจุบนั ตอ้ งการโปรตีน ต้งั แต่ 15% ข้นึ ไป
3. อาหารอดั เม็ดมกั แบ่งชนิดของอาหารเป็นหลายช่วงอายุ เช่น อาหารสาหรับลูกสุกรระยะดูด
นม อาหารสุกรระยะหยา่ นม – น้าหนกั 15 กก. อาหารสุกรระยะ 15 – 30 กก. อาหารสุกรระยะ 30 – 60 กก.
อาหารสุกรระยะ 60 กก. ถึง จาหน่าย เป็นตน้ ทาให้ผูเ้ ล้ียงยงุ่ ยากในการใช้ และอาจใชอ้ าหารผิดกบั ขนาด

น้าหนกั ของสุกร เนื่องจากไม่สามารถประมาณน้าหนกั สุกรไดถ้ ูกตอ้ งหรือใกลเ้ คียง มีผลทาใหส้ ุกรเจริญเติบโต
ชา้ หรือแคระแกร็น

4. ผูเ้ ล้ียงอาจไดอ้ าหารเม็ดท่ีใกลห้ มดอายุ หรือหมดอายุแลว้ จากร้านจาหน่าย กรณีท่ีอาหาร
ตกคา้ งอยทู่ ี่ร้านจาหน่ายนานเกินไป

1.2. อาหารผง ( Mill ) อาหารผงเป็ นอาหารที่ได้จากการนาวตั ถุดิบแต่ละชนิดมาผสมกนั ตามสูตร
อาหาร แลว้ นาไปให้สุกรกินโดยไม่ตอ้ งอดั เม็ด เป็ นอาหารท่ีฟาร์มเล้ียงสุกรนิยมใชก้ นั มาก โดยเฉพาะฟาร์ม
ขนาดกลางและฟาร์มขนาดใหญ่

ข้อดีของอาหารผง
1. ไดอ้ าหารผสมท่ีราคาถกู ทาใหต้ น้ ทนุ การผลิตลดลง
2. สามารถประยกุ ตส์ ูตรอาหารใหเ้ หมาะสมกบั ฤดูและชนิดของวตั ถุดิบได้
3. ไดอ้ าหารผสมที่ใหม่และสด
4. สามารถเพ่ิมคุณคา่ ทางอาหารไดต้ ามความตอ้ งการ
5. ช่วยเพ่มิ มลู คา่ เพมิ่ แก่วตั ถุดิบในทอ้ งถ่ิน

ข้อเสียของอาหารผง
1. สุกรอาจได้อาหารที่คุณภาพไม่ดีถ้าผูส้ ร้างสูตรอาหารและผูผ้ สมอาหารไม่มีความรู้และ
ประสบการณ์เก่ียวกบั การสร้างสูตรอาหารและการผสมอาหารอยา่ งเพียงพอ
2. มีข้นั ตอนมาก ต้งั แต่การจดั ซ้ือวตั ถุดิบ การสร้างสูตรอาหาร การผสมอาหาร ซ่ึงอาจไม่คุม้
การลงทุนสาหรับผเู้ ล้ียงสุกรจานวนนอ้ ย
3. อาหารผงมีอายเุ ก็บไมน่ านโดยปกติควรใชใ้ หห้ มดภายใน 15 วนั
4. มีปัญหาเร่ืองการฟ้งุ กระจายของอาหาร
1.3. อาหารเหลว ( Liquid Feed )
อาหารเหลวเป็นการนาอาหารที่ผสมแลว้ ผสมกบั น้าในอตั ราส่วนอาหารผสมต่อน้าเท่ากบั 1 : 2.5
- 3 และใช้เวลาหมกั ประมาณ 6 – 8 ชม. เกษตรกรไทยมีการใชอ้ าหารเหลว เล้ียงสุกรมาต้งั แต่สมยั โบราณ
เช่นการนาเศษอาหารในครัวเรือนผสมกบั น้าขา้ วให้สุกรกินถือว่าเป็ นการให้อาหารชนิดเหลวแก่สุกรวิธีหน่ึง
ปัจจุบนั การใหอ้ าหารเหลวแก่สุกรเป็นท่ีนิยมอยา่ งแพร่หลายในประเทศยโุ รป ประเทศไทยมีการใชอ้ าหารเหลว
ในฟาร์มเล้ียงสุกรไม่มากนัก เน่ืองจากมีขอ้ จากดั หลาย ๆ ดา้ น เช่น ประเทศไทยอากาศร้อนช้ืนทาให้มีปัญหา
เร่ืองเช้ือรา อยา่ งไรก็ตามเกษตรกร บางรายสามารถประยกุ ตว์ ธิ ีการให้อาหารเหลวแก่สุกรในฟาร์มจนเกิดผลดี
ในฟาร์มได้

ข้อดขี องอาหารเหลว
1. อาหารท่ีผา่ นการหมกั จะขยายตวั และอ่อนนุ่มทาใหส้ ุกรกินไดง้ ่าย
2. ผูเ้ ล้ียงสามารถใส่สารน้าหรือสารเคมีบาบดั ชนิดน้าในขณะทาการหมกั ทาให้สารเคมีต่าง ๆ
กระจายตวั ไดด้ ี สุกรไดร้ ับสารเคมีบาบดั ต่าง ๆไดเ้ ตม็ ที่
3. สุขภาพสุกรดีกว่าการให้อาหารแห้ง เน่ืองจากอาหารถูกย่อยไดง้ ่ายกว่าและสุกรไม่มีปัญหา
เร่ืองทอ้ งผกู
4. สุกรกินอาหารไดม้ ากกวา่ การใหอ้ าหารแหง้
5. ลดปัญหาการฟุ้งกระจาย
ข้อเสียของอาหารเหลว
1. การใหอ้ าหารเหลวแก่สุกรท้งั ระบบ ใชเ้ งินลงทุนสูงมาก
2. ถา้ การจดั การไม่ดี อาจ มีปัญหาเรื่องเช้ือราในอาหาร
3. การจดั การระบบตอ้ งผมู้ ีความรู้ความชานาญมาก
4. ถา้ ระบบการใหอ้ าหารขดั ขอ้ งจะทาใหส้ ุกรทุกตวั ไม่ไดร้ ับอาหาร

2. วธิ กี ารให้อาหารสุกร
การใหอ้ าหารสุกรมีความเกี่ยวขอ้ งกบั ผลผลิตสุกรในแต่ละช่วงอายุ การให้อาหารที่ผิดพลาด นอกจาก

จะทาให้ไดผ้ ลผลิตไม่เป็ นไปตามเป้าหมายแลว้ ยงั ทาให้เกิดความยุ่งยากในการจดั การ วิธีการให้อาหารสุกร
โดยทว่ั ไปมี 2 วธิ ี คือ

2.1 การให้อาหารแบบจากดั ปริมาณ ( Restricted feeding ) หมายถึง การให้อาหารสุกร โดยจากดั
ปริมาณอาหารใหเ้ พียงพอกบั ความตอ้ งการของสุกรในแต่ละวนั รวมท้งั การให้อาหารโดยจากดั ปริมาณโภชนะ
ที่สุกรตอ้ งการในแต่ละวนั วตั ถุประสงค์ของการให้อาหารแบบจากัดปริมาณ คือ ไม่ตอ้ งการให้สุกรอ้วน
เกินไป และลดความสูญเสียของผลผลิต เช่น ลดการตายของลูกอ่อน ในทอ้ งของแม่สุกร หรือป้องกนั การ
ทอ้ งเสีย ในลกู สุกรท่ีหยา่ นมใหม่ ๆ เป็นตน้

2.2 การใหอ้ าหารแบบไม่จากดั ปริมาณ ( Ad-libitum feeding ) หมายถึง การใหอ้ าหารสุกรโดยปล่อย
ให้สุกรกินอาหารอย่างเต็มที่ เกินกว่าความตอ้ งการในแต่ละวนั วตั ถุประสงค์ของการให้อาหารแบบไม่จากดั
ปริมาณ คือ ตอ้ งการให้สุกรเจริญเติบโตอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะ การให้อาหารสุกรในระยะขุน รวมท้งั
ตอ้ งการใหส้ ุกรสร้างผลผลิตดา้ นอ่ืน ๆ เช่น สร้างน้านม หรือใหล้ กู อ่อนในทอ้ งมีการเพิ่มน้าหนกั มากข้ึน

3. การให้อาหารสุกรระยะต่าง ๆ
3.1 การใหอ้ าหารลูกสุกรระยะดูดนม
ลูกสุกรที่คลอดใหม่ ๆ ตอ้ งใหไ้ ดร้ ับนมน้าเหลืองภายใน 24 ชว่ั โมง นมน้าเหลือง มีโปรตีน และ

สารป้องกนั เช้ือโรค ( Anti body ) ซ่ึงเป็นภูมิตา้ นทานเช้ือโรค ท่ีลกู สุกรสามารถดูดซึมผา่ นผนงั ลาไส้ไดโ้ ดยไม่
ตอ้ งย่อย ฟาร์มเล้ียงสุกรท่ีผลิตลูกสุกรจานวนมาก อาจรีดเก็บนมน้าเหลืองจากแมส่ ุกรและแช่แข็งไว้ เพื่อนามา
เล้ียงลกู สุกรตวั ที่ไม่ไดร้ ับนมน้าเหลือง หรือลกู สุกรท่ีแสดงอาการอ่อนแอหลงั คลอด หลงั จากลูกสุกรอายุ 5 – 7
วนั ควรฝึ กให้ลูกสุกรกินอาหารเลียราง เพื่อเตรียมตวั หย่านมเมื่ออายุได้ 20 – 25 วนั การฝึ กให้ลูกสุกรกิน
อาหารเลียราง โดยใชอ้ าหารท่ีมีเปอร์เซ็นตโ์ ปรตีนไม่ต่ากวา่ 20 เปอร์เซ็นต์ ใส่ภาชนะวางไวใ้ นคอกคลอดบริเวณ
ท่ีลูกสุกรกินได้สะดวกและแม่สุกรไม่สามารถแย่งกินได้ ผูเ้ ล้ียงควรเร่ิมใส่อาหารในรางน้อย ๆ คร้ังละ
10 – 20 กรัม ถา้ อาหารท่ีให้เป็นอาหารชนิดเม็ด ควรใหค้ ร้ังละประมาณ 15 – 20 เม็ด ควรเปล่ียนอาหาร และ
ทาความสะอาดรางอาหารบ่อย ๆ วนั ละไม่นอ้ ยกวา่ 2 คร้ัง ท้งั น้ีเพ่ือให้อาหารใน รางอาหารมีความใหม่สด
ตลอดเวลา เป็ นการสร้างความน่ากินของอาหาร การเปล่ียนอาหารและ ทาความสะอาดรางอาหารบ่อย ๆ
เป็นการสร้างความสนใจใหก้ บั ลูกสุกรทาใหล้ ูกสุกรเรียนรู้การ กินอาหารไดเ้ ร็วข้ึน ซ่ึงโดยปกติใชเ้ วลาไม่เกิน
3 วนั ลูกสุกรจะเริ่มกินอาหารได้ หลงั จาก ลูกสุกรกินอาหารเลียรางไดแ้ ลว้ ควรใหอ้ าหารลกู สุกรกินบ่อย ๆ
เม่ือเห็นว่าอาหารในรางอาหารถูกกินหมด พร้อมกบั ค่อย ๆ เพ่ิมปริมาณอาหารท่ีให้ เพ่ือให้ลูกสุกรกินอาหาร
มากข้ึน ดูดน้านมลดลงและพร้อมท่ีจะถูกหยา่ นมเม่ือถึงกาหนด ภาชนะใส่อาหารใหล้ ูกสุกรกินท่ีเหมาะสมควร
เป็นภาชนะท่ีทาใหล้ กู สุกรสามารถกินอาหารไดพ้ ร้อมกนั หลาย ๆ ตวั เช่น รางอาหารกลมเหลก็ หล่อ หรือ ขนั
กลมพลาสติกหลอ่ ดว้ ยปูนซิเมนต์ หรือรางอาหารแบบรางยาวที่มีช่องใหล้ กู สุกรเขา้ ไป กินอาหารช่องใคร
ช่องมนั ได้ เน่ืองจากลูกสุกรระยะน้ีมีพฤติกรรมทากิจกรรมเป็นฝงู

3.2 การใหอ้ าหารลูกสุกรระยะอนุบาล
สุกรระยะอนุบาลคือสุกรระยะต้งั แต่หย่านมจนมีน้าหนกั ประมาณ 15 กิโลกรัม ปัญหาท่ีพบมาก

ที่สุดของลูกสุกรระยะอนุบาลใหม่ ๆ คือ อาการทอ้ งร่วงในช่วงแรกของการ หย่านมเนื่องจากลูกสุกรกิน
อาหารมากเกินไป ระบบยอ่ ยยงั ไม่สามารถยอ่ ยอาหารไดเ้ ตม็ ที่ ทาใหม้ ีอาหารบางส่วนท่ียงั ไมไ่ ดร้ ับการยอ่ ย ถกู
ขบั ถ่ายออกมากบั อุจจาระ และอาจเกิดจากการเปลี่ยนสูตรอาหารท่ีให้ลูกสุกรกินไม่เหมือนกบั ที่กินในระยะดูด
นม นอกจากน้ีการไดร้ ับอาหารมากเกินไปจะทาให้จุลินทรียใ์ นระบบทางเดินอาหารมีการเพิ่มจานวนอย่าง
รวดเร็วจนร่างกายสุกรไม่สามารถตา้ นทานเช้ือโรคได้ อนั เป็ นเหตุให้ลูกสุกรมีอาการทอ้ งเสีย และอาจถึงตาย
การแกป้ ัญหาน้ีจะมุ่งเนน้ ที่วิธีการให้อาหาร โดย ในช่วง 1 – 2 สัปดาห์ หลงั หยา่ นม ควรใหอ้ าหารลูกสุกรแบบ
จากดั ปริมาณโดยใหอ้ าหารคร้ังละนอ้ ย ๆ วนั ละ 4 – 6 คร้ัง คร้ังละ 20 - 30 กรัม ตอ่ ตวั และค่อย ๆ เพ่ิมปริมาณ

อาหารท่ีใหใ้ นแตล่ ะคร้ังใหม้ ากและใหอ้ าหารบ่อยข้นึ เม่ือเห็นวา่ อาหารในรางถูกกินจนหมด อาหารที่ใหค้ วรเป็น
อาหารชนิดเดียวกบั อาหารท่ีลูกสุกรกินในระยะดูดนม อุปกรณ์ใส่อาหารท่ีเหมาะสมสาหรับลูกสุกรระยะน้ี คือ
รางอาหารแบบรางยาว มีช่องให้ลูกสุกรเขา้ กินอาหารช่องใครช่องมนั รางอาหารแบบน้ี จะสามารถกาหนด
ปริมาณอาหารท่ีใหใ้ นแต่ละคร้ังได้ การท่ีสุกรไดม้ ีเวลาพกั การกินอาหารในช่วงท่ีรอการให้อาหารใหม่ จะทาให้
ระบบยอ่ ยอาหารไดม้ ีเวลาย่อยอาหารท่ีอยใู่ นระบบยอ่ ยไดด้ ีข้ึนมีผลทาใหป้ ระสิทธิภาพในการใชอ้ าหารของสุกร
ดีข้ึน แต่ตอ้ งระวงั ไม่ให้สุกรหยดุ พกั การกินอาหารเป็นเวลายาวนานเกินไปจนสุกรมีอาการหิว เพราะจะมีผลทา
ให้สุกรเสียสุขภาพและมีอาการป่ วยในระยะต่อมา ในทางปฏิบตั ิอาจใช้รางอาหารกลมอตั โนมตั ิเป็นภาชนะใส่
อาหารใหล้ ูกสุกรต้งั แต่หย่านมแต่ผูเ้ ล้ียงควรยึดหลกั ให้อาหารน้อย ๆ แต่บ่อยคร้ังเช่นเดียวกบั ในระยะแรกของ
การใหอ้ าหาร เพ่ือลดปัญหาการทอ้ งเสียในระยะแรกของการหยา่ นม

3.3 การใหอ้ าหารสุกรระยะขนุ
การจดั การสุกรขนุ มีเป้าหมายเพอื่ ผลิตเน้ือใหม้ ากที่สุด โดยใชต้ น้ ทนุ ต่าท่ีสุด ซ่ึงมีความเก่ียวขอ้ ง

กบั การใหอ้ าหารเป็นอยา่ งมาก เนื่องจากอาหารเป็นตน้ ทุนมากกวา่ 60 % ของตน้ ทุนการผลิตท้งั หมด การผลิต
สุกรขุนตอ้ งคานึงเสมอว่าการผลิตไขมนั 1 กก. จะตอ้ งใชอ้ าหารมากกวา่ การผลิตเน้ือถึง 3 เท่า จึงตอ้ งให้
อาหารสุกรขุนอยา่ งเหมาะสม เพอื่ ใหส้ ุกรผลิตเน้ือ แทนที่จะผลิตไขมนั การเพิม่ ปริมาณอาหารหรือการให้สุกร
ขุนกินอาหารมากข้ึน เพื่อให้สุกรโตเร็ว จะมีผลในเชิงลบ ต่อปริมาณการสร้างเน้ือแดง ดงั น้ันการผลิตสุกรท่ี
ตอ้ งการเน้ือแดงจึงไมค่ วรเล้ียงสุกรใหโ้ ตเร็วเกินไป นอกจากน้ีควรมีการแยกเพศสุกรเล้ียงดว้ ย

การเล้ียงสุกรขุน อาจแบ่งระยะการเล้ียงออกเป็ น 2 ช่วง คือ ช่วงน้าหนักน้อยกว่า 60 กก.
และช่วงน้าหนกั มากกวา่ 60 กก.

3.3.1 การให้อาหารสุกรขุนน้าหนักต่ากว่า 60 กก. สุกรระยะน้ีเป็ นระยะสุกรเล็กและสุกรรุ่น
เป้าหมายการเล้ียงลกู สุกรในระยะสุกรเลก็ –สุกร รุ่น คือ การทาใหล้ กู สุกรมีน้าหนกั ไมน่ อ้ ยกวา่ 30 กก. เม่ือ
อายุ 75 วนั ภายใตร้ ะบบการจดั การท่ีดี เน่ืองจากการเจริญเติบโตของสุกรในระยะน้ีมีผลต่อประสิทธิภาพ
การเจริญเติบโตของสุกรในระยะขุน นน่ั คือถา้ สุกรในระยะน้ีมีการเจริญเติบโตเร็วจะทาให้การเจริญเติบโตใน
ระยะขนุ ดีดว้ ย อายกุ ารเล้ียงจนถึงส่งตลาดส้ันลง แต่ถา้ สุกรระยะน้ีมีการเจริญเติบโตชา้ อาจมีผลทาใหเ้ กิดการแค
รนแกร็นในระยะขนุ ทาใหอ้ ายสุ ่งตลาดยาวนานข้ึน

การให้อาหารสุกรขุนที่มีน้าหนักต่ากว่า 60 กก. ควรให้อาหารอยู่ระหว่าง แบบจากัด
ปริมาณ กบั แบบไม่จากดั ปริมาณ อาหารท่ีใช้ ควรเป็ นสูตรอาหารสุกรเล็กและสุกรรุ่น มีเปอร์เซ็นต์โปรตีน
ระหว่าง 16 - 18 เปอร์เซ็นต์ โดยในระยะแรกอาจให้อาหารสูตรสุกรเล็กมีเปอร์เซ็นต์โปรตีนประมาณ 18
เปอร์เซ็นต์จนสุกรมีน้าหนักประมาณ 30 – 40 กิโลกรัมจึงเปลี่ยนสูตรอาหารเป็ นอาหารสุกรรุ่น ซ่ึงมีโปรตีน
ประมาณ 16 – 17 เปอร์เซ็นต์ แต่เน่ืองจากคุณภาพอาหารสุกรเล็กและสุกรรุ่นมีความใกลเ้ คียงกนั มาก ผูเ้ ล้ียงจึง

อาจเล้ียงสุกรระยะน้ีดว้ ยอาหารสุกรเลก็ จนสุกรมีน้าหนกั ประมาณ 60 กิโลกรัมจึงเปลี่ยนอาหารเป็นอาหารสุกร
ขุน การให้อาหารระยะแรกควรให้อาหารแบบจากดั ปริมาณแต่ให้บ่อย ๆ โดยให้กินอาหารวนั ละ 4 - 6 คร้ัง
เพื่อให้สุกรกินอาหารจนเกือบเต็มท่ี อาหารที่ให้สุกรกินแต่ละคร้ัง สุกรควรจะกินหมดภายในเวลา 30 – 40
นาที ดงั น้นั ผูเ้ ล้ียงควรจะคอยสังเกตการกินอาหารของสุกรเสมอ เพ่ือทราบว่าสุกรทุกตวั กินอาหารตามปกติ
หรือไม่ การกินอาหารใชเ้ วลานานเท่าไร ถา้ สุกรใชเ้ วลากินอาหารนาน อาจพิจารณาปรับลดปริมาณอาหารท่ี

ให้ลงหรือตรวจสอบคุณภาพ รส และกล่ินของอาหาร รวมท้งั ความผิดพลาดอ่ืน ๆ ที่จะเกิดข้ึนในระหว่างการ
ผสมอาหารและการให้อาหาร การเล้ียงสุกรระยะน้ีในประเทศไทย ส่วนใหญ่นิยมเล้ียงอาหารโดยใชถ้ งั
อาหารกลมอตั โนมตั ิ ซ่ึงทาให้สุกรกินอาหารอยา่ งเตม็ ที่ ผเู้ ล้ียงจะตอ้ งคอยเก็บอาหารที่เหลือคา้ งในรางอาหาร
ออกอยา่ งนอ้ ยสปั ดาห์ละ 1 - 2 คร้ัง เพ่อื ป้องกนั ปัญหาเร่ืองเช้ือราส่วนการให้อาหารแบบใชร้ างยาวแบ่งเป็ นช่อง
ๆ และใหอ้ าหารบ่อย ๆ จะทาใหส้ ุกรมีประสิทธิภาพการใชอ้ าหารดี และสุขภาพสุกรดีกวา่ การใหก้ ินอาหารจาก
ถงั อาหารกลมอตั โนมตั ิ ซ่ึงการจะให้อาหารแบบรางยาวหรือแบบถงั อาหารกลมอตั โนมตั ิน้ันข้ึนอยู่กบั ความ
สะดวกของผเู้ ล้ียงและความพร้อมของอุปกรณ์ อยา่ งไรกต็ ามการให้อาหารในระยะหยา่ นม ถึงน้าหนกั 50 – 60
กก. เป็ นช่วงท่ีสุกรสร้างเน้ือแดงไดด้ ีมาก สะสมไขมนั น้อย ซ่ึงจะส่งผลทาให้ไดส้ ุกรขุนท่ีมีคุณภาพซากดี
ดังน้ันการให้อาหารสุกรในช่วงน้ีผูเ้ ล้ียงจึงตอ้ งให้ความสาคญั มากท่ีสุดเพ่ือให้สุกรเจริญเติบโตดีท่ีสุดและมี
คณุ ภาพซากที่ดีควบค่กู นั ไป

3.3.2 การใหอ้ าหารสุกรขนุ น้าหนกั มากกวา่ 60 กก.
สุกรที่มีน้าหนัก 60 กก. ข้ึนไป ใน ระยะแรกควรใช้สูตรอาหารท่ีกินในช่วงน้าหนกั

หยา่ นม – 60 กิโลกรัมก่อน แลว้ ค่อย ๆ เปลี่ยนเป็นสูตรอาหารสุกรขุน ซ่ึงโดยทว่ั ไปจะพบว่าสุกรระยะน้ีมีการ
สะสมเน้ือแดง ลดลง แต่ความสามารถในการกินไดข้ องสุกรยงั มีมาก ระยะน้ีจะเริ่มเห็นความแตกต่างของการ
เจริญเติบโตระหว่างสุกรเพศผแู้ ละเพศเมีย โดยเพศผูจ้ ะกินอาหารเก่งกวา่ เพศเมีย แต่สะสมเน้ือแดงไดน้ อ้ ยกวา่
เพศเมีย ประมาณ 5 – 15 % ( ข้ึนอยกู่ บั สายพนั ธุ์ ) หากผเู้ ล้ียงปล่อยใหเ้ พศผกู้ ินอาหารมากเกินความจาเป็น จะ
ทาใหม้ ีการสะสมไขมนั มากข้ึน มีผลใหค้ ุณภาพซากไม่ดี จึงควรจากดั ปริมาณอาหารสาหรับเพศผู้ แลว้ ค่อย ๆ
ปรับแต่งหุ่นใหใ้ กลเ้ คียงกบั เพศเมีย จนน้าหนกั ประมาณ 70 กก. จึงเปลี่ยนอาหารเป็นอาหารสุกรขุน ซ่ึงควร
แยกอาหารสาหรับสุกรเพศผูแ้ ละเพศเมียออกจากกนั โดยอาหารสุกรเพศผูค้ วรมีพลงั งานต่ากว่าสุกรเพศเมีย
เพื่อไม่ให้ไดร้ ับพลงั งานมากเกินไป ส่วนสุกรเพศเมียควรให้อาหารท่ีมีพลงั งานสูงกว่าเพศผู้ เพ่ือให้ไดร้ ับ
พลงั งานอยา่ งเพยี งพอ การใหอ้ าหารสุกรขนุ อยา่ งพิถีพถิ นั จะทาใหไ้ ดส้ ุกรที่มีรูปร่างเป็นท่ีตอ้ งการของตลาด ไม่
มีปัญหาดา้ นการจาหน่าย การเล้ียงสุกรขนุ ใหไ้ ดค้ ณุ ภาพซากที่ดีที่สุดน้นั ควรแยกเพศเล้ียงและใหอ้ าหารสุกรเพศ
ผแู้ ละเพศเมีย แตกตา่ งกนั กรณีจากดั อาหารใหก้ ินควรปฏิบตั ิดงั น้ี

- สุกรเพศผไู้ ม่ตอนใหอ้ าหาร 95 % ของความตอ้ งการอาหารเต็มที่หรือใชเ้ วลากินอาหาร
หมดไม่เกิน 30 นาที

- สุกรเพศเมีย ให้อาหาร 90 % ของความตอ้ งการอาหารเต็มที่ หรือใชเ้ วลากินอาหาร
หมดไม่เกิน 25 นาที

- สุกรเพศผตู้ อน ใหอ้ าหาร 85 % ของความตอ้ งการอาหารเตม็ ท่ี หรือใชเ้ วลากินหมด
ไมเ่ กิน 20 นาที

สาหรับผูเ้ ล้ียงท่ีไม่ไดแ้ ยกเพศสุกรเล้ียงเป็ นกลุ่มๆ ต้งั แต่เริ่มตน้ เมื่อสุกร โตแลว้ ไม่
ควรแยกเพศเล้ียงเพราะจะทาใหส้ ุกรกดั กนั เพอ่ื จดั ลาดบั ในกลมุ่ ใหม่ ซ่ึงจะเกิดการบาดเจบ็ ชะงกั การเจริญเติบโต
หรือตายได้

3.4 การใหอ้ าหารสุกรขนุ แบบเล้ียงคละเพศ
การเล้ียงสุกรแบบคละเพศ เม่ือสุกรน้าหนักมากกวา่ 60 กก. ควรให้สุกรกินอาหารแบบเตม็ ที่

หากจาเป็นตอ้ งจากดั อาหาร ควรจดั สุกรเป็นกลุ่มเลก็ ๆ แยกสุกรท่ีนิสยั ดุร้ายออกจากฝูง และเพ่ิมเวลาใหอ้ าหาร
กลางคืนให้นานข้ึน นอกจากน้ีควรกวาดอาหารท่ีเหลือเล็กน้อยในรางอาหารออกสัปดาห์ละ 1 – 2 คร้ัง
โดยเฉพาะในสภาพที่อากาศร้อน ตอ้ งทาความสะอาดรางอาหารบ่อย ๆ เพ่อื ป้องกนั ปัญหาเร่ืองเช้ือรา

3.5 การใหอ้ าหารสุกรสาว
การให้อาหารสุกรสาวมีความสาคญั และตอ้ งพิถีพิถนั กว่าการใหอ้ าหารสุกรขุน เนื่องจากการให้

อาหารสุกรสาวท่ีเหมาะสมจะส่งผลถึงการให้ผลผลิตในอนาคต ปัจจุบนั เป็ นที่ยอมรับกันว่า น้าหนัก อายุ
ปริมาณไขมนั ในร่างกาย และอตั ราการเจริญเติบโตเฉลี่ย ลว้ นแลว้ แต่มีอิทธิพลต่อการเป็นสาวของแมส่ ุกร การ
ให้อาหารในระดบั ต่าท้งั คุณภาพและปริมาณ เมื่อสุกรอายุระหว่าง 8 – 12 สัปดาห์ จะมีผลทาให้สุกรเป็ นหนุ่ม
เป็นสาวชา้ และเป็นสัดชา้ แต่ในทางตรงขา้ มกนั หากปล่อยให้สุกรสาวเจริญเติบโตเร็วจนเกินไปอาจมีผลทา
ใหส้ ุกรเป็นสัดล่าชา้ หรือมีปัญหาเรื่องสุขภาพกีบและขาตามมา ดงั น้นั การให้อาหารสุกรท่ีคดั ไวเ้ ป็นสุกรสาว
ทดแทน ควรให้อาหารในระดบั สูงท้งั ปริมาณและคุณภาพต้งั แต่เป็นสุกรรุ่นจนถึงน้าหนกั 60 กก. หลงั จาก
น้นั ควรจากดั ปริมาณอาหารท่ีใหว้ นั ละ 1.8 – 2 กิโลกรัมต่อตวั ต่อวนั เพื่อป้องกนั ไม่ใหแ้ ม่สุกรสาวอว้ นจนเกินไป
จนกระทง่ั สุกรเริ่มเขา้ สู่วยั หนุ่มสาวหรือเป็ นสัดคร้ังแรกอายุ 5 – 6 เดือน สุกรสาวสายพนั ธุ์สมยั ใหม่ท่ีมีการ
เจริญเติบโตเร็ว และมีการสะสมเน้ือแดงสูง ควรมีอตั ราการเจริญเติบโต เฉลี่ยประมาณ 650 – 750 กรัมต่อวนั
สุกรกลุ่มน้ีควรไดร้ ับการผสมพนั ธุ์เมื่อมีน้าหนกั ตวั ประมาณ 120 – 135 กิโลกรัม โดยมีไขมนั สันหลงั ท่ีวดั
บริเวณกลางหลงั ตรงตาแหน่งซ่ีโครงซ่ีสุดทา้ ยหนาประมาณ 18 – 20 มิลลิเมตร มีอายุประมาณ 225 วนั ซ่ึงจะ
เป็ นช่วงการเป็ นสัดคร้ังท่ี 2 หรือ 3 และควรไดร้ ับอาหารเพ่ิมข้ึนเป็ นวนั ละ 2.2 – 2.5 กิโลกรัมต่อตวั ต่อวนั
ในช่วงก่อนผสม 7 – 10 วนั หรือท่ีเรียกวา่ การปรน ( Flushing ) เพื่อเร่งการเจริญเติบโต และเพิ่มปริมาณของไข่

สุกท่ีจะหลน่ ลงมาจากรังไข่ ปกติการเพม่ิ อาหารใหส้ ุกรสาวก่อนการผสม 1 – 2 สปั ดาหจ์ ะมีผลทาใหม้ ีไข่สุกตก

ลงมาจากรังไข่มากข้ึน 1 – 3 ฟอง มีผลทาใหไ้ ดล้ ูกแรกคลอดเพ่ิมข้ึน หลงั จากแม่สุกรไดร้ ับการผสมพนั ธุ์แลว้

ควรลดปริมาณอาหารลงให้เท่าเดิม ส่วนคุณค่าทางอาหารสาหรับสุกรสาวในปัจจุบนั อาจใชอ้ าหารสุกรเลก็ รุ่น

และอาหารสุกรขุนสูตรใดสูตรหน่ึง กรณีของอาหารที่จะก่อให้เกิดปัญหาคือ การให้อาหารท่ีต่ากว่า 50

เปอร์เซ็นตข์ องปริมาณอาหารที่สุกรกินไดเ้ ต็มท่ี โดยการจากดั การกินอยา่ งรุนแรงน้ีเกิดข้ึนในช่วงสุกรเล็กและ

สุกรรุ่นซ่ึงมีน้าหนกั อยรู่ ะหวา่ ง 20 – 65 กิโลกรัม ขอ้ พงึ ระวงั ในการใหอ้ าหารสุกรสาวคือ ไมค่ วรเร่งใหส้ ุกรสาว

เจริญเติบโตเร็วมากจนเกินไปเพราะจะทาให้สุกรเป็ นสัดชา้ และมีปัญหาขาเจ็บได้ภายหลงั อาหารที่เหมาะสม

สาหรับสุกรสาวคอื อาหารที่มีขอ้ มลู จาเพาะเช่นเดียวกบั สุกรขนุ แตม่ ีขอ้ แตกตา่ งกนั บางอยา่ งดงั น้ี

- อาหารสุกรสาวควรใชพ้ รีมิกซ์สุกรพนั ธุ์

- อาหารสุกรสาวรุ่นที่มีน้าหนกั ระหวา่ ง 45 – 70 กิโลกรัม ควรปรับลดพลงั งานลงบา้ งเพอ่ื ไม่ให้

สุกรสาวโตเร็วเกินไป

- ระดบั ฟอสฟอรัสที่ใชป้ ระโยชน์ไดใ้ นอาหารควรเพิ่มระดบั ให้สูงข้ึนกว่าสุกรขุน และควรมี

ความเขม้ ขน้ ของไบโอตินในสูตรอาหารไม่ต่ากวา่ 150 มิลลิกรัมตอ่ อาหาร 1,000 กิโลกรัม

ตารางที่ 21 แสดงความเขม้ ขน้ ของโภชนะสาหรับอาหารสุกรพนั ธุ์ในแตล่ ะช่วงน้าหนกั

โภชนะ 20 – 45 กก. 45 – 70 กก. 70 กก. ข้ึน
ไป
พลงั งานท่ีใชป้ ระโยชน์ได้ ( กิโลแคลอร่ีตอ่ กิโลกรัม ) 3150 3050 3000
ไลซีน (เปอร์เซ็นต)์ 1.15 1.05 0.85
โปรตีน (เปอร์เซ็นต์ ) 18 17
แคลเซียม (เปอร์เซ็นต์ ) 1.0 1.0 15 - 16
ฟอสฟอรัส ใชป้ ระโยชน์ได้ (เปอร์เซ็นต์ ) 0.5 0.45 1.0
ฟอสฟอรัสรวม (เปอร์เซ็นต์ ) 0.9 0.9 0.45
0.9

ท่ีมา : ปรียพนั ธุ์ อุดมประเสร็ฐ . 2542 .

3.6 การใหอ้ าหารแมส่ ุกรอุม้ ทอ้ ง
ร่างกายแมส่ ุกรที่อมุ้ ทอ้ ง ตอ้ งการอาหาร เพอื่ วตั ถุประสงค์ 2 ประการ คือ
1. ตอ้ งการไปใชใ้ นการบารุงรักษาร่างกาย เพ่อื เตรียมตวั รับหนา้ ท่ีความเป็นแม่ ในอนาคต
2. ตอ้ งการไปใชเ้ พ่ือรองรับการเปลี่ยนแปลงของร่างกายในขณะที่มีการเจริญเติบโตของลูกสุกร

ในทอ้ ง
อาหารแม่สุกรอุม้ ทอ้ ง ควรเป็ นอาหารท่ีมีพลงั งานไม่สูงเกินไป เพราะจะทาใหแ้ ม่สุกรอว้ น

กระทบกระเทือนต่อการคลอดลูก อาหารควรมีลกั ษณะค่อนขา้ งฟ่ าม มีเยื่อใยสูง แต่ยงั คงไวซ้ ่ึงโภชนะที่สุกร
ระยะน้ีต้องการอย่างครบถ้วน กล่าวคือ ควรมีโปรตีน 14 – 15 % เน่ืองจากความต้องการโปรตีนในรูป
ไนโตรเจนในแม่สุกรอุม้ ทอ้ งมีความผนั แปรระหว่าง 6.2 กรัม ต่อวนั ไปจนถึง 25.8 กรัมต่อวนั ในระยะอุม้ ทอ้ ง
ไม่เกิน 30 วนั แรกแม่สุกรจะสะสมไนโตรเจนในอตั รา 14 กรัมต่อวนั และเม่ืออุม้ ทอ้ งได้ 90 – 110 วนั จะสะสม
ไนโตรเจนในอตั รา 18 กรัมต่อวนั หากการนาไนโตรเจนจากอาหารไปสะสมในร่างกายมีประสิทธิภาพ 37
เปอร์เซ็นต์แลว้ สุกรอุม้ ทอ้ งจะตอ้ งการไนโตรเจนเฉลี่ยวนั ละ[(14 + 18 ) / 2 ] / ( 37/100 ) = 43.2 กรัม ดังน้ัน
ความตอ้ งการไนโตรเจนจากอาหารท้งั สิ้นใน 1 วนั ของแม่สุกรอุม้ ทอ้ ง จะประมาณ 50 กรัม (6.2 + 43.2 ) หรือ
คิดเป็ นโปรตีนที่แม่สุกรตอ้ งได้รับจากอาหารเท่ากบั 312 กรัมต่อวนั ( 50 x 6.25 ) ดังน้ันหากสุกรอุม้ ทอ้ งกิน
อาหารโดยเฉล่ียเท่ากบั 2 กิโลกรัม ต่อตวั ต่อวนั แลว้ อาหารแม่อุม้ ทอ้ งควรมีเปอร์เซ็นต์โปรตีนประมาณ 15
เปอร์เซ็นต์ พลงั งานที่ใชป้ ระโยชน์ไดท้ ี่ควรไดร้ ับในแต่ละวนั ประมาณ 4950– 8600 กิโลแคลอรี่ ต่อวนั นน่ั
คือถา้ หากอาหารแม่สุกรอมุ้ ทอ้ งมีพลงั งาน 3000 กิโลแคลอรี่ต่ออาหาร 1 กิโลกรัมแลว้ ปริมาณอาหารท่ีใหค้ วรมี
ประมาณ 1.65 – 2.8 กก .ตอ่ วนั

ปริมาณอาหารท่ีจะใหแ้ ม่สุกรแบง่ ออกได้ 2 ระยะ ดงั น้ี
- ระยะแรก ต้งั แต่หลงั ผสม จนถึงวนั ท่ี 84 หรือ สัปดาห์ที่ 1 จนถึงสัปดาห์ท่ี 12
หลงั ผสม จะใหอ้ าหารวนั ละไม่เกิน 2 กก. ค่าเฉล่ียอยทู่ ี่ 1.8 กิโลกรัม
- ระยะที่สอง ต้งั แต่วนั ที่ 84 หลงั ผสม จนถึงก่อนคลอด 7 วนั ให้อาหารวนั ละ 2 - 3
กก. / วนั คา่ เฉลี่ยอยทู่ ี่ 2.5 กิโลกรัม
เน่ืองจากในระยะแรกของการอมุ้ ทอ้ ง ลูกออ่ นในทอ้ งยงั มีขนาดเลก็ ถา้ ใหอ้ าหารแมป่ ริมาณ
มาก จะทาให้อาหารถูกสะสมในรูปไขมนั ในร่างกายแม่สุกรมากจนทาใหแ้ ม่สุกรอว้ นเกินไป ซ่ึงจะมีปัญหาใน
การคลอด ท้งั ยงั ไม่มีผลดีต่ออตั ราการรอดตายของลูกอ่อนในระยะอุม้ ทอ้ งระยะแรก นอกจากน้ีแม่สุกรที่อว้ น
เกินไปในระยะอุม้ ทอ้ ง ยงั มีแนวโน้มว่าจะกินอาหารลดลงหลงั จากการคลอด ซ่ึงจะมีผลกระทบกบั การสร้าง
น้านมเล้ียงลูก แต่ในระยะท่ี 2 ลูกอ่อนจะมีการพฒั นาการด้านการเจริญเติบโต เพิ่มข้ึนอีกประมาณ 40
เปอร์เซ็นต์ของท่ีผ่านมา ดงั น้ันการเพิ่มอาหารในช่วงหลงั จะทาให้มีการเจริญเติบโตของลูกอ่อนไดด้ ีและลูก

สุกรมีสุขภาพแขง็ แรงเม่ือคลอด การใหอ้ าหารแม่สุกรอุม้ ทอ้ งอาจจะให้ไดห้ ลายวิธี ท้งั วิธีจากดั อาหารให้กิน
เป็นรายตวั หรือใหก้ ินแบบเต็มท่ี แต่การใหก้ ินแบบเตม็ ท่ี ผเู้ ล้ียงจะไมส่ ามารถควบคุมขนาดของสุกรบางตวั ได้
ดงั น้นั สูตรอาหารประเภทกินเตม็ ท่ีควรมีกากมาก ๆ โดยเฉพาะอยา่ งยงิ่ การให้อาหารแม่สุกรก่อนคลอดหรือหลงั
คลอดใหมๆ่ ผเู้ ล้ียงตอ้ งระมดั ระวงั เพราะแมส่ ุกรมกั มีอาการทอ้ งผกู ทาใหม้ ีปัญหาการคลอดยาก ฝงู แมส่ ุกรท่ีจะ
ให้อาหารแบบเต็มท่ีไดท้ ้งั ฝูงตอ้ งเป็ นฝูงท่ีถูกดูแลรูปร่างไม่ให้มีขนาดแตกต่างกนั มาก ซ่ึงตอ้ งใช้ระบบการ
จดั การอยา่ งเขม้ งวดจึงจะไดร้ ูปร่างแม่สุกรที่สม่าเสมอกนั ท้งั ฝูง การให้อาหารแบบเต็มที่จึงจะเกิดประโยชน์ต่อ
ฝงู สุกร ซ่ึงไมค่ ่อยพบมากนกั ในฟาร์มสุกรของไทย

ส่วนการให้อาหารแม่สุกรเป็ นรายตวั เป็ นท่ีนิยมมากไม่ว่าฟาร์มสุกรในประเทศไทย หรือ
ต่างประเทศ เน่ืองจากการดูแลจดั การใหแ้ ม่สุกรมีขนาดท่ีเทา่ กนั หรือมีรูปร่างที่สมบรู ณ์ เท่า ๆ กนั น้นั ทาไดย้ าก
ทาให้สุกรในฝูงมีรูปร่างแตกต่างกนั บางตวั มีลกั ษณะอว้ น บางตวั มีลกั ษณะผอม บางตวั รูปร่างพอดี ดงั น้นั
การพิจารณาการใหอ้ าหารเป็นรายตวั จึงจะเหมาะสมกวา่ การให้อาหารในปริมาณที่เท่ากนั ท้งั ฝูง แม่สุกรที่มี
รูปร่างผอมควรไดร้ ับอาหารมากกวา่ แมส่ ุกรกลมุ่ อื่น และแม่สุกรท่ีรูปร่างอว้ นควรไดร้ ับอาหารนอ้ ยกวา่ กลุ่มอื่น
แม่สุกรที่มีรูปร่างพอดี ควรไดร้ ับอาหารตามปกติ คือ วนั ละประมาณ 1.8 กก. ส่วนแม่ท่ีอว้ นและผอม
จนเกินไป ผูเ้ ล้ียงควรมีการพิจารณาเพิ่มและลดอาหารในระหว่างอุม้ ทอ้ ง เพ่ือใหแ้ ม่สุกรก่อนคลอดมีรูปร่างไม่
อว้ นและไม่ผอมจนเกินไป ซ่ึงจะมีผลเสียต่อการคลอด การเล้ียงลูก และการให้ผลผลิตในครอกต่อ ๆ ไป
อยา่ งไรก็ตาม ไม่วา่ ผูเ้ ล้ียงจะให้อาหารแม่สุกรในระยะอุม้ ทอ้ งในปริมาณเทา่ ไร แต่จะตอ้ งคานึงวา่ แม่สุกรแตล่ ะ
ตวั ควรมีน้าหนักเพิ่มในระยะอุม้ ทอ้ งในระดบั ปานกลาง คือประมาณ 50 กิโลกรัม ซ่ึงประมาณการว่า
น้าหนกั ที่เพม่ิ ข้ึนน้ีเป็นน้าหนกั ของแม่ที่เพิม่ ข้ึนประมาณ 25 กิโลกรัมและเป็นน้าหนกั ของลูกและรกในทอ้ งอีก
ประมาณ 25 กิโลกรัม การเพิ่มน้าหนกั มากเกินไปกวา่ น้ีถือวา่ แม่สุกรอว้ นหรือค่อนขา้ งอว้ นซ่ึงผเู้ ล้ียงควรมีการ
แกไ้ ข

รูปที่ 6.1 แมส่ ุกรท่ีมีน้าหนกั มากเกินไป

ตารางที่ 22 แสดงส่วนประกอบของโภชนะในสูตรอาหารแมส่ ุกรอมุ้ ทอ้ ง

โภชนะ เปอร์เซ็นต์

โปรตีน 15.00

เยอ่ื ใย 4.00

แคลเซียม 1.00

ฟอสฟอรัสที่ใชป้ ระโยชนไ์ ด้ 0.40

ฟอสฟอรัสรวม 0.90

เกลือ 0.45

พลงั งาน (กิโลแคลอร่ีตอ่ กิโลกรัม) 3000

ไลซีน 0.85

เมทไธโอน + ซีสทีน 0.43

ทริปโตเฟน 0.13

ทรีโอนีน 0.51

ลูซีน 0.85

ไอโซลซู ีน 0.47

เฟนนิลอลานีน + ไทโรซิน 0.82

ฮีสติดีน 0.28

วาลีน 0.60

ท่ีมา : ปรียพนั ธุ์ อุดมประเสริฐ. 2542.

3.7 การให้อาหารแม่สุกรเลยี้ งลูก และแม่สุกรหย่านม

อาหารสาหรับแม่สุกรเล้ียงลูกควรมีโปรตีนประมาณ 15 – 16 % และมีพลงั งาน 3100 – 3300

กิโลแคลอรี่ ต่ออาหาร 1 กิโลกรัม การจดั การเกี่ยวกบั อาหารในระยะเล้ียงสุกรเป็ นปัจจยั หลกั ในการจดั การ

ใหแ้ มม่ ีสุขภาพดีในระหวา่ งการเล้ียงลูก ความผดิ พลาดในการจดั การการใหอ้ าหารแมส่ ุกรในระยะน้ีจะทาใหแ้ ม่

สุกรมีปัญหาการสร้างปริมาณน้านม แม่สุกรจะสูญเสียน้าหนักมากระหว่างเล้ียงลูกสุกร และทาใหก้ ารเป็ นสัด

หลงั หยา่ นมลา่ ชา้ ออกไป จนถึงกบั ตอ้ งคดั แมส่ ุกรทิง้ ไปกไ็ ด้

วิธีการให้อาหารแก่แม่สุกรในระยะเล้ียงลูก คือ หลังจากแม่สุกรคลอดลูกประมาณ 12 – 24

ชว่ั โมง แม่สุกรบางตวั อาจจะมีความตอ้ งการอาหารบา้ ง แตบ่ างตวั ไม่ตอ้ งการ ซ่ึงข้นึ อยกู่ บั แม่สุกรแต่ละตวั ใน

รายที่แสดงอาการหิวอยากกินอาหาร ผูเ้ ล้ียงควรให้อาหารบ้างเพียงเล็กน้อยเพ่ือ ผ่อนคลายความหิวและ

ความเครียด ทาให้แม่สุกรเกิดความสบายใจจากการหิว หลังจากให้อาหารในม้ือแรกแล้วในม้ือต่อไป

ควรค่อย ๆ เพิ่มอาหาร ข้ึนเรื่อย ๆ จนลูกสุกรอายไุ ดป้ ระมาณ 7 วนั แมส่ ุกรจะสามารถกินอาหารไดเ้ ตม็ ท่ี การ

ให้อาหารแม่สุกรจานวนมากทนั ทีทนั ใดหลงั คลอดจะทาให้แม่สุกรเกิดอาการทอ้ งผูกหรือสร้างปริมาณน้านม

มาก และมีปริมาณไขมนั ในน้านมมาก เม่ือลูกสุกรกินนมจะทาให้ทอ้ งเสีย ชะงกั การเจริญเติบโต หรือตายได้

แมส่ ุกรที่สุขภาพดีหลงั คลอดจะกินอาหารหมดทกุ ม้ือ ซ่ึงผเู้ ล้ียงตอ้ งหมน่ั สังเกตการกินอาหารของแมส่ ุกรแต่ละ

ม้ือว่า กินอาหารหมดหรือไม่ ถา้ พบว่าแม่สุกรกินอาหารหมดควรพิจารณาเพ่ิมอาหารให้ในม้ือต่อไป แต่ถา้ แม่

สุกรกินอาหารไมิ่หมด ควรพจิ ารณาลดปริมาณอาหารในม้ือต่อไปลง และหาสาเหตุใหไ้ ดว้ า่ เหตุใดแม่สุกรจึง

กินอาหารไมห่ มด แนวทางหน่ึงในการใหอ้ าหารแก่แมส่ ุกร สามารถกาหนดไดด้ งั น้ี

ม้ือท่ี ( หลงั คลอด ) ปริมาณอาหาร ท่ีให้ ( กก. )

1 0.5

21

31

4 1.5

5 1.5

62

72

8 2.5

9 2.5

10 3

11 3

12 3.5

13 3.5

14 4

ดดั แปลงมาจาก : ศูนยว์ จิ ยั และพฒั นาอาชีวศึกษา 5 . 2542 .

การให้อาหารแม่สุกรในม้ือแรกควรให้หลงั จากคลอดลูกแลว้ ประมาณ 6 – 12 ชวั่ โมงโดยให้กิน
เพยี ง ประมาณ 0.5 กิโลกรัมเท่าน้นั เพ่ือไม่ใหแ้ มส่ ุกรมีอาการป่ วยหลงั คลอด หลงั จากน้นั ควรค่อย ๆ เพ่ิมอาหาร
ให้แม่สุกรคร้ังละ 0.5 กก. โดยให้แม่สุกรกินอาหารในปริมาณเดียวกนั 2 ม้ือ ถา้ ท้งั 2 ม้ือ แม่สุกรกิน
อาหารในปริมาณเดียวกันหมด จึงจะเพิ่มอาหารในม้ือต่อไปอีก 0.5 กก. ปฏิบตั ิเช่นน้ีต่อไปจนถึงม้ือท่ี 14
( วนั ที่ 6 -7 หลงั คลอด ) แม่สุกรจะกินอาหารไดว้ นั ละ 7 – 8 กก. ซ่ึงเพียงพอกบั การสร้างน้านมเล้ียงลูก 10

ตวั ข้ึนไป โดยปกติแม่สุกรพนั ธุ์ต่างประเทศ จะกินอาหารไดม้ ้ือละไม่เกิน 3.5 กก. ดงั น้นั หลงั จากใหอ้ าหาร
ม้ือที่ 9 และ 10 ไปแลว้ จะพบว่าแม่สุกรกินอาหารไดเ้ พียง 2 – 2.5 กก. ต่อม้ือเท่าน้นั ถา้ ตอ้ งการให้แม่สุกร
กินอาหารให้มากข้ึน ผเู้ ล้ียงควรเพ่ิมจานวนม้ือของการให้อาหารแม่ข้ึนจาก 2 ม้ือ เป็น 3 – 5 ม้ือต่อวนั โดย
ใหก้ ินม้ือละ 1.5- 2 กก. วธิ ีน้ีจะทาใหแ้ มส่ ุกรกินอาหารไดเ้ พ่มิ ข้นึ

ในกรณีท่ีให้อาหารแม่สุกรวนั ละ 2 ม้ือ ถา้ ม้ือใดแม่สุกรกินอาหารไม่หมด ผเู้ ล้ียงควรประมาณ
อาหารท่ีเหลือวา่ มีปริมาณเทา่ ไร หรืออาจนาอาหารที่กินไม่หมดไปชงั่ แลว้ นาไปหกั ออกจากปริมาณอาหารที่จะ
ให้ในม้ือต่อไป เช่น ม้ือท่ี 8 ซ่ึงแม่สุกรควรกินอาหารได้ 3 กก. แต่ปรากฏว่าแม่สุกรกินไม่หมด เหลือ
อาหารประมาณ 0.5 กก. ดงั น้นั ในม้ือที่ 9 ผูเ้ ล้ียงควรให้อาหารแม่สุกรเพียง 2.5 กก. แทนที่จะให้ 3.5 กก.
ตามโปรแกรม ถา้ แม่สุกรกินหมด ให้กินซ้าในปริมาณเดิมในม้ือต่อไป และพิจารณาเพิ่มในม้ือต่อ ๆ ไป ดงั
โปรแกรม

ม้ือท่ี 1. กินอาหารหมด ( กก. ) 2. กินอาหารบางม้ือไม่หมด ( กก)

1 0.5 กินหมด 0.5 กินหมด

2 1” 1 กินหมด

3 1.5 ” 1.5 กินหมด

4 2” 2 กินไม่หมด 0.5 กก.

5 1.5 กินหมด 1.5 กินหมด

6 2” 2 กินหมด

7 2.5 ” 2.5 กินหมด

8 3” 3 กินไมห่ มด 0.5 กก.

9 2.5 ” 2.5 กินหมด

10 3” 3 กินหมด

11 3.5 กินไม่หมด0.5 กก. 3 กินหมด

12 3 กินหมด 3 กินไม่หมด0.5 กก.

13 2.5 กินหมด 2.5 กินไม่หมด 0.5 กก.

14 2 กินหมด 2

อย่างไรก็ตาม ผูเ้ ล้ียงบางรายอาจไม่สามารถจัดการการให้อาหารตามโปรแกรมดังกล่าวได้

อาจจะใชห้ ลกั การเพ่ิมอาหารแม่สุกรหลงั คลอดตามจานวนของลูกท่ีเล้ียงคือ ใหอ้ าหารแม่สุกรเพ่ิมจากการให้

ปกติอีก 300 กรัม ตอ่ ลูกที่เล้ียง 1 ตวั เช่น แม่สุกรท่ีเล้ียงลูก 10 ตวั ถา้ เพิม่ อาหาร 300 กรัม ต่อลูกสุกร 1

ตวั จะทาใหแ้ ม่ไดร้ ับอาหารเพม่ิ อีก 3 กก. ต่อวนั เม่ือรวมกบั อาหารท่ีให้แม่ปกติประมาณ 2.5 กก. ต่อวนั แลว้

แม่สุกรควรไดร้ ับอาหารไม่ต่ากว่า 5 กก./ตวั /วนั ในระยะ 7 วนั แรกหลงั คลอด วิธีการใหอ้ าหาร

แบบน้ี มีวธิ ีใหด้ งั น้ี

ข้นั แรก คอ่ ย ๆ เพ่ิมปริมาณอาหารใหแ้ ม่สุกรต้งั แตว่ นั ท่ี 3 หลงั คลอดจนถึงร้อยละ 50 ของ

ปริมาณท่ีจะไดร้ ับเม่ือกินไดเ้ ต็มท่ี ( ปริมาณมาตรฐานปกติ ) เมื่อสิ้นสัปดาห์แรกหลงั คลอด เช่น ถา้ แม่สุกรเล้ียง

ลกู 10 ตวั แมส่ ุกรควรไดร้ ับอาหารตามจานวนลกู ท่ีเล้ียง ประมาณ วนั ละ 5.5 กิโลกรัม ( ปริมาณมาตรฐานปกติที่

แม่สุกรควรไดร้ ับเม่ือเล้ียงลูก 10 ตวั เม่ือสามารถกินไดเ้ ต็มท่ี ) ดงั น้นั ในระยะ 1 สัปดาห์แรกหลงั คลอดแม่สุกร

ควรไดร้ ับอาหารประมาณวนั ละ 2..75 กิโลกรัม ( 50 เปอร์เซ็นตข์ องอาหารท่ีแม่สุกรควรไดร้ ับเม่ือกินไดเ้ ตม็ ท่ี )

โดยการคอ่ ย ๆ เพ่ิมใหก้ ินในแตล่ ะวนั จนสามารถกินอาหารได้ 5.5 กิโลกรัมต่อวนั

ข้นั ท่ีสอง เพ่ิมปริมาณอาหารเป็นร้อยละ 75 ของปริมาณมาตรฐานปกติ เม่ือสิ้นสปั ดาหท์ ี่ 1

หลงั คลอด นนั่ คอื ในสัปดาหท์ ี่ 2 แมส่ ุกรควรไดร้ ับอาหารวนั ละประมาณ 4.0 กิโลกรัมโดยการคอ่ ยๆ เพิม่

ใหก้ ินจนสามารถกินอาหารไดว้ นั ละ 3.75 กิโลกรัมในสัปดาห์ที่ 2 หลงั คลอด

ข้นั ที่สาม เพมิ่ ปริมาณอาหารเป็นร้อยละ 100 ของปริมาณมาตรฐานปกติ เมื่อสิ้นสัปดาห์ที่ 2

หลงั คลอด นน่ั คือแมส่ ุกรควรไดร้ ับอาหารในสปั ดาหท์ ี่ 3 วนั ละประมาณ 5.5 กิโลกรัม ซ่ึงแสดงวิธีคานวณให้

เขา้ ใจง่าย ๆดงั น้ี

แม่สุกร มีลกู 10 ตวั ควรใหอ้ าหารดงั น้ี

1. ปริมาณมาตรฐานปกติที่แม่สุกรควรไดร้ ับ = 2.5 = + (0.3 x 10) = 5 .5 กก.

2. หลงั จากคลอด 1 สัปดาห์ใหอ้ าหารร้อยละ 50 ของปริมาณมาตรฐาน = 5 .5 x50/100

= 2.75 กก.

3. หลงั จากคลอด 2 สัปดาห์ให้อาหารร้อยละ 75 ของปริมาณมาตรฐาน = 5.5 x75/100

= 4.125 กก. ( วนั ละ 4 กิโลกรัม )

4. หลงั จากคลอด 3 สัปดาหใ์ หอ้ าหารร้อยละ 100 ของปริมาณมาตรฐาน

= 5 .5x 100/100 = 5 .5 กก.

ก่อนการหย่านม 3 วนั ควรค่อย ๆ ลดปริมาณอาหารท่ีให้แม่สุกรกินลงเหลือคร่ึงหน่ึง

ของอาหารท่ีกินปกติเพ่ือใหแ้ มส่ ุกรลดการสร้างน้านมลง เป็นการบงั คบั ใหล้ ูกสุกรไปกินอาหารเลียรางมากข้ึน

เพื่อเตรียมพร้อมที่จะหย่านม หลงั จากยา้ ยแม่สุกรออกจากลูกในวนั หย่านมแลว้ ควรเพิ่มอาหารให้แก่แม่สุกร

ทนั ทีโดยไม่ตอ้ งลดปริมาณอาหาร อีก ซ่ึงจะสามารถทาใหแ้ ม่สุกรหยดุ ผลิตน้านมไดโ้ ดยไม่กระทบกระเทือนกบั
เตา้ นมที่จะอกั เสบ และเป็นการเร่งให้แม่สุกรเป็นสัดเร็วข้ึน ส่วนปริมาณอาหารท่ีใหห้ ลงั หยา่ นมควรมีปริมาณ
มากท่ีสุดเท่าที่แมส่ ุกรจะกินไดใ้ นแตล่ ะม้ือ

แม่สุกรที่ให้ลูกมาก ควรพยายามให้แม่สุกรกินอาหารไดม้ ากที่สุด เพื่อให้เพียงพอในการ

นาไปใชส้ ร้างน้านมเล้ียงลูก สาหรับแม่สุกรท่ีให้ลูกไม่มาก ผเู้ ล้ียงควรพิจารณาการให้อาหารให้เหมาะสมเพื่อ
ไมใ่ หแ้ ม่สุกรอว้ นเกินไป

แม่สุกรที่เล้ียงลูกส่วนใหญ่น้าหนกั จะลดลง แต่จะลดมากหรือนอ้ ยน้ันข้ึนอยูก่ บั โปรแกรม
ของการให้อาหาร และการปฏิบตั ิเล้ียงดูของผูเ้ ล้ียงท่ีกาหนดไว้ การปล่อยให้น้าหนกั แม่สุกรลดลงอยา่ งมากจะ
เป็ นอนั ตรายต่อการสืบพนั ธุ์ในครอกต่อไป โดยเฉพาะอย่างยิ่ง แม่สุกรจะทิ้งช่วงการเป็ นสัดหลงั หย่านมให้
ยาวนานออกไป สุกรบางตวั อาจใชเ้ วลายาวนานเป็นเดือน ๆ หรือบางตวั อาจตอ้ งคดั ทิ้ง เนื่องจากไม่ยอมแสดง
การเป็ นสัดหลงั หย่านม นอกจากน้ี แม่สุกรที่สูญเสียน้าหนักในระยะเล้ียงลูกมากเกินไปมกั มีปัญหาเกิดแผล
บริเวณไหล่ท้งั สองขา้ ง บางตวั อาจติดเช้ือจนทาให้ขาหนา้ เจ็บ ใชง้ านไม่ไดจ้ นตอ้ งคดั ทิ้ง ดงั น้นั การให้อาหาร
แม่สุกรต้งั แต่แรกคลอดจนถึงหย่านมจึงตอ้ งมีการวางแผนและติดตามการกินอาหารของแม่สุกรแต่ละวนั อย่าง
ต่อเน่ืองเพื่อให้แม่สุกรให้น้านมแก่ลูกอยา่ งพอเพียงและทาใหแ้ ม่สุกรสามารถให้ผลผลิตในครอกต่อ ๆ ไป ได้
อยา่ งมีประสิทธิภาพ

ตารางท่ี 23 แสดงส่วนประกอบของโภชนะในอาหารแมส่ ุกรระยะเล้ียงลูก

โภชนะ เล้ียงลูกนอ้ ย เล้ียงลูกมาก

โปรตีน 16.00 18.00

เยอ่ื ใย 4.00 4.00

แคลเซียม 1.00 1.00

ฟอสฟอรัสท่ีใชป้ ระโยชนไ์ ด้ 0.40 0.45

ฟอสฟอรัสรวม 0.90 0.95

เกลือ 0.45 0.40

พลงั งาน (กิโลแคลอรี่ตอ่ กิโลกรัม) 3200 3300

ไลซีน 0.90 1.00

เมทไธโอนีน + ซีสทีน 0.45 0.50

ทริปโตเฟน 0.14 0.15

ทรีโอนีน 0.54 0.60

ลูซีน 0.90 1.00
ไอโซลซู ีน 0.49 0.55
เฟนนิลอลานีน + ไทโรซิน 0.86 0.96
ฮีสติดีน 0.30 0.33
วาลีน 0.63 0.70

ที่มา : ปรียพนั ธุ์ อดุ มประเสริฐ . 2542 .

สรุปเนื้อหาบทที่ 6
การให้อาหารสุกรแต่ละช่วงอายุเป็ นศิลปะและทกั ษะความชานาญท่ีผูเ้ ล้ียงตอ้ งอาศยั ประสบการณ์ ที่

สะสมอยา่ งยาวนาน เนื่องจากสุกรแต่ละตวั และแต่ละชนิดมีความตอ้ งการปริมาณและคุณภาพอาหารท่ีแตกต่าง
กนั ทาให้ผเู้ ล้ียงตอ้ งอาศยั ทกั ษะและความชานาญในการสังเกต และเรียนรู้ รวมท้งั ตอ้ งมีความเคร่งครัดในการ
ให้อาหารสุกรแต่ละตวั การให้อาหารสุกรไม่ถูกตอ้ งจึงมกั ก่อให้เกิดผลเสียต่อสุกรตามมาเช่น ทาให้สุกรเสีย
สุขภาพ คุณภาพซากไม่ดี เจริญเติบโตชา้ แสดงอาการป่ วย แทง้ ลูก เปอร์เซ็นตก์ ารคดั พนั ธุ์ต่า ใหผ้ ลผลิต
นอ้ ย ซ่ึงส่งผลถึงความเป็นอยู่ของการดาเนินงานฟาร์มเล้ียงสุกรในอนาคต

เอกสารอ้างองิ

กระทรวงศึกษาธิการ . เอกสารประกอบการฝึ กอบรม อาจารย์ผ้สู อน การผลติ สุกร เล่ม 1 . 2545 .การให้อาหาร
สุกรตามระยะผลติ . กรุงเทพมหานคร: กรมอาชีวศึกษา .

ปรียพนั ธุ์ อดุ มประเสริฐ . 2546 . เล้ียงหมอู ยา่ งไรใหซ้ ากสวย . สัตว์เศรษฐกจิ . 21 , 469 (มิ.ย.) : 20-24
ปรียพนั ธุ์ อุดมประเสริฐ . 2542 . การจัดการสุขภาพและผลผลติ ในฟาร์มสุกร. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์

อุดมสุขการพิมพ์ ( 1992 ) จากดั .
มหาวทิ ยาลยั สุโขทยั ธรรมาธิราช. 2546. โภชนะศาสตร์และอาหารสัตว์ . พิมพค์ ร้ังท่ี 3. กรุงเทพมหานคร : หา้ ง

หุน้ ส่วนจากดั โรงพิมพช์ วนพิมพ์ ม. สุโขทยั ธรรมาธิราช.
สุชีพ รัตรสาร .2522 . หลกั การผลติ สุกร . ศูนยว์ ิจยั และฝึกอบรมการเล้ียงสุกรแห่งชาติ พมิ พค์ ร้ังท่ี 6 .

นครปฐม : ม. เกษตรศาสตร์ กาแพงแสน .
สมั ฤทธิ แสนบวั , วศิ าล ศรีสุริยะและ กมล ฉวีวรรณ . 2544 . การเลยี้ งสุกร. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์

ชุมชนสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทยจากดั .
ศนู ยว์ ิจยั และพฒั นาอาชีวศึกษา 5 หน่วยศึกษานิเทศก์ กรมอาชีวศึกษา.2542. การคลอดในสุกรและการจัดการ

ลูกสุกร. กรุงเทพมหานคร : ศูนยว์ ิจยั และพฒั นาอาชีวศึกษา 5 หน่วยศึกษานิเทศก์ กรมอาชีวศึกษา
กระทรวงศึกษาธิการ.
อรรณพ คณุ าวงษก์ ฤต. 2537.วทิ ยาการสืบพนั ธ์ุสุกร. กรุงเทพมหานคร : โรงพมิ พ์ จุฬาลงกรณ์มหาวทิ ยาลยั .