ทัศนศิลป์ทัศนธาตุ (2)

บทเรียนโมดูล

กาสญำนจัสกนังงากภกาิันรเดษะคอทกณารวชิวีะทวกงยศศรึึากรกลษมัษยากากชาธ่ิรรากุงงกาเทารทรอพศงึกหษลาวง

เรื่อง
ทัศนศิลป์ ทัศนธาตุ

Teacher Phicha Deesuy

คำนำ
บทเรียนโมดูล เรื่องงานศิลปะในองค์ประกอบศิลป์ ฉบับที่ 1 ข้าพเจ้าเรียงขึ้นเพื่อใช้
ประกอบการเรียนกลุ่มสาระการเรียนรู้ศิลปะพื้นฐาน รหัสวิชา 20300-1003 ชั้น ประกาศนียบัตร
(ปวช.) โดยพยายามเขียนให้นักเรียนเข้าใจง่ายนักเรียนสามารถศึกษาได้ด้วยตนเองเพื่อให้มี
ความรู้พื้นฐานก่อนที่จะศึกษาเนื้อหานั้นจริงๆและยังได้เพิ่มเติมเนื้อหาบางตอนเพื่อช่วยเสริม
ความรู้ความเข้าใจแก่นักเรียนนอกจากนี้ยังได้เพิ่มใบกิจกรรมเสริมให้นักเรียนมีประสบการณ์
กว้างขวางยิ่งขึ้น
บทเรียนโมดูลนี้ มีจุดประสงค์เพื่อให้นักเรียนได้ศึกษาเกี่ยวกับความหมาย ความสำคัญ

หลักการใช้องค์ประกอบศิลป์ ภายในโมดูลเล่มนี้ประกอบด้วย คำแนะนำการใช้บทเรียนโมดูล จุด
ประสงค์การเรียนรู้ แบบทดสอบก่อนเรียน เนื้อหา ใบกิจกรรมแบทดสอบหลังเรียนรู้รวมทั้ง
เฉลยใบกิจกรรมและแบบทดสอบบทเรียนโมดูลนี้นักเรียนสามารถศึกษาค้นคว้าด้วยตนเองและ
เรียนรู้กันเป็นกลุ่มเล็กๆ
ผู้จัดทำหวังเป็นอย่างยิ่งว่าบทเรียนโมดูลชุดนี้ จะช่วยให้นักเรียนได้รับความรู้ ความเข้าใจ
เกี่ยวกับหลักการใช้องค์ประกอบศิลป์มากยิ่งขึ้นและส่งผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของนักเรียนสูง
ขึ้นอย่างไรก็ตามในบทเรียนโมดูลเล่มนี้อาจมีจุดผิดพลาดหรือบกพร่อง ข้าพเจ้ายินดีรับฟัง
ความคิดเห็น และข้อเสนอแนะจากท่าน และพร้อมที่จะนำมาแก้ไขปรับปรุง ให้มีความสมบูรณ์
และถูกต้อง
Teacher Phicha Deesuy

สารบัญ Teacher Phicha Deesuy

คำนำ
สารบัญ
คำแนะนำการใช้บทเรียนโมดูล
จุดประสงค์การเรียนรู้
แบบทดสอบก่อนเรียนหน่วยที่ 1
- เฉลย
ใบความรู้ที่ 1
- ความหมายองค์ประกอบศิลปะ
- ความสำคัญองค์ประกอบศิลปะ
- หลักเบื้องต้นขององค์ประกอบศิลปะ
กิจกรรม (ย่อย) ระหว่างเนื้อหา
- เรื่อง หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์
ใบความรู้ที่ 2
- การจัดองค์ประกอบศิลป์
- หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์
กิจกรรม(ย่อย) ระหว่างเนื้อหา
- การออกแบบตามหลักองค์ประกอบศิลป์
แบบทดสอบหลังเรียน
- เฉลย

คำชี้แจงในการใช้โมดูลสำหรับนักเรียน

1 ศึกษาคำแนะนําการใช้บทเรียนและโครงสร้างบทเรียนโมดูล

2 ทำแบบทดสอบก่อนเรียนเพื่อตรวจสอบความรู้พื้นฐานของตนเอง

3 ศึกษาบทเรียนโมดูล นักเรียนสามารถศึกษาเป็นรายบุคคลหรือรายกลุ่มย่อยจำนวน 3 - 5 คน
4 ศึกษารายละเอียดของเนื้อหาแต่ละตอน พร้อมทั้งทำตามกิจกรรมต่างๆ ที่กำหนดในบท
เรียน เช่น บันทึกเนื้อหา ทำแบบฝึกหัดหรือกิจกรรมอื่นๆตามที่กำหนดไว้ในโมดูล
ตรวจแบบฝึกหัดหรือกิจกรรม จากแนวคําตอบท้ายโมดูลเพื่อตรวจสอบว่านักเรียนมี

5 ความเข้าใจ ในเนื้อหานั้นๆหรือไม่ ถ้าผิดนักเรียนควรทำการศึกษาอีกครั้งพร้อมทั้ง
ปรึกษาเพื่อนในกลุ่มและ ซักถามครูผู้สอนให้เกิดความเข้าใจก่อนทำการศึกษาต่อไป

Teacher Phicha Deesuy

คำชี้แจงในการใช้โมดูลสำหรับนักเรียน

ทำแบบทดสอบหลังเรียน เพื่อตรวจสอบว่าตนเองมีความรู้ผ่านเกณฑ์การประเมินโดยถ้า
6 ทำแบบทดสอบได้ 8 ข้อจากแบบทดสอบ 10 ข้อ ถือว่าผ่านเกณฑ์การประเมินร้อยละ 80

และให้ผ่านไปเรียนโมดูลต่อไป

นักเรียนที่ไม่ผ่านเกณฑ์การประเมินร้อยละ 80 ให้นักเรียนเรียนซ่อมเสริมและให้กลับไป ศึกษาเนื้อหาใน
7 โมดูลตามขั้นตอนอีกครั้ง พร้อมทั้งปรึกษาและซักถามครูจนเกิดความเข้าใน เนื้อหาแล้ว จึงทำแบบ

ทดสอบหลังเรียนชุดเดิมอีกครั้งถ้าผ่านเกณฑ์การประเมินจึงเรียนโมดูล ต่อไป

8 ในขณะทำกิจกรรมต้องมีความซื่อสัตย์ต่อตนเอง โดยต้องไม่ดูแนวทางการตอบ
เพราะจะไม่มีประโยชน์ใดๆ ต่อนักเรียน

การเรียนรู้ด้วยวิธีนี้นักเรียนจําต้องซื่อสัตย์ต่อตนเองและมีความเชื่อมั่นในตนเองว่าทุก

9 คนมี สามารถในการเรียนและผ่านเกณฑ์การประเมินผลที่กำหนดไว้ได้หากมีความตั้งใจ

จริงและมุ่ง ความมุ่งมั่น Teacher Phicha Deesuy

จุดประสงค์การเรียนรู้

ด้านความรู้ (เข้าใจ/นำไปใช้/วิเคราะห์)

1. แสดงความรู้เกี่ยวกับความหมายของศิลปะ ทัศนศิลป ทัศนธาตุ
2. อธิบายความหมายและความสำคัญของ ทัศนศิลป ทัศนธาตุ
3. เชื่อมโยงความสัมพันธ์ความหมายและความสำคัญของ ทัศนศิลป ทัศน
ธาตุ
4. บอกเหตุผลความหมายและความสำคัญของ ทัศนศิลป ทัศนธาตุ

Teacher Phicha Deesuy

จุดประสงค์การเรียนรู้

ด้านทักษะ

1. สามารถวิเคราะห์บอกเหตุผลของ ทัศนศิลป ทัศนธาตุ
2. การรวบรวมเป็นลักษณะวิธีการสอน

Teacher Phicha Deesuy

จุดประสงค์การเรียนรู้

คุณลักษณะที่พึงประสงค์

1. เขียนความหมายของ ทัศนศิลป ทัศนธาตุได้
2. อธิบายความสำคัญของ ทัศนศิลป ทัศนธาตุได้
3. แยกแยะ ทัศนศิลป ทัศนธาตุของศิลปะได้
4. วิเคราะห์ส่วนประกอบของ ทัศนศิลป ทัศนธาตุได้
5. จำแนกการจัด ทัศนศิลป ทัศนธาตุได้
6. จัดภาพตามหลัก ทัศนศิลป ทัศนธาตุได้

Teacher Phicha Deesuy

จุดประสงค์การเรียนรู้

สมรรถนะการเรียนรู้

1. แสดงความรู้เกี่ยวกับความหมาย ประภทของศิลปะ
และความสำคัญขององค์ประกอบศิลป์

2. วิเคราะห์องค์ประกอบศิลป์ตามประเภทงานศิลป์

Teacher Phicha Deesuy

แบบทดสอบก่อนเรียน

คำสั่ง จงเลือกคำตอบที่ถูกต้องเพียงข้อเดียว 1. องค์ประกอบศิลป์มาจากภาษาในข้อใด

2. ข้อใดต่อไปนี้คือความหมายของ องค์ประกอบศิลป์ ก. ภาษากรีก ข. ภาษาโรมัน
ก. เป็นทฤษฎีเกี่ยวกับการสร้างสรรค์งานศิลปะ
ข. การนำเอางานศิลปะหลายๆงานรวมเข้าด้วยกัน ค. ภาษาละติน ง. ภาษาอังกฤษ
ค. ความคิดที่เป็นนามธรรมแสดงเห็นกระบวนการศิลปะ
ง. ส่วนที่จัดการแสดงความคิดเห็นทั้งหมดของศิลปิน

3. องค์ประกอบพื้นฐานด้านนามธรรมของศิลปะได้ถูกต้อง
ก. 2 องค์ประกอบ ข. 3 องค์ประกอบ
ค. 4 องค์ประกอบ ง. 5 องค์ประกอบ

Teacher Phicha Deesuy

แบบทดสอบก่อนเรียน

4. ข้อใดให้ความหมายของเนื้อหาในทางศิลปะได้ถูกต้องที่สุด
ก. การศึกษางานศิลปะสมัยใหม่ที่มีการแสดงเฉพาะ เส้น สี แสง และ เงา
ข. ส่วนที่แสดง ความคิดทั้งหมดของศิลปินออกมาเป็นรูปธรรม
ค. การเลือกเรื่องที่ตรงกับเนื้อหาและเป็นตัวแสดงเนื้อหา
ง. ความคิดที่เป็นนามธรรมที่แสดงให้เห็นได้โดยผ่านกระบวนการทางศิลปะ

5. ข้อใดต่อไปนี้ไม่เกี่ยวข้องกับประเภทความสัมพันธ์เนื้อหากับเรื่องราวในงานทัศนศิลป์

ก. การเน้นเนื้อหาด้วยเรื่อง ข. เนื้อหาที่เป็นอิสระจากเรื่อง

ค. เนื้อหาทันสมัยเน้นผสมผสาน ง. เนื้อหาไม่มีเรื่อง

6. ข้อใดต่อไปนี้ไม่ไช่องค์ประกอบศิลป์

ก. เส้น ข. สี

ค. จุด ง. รูปร่าง

Teacher Phicha Deesuy

แบบทดสอบก่อนเรียน

7. ข้อใดต่อไปนี้คือความหมายของเส้น
ก. ร่องรอยที่เกิดจากการเคลื่อนที่ของจุดถ้านำมาเรียงต่อๆกันไปก็จะเกิดเป้นเส้น
ข. สิ่งที่เกิดขึ้นเองจากธรรมชาติ
ค. ค่าความอ่อนแก่ขิงบริเวณที่ถูกแสงสว่าง
ง. องค์ประกอบอย่างหนึ่งที่ต้องอยู่คู่กับสีและแสง

8. ข้อใดต่อไปนี้คือลักษณะของเส้น 9. ข้อใดไม่ไช่ลักษณะของเส้น
ก. เส้นตั้ง ข. เส้นเฉียง
ก. เส้นโค้ง+เส้นอิสระ ข. เส้นตรง+เส้นโค้ง ค. เส้นประ ง. เส้นโค้งแบบก้นหอย

ค. เส้นแนวนอน+เส้นหยัก ง. เส้นเฉียง+เส้นตรง

10. ให้ความรู้สึกที่ไม่ต่อเนื่องขาดหายไม่ชัดเจน ทำให้เกิดความเครียด คือลักษณะของเส้นใด

ก. เส้นหยัก ข. เส้นเฉียง

ค. เส้นประ ง. เส้นโค้ง

Teacher Phicha Deesuy

ทัศนศิลป์

Teacher Phicha Deesuy

ทัศนศิลป์
ประกอบด้วย
1 จิตรกรรม (Painting) ศิลปะ
2 ประติมากรรม (Sculpture)
4 ประเภท
3 สถาปัตยกรรม (Architecture)

4 ภาพพิมพ์ (Graphic Art)

จิตรกรรม
(Painting)

ผลงานศิลปะที่แสดงออกด้วยการขีดเขียน
การวาด และระบายสี เพื่อให้เกิดภาพ เป็นงาน
ศิลปะที่มี 2 มิติ เป็นรูปแบบไม่มีความลึกหรือ
นูนหนา แต่สามารถเขียนลวงตาให้เห็นว่ามี
ความลึกหรือนูนได้ ความงามของจิตรกรรม
เกิดจากการใช้สีในลักษณะต่างๆ กัน

งานจิตรกรรม
แบ่งออกได้ 2 ชนิด

1 การระบายสี (Painting)

เป็นการวาดภาพโดยใช้ปากกา หรือดินสอ ขีดเขียนลงไป บนพื้นผิว
วัสดุรองรับเพื่อให้เกิดภาพ การวาดเส้น คือ การขีดเขียนให้เป็นเส้นไม่
ว่าจะเป็นเส้นเล็ก หรือ เส้นใหญ่ๆ มักมีสีเดียว แต่การวาดเส้นไม่ได้
จำกัดที่จะต้องมีสีเดียว อาจมีสีหลายๆ สีก็ได้ การวาดเส้น จัดเป็นพื้น
ฐานที่สำคัญของงานศิลปะแทบทุกชนิด

2 การวาดเส้น (Drawing)

เป็นการวาดภาพโดยการใช้พู่กัน หรือแปรง หรือวัสดุอย่างอื่น มาระ
บายให้เกิดเป็นภาพ การระบายสี ต้องใช้ทักษะการควบคุมสีและเครื่อง
มือมากกว่าการวาดเส้น ผลงานการระบายสีจะสวยงาม เหมือนจริง
และสมบูรณ์แบบมากกว่าการวาดเส้น

ลักษณะของภาพ
จิตรกรรม

1 ภาพทิวทัศน์ (Landscape Painting)

เป็นภาพที่แสดงความงาม หรือความประทับใจในความงาม ของ
ธรรมชาติ หรือสิ่งแวดล้อมของศิลปินผู้วาด ภาพทิวทัศน์แบ่งเป็น
ลักษณะต่างๆ ได้แก่ ภาพทิวทัศน์ผืนน้ำ หรือ ทะเล (Seascape) ภาพ
ทิวทัศน์พื้นดิน (Landscape) ภาพทิวทัศน์ของชุมชนหรือเมือง
(Cityscape)

2 ภาพคน (Figure Painting)

เป็นภาพที่แสดงกิริยาท่าทางต่างๆ ของมนุษย์แบบเต็มตัว โดยไม่เน้น
แสดงความเหมือนของใบหน้า

ลักษณะของภาพ
จิตรกรรม

3 ภาพคนเหมือน (Potrait Painting)

เป็นภาพที่แสดงความเหมือนของใบหน้า ของคนๆ ใดคนหนึ่ง

4 ภาพสัตว์ ( Animals Figure Painting)

แสดงกิริยาท่าทางของสัตว์ในลักษณะต่างๆ

5 ภาพประกอบเรื่อง (Illustration Painting)

เป็นภาพที่เขียนขึ้น เพื่อบอกเล่าเรื่องราว หรือถ่ายทอดเหตุการณ์
ต่างๆ ให้ผู้อื่นได้รับรู้ โดยอาจเป็นทั้งภาพประกอบเรื่องในหนังสือ พระ
คัมภีร์ หรือภาพเขียนบนฝาผนัง อาคารสถาปัตยกรรมต่างๆ และรวม
ถึงภาพโฆษณาต่างๆ

ลักษณะของภาพ
จิตรกรรม

6 ภาพหุ่นนิ่ง (Still Painting)

เป็นภาพวาดเกี่ยวกับสิ่งของเครื่องใช้ หรือ วัสดุต่างๆ ที่ไม่มีการ
เคลื่อนไหว เป็นสิ่งที่อยู่กับที่

7 ภาพจิตรกรรมฝาผนัง (Mural Painting)

เป็นภาพเขียนที่เขียนไว้ตามผนังอาคาร โบสถ์ หรือวิหารต่างๆ ส่วน
ใหญ่จะแสดงเรื่องราวศาสนา ชาดก ประวัติของศาสดา กิจกรรมของ
พระมหากษัตริย์ บางแห่งเขียนไว้เพื่อประดับตกแต่ง

ประติมากรรม
(Sculpture)

ผลงานศิลปะที่แสดงออกด้วยการสร้างรูปทรง
3 มิติ มีปริมาตร มีน้ำหนักและกินเนื้อที่ใน
อากาศ โดยการใช้วัสดุชนิดต่างๆ วัสดุที่ใช้
สร้างสรรค์งานประติมากรรม จะเป็นตัว
กำหนดวิธีการสร้างผลงาน

ความงามของงานประติมากรรม
เกิดจากการแสงและเงา

ที่เกิดขึ้นในผลงานการสร้าง
งานประติมากรรม

1 การปั้ น (Casting)

เป็นการสร้างรูปทรง 3 มิติ จากวัสดุที่เหนียว อ่อนตัว และยึดจับตัวกัน
ดี วัสดุที่นิยมนำมาใช้ปั้ น ได้แก่ ดินเหนียว ดินน้ำมัน ปูน ขี้ผึ้ง กระดาษ
หรือ ขี้เลื่อยผสมกาว เป็นต้น

2 การแกะสลัก (Carving)

เป็นการสร้างรูปทรง 3 มิติ จากวัสดุที่แข็ง เปราะ โดยอาศัยเครื่องมือ
วัสดุที่นิยมนำมาแกะ ได้แก่ เทียน ไม้ หิน กระจก ปูนปลาสเตอร์
เป็นต้น

ความงามของงานประติมากรรม
เกิดจากการแสงและเงา

ที่เกิดขึ้นในผลงานการสร้าง
งานประติมากรรม

3 การหล่อ (Molding)

เป็นการสร้างรูปทรง 3 มิติ จากวัสดุที่หลอมตัวได้และกลับแข็งตัวได้
โดยอาศัยแม่พิมพ์ ซึ่งสามารถทำให้เกิดผลงานที่เหมือนกันทุกประการ
ตั้งแต่ 2 ชิ้นขึ้นไป วัสดุที่นิยมนำมาใช้หล่อ ได้แก่ โลหะ สำริด ปูน ขี้ผึ้ง
เรซิ่น พลาสติก ฯลฯ

4 การประกอบขึ้นรูป (Construction)

เป็นการสร้างรูปทรง 3 มิติ โดยนำวัสดุต่างๆ มาประกอบเข้าด้วยกัน
และยึดติดกันด้วยวัสดุต่างๆ

ประเภทของ
งานประติมากรรม

1 ประติมากรรมแบบนูนต่ำ (Bas Relief)

เป็นการสร้างรูปทรง 3 มิติ จากวัสดุที่หลอมตัวได้และกลับแข็งตัวได้
โดยอาศัยแม่พิมพ์ ซึ่งสามารถทำให้เกิดผลงานที่เหมือนกันทุกประการ
ตั้งแต่ 2 ชิ้นขึ้นไป วัสดุที่นิยมนำมาใช้หล่อ ได้แก่ โลหะ สำริด ปูน ขี้ผึ้ง
เรซิ่น พลาสติก ฯลฯ

ประเภทของ
งานประติมากรรม

2 ประติมากรรมแบบนูนสูง (High Relief)

เป็นรูปต่างๆ ในลักษณะเช่นเดียวกับแบบ นูนต่ำ แต่มีความสูงจากพื้น
ตั้งแต่ครึ่งหนึ่งของรูปจริงขึ้นไป ทำให้เห็นลวดลายที่ลึก ชัดเจน และ
เหมือนจริงมากกว่าแบบนูนต่ำและใช้งานแบบเดียวกับแบบนูนต่ำ

ประเภทของ
งานประติมากรรม

3 ประติมากรรมแบบลอยตัว (Round Relief)

เป็นรูปต่างๆ ที่มองเห็นได้รอบด้าน ได้แก่ พระพุทธรูป เทวรูป รูปตาม
คตินิยม รูปบุคคลสำคัญ รูปสัตว์ รูปเคารพต่างๆ ภาชนะต่างๆ ฯลฯ

สถาปัตยกรรม
(Architecture)

ผลงานศิลปะที่แสดงออกด้วยสิ่งก่อสร้าง อาคาร
ที่อยู่อาศัยต่างๆ การวางผังเมือง การจัดผัง
บริเวณการตกแต่งอาคาร การออกแบบก่อสร้าง
ซึ่งเป็นงานศิลปะ ที่มีขนาดใหญ่ และเป็นงาน
ศิลปะที่มีอายุยืนยาว

คุณค่าของ
สถาปัตยกรรม

1 การจัดสรรบริเวณที่ว่างให้สัมพันธ์กันของส่วนต่างๆ
ทั้งภายในและภายนอก

2 การจัดรูปทรงทางสถาปัตยกรรมให้เหมาะสมกับ
ประโยชน์ใช้สอย และสิ่งแวดล้อม

3 การเลือกใช้วัสดุให้เหมาะสมกลมกลืน

จุดประสงค์ของ
การสร้างสถาปัตยกรรม

1 เป็นที่อยู่อาศัย
2 ใช้เป็นที่พักอาศัยชั่วคราว โดยมุ่งเน้นความสวยงาม

ประกอบการใช้สอยภายในอาคาร เช่น โรงภาพยนตร์
สนามกีฬา

จุดประสงค์ของ
การสร้างสถาปัตยกรรม

3 เป็นที่ยึดเหนี่ยวจิตใจหรือสิ่งที่ควรแก่การยกย่อง

โดยเน้นความงามอย่างวิจิตรพิสดาร เพื่อตอบสนอง
อารมณ์และจิตใจ ในด้านความเชื่อความศรัทธาต่อ
ศาสนา

4 เป็นศูนย์รวมจิตใจของประชาชนที่มีต่อพระมหากษัตริย์

ทั้งเป็นที่อยู่อาศัยและที่พักในการทำพิธีต่างๆ

ประเภทสถาปัตยกรรม

1 สถาปัตยกรรมเปิด (Open Architecture)

เป็นสิ่งก่อสร้างที่ประชาชนสามารถเข้าไปใช้ประโยชน์ได้ เช่น
อาคารบ้านเรือน โรงแรม โบสถ์ ฯลฯ จึงต้องจัดสภาพต่างๆ
ให้เอื้ออำนวยต่อการอยู่อาศัยของมนุษย์ เช่น แสงสว่าง และการ
ระบายอากาศ

2 สถาปัตยกรรมปิด (Closing Architecture)

เป็นสิ่งก่อสร้างอันเนื่องมาจากความเชื่อถือต่างๆ จึงไม่ต้องการ
ให้คนเข้าไปอาศัยอยู่ เช่น สุสาน อนุสาวรีย์ เจดีย์ต่างๆ สิ่งก่อสร้าง
แบบนี้จะประดับประดาให้มีความงามมากน้อยตามความศรัทธา
เชื่อถือ สถาปัตยกรรมเป็นงานทัศนศิลป์ที่คงสภาพอยู่ได้นานที่สุด

ภาพพิมพ์
(Graphic Art)

ผลงานศิลปะที่ถูกสร้างขึ้นมาด้วยวิธีการพิมพ์ กดให้ติดเป็นภาพ
บนกระดาษจากแม่พิมพ์ชนิดต่างๆ เช่น แม่พิมพ์ไม้ แม่พิมพ์
โลหะ หรือแม่พิมพ์อื่นๆ ซึ่งแม่พิมพ์เหล่านั้นศิลปิน ได้
สร้างสรรค์ขึ้นมาด้วยตัวของเขาเอง การพิมพ์ภาพนั้นจะต้องมี
แม่พิมพ์ที่ใช้เป็นแบบอย่างสำหรับในการพิมพ์ ซึ่งสามารถเลือก
ใช้วัสดุต่างๆ นำมาเป็นแม่พิมพ์ได้ เช่น ใบไม้ กิ่งไม้ ไม้ กระดาษ
ไม้ก๊อก กระดุม ขวด ชิ้นเผือก เป็นต้น แต่วัสดุต่างๆ ที่จะนำมา
เป็นแม่พิมพ์นั้นต้องมีร่องมีรอย ซึ่งจะเป็นร่องลึกมากหรือลึก
น้อยก็ขึ้นอยู่กับลักษณะแบบอย่างหรือรูปแบบในการพิมพ์ การ
พิมพ์ภาพในขั้นตอนแรกจะ ต้องออกแบบหรือร่างแบบเสียก่อน
เพื่อที่จะได้ภาพพิมพ์ที่สวยงามและถูกต้องตามแบบอย่างที่
ต้องการ

ประเภทภาพพิมพ์

1 พิมพ์ผิวนูน ( Relief process)

เป็นกระบวนการพิมพ์ให้เกิดส่วนลึกและนูนหรือมีความแตกต่าง
ทางผิวพื้นของแม่พิมพ์ด้วยการแกะ หล่อ กัดด้วยกรด หรือวิธี
อื่นๆ เช่น ภาพพิมพ์แกะไม้ ภาพพิมพ์โลหะ เป็นต้น

2 พิมพ์ร่องลึก ( intaglio process)

เป็นการพิมพ์ที่ตรงกันข้ามกับกระบวนการพิมพ์ผิวนูน ได้แก่
เอทชิง เป็นต้น

ประเภทภาพพิมพ์

3 พิมพ์พื้นราบ (planographic process)

กลวิธีนี้รู้จักในนามของภาพพิมพ์หิน

4 พิมพ์ฉากพิมพ์ (serigraphic process)

การพิมพ์แบบนี้ที่รู้จักกันดีคือการพิมพ์ตัดกระดาษ เป็นต้น

คุณค่าของทัศนศิลป์

ในการชื่นชมผลงานทัศนศิลป์ อันได้แก่ จิตรกรรม
ประติมากรรม และสถาปัตยกรรม มักพิจารณาจากคติ
ความเชื่อ ความนิยม และประโยชน์ใช้สอยหรือที่เรียกว่า
คุณค่าทางศิลปะ ซึ่งแบ่งออกเป็น 2 ประการ คือ คุณค่า
ทางเรื่อวราว คุณค่าทางรูปทรง

คุณค่าของทัศนศิลป์

1 คุณค่าทางเรื่องราว

คติความเชื่อ และความหมายที่แฝงอยู่ในผลงานศิลปะเป็นการ
บอกเล่าเนื้อหาและสาระสำคัญที่ผู้สร้างศิลปะต้องการถ่ายทอด
และบอกกล่าว รวมถึง ประวัติศาสตร์ ความเป็นมาในแง่ต่างๆ
ของศิลปกรรมนั้นๆ
คุณค่าทางเรื่องราวทางทัศนศิลป์ที่ทำกันพอประมวลได้ดังนี้

เรื่องราวเกี่ยวกับความเชื่อถือ ศรัทธา
เรื่องราวเกี่ยวกับศาสนา
เรื่องราวเกี่ยวกับประวัติศาสตร์
เรื่องราวเกี่ยวกับการเมือง การปกครอง
เรื่องราวเกี่ยวกับวรรณคดี

คุณค่าของทัศนศิลป์

1 คุณค่าทางรูปทรง

เกณฑ์ความงดงามที่มีอยู่ในศิลปะ ซึ่งสามารถรับรู้และยอมรับกัน
โดยทั่วไป เป็นการประสานกันขององค์ประกอบทางความงามที่
สามารถรับรู้ได้ด้วยตาที่ผู้สร้างผลงานศิลปะจินตนาการและ
ออกแบบขึ้นด้วยความชำนาญ

แบบทดสอบหลังเรียน

คำสั่ง จงเลือกคำตอบที่ถูกต้องเพียงข้อเดียว

1.ส่วนประกอบที่สำคัญที่สุดของทัศนธาตุคืออะไร 2.ข้อใดต่อไปนี้ไม่ใช่องค์ประกอบของทัศนธาตุ

ก. เส้น ข. สี ก. รูปร่างรูปทรง พื้นผิว ข. เส้น สี แสงเงา

ค. รูปทรง ง. แสงเงา ค. ความสมดุลสัดส่วน จุดสนใจ ง. น้ำหนัก ที่ว่าง

3.เส้นที่ให้ความรู้สึกแข็งแรงมั่นคงคือข้อใด 4.ข้อใดคือลักษณะของรูปทรงที่ถูกต้อง
ก. รูปทรงมี 2 มิติ ข. รูปทรงมี 3 มิติ
ก. เส้นตรงตามแนวตั้ง ข. เส้นตรงตามแนวนอน ค. รูปทรงไม่มีน้ำหนัก ง. รูปทรงไม่มีปริมาตร

ค. เส้นเอียงหรือเส้นทแยง ง. เส้นฟันปลา

5.สีขั้นที่ 1 หรือแม่สี ได้แก่สีอะไรบ้าง

ก. สีน้ำเงินสีเขียว สีแดง ข. สีเหลือง สีน้ำเงิน สีม่วง

ค. สีแดง สีส้ม สีม่วง ง. สีแดง สีเหลือง สีน้ำเงิน Teacher Phicha Deesuy

แบบทดสอบหลังเรียน

6.สีขั้นที่ 2 เกิดจากแม่สี 2 สี ผสมกันในอัตราส่วนเท่าไร 7.สีในข้อใด ให้ความรู้สึก “ใจเย็น สง่า ฉลาด สุขุม”

ก. อัตตราส่วน 1:1 ข. อัตตราส่วน 1:2 ก.สีม่วง ข.สีส้ม

ค. อัตตราส่วน 1:3 ง. อัตตราส่วน 1:4 ค.สีเทา ง.สีน้ำตาล

8.การจัดองค์ประกอบศิลป์ที่ต้องการ 9.ข้อใดคือการจัดองค์ประกอบศิลป์
ก.การจัดบริเวณให้เหมาะสม
ให้เป็นอันหนึ่งอันเดียวกันคือข้อใด ข.การนำ แสง เงา สี จังหวะมาจัดร่วมกัน
ค.การทำทัศนธาตุมาประกอบกันให้เกิดงานทัศนศิลป์
ก.จังหวะและจุดสนใจ ข.ความเป็นเอกภาพ ง.การแยกส่วนประกอบของทัศนธาตุออกให้ชัดเจน

ค.ความสมดุล ง.สัดส่วน

10.สิ่งแวดล้อมกับการสร้างสรรค์งานทัศนศิลป์มีความสัมพันธ์กันอย่างไร
ก.สิ่งแวดล้อมเป็นส่วนสำคัญในการสร้างความสุขให้กับมนุษย์
ข.สิ่งแวดล้อมทำให้มนุษย์เรียนรู้การเปลี่ยนแปลงของธรรมชาติ
ค.สิ่งแวดล้อมทำให้มนุษย์มีการดำรงชีวิตมาแต่โบราณ
ง.สิ่งแวดล้อมทำให้มนุษย์เกิดแรงบันดาลใจในการสร้างสรรค์งานทัศนศิลป์

Teacher Phicha Deesuy

ทัศนธาตุ

องค์ประกอบ 1 จุด (Dot)
ทัศนธาตุ 2 เส้น (Line)
3 สี (Color)

4 รูปร่างและรูปทรง (Shape And Form)

5 น้ำหนัก (Value)
6 บริเวณว่าง (space)
7 ลักษณะผิว (Texture)

จุด (Dot)

จุด (Dot) หมายถึง รอยหรือแต้มที่มีลักษณะกลมๆ
ปรากฎที่พื้นผิว ซึ่งเกิดจากการจิ้ม กด กระแทก ด้วยวัสดุ
อุปกรณ์ต่างๆ เช่น ดินสอ ปากกา พู่กัน และวัสดุปลายแหลม
ทุกชนิด

จุด เป็นต้นกำเนิดของเส้น รูปร่าง รูปทรง แสงเงา พื้นผิว
ฯลฯ เช่น นำจุดมาวางเรียงต่อกันจะเกิดเป็นเส้นและการนำ
จุดมาวางให้เหมาะสม ก็จะเกิดเป็นรูปร่าง รูปทรง และ
ลักษณะผิวได้

เส้น (Line)

เส้น (Line) หมายถึง การนำจุดหลาย ๆ จุดมาเรียงต่อกัน
ไปในทิศทางใดทิศทางหนึ่งเป็นทางยาว หรือสิ่งที่เกิดจาก
การขูด ขีด เขียน ลาก ให้เกิดเป็นริ้วรอย

เส้น (Line) เป็นสิ่งที่มีผลต่อการรับรู้ เพราะทำให้เกิดความ
รู้สึกต่ออารมณ์และจิตใจของมนุษย์ เส้นเป็นพื้นฐานสำคัญ
ของศิลปะทุกแขนง ใช้ร่างภาพเพื่อถ่ายทอดสิ่งที่เห็นและสิ่ง
ที่คิดจินตนาการให้ปรากฎเป็นรูปภาพ

ประเภทของเส้น

1 เส้นนอน ให้ความรู้สึกกว้างขวาง เงียบสงบ นิ่ง ราบเรียบ ผ่อนคลายสายตา
2 เส้นตั้ง ให้ความรู้สึกสูงสง่า มั่นคง แข็งแรง รุ่งเรือง

3 เส้นเฉียง ให้ความรู้สึกไม่มั่นคง เคลื่อนไหว รวดเร็ว แปรปรวน

4 เส้นโค้ง ให้ความรู้สึกอ่อนไหว สุภาพอ่อนโยน สบาย นุ่มนวล เย้ายวน

5 เส้นโค้งก้นหอย ให้ความรู้สึกเคลื่อนไหว การคลี่คลาย ขยายตัว มึนงง

6 เส้นซิกแซกหรือเส้นฟันปลา ให้ความรู้สึกรุนแรง กระแทกเป็นห้วงๆ
ตื่นเต้น สับสนวุ่นวาย และการขัดแย้ง

7 เส้นประ ให้ความรู้สึกไม่ต่อเนื่อง ไม่มั่นคง ไม่แน่นอน

รูปร่าง (Shape)

รูปร่าง (Shape) หมายถึง เส้นรอบนอกทางกายภาพ
ของวัตถุ สิ่งของเครื่องใช้ คน สัตว์ และ พืช มีลักษณะ
เป็น 2 มิติ มีความกว้างและความยาว

ประเภทของรูปร่าง

1 รูปร่างธรรมชาติ (Natural Shape) หมายถึง รูปร่างที่เกิด

ขึ้นเองตามธรรมชาติ เช่น คน สัตว์ และพืช เป็นต้น

2 รูปร่างเรขาคณิต (Geometrical Shape) หมายถึง รูป

ร่างที่มนุษย์สร้างขึ้นมีโครงสร้างแน่นอน เช่น รูป
สามเหลี่ยม รูปสี่เหลี่ยม และรูปวงกลม เป็นต้น

3 รูปร่างอิสระ (Free Shape) หมายถึง รูปร่างที่เกิด

ขึ้นตามความต้องการของผู้สร้างสรรค์ ให้
ความรู้สึกที่เป็นเสรี ไม่มีโครงสร้างที่แน่นอน
ของตัวเอง เป็นไปตามอิทธิพลของสิ่งแวดล้อม
เช่น รูปร่างของหยดน้ำ เมฆ และควัน เป็นต้น

รูปทรง (Form)

รูปทรง (Form) หมายถึง โครงสร้างทั้งหมดของวัตถุที่
ปรากฎแก่สายตาในลักษณะ 3 มิติ คือมีทั้งส่วนกว้าง ส่วน
ยาว ส่วนหนาหรือลึก คือ จะให้ความรู้สึกเป็นแท่ง มีเนื้อที่
ภายใน มีปริมาตร และมีน้ำหนัก

น้ำหนักอ่อน-แก่
(Value)

น้ำหนักอ่อน-แก่ (Value) หมายถึง จำนวนความเข้ม
ความอ่อนของสีต่างๆ และแสงเงาตามที่ประสาทตารับรู้
เมื่อเทียบกับน้ำหนักของสีขาว-ดำ ความอ่อนแก่ของแสง
เงาทำให้เกิดมิติ เกิดระยะใกล้ไกลและสัมพันธ์กับเรื่องสี
โดยตรง

สี (Colour)

สี (Colour) หมายถึง สิ่งที่ปรากฎอยู่ทั่วไปรอบๆ ตัวเรา
ไม่ว่าจะเป็นสีที่เกิดขึ้นเองในธรรมชาติ หรือ สิ่งที่มนุษย์
สร้างขึ้น สีทำให้เกิดความรู้สึกแตกต่างมากมาย เช่น
ทำให้รู้สึกสดใส ร่าเริง ตื่นเต้น หม่นหมอง หรือเศร้าซึมได้
เป็นต้น

สีและการนำไปใช้

1 วรรณะของสี (Tone)

จากวงจรสีธรรมชาติ ในทางศิลปะได้มีการแบ่ง
วรรณะของสีออกเป็น 2 วรรณะ คือ สีวรรณะร้อน
ได้แก่สีที่ให้ความรู้สึกอบอุ่นหรือร้อน เช่น สีเหลือง
ส้มเหลือง ส้ม ส้มแดง แดง ม่วงแดง เป็นต้น ส่วนสี
วรรณะเย็น ได้แก่ สีที่ให้ความรู้สึกเย็น สงบ สบาย
เช่น สีเขียว เขียวเหลือง เขียวน้ำเงิน น้ำเงิน ม่วง
น้ำเงิน ม่วง เป็นต้น