เอกสารประกอบการเรียนเรื่อง-การละครไทย สำหรับแผยแพร่

เอกสารประกอบการเรียน กลุ่มสาระการเรียนรู้ศิลปะ สาระนาฏศิลป์ (ศ23102) เรื่อง การละครไทย นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 นางสาวสุภัสสร สิขิวัตน์ 6411120018 สาขาวิชานาฏศิลป์ คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช 2566

เอกสารiประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์เรื่องการละครไทย ก คำนำ เอกสารประกอบการเรียนเรื่องการละครไทย ฉบับนี้จัดทำขึ้นโดยมีวัตถุประสงค์ เพื่อใช้เป็น สื่อการจัดการเรียนรู้ของนักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 มีวัตถุประสงค์เพื่อนักเรียนสามารถ อธิบายความเป็นมาของการละครไทย ความหมาบละครไทย ที่มาของละครไทยและประเภทของการ ละครไทย นักเรียนสามารถบอกลักษณะประเภทของการละครไทย ความหมายของการละครไทย และ ที่มาของละครไทยได้ถูกต้อง นักเรียนสามารถเข้าใจรูปแบบของการละครไทย ความหมายการละคร ไทย ที่มาการละครไทยและประเภทของการละครไทย นักเรียนมีความรักในวัฒนธรรมไทยและชื่นชม และสามารถประยุกต์ในชีวิตประจำวันได้ สาระสำคัญในเล่ม เนื้อหาสาระในเอกสารการเรียนรู้เป็นเนื้อหาเกี่ยวกับประเภทของการแสดง ประกอบด้วย เนื้อหาประจำบท จุดประสงค์ วิธีสอนและกิจกรรมการเรียนการสอน สื่อการจัดการ เรียนรู้ การวัดผลและประเมินผล แบบทดสอบก่อนเรียน คำถามทบทวน/แบบฝึกหัด แบบทดสอบ หลังเรียน บรรณานุกรม ภาคผนวก ตามรูปแบบของเอกสารประกอบการเรียนที่มีคุณภาพ ขอขอบคุณผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ธีรวัฒน์ ช่างสาน อาจารย์ประจำวิชาการพัฒนาวิจัยและ นวัตกรรมทางการศึกษา ที่ชี้แนะการพัฒนาเอกสารจนสมบูรณ์เป็นสื่อที่ดีมีประโยชน์ ที่เป็นกำลังใจใน การพัฒนาสร้างผลสัมฤทธิ์ที่ดีของงานเอกสารครั้งนี้ จึงขอขอบคุณ ณ โอกาสนี้ นางสาวสุภัสสร สิขิวัตน์ .......14... / .....พ.ย.... / ...2566.....

เอกสารiประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์เรื่องการละครไทย ข สารบัญ หน้า คำนำ .............................................................................................................................. ก สารบัญ .......................................................................................................................... ข สารบัญภาพ .................................................................................................................... ค คำชี้แจง............................................................................................................................ ง - จ มาตรฐานที่ ศ 3.2 ......................................................................................................... 1 ตัวชี้วัด ............................................................................................................................ 1 เนื้อหาประจำบท............................................................................................................. 1 จุดประสงค์การเรียนรู้ ..................................................................................................... 1 วิธีสอนและกิจกรรมการเรียนการสอน............................................................................ 1 สื่อการจัดการเรียนรู้............... ....................................................................................... 2 การวัดผลและประเมินผล ............................................................................................. 2 แบบทดสอบก่อนเรียน................... ................................................................................. 3 - 4 คำถามทบทวน/แบบฝึกหัด ............................................................................ 18 - 21 แบบทดสอบหลังเรียน ..................................................................................... 22 - 23 กระดาษคำตอบแบบทดสอบหลังเรียน............................................................. 24 บรรณานุกรม ....................................................................................................................... 25 - 26 ภาคผนวก........................................................................................................................ 28

เอกสารiประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์เรื่องการละครไทย ค สารบัญภาพ หน้า ภาพที่ 1 ภาพที่ 2 ภาพที่ 3 ภาพที่ 4 ภาพที่ 5 ภาพที่ 6 ภาพที่ 7 ภาพที่ 8 ภาพที่ 9 ภาพที่ 10 ภาพที่ 11 ภาพที่ 12 ภาพที่ 13 ภาพที่ 14 ภาพที่ 15 ............................................................................................. ............................................................................................. .............................................................................................. .............................................................................................. .............................................................................................. .............................................................................................. .............................................................................................. .............................................................................................. .............................................................................................. .............................................................................................. .............................................................................................. .............................................................................................. .............................................................................................. .............................................................................................. .............................................................................................. 7 7 8 8 9 10 10 11 11 12 13 13 14 15 14

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย ง คำชี้แจง การใช้เอกสารประกอบการเรียนสำหรับครู การใช้เอกสารประกอบการเรียนเล่มนี้ กรณีที่ครูผู้สอนประจำวิชาไม่อยู่ หรือไม่สามารถ ปฏิบัติการสอนได้ ในชั่วโมงนั้น ๆ และเพื่อให้ครูที่สอนแทนมีความมั่นใจในการสอน และใช้นวัตกรรม ได้อย่างมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น ควรปฏิบัติตามขั้นตอนการใช้เอกสารประกอบการเรียน ดังนี้ 1. ศึกษาเอกสารประกอบการเรียนเล่มนี้ และทำความเข้าใจเนื้อหาสาระตั้งแต่ต้นจนจบเล่ม ก่อน ล่วงหน้า 2. ศึกษามาตรฐาน ตัวชี้วัด จุดประสงค์การเรียนรู้ ให้เข้าใจก่อนปฏิบัติการสอน 3. อ่านคำชี้แจงการใช้เอกสารประกอบการเรียน สำหรับนักเรียนทุกข้อ และทำความเข้าใจ ให้ถ่องแท้ ในแต่ละข้อ เพื่อปฏิบัติการสอนได้ตามขั้นตอน 4. ครูควรดูแลนักเรียนอย่างใกล้ชิด ในขณะที่นักเรียนศึกษาเอกสารประกอบการเรียน และ ทำกิจกรรมท้ายหน่วย เพื่อคอยให้คำแนะนำ และเป็นที่ปรึกษา 5. ควรกำกับ ติดตามการใช้เอกสารประกอบเรียน เป็นระยะๆ และคอยกำชับปลูกฝัง คุณธรรมเรื่องความซื่อสัตย์และการตรงต่อเวลาของนักเรียน ในขณะที่ทำแบบทดสอบก่อนและหลัง เรียนและคำถามทบทวน แบบฝึกหัดท้ายบทเรียน ของแต่ละเรื่อง โดยไม่อนุญาตให้เปิดดูเฉลยก่อน

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย จ คำชี้แจง การใช้เอกสารประกอบการเรียนสำหรับนักเรียน การใช้เอกสารประกอบการเรียนสำหรับนักเรียนเล่มนี้เพื่อให้การใช้เอกสารประกอบการ เรียนเล่มนี้ได้ผลตามจุดประสงค์และเจตนารมณ์ของครูผู้สอน ให้นักเรียนทำความเข้าใจโดยอ่านคำ ชี้แจง และปฏิบัติตามข้อกำหนดข้างล่างนี้อย่างเคร่งครัด ดังนี้ 1. ให้นักเรียนใช้เอกสารประกอบการเรียน 1 เล่ม ต่อนักเรียน 1 คน 2. นักเรียนต้องมีความซื่อสัตย์ต่อตนเอง โดยไม่เปิดดูเฉลยก่อนและตรงต่อเวลา 3. นักเรียนต้องปฏิบัติตามขั้นตอนของคำสั่งอย่างเคร่งครัด และตั้งใจจริง 4. ห้ามมิให้ขีดเขียน หรือทำเครื่องหมายใด ๆ ลงในเอกสารประกอบการเรียน 5. ให้นักเรียนศึกษาเอกสารประกอบการเรียนตามที่ครูกำหนดทีละเรื่องและกิจกรรมท้ายเล่ม ควบคู่กันไปตามเวลาที่กำหนดไว้ โดยใช้สมุดของนักเรียน หรือกระดาษที่ครูแจกให้ 6. ก่อนลงมือศึกษาเอกสารประกอบการเรียน ให้นักเรียนทำแบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ ก่อน เรียน จำนวน 10 ข้อ 7. เมื่อศึกษาเอกสารประกอบการเรียน ต้องทำแบบทดสอบหลังเรียน 10 ข้อ เมื่อเรียนจบ และให้ทำแบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์หลังเรียน 10 ข้อ เพื่อตรวจสอบว่ามีความรู้ผ่านจุดประสงค์ทุกข้อ หรือไม่ 8. หากนักเรียนไม่ผ่านจุดประสงค์ใด ให้กลับไปศึกษาเรื่องนั้น ๆ อีกครั้งหนึ่ง

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย ง

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย 1 มาตรฐาน มาตรฐาน ศ 3.2 เข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างนาฏศิลป์ ประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม เห็น คุณค่าของนาฏศิลป์ที่เป็นมรดกทางวัฒนธรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่น ภูมิปัญญาไทยและสากล ตัวชี้วัด มาตรฐาน ศ 3.2 ม.4/3 บรรยายวิวัฒนาการของนาฏศิลป์และการละครไทย ตั้งแต่อดีตจนถึง ปัจจุบัน เนื้อหาประจำบท 1. ความหมายของการละครไทย 1.1 สมัยธนบุรี 1.2 สมัยสุโขทัย 1.3 สมัยรัตนโกสินทร์ 1.4 สมัยอยุธยา 2. วิวัฒนาการของละครไทย 3. ประเภทการละครไทย 3.1 ละครแบบดั้งเดิม 3.2 ละครแบบปรับปรุง จุดประสงค์การเรียนรู้ 1. นักเรียนสามารถอธิบายความหมายของละครได้ถูกต้อง 2. นักเรียนสามารถอธิบายวิวัฒนาการของละครไทยตั้งแต่อดีตจนปัจจุบันได้ถูกต้อง 3. นักเรียนสามารถชี้แจงรูปแบบประเภทของละครได้ถูกต้องตามหลักของการแสดง 4. นักเรียนสามารถแจกแจงการละครตามยุคสมัยของประเทศไทยได้ถูกต้อง 5. นักเรียนเห็นคุณค่าของนาฏศิลป์ที่เป็นมรดกทางวัฒนธรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่น ภูมิปัญญา ไทยและสากล วิธีสอนและกิจกรรมการจัดการเรียนรู้ 1. วิธีสอน ใช้วิธีสอนแบบบรรยายเนื้อหา การศึกษาด้วยตนเอง การทำแบบทดสอบ ก่อนเรียน/หลัง เรียน และการทำแบบฝึกหัดท้ายบท 2. กิจกรรมการจัดการเรียนรู้ ปฎิบัติกิจกรรมตามคู่มือการใช้นวัตกรรม

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย 2 สื่อการจัดการเรียนรู้ สื่อวิดีทัศน์ คาราโอแกะ การวัด และประเมินผล 1. วิธีการวัดผล 1.1 ตรวจงานแบบฝึกหัดท้ายบท 1.2 ตรวจงานที่มอบหมายเพิ่มเติม 1.3 ตรวจแบบทดสอบก่อนเรียนและหลังเรียน 1.4 สังเกตพฤติกรรม 2. เครื่องมือวัดผล 2.1 คำถามทบทวน / แบบฝึกหัด 2.2 แบบตรวจสอบงานเพิ่มเติม 2.3 แบบทดสอบก่อนเรียนและหลังเรียน 2.4 แบบสังเกตพฤติกรรม 3. เกณฑ์การประเมิน 3.1 แบบฝึกหัด คะแนนอย่างน้อยร้อยละ 80 คะแนน 3.2 แบบทดสอบ คะแนนอย่างน้อยร้อยละ 80 คะแนน 3.3 ด้านทฤษฏีรวมคะแนนเฉลี่ยอย่างน้อยร้อยละ 80 คะแนน 3.4 สังเกตพฤติกรรมคุณลักษณะอันพึงประสงค์ มีคุณภาพเฉลี่ยไม่ต่ำกว่าระดับ 3 3.5 สังเกตพฤติกรรมสมรรถนะสำคัญของผู้เรียน มีคุณภาพเฉลี่ยไม่ต่ำกว่าระดับ 3

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย 3 ชื่อ.................................สกุล....................................ชั้น.................เลขที่............... ข้อที่ ก ข ค ง 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. กระดาษคำตอบแบบทดสอบก่อนเรียน

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย 4 แบบทดสอบก่อนเรียน คำชี้แจง 1. ให้นักเรียนทำเครื่องหมายกากบาท (×) ลงในช่องว่างที่ตรงกับตัวเลือกที่นักเรียนเห็นว่า ถูกต้องที่สุด 2. แบบทดสอบนี้มีจำนวน 10 ข้อ ข้อละ 1 คะแนน รวม 10 คะแนน 3. ให้เวลาทำแบบทดสอบก่อนเรียน 10 นาที ******************************************************************************* 1. คำตอบในตัวเลือกใดตรงกับความหมายของ “ละคร” มากที่สุด ก. การแสดงที่ผูกเป็นเรื่องราว มีเนื้อความเกี่ยวโยงเป็นตอน ๆ ข. รำเพียงอย่างเดียวไม่เกี่ยวข้องกับเนื้อเรื่อง ค. การแสดงที่รำอย่างพร้อมเพรียงกัน มีตัวเอกของชุด ง. การแสดงสมัยใหม่ทุกอย่างเป็นเรื่องละคร 2. เค้าโครงของการเล่นละครโบราณของไทยส่วนใหญ่พัฒนามาจากตัวเลือกใด ก. การเล่านิทานปากต่อปาก ข. คำพูดติดตลกของคนเฒ่าคนแก่ ค. การทำมาหากินของคนพื้นเมือง ง. นิทานจักร ๆ วงศ์ ๆ 3. ศิลปะละครนอก ละครใน เกิดขึ้นครั้งแรกในสมัยใด ก. สมัยน่านเจ้า ข. สมัยอยุธยา ค. สมัยกรุงธนบุรี ง. สมัยรัตนโกสินทร์ 4. ตัวเลือกใด “ไม่ใช่” ละครรำแบบดั้งเดิม ก. ละครชาตรี ข. ละครใน ค. ละครนอก ง. ละครดึกดำบรรพ์ 5. มีการคาดการณ์ว่าละครชาตรีได้แบบมาจากการละเล่นชนิดใด ก. การเล่นขี่ม้าส่งเมือง ข. การแสดงโนรา ค. การเล่นรีรีข้าวสาร ง. การเล่นมอญซ่อนผ้า

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย 5 6. ศิลปะละครตัวเลือกใดที่เข้าใจว่าเกิดในสมัยธนบุรี ก. ละครใน ข. ละครผู้หญิง ค. ละครสังคีต ง. ละครเสถา 7. การเล่านิทานของคนโบราณร้องเป็นกลอนเรียกเสภา ละครเสภาเกิดขึ้นเมื่อใด ก. สมัยอยุธยา ข. สมัยธนบุรี ค. สมัยน่านเจ้า ง. สมัยรัชกาลที่ 5 8. ตัวเลือกใดไม่ใช่ศิลปะละครรำ ก. ละครใน ข. ละครพันทาง ค. ละครดึกดำบรรพ์ ง. ละครร้อง 9. พระมหากษัตริย์ของไทยพระองค์ใดที่พัฒนาละครร้องในประเทศไทย ก. พระเจ้าตากสินมหาราช ข. พระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก ค. พระพุทธเลิศหล้านภาลัย ง. พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว 10. ละครตัวเลือกใดเกิดหลังสุดในประเทศไทย ก. ละครนอก ข. ละครผู้หญิง ค. ละครร้อง ง. ละครพูด

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย 6 การละครไทย การละครไทยเป็นภูมิปัญญาของคนไทย ที่มุ่งส่งเสริมความบันเทิง โดยนำเอานิทานพื้นบ้าน มาเล่าเรื่องเป็นการแสดง ใช้ตัวละครเป็นผู้ถ่ายทอดเรื่องราว ละครไทยมีรูปแบบที่เป็นเอกลักษณ์ มี ปรากฏตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา และมีการแสดงเรื่อยมาจนปัจจุบัน จึงเป็นภูมิปัญญาที่สูงค่าของคน ไทยควรมีการอนุรักษ์และสืบสานไว้สำหรับเป็นมรดกของชาติ ในการศึกษาครั้งนี้มุ่งให้เป็นส่วนหนึ่ง ของการอนุรักษ์อย่างสร้างสรรค์ ดังนั้นผู้เรียน จึงควรศึกษาความหมาย วิวัฒนาการของละครไทย และประเภทของละครไทย ดังรายละเอียดต่อไปนี้ ความหมาย ละคร หมายถึง การแสดงประเภทหนึ่ง ผู้แสดงเรียกว่า ตัวละคร มีเวทีหรือสถานที่ใช้ใน การแสดง มีบทให้ตัวละครแสดงตามเนื้อเรื่อง โดยมากมีดนตรีประกอบ มีลักษณะแตกต่างกันออกไป หลายชนิด (ราชบัณฑิตยสภา, 2554 : ออนไลน์) ละคร หมายถึง การแสดงรำที่เป็นเรื่องเป็นราว ดำเนินเรื่องไปโดยลำดับ มีตัวเอกของเรื่อง ฝ่ายชายเรียกว่า ตัวพระ เพราะสมัยโบราณแสดงแต่เรื่องจักร ๆ วงศ์ๆ เป็นเรื่องของกษัตริย์ มีชื่อว่า พระต่าง ๆ เช่น พระอนิรุทธิ์ พระไชยเชษฐ์ พระอภัยมณี ฝ่ายหญิงเรียกว่า ตัวนาง เพราะในเรื่องที่ แสดงมักชื่อว่า นางต่าง ๆ เช่น นางสีดา นางบุษบา นางทิพเกสร ยังไม่มีการแบ่งเป็นนางสาว และนาง ที่มีสามีแล้ว และตัวประกอบอื่น ๆ แล้วแต่ในเรื่องจะมี(มูลนิธิโครงการสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชน, 2561, ออนไลน์) ดังนั้น “ละคร” จึงหมายถึง การแสดงประเภทหนึ่ง ที่แสดงเป็นเรื่องราว ดำเนินเรื่องไป ตามลำดับ มีความเกี่ยวโยงกัน ผู้แสดงเรียกว่า ตัวละคร มีเวทีหรือสถานที่ใช้ใน มีเวทีหรือสถานที่ใช้ใน การแสดง มีบทให้ตัวละครแสดงตามเนื้อเรื่อง โดยมากมีดนตรีประกอบ มีลักษณะแตกต่างกันออกไป หลายชนิด มีตัวเอกของเรื่อง ฝ่ายชายเรียกว่า ตัวพระ วิวัฒนาการละครไทย ละครไทย มีการพัฒนามาเป็นยุคสมัย ดังนี้ 1. สมัยน่านเจ้า-สมัยสุโขทัย ในสมัยน่านเจ้าและสุโขทัยนั้นไม่ปรากกฎการแสดงเป็นเรื่องราวแต่มีการปรากฏบทละคร 2. สมัยอยุธยา พบการแสดงแบบศิลปะละครรำ 3 ชนิด คือ 2.1 ละครชาตรี พัฒนามาจากศิลปะละครเร่ ที่เรียกว่าละครยาตรา เชื่อว่าการแสดงชนิดนี้คือการรำ โนราชาตรีของทางภาคใต้ จากนั้นคนสมัยภาคกลางนำไปแสดงเป็นละคร ยุคเริ่มต้นยังเลียนแบบของ ทางภาคใต้คือใช้ผู้แสดงตามตัว ประกอบด้วย ตัวพระ ตัวนาง และตัวตลก ใช้เครื่องดนตรีเบญจ 5 ชิ้น คือ กลอง ทับ โหม่ง ฉิ่ง และกรับ แสดงเรื่องพระสุธนมโนห์รา ต่อมาได้มีการพัฒนาเครื่องดนตรี เครื่อง แต่งกาย และผู้แสดง เรียกว่า ละครชาตรีเข้าเครื่อง

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย 7 ภาพที่ 1 ละครชาตรีเรื่องมโนราห์ตอน "พระสุธนเลือกคู่" ที่มา : สำนักงานสังคีต กรมศิลปากร (2563 : ออนไลน์) 2.2 ละครนอก เป็นการแสดงของสามัญชนนอกราชสำนัก ใช้ผู้ชายแสดงล้วน มุ่งตลก ขบขัน การแต่งกายแต่งแบบง่าย ๆ ตามสามัญ เรื่องที่นิยมแสดงเป็นจักร ๆ วงศ์ ๆ นิทานพื้นบ้าน เช่น สังข์ทอง สังข์ศิลป์ชัย โม่งป่า มณีพิชัย ภาพที่ 2 ละครนอก เรื่องสังข์ทอง ตอนรจนาเลือกคู่ ที่มา : สำนักงานสังคีต กรมศิลปากร (2554 : ออนไลน์)

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย 8 2.3 ละครใน เป็นการแสดงของนางในราชสำนัก ใช้ผู้หญิงแสดงล้วน มุ่งความประณีตของผู้แสดง การร่ายรำ เสื้อผ้าเครื่องแต่งกาย ที่วิจิตรงดงาม เรื่องที่แสดงมีเพียง 3 เรื่อง คือ รามเกียรติ์ อุณรุท และอิเหนา ภาพที่ 3 ละครใน เรื่องรามเกียรติ์ ที่มา : สำนักงานสังคีต กรมศิลปากร (2559 : ออนไลน์) 3. สมัยกรุงธนบุรี เมื่อสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีเสด็จปราบดาภิเษกในปีพ.ศ.2311 แล้วทรงพยายามเสาะ แสวงหาและรวบรวมศิลปินที่กระจัดกระจายอยู่ในที่ต่างๆเข้ามาในราชธานี เพราะการเสียกรุงแก่พม่า ทำให้ตัวละครและบทละครครั้งกรุงเก่าสูญหายไปมาก ส่วนละครนอกเป็นของราษฎรเล่นกันใน พื้นเมืองแพร่หลาย เมื่อปี พ.ศ.2312 สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีได้เสด็จยาตราทัพไปปราบก๊กเจ้า นครศรีธรรมราช พระฤทธิเทวาได้ส่งตัวเจ้านครศรีธรรมราชกับพวกพ้องพงศ์พันธุ์ ทั้งละครผู้หญิง เครื่องประดับเงินทองมาถวาย สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีโปรดให้มีละครผู้หญิงมาแสดงสมโภชพระบรม ธาตุที่เมืองนครศรีธรรมราช และทรงโปรดให้ตัวละครต่างๆไปสมทบกับละครที่รวบรวมได้จากที่อื่นไป เป็นครูฝึกหัดละครหลวงขึ้นใหม่ ภาพที่ 4 ละครผู้หญิง ที่มา : สำนักการสังคีต กรมศิลปากร (2558,11 : ออนไลน์)

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย 9 4. สมัยรัตนโกสินทร์ วิวัฒนาการของละครในสมัยรัตนโกสินทร์เป็นไปตามรัชสมัยต่าง ๆ ดังนี้ 4.1 พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ 1 มีการรวบรวมตำราฟ้อนรำและมีการฝึกหัดโขนทั้งวังหน้าและวังหลวง ทรงได้พระ ราชนิพนธ์บทละครเรื่องรามเกียรติ์ เรื่องอุณรุท และเรื่องดาหลังละครผู้หญิงถือเป็นเครื่องราชูปโภค สำหรับพระมหากษัตริย์ 4.2 พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ 2 เป็นยุคทองของนาฏศิลป์และการละครพระราชนิพนธ์บทละครรำเรื่องอิเหนา และ บทเสภาเรื่องขุนช้าง-ขุนแผน ๔ ตอน ทั้งยังทรงริเริ่มการขับเสภาประกอบปี่พาทย์มีการรับอิทธิพล จากนาฏศิลป์ในเอเชียมาประดิษฐ์ท่ารำและเริ่มใช้ผู้หญิงแสดงละครนอก โดยแต่งกายแบบโขน 4.3 พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 มีการยกเลิกละครหลวง จึงทำให้มีการตั้งคณะละครของเจ้านายและเอกชนขึ้นหลาย คณะ ในยุคสมัยนี้ 4.4 พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 ละครหลวงได้รับการฟื้นฟูขึ้นใหม่ เอกชนฝึกหัดละครผู้หญิงได้ มีการบัญญัติข้อห้าม การจัดการแสดงของเอกชนขึ้นรวมทั้งได้ประกาศกฎหมายภาษีมหรสพขึ้นเป็นครั้งแรก อย่างไรก็ตาม ในยุคสมัยของพระเจ้าตากสินมหาราช มาจนถึงต้นกรุงรัตนโกสินทร์รัชกาลที่ 1ถึงรัชกาลที่4 คนไทย ยังมีรูปแบบการแสดงละครเป็นแบบศิลปะละครรำ แบบดั้งเดิม คือละครชาตรี ละครนอก และละคร ใน 4.5 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ยกเลิกกฎหมายภาษีมหรสพ รูปแบบการละครไทยเริ่มได้รับอิทธิพลจากตะวันตก และมีละครเกิดใหม่หลายประเภท เรียกว่า ละครรำแบบปรับปรุง อีก 3 ชนิด คือ 4.5.1 ละครพันทาง ปรับปรุงมาจากละครนอก โดยให้แต่งกายตามเชื้อชาติของละครที่เล่น ผู้ แสดงสามารถแสดงได้ตามเชื้อชาติ และภาษา เช่น ราชาธิราช สามก๊ก ผู้ชนะสิบทิศ ภาพที่ 5 ละครพันทาง เรื่อง พญาผานอง ที่มา : หอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก เชียงใหม่ กรมศิลปากร : ( 2528,30 ออนไลน์ )

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย 10 4.5.2 ละครดึกดำบรรพ์ เป็นละครที่ปรับปรุงโดยให้ตัวละครร้องเพลงเอง จึงได้พัฒนาวงดนตรีเรียกวง ปี่พาทย์ดึกดำบรรพ์ สถานที่แสดงเรียกโรงละครดึกดำบรรพ์ ภาพที่ 6 ละครดึกดำบรรพ์เรื่อง สังข์ทอง ตอน ทิ้งพวงมาลัย ที่มา : สำนักการสังคีต กรมศิลปากร (2558,23 : ออนไลน์) 4.5.3 ละครเสภา การขับเสภาเป็นการละเล่นของไทยมีปรากฏตั้งแต่สมัยสุโขทัย แต่เริ่มนำตัว แสดงมาพัฒนาเล่นประกอบการขับเสภาในยุคสมัยนี้ เรียกว่าละครเสภานิยมแสดงเรื่องขุนช้างขุนแผน ภาพที่ 7 ละครเสภา เรื่อง ขุนช้างขุนแผน ที่มา : สำนักงานสังคีต กรมศิลปากร (2561,18 : ออนไลน์)

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย 11 4.6 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 โปรดเกล้าฯ ให้มีการตั้งกรมมหรสพและโรงเรียนฝึกหัดนาฏศิลป์ดัดแปลงการแสดง ละคร จนเกิดการแสดงรูปแบบใหม่ ๆ อย่างไรก็ตามในยุคสมัยนี้เกิดเป็นศิลปะละครร้อง คือศิลปะ ละครใช้การขับร้องเป็นตัวดำเนินเรื่อง มี 2 ชนิด คือ ละครร้องแบบปรีดาลัย หรือละครร้องสลับลำ และละครร้องล้วน ๆ มีเฉพาะบทร้องไม่มีบทพูดประกอบในการแสดง ภาพที่ 8 ละครร้องสลับพูด เรื่อง พระยาเม็งรายมหาราช ที่มา : คณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี (2560,10 : ออนไลน์) 4.7 พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 7 มีการยกเลิกกรมมหรสพโอนกรมปี่พาทย์และโขนหลวงไปอยู่ในกระทรวงวัง เกิดการตั้ง กรมศิลปากร เพื่อดูแลศิลปะการแสดงนาฏศิลป์ 4.8 พระบาทสมเด็จพระประเมนทรมหาอนันทมหิดล รัชกาลที่ 8 เกิดละครปลุกใจ แบบละครหลวงวิจิตรวาทการ ซึ่งเป็นละครปลุกใจให้ประชาชนรัก ชาติ นอกจากนี้ยังมีการแสดงละครสังคีต คือละครร้องสลับพูด ปรีดาลัย เป็นละครร้องสลับลำ ภาพที่ 9 ละครปลุกใจเรื่อง เลือดสุบรรณ ที่มา : สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์(2561,29 : ออนไลน์)

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย 12 4.9 พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลที่9 ต่อรัชกาลที่ 10 การแสดงละครมีรูปแบบหลากหลายขึ้นตามความเจริญของประเทศชาติ เราจึงพบว่า มีการแสดงละครเวที ผู้แสดงแสดงบนเวที มีการเปลี่ยนฉากตามท้องเรื่อง ละครวิทยุ ผู้แสดงแสดงผ่าน คลื่นเสียงวิทยุ ละครโทรทัษน์ ผู้แสดงผ่านจอแก้ว หรือจอโทรทัศน์ และภาพยนตร์ ผู้แสดงผ่านจอเงิน ในระบบซีนีมาสโคป ภาพที่ 10 ละครเวทีเรื่อง วิปลาส ที่มา : คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น (2561 : ออนไลน์) ประเภทของละครไทย ประเภทของการแสดงละครไทย สามารถแบ่งรูปแบบได้ ตามลักษณะการแสดง 1. ละครรำ ละครรำ หมายถึง ศิลปะของละครที่ใช้การร่ายรำเป็นตัวดำเนินเรื่อง เป็นละครในยุค แรกของคนไทย ที่เริ่มมีละครแสดง ตามรูปแบบความเป็นอยู่ของคนไทยใกล้ชิดกับการร้อง รำทำเพลง มาแต่อดีต จึงได้นำเอานิทาน จักร ๆ วงศ์ ๆ มาแสดงเป็นเรื่อง ใช้การร่ายรำตามถนัดมานำเสนอ ศิลปะละครรำของไทย มี 2 วิวัฒนาการ คือ 1.1 ละครรำแบบดั้งเดิม เป็นศิลปะละครรำที่เกิดก่อนสุดในสมัยกรุงศรีอยุธยา มี3 รูปแบบ คือ 1.1.1 ละครชาตรีละครชาตรี มีกำเนิดขึ้นมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา มีผู้ สันนิษฐานว่า คงจะเกิดจากการนำเอาการขับร้องและระบำ ฟ้อนรำประกอบดนตรี ซึ่งไทยเรามีอยู่ ตั้งแต่สมัยสุโขทัย มาผสมกับการแสดงละคร มีผู้แสดงเป็นหลัก 3 คน คือตัวนายโรง ตัวนาง และตัว ตลก เครื่องดนตรีมีน้อยชิ้นเข้าใจว่ามีพัฒนาการมาจากการเล่นโนราของทางภาคใต้ สมัยรัชกาลที่ 6 ได้มีผู้นำเอาละครชาตรีกับละครนอกมาผสมกันเรียกว่าละครชาตรีเข้าเครื่อง หรือละครชาตรีเครื่อง ใหญ่ การแสดงแบบนี้บางครั้งก็มีฉากแบบละครนอก แต่บางครั้งก็ไม่มีฉากอย่างละครชาตรี ดนตรี ประกอบก็ใช้แบบผสม คือใช้ เครื่องดนตรีของละครชาตรีผสมกับวงปี่พาทย์ของละครนอก

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย 13 ภาพที่11 ละครชาตรีที่มีแสดงอยู่ในปัจจุบัน ที่มา : มูลนิธิโครงการสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชน, (2554 : ออนไลน์) 1.1.2 ละครนอก การแสดงละครประเภทนี้แต่เดิมคงมาจากการละเล่นพื้นเมือง ของชาวบ้านรำและร้องแก้กัน เช่น เพลงปรบไก่ เพลงพวงมาลัย แล้วภายหลังจับเป็นเรื่องเปิด เป็น ตอนขึ้น ต่อมาเมื่อได้แบบอย่างจากละครชาตรีจึงได้ผูกขึ้นเป็นเรื่อง โดยนำนิทานพื้นเมืองปัญญาส ชาดกมาแต่งบทแสดงเป็นละครสมัยกรุงศรีอยุธยา ละครนอกที่แสดงเริ่มต้นคงจะมีตัวละครแต่เพียง 3 ตัว 4 ตัวอย่างละครชาตรี ต่อมาเมื่อมีผู้นิยมมากขึ้นจึงได้เกิดกระบวนการแก้ไขรูปแบบการแสดงให้ วิจิตรพิสดารมากกว่าเดิม เช่น เพิ่มตัวละคร พัฒนาเครื่องแต่งกาย นำเรื่องแปลก ๆ เข้ามาแสดงร่วม ด้วย มุ่งหมายในการแสดงเรื่องมากกว่าความประณีตในการร่ายรำ ภาพที่12 ละครนอกเรื่องแก้วหน้าม้า รูปแบบการแสดงที่ใช้ผู้ชายแสดงล้วน ที่มา : สำนักการสังคีต กรมศิลปากร, (2558 : 79) 1.1.3 ละครใน กร่อนมาจากคำว่า“ละครนางใน”หรือ“ละครข้างใน ละครในพบครั้งแรกใน หนังสือปุณโณวาทคำฉันท์ ได้กล่าวว่าแสดงเรื่องอิเหนา ตอนลักบุษบาหนีเข้าป่า แสดงว่าละครในแสดง แพร่หลายในสมัยพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ มีความมุ่งหมายอยู่ที่ศิลปะของการร่ายรำ ต้องให้ แช่ม ช้อยมีสง่า ไม่นิยมแสดงตลกขบขันโลดโผน ทั้งยังต้องรักษาแบบแผนจารีตประเพณี ผู้ประพันธ์ บท ละครใน จึงต้องพิถีพิถันในการใช้ถ้อยคำให้สละสลวย ระมัดระวังที่จะไม่ให้มีคำตลาดเข้ามาปน เพลง ร้องและปี่พาทย์ต้องมีทำนองและจังหวะนิ่มนวล สละสลวยไม่รุกเร้าเหมือนเพลงละครนอก เพื่อให้ตัว

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย 14 ละครได้แสดงศิลปะในการร่ายรำได้งดงามและแสดงท่าทีสละสลวยนวยนาดอย่างที่เรียกว่า “ทีท้าวที พญา” เรื่องที่แสดง คืออุณรุท รามเกียรติ์ และอิเหนา ภาพที่13 อิเหนาละครในของหลวงที่สืบทอดตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาใช้ผู้หญิงแสดงล้วน ที่มา : สำนักการสังคีต กรมศิลปากร, (2558 : 38) 1.2 ละครรำแบบปรับปรุง 1.2.1 ละครดึกดำบรรพ์ เป็นละครที่เกิดขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 5 ณ บ้านเจ้าพระยาเทเวศร์วงศ์วิวัฒน์ (ม.ร.ว.หลาน กุญชร) แสดง ณ โรงละครที่ตั้งชื่อว่า“โรงละครดึกดำบรรพ์” เจ้าพระยาเทเวศร์วงศ์ วิวัฒน์ ได้เดินทางไปยุโรปเมื่อปี พ.ศ.2434 และมีโอกาสได้ชมละครโอเปร่า (opera) ซึ่งท่านชื่นชมการ แสดงมาก เมื่อกลับมาจึงคิดทำละครโอเปร่าให้เป็นแบบไทย จึงเล่าถวายสมเด็จพระเจ้า บรมวงศ์เธอ เจ้าพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ก็โปรดเห็นว่าดีในการสร้างละครดึกดำบรรพ์ครั้งนี้ การแสดงจะผิดแปลก จากละครแบบดั้งเดิมเพราะผู้แสดงต้องร้องเองรำเอง ไม่มีบรรยายกิริยาของตัวละคร ได้มีการปรับปรุง การแสดงความเป็นไปในเนื้อเรื่อง พยายามแสดงให้สมจริงสมจังมากที่สุด มีการตกแต่งฉากและ สถานที่ใช้แสง สี เสียง ประกอบฉาก นับเป็นต้นแบบในการจัดฉากของการแสดงของโขน ละครต่อมา 1.2.2 ละครพันทาง เป็นละครแบบผสมผสาน ผู้ให้กำเนิดคือเจ้าพระยามหินทรศักดิ์ธำรง (เพ็ง เพ็ญกุล) เป็นเจ้าของคณะละครมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 4 ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 5 ได้ไปยุโรป จึงนำ แบบละครยุโรปมาปรับปรุงละครนอกของท่านให้มีแนวแปลกออกไป ลักษณะการแสดงจะใช้ชายจริง หญิงแท้ โดยแสดงตามบทบาทตัวละครที่ปรกกฎ ลักษณะการแต่งกาย ไม่แต่งกายตามแบบ ละคร รำทั่วไปแต่จะแต่งกายตามลักษณะเชื้อชาติอาทิ แสดงเกี่ยวกับเรื่องมอญจะแต่งแบบมอญ แสดง เกี่ยวกับเรื่องพม่าก็จะแต่งแบบพม่า บทละครที่นำมาแสดงมักดัดแปลงมาจากบทละครนอก เรื่องที่แต่ง ขึ้นในระยะหลังก็มี เช่น พระอภัยมณี เรื่องที่แต่งขึ้นจากพงศาวดารของไทยเองและของชาติต่าง ๆ เช่น จีน แขก มอญ ลาว

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย 15 ภาพที่14 ละครพันทางราชาธิราชชุดศึกพระเจ้าฝรั่งมังฆ้อง ที่มา : สำนักการสังคีต กรมศิลปากร, (2558 : 51) 1.2.3 ละครเสภา สมัยรัชกาลที่ 5 ได้มีผู้คิดเอาตัวละครเข้ามาแสดงการรำ และทำบทบาทตาม คำขับเสภาและร้องเพลง เรียกว่า“เสภารำ”สมัยนี้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้กวีช่วยกันแต่งเสภา เรื่อง“นิทราชาคริต”เพื่อใช้ขับเสภาในเวลาทรงเครื่องใหญ่ การแสดงละครเสภาจำแนกตามลักษณะ การแสดงได้คือ เสภาทรงเครื่อง และเสภารำ ภาพที่15 ละครเสภาไกรทอง ที่มา : สำนักการสังคีต กรมศิลปากร, (2558 : 20) 2. ละครร้อง กำเนิดขึ้นในตอนปลายสมัยรัชกาลที่ 5 ต้นกำเนิดมาจากการแสดงของชาวมลายู เรียกว่า “บังสาวัน” (Malay Opera) พระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ ทรงแก้ไขปรับปรุงเป็น ละครร้องเล่นที่โรงละครปรีดาลัย ละครของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์นี่ต่อมา ภายหลังได้เปลี่ยนเรียกชื่อว่า“ละครหลวงนฤมิตร”ละครนี้ได้นิยมกันมาจนถึงสมัยรัชกาลที่ 6 และ รัชกาลที่ 7 ละครร้องแบ่งเป็น 2 ชนิดคือ ละครร้องสลับพูด และละครร้องล้วน ๆ ดังนี้ 2.1 ละครร้องสลับพูด พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ เป็นผู้พระ นิพนธ์บท และกำกับการแสดง เรื่องที่แสดง ได้แก่ ตุ๊กตายอดรัก ขวดแก้วเจียระไน เครือณรงค์ กากี มี ทั้งบทร้องและบทพูด ยึดถือการร้องเป็นส่วนสำคัญ บทพูดเจรจาสอดแทรกเข้ามาเพื่อทวนบทที่ตัว ละครร้องออกมา

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย 16 2.1 ละครร้องล้วน ๆ ตัวละครขับร้องโต้ตอบกัน และเล่าเรื่องเป็นทำนองแทน การพูด ดำเนินเรื่องด้วยการร้องเพลงล้วน ๆ ไม่มีบทพูดแทรก มีเพลงหน้าพาทย์ประกอบกิริยาบถของตัวละคร จัดฉากตามท้องเรื่องใช้เทคนิคอุปกรณ์แสง สีเสียง เพื่อสร้างบรรยากาศให้สมจริง เครื่องดนตรี บรรเลงด้วยวงปี่พาทย์ไม้นวม ใช้เพลงชั้นเดียวหรือเพลง 2 ชั้น ที่มีลำนำทำนองไพเราะ ละครร้องทั้ง 2 ประเภทที่กล่าวนี้สามารถแสดงได้ในโรงละครทั่วไป 2.2 ละครสังคีต พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ทรงปรับปรุงละครขึ้นอีก แบบหนึ่ง มีทั้งร้องเพลงและพูด ทั้งบทร้องและบทพูดมีความสำคัญในการดำเนินเรื่องด้วยกัน จะตัด อย่างหนึ่งอย่างใดออกไม่ได้เนื้อเรื่องจะขาดตอนไป ละครแบบนี้ทรงเรียกว่า “ละครสังคีต” 3. ละครพูด เริ่มขึ้นในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีการแสดงละครพูดสมัครเล่นเป็นครั้งแรก ละครพูดแบ่งเป็นประเภทใหญ่ ๆ คือ 3.1 ละครพูดล้วน ๆ หรือละครพูดแบบร้อยแก้ว สมัยโบราณใช้ผู้ชายแสดงล้วนต่อมา นิยมผู้แสดงชายจริงหญิงแท้ลักษณะการแต่งกายจะแต่งกายตามสมัยนิยมไปตามเนื้อเรื่อง โดย คำนึงถึงสภาพความเป็นจริงของตัวละคร 3.2 ละครพูดแบบร้อยกรอง ใช้ผู้แสดงทั้งชายและหญิง มีบุคลิกและการแสดง เหมาะสมตามลักษณะที่บ่งไว้ในบทละคร โดยมีลักษณะที่สำคัญคือน้ำเสียงแจ่มใสชัดเจนดี เสียงกังวาน พูดจาฉะฉานไหวพริบดีลักษณะการแต่งกายให้เหมาะสมถูกต้องตามบุคลิกของตัวละครและยุคสมัยที่ บ่งบอกไว้ในบทละคร 3.3 ละครพูดสลับลำ ใช้ผู้แสดงทั้งชายและหญิง เหมือนละครพูดแบบร้อยกรอง ใช้การ แต่งกายเหมือนละครพูดล้วน ๆ หรือแต่งกายตามท้องเรื่อง เรื่องที่ใช้แสดง ได้แก่ เรื่องชิงนางและ ปล่อยแก่ โดยยืดถือบทพูดว่ามีความสำคัญในการดำเนินเรื่องแต่เพียงอย่างเดียว บทร้องเป็นเพียงบท แทรกเพื่อเสริมความ ย้ำความ ประกอบเรื่องไม่เกี่ยวกับเนื้อเรื่อง ปัจจุบันนี้ได้มีการนำเอา ละครพูดมาแสดงบนเวทีที่แตกต่างกันออกไป ตามรูปแบบการ นำเสนอผ่านสื่อต่าง ๆ ได้ เช่น ละครเวที ละครวิทยุ ละครโทรทัศน์ และภาพยนตร์

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย 17 สรุป ละคร คือ การแสดงประเภทหนึ่ง ผู้แสดงเรียกว่า ตัวละคร มีเวทีหรือสถานที่ใช้ใน การแสดง มีบทให้ตัวละครแสดงตามเนื้อเรื่อง โดยมากมีดนตรีประกอบ มีลักษณะแตกต่างกันออกไปหลายชนิด มีตัวเอกของเรื่อง ฝ่ายชายเรียกว่า ตัวพระ เพราะสมัยโบราณแสดงแต่เรื่องจักร ๆ วงศ์ๆ เป็นเรื่องของ กษัตริย์ มีชื่อว่า พระต่าง ๆ เช่น พระอนิรุทธิ์ พระไชยเชษฐ์ พระอภัยมณี ฝ่ายหญิงเรียกว่า ตัวนาง เพราะในเรื่องที่แสดงมักชื่อว่า นางต่าง ๆมีวิวัฒนาการมาตามยุคสมัย ในสมัยน่านเจ้าและสุโขทัยนั้นไม่ ปรากกฎการแสดงเป็นเรื่องราวแต่มีการปรากฏบทละคร สมัยอยุธยา พบการแสดงแบบศิลปะละครรำ 3 ชนิด คือ ละครชาตรี ละครนอก และละครใน สมัยธนบุรีโปรดให้มีละครผู้หญิงมาแสดงสมโภชพระ บรมธาตุที่เมืองนครศรีธรรมราช และทรงโปรดให้ตัวละครต่าง ๆ ไปสมทบกับละครที่รวบรวมได้จากที่ อื่นไปเป็นครูฝึกหัดละครหลวงขึ้นใหม่ สมัยรัตนโกสินทร์รัชกาลที่ 1 ทรงรวบรวมตำราฟ้อนรำและมี การฝึกหัดโขนทั้งวังหน้าและวังหลวง ทรงได้พระราชนิพนธ์บทละครเรื่องรามเกียรติ์ เรื่องอุณรุท และ เรื่องดาหลังละครผู้หญิงถือเป็นเครื่องราชูปโภคสำหรับพระมหากษัตริย์รัชกาลที่ 2 เป็นยุคทองของ นาฏศิลป์และการละครพระราชนิพนธ์บทละครรำเรื่องอิเหนา และบทเสภาเรื่องขุนช้าง-ขุนแผน รัชกาลที่ 3 มีการยกเลิกละครหลวง รัชกาลที่ 4 ละครหลวงได้รับการฟื้นฟูขึ้นใหม่ รัชกาลที่ 5 ยกเลิก กฎหมายภาษีมหรสพ และมีละครเกิดใหม่หลายประเภท เรียกว่า ละครรำแบบปรับปรุง คือละคร พันทาง ละครดึกดำบรรพ์ ละครเสภา รัชกาลที่ 6 โปรดเกล้าฯ ให้มีการตั้งกรมมหรสพและโรงเรียน ฝึกหัดนาฏศิลป์ดัดแปลงการแสดงละคร รัชกาลที่ 7 มีการยกเลิกกรมมหรสพ รัชกาลที่ 8 เกิดละครปลุกใจ แบบละครหลวงวิจิตรวาทการ รัชกาลที่ 9 ต่อรัชกาลที่ 10 การแสดงละครมีรูปแบบ หลากหลายขึ้นตามความเจริญของประเทศชาติ ละครเวที ละครวิทยุ ละครโทรทัศน์ และภาพยนตร์ ประเภทของการแสดงละครไทย สามารถแบ่งรูปแบบได้ เป็นละครรำ ละครร้อง และละครพูด ดัง รายละเอียดที่กล่าวแล้วข้างต้น

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย 18 คำถามทบทวน/แบบฝึกหัด แบบฝึกหัดที่ 1 เรื่อง ความหมายและวิวัฒนาการของละครไทย *************************************************************************** คำชี้แจง นักเรียนตอบคำถามต่อไปนี้มาให้ถูกต้อง (ข้อละ.........คะแนน) 1. โปรดอธิบายความหมายของละครมาอย่างครอบคลุม ................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................. 2. โปรดสรุปวิวัฒนาการของละครไทยมาตามสมัยตั้งแต่อดีตจนปัจจุบันให้ถูกต้อง ................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................. 3. ละครไทยที่เรียกว่า “ศิลปะละครรำ” มีอะไรบ้าง โปรดอธิบาย ................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................................

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย 19 แบบฝึกหัดที่ 2 เรื่อง ประเภทของละครไทย *************************************************************************** คำชี้แจง นักเรียนตอบคำถามต่อไปนี้มาให้ถูกต้อง (ข้อละ.........คะแนน) 1. อธิบายลักษณะเด่นของละครแต่ละชนิดมาพอเข้าใจ 1.1 ละครชาตรี ................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................. 1.2 ละครนอก ................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................. 1.3 ละครใน ................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย 20 แบบฝึกหัดที่ 3 เรื่อง ประเภทของละครไทย *************************************************************************** คำชี้แจง นักเรียนตอบคำถามต่อไปนี้มาให้ถูกต้อง (ข้อละ.........คะแนน) 1. จงบอกรายละเอียดของประเภทของละครไทย มาพอสังเขป 1.1 ละครรำ ................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................. 1.2 ละครร้อง ................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................. 1.3 ละครพูด ................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................. 2. บอกชื่อนิทานที่เหมาะกับการนำมาเป็นศิลปะละครรำที่นักเรียนรู้จักมาอย่างน้อย 10 เรื่อง ................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย 21 แบบทดสอบหลังเรียน คำชี้แจง 1. ให้นักเรียนทำเครื่องหมายกากบาท(×) ลงในช่องว่างที่ตรงกับตัวเลือกที่นักเรียนเห็นว่า ถูกต้องที่สุด 2. แบบทดสอบนี้มีจำนวน 10 ข้อ ข้อละ 1 คะแนน รวม 10 คะแนน 3. ให้เวลาทำแบบทดสอบก่อนเรียน 10 นาที ****************************************************************************************** 1. ละครตัวเลือกใดเกิดหลังสุดในประเทศไทย ก. ละครนอก ข. ละครผู้หญิง ค. ละครร้อง ง. ละครพูด 2. พระมหากษัตริย์ของไทยพระองค์ใดที่พัฒนาละครร้องในประเทศไทย ก. พระเจ้าตากสินมหาราช ข. พระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก ค. พระพุทธเลิศหล้านภาลัย ง. พระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัว 3. ตัวเลือกใดไม่ใช่ศิลปะละครรำ ก. ละครใน ข. ละครพันทาง ค. ละครดึกดำบรรพ์ ง. ละครร้อง 4. ศิลปะละครตัวเลือกใดที่เข้าใจว่าเกิดในสมัยธนบุรี ก. ละครใน ข. ละครผู้หญิง ค. ละครสังคีต ง. ละครเสถา 5. การเล่านิทานของคนโบราณร้องเป็นกลอนเรียกเสภา ละครเสภาเกิดขึ้นเมื่อใด ก. สมัยอยุธยา ข. สมัยธนบุรี ค. สมัยน่านเจ้า ง. สมัยรัชกาลที่ 5

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย 22 6. . ตัวเลือกใด “ไม่ใช่” ละครรำแบบดั้งเดิม ก. ละครชาตรี ข. ละครใน ค. ละครนอก ง. ละครดึกดำบรรพ์ 7. มีการคาดการณ์ว่าละครชาตรีได้แบบมาจากการละเล่นชนิดใด ก. การเล่นขี่ม้าส่งเมือง ข. การแสดงโนรา ค. การเล่นรีรีข้าวสาร ง. การเล่นมอญซ่อนผ้า 8. ศิลปะละครนอก ละครใน เกิดขึ้นครั้งแรกในสมัยใด ก. สมัยน่านเจ้า ข. สมัยอยุธยา ค. สมัยกรุงธนบุรี ง. สมัยรัตนโกสินทร์ 9. เค้าโครงของการเล่นละครโบราณของไทยส่วนใหญ่พัฒนามาจากตัวเลือกใด ก. การเล่านิทานปากต่อปาก ข. คำพูดติดตลกของคนเฒ่าคนแก่ ค. การทำมาหากินของคนพื้นเมือง ง. นิทานจักร ๆ วงศ์ ๆ 10. คำตอบในตัวเลือกใดตรงกับความหมายของ “ละคร” มากที่สุด ก. การแสดงที่ผูกเป็นเรื่องราว มีเนื้อความเกี่ยวโยงเป็นตอน ๆ ข. รำเพียงอย่างเดียวไม่เกี่ยวข้องกับเนื้อเรื่อง ค. การแสดงที่รำอย่างพร้อมเพรียงกัน มีตัวเอกของชุด ง. การแสดงสมัยใหม่ทุกอย่างเป็นเรื่องละคร ง. ละครพูด

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย 23 ชื่อ.................................สกุล....................................ชั้น.................เลขที่............... ข้อที่ ก ข ค ง 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. กระดาษคำตอบแบบทดสอบหลังเรียน

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย 24 บรรณานุกรม

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย 25 บรรณานุกรม ราชบัณฑิตยสภา. (2554 .) ความหมายละคร สืบค้นเมื่อ 25566 พฤศจิกายน : 14 จาก https://dictionary.orst.go.th/ (มูลนิธิโครงการสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชน, 2561, ออนไลน์) ความหมายละคร. สืบค้นเมื่อ 2566 พฤศจิกายน : 14 จาก https://saranukromthai.or.th/index2.php สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ กรมศิลปากร, (2554 : ออนไลน์ละครซาตรี. สืบค้นเมื่อ 2566 พฤศจิกายน : 14 จาก https://saranukromthai.or.th/sub/Ebook/Ebook.php สำนักการสังคีต กรมศิลปากร (๒๕๓๐ : ออนไลน์) ละครใน. สืบค้นเมื่อ 2566 พฤศจิกายน : 14 จากhttps://m.facebook.com หอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก เชียงใหม่ กรมศิลปากร : ( 2528,30 ออนไลน์ ) ละครพันทาง. สืบค้นเมื่อ 2566 พฤศจิกายน : 14 จากhttps://www.finearts.go.th/chiangmailibrary สำนักการสังคีต กรมศิลปากร (2558,23 : ออนไลน์) ละครดึกดำบรรพ์. สืบค้นเมื่อ 2566 พฤศจิกายน : 14 จาก https://www.finearts.go.th/performing สำนักงานสังคีต กรมศิลปากร (2561,18 : ออนไลน์) ละครเสภา เรื่องขุนช้างขุนแผน. สืบค้นเมื่อ 25566 พฤศจิกายน : 14 จาก https://www.nlt.go.th/ คณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี (2560,10 : ออนไลน์) ละครร้อง. เรื่อง สาวเคลือฟ้า. สืบค้นเมื่อ 2566 พฤศจิกายน : 14 จาก https://www.fa.rmutt.ac.th/ ละครปลุกใจเรื่อง เลือดสุบรรณ สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์ (2561,29 : ออนไลน์) ละครปลุกใจ เรื่อง. เลือดสุบรรณบรรพ์. สืบค้นเมื่อ2566พฤศจิกายน : 14 http://bpi.ac.th/images/bpi_document/2563/Book_list_FDA2020.pdf คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น (2561 : ออนไลน์) ละครเวทีเรื่อง. วิปลาส. สืบค้นเมื่อ 25566 พฤศจิกายน : 14 จาก https://thth./KKUShow/posts/1694350417283403/

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย 26 ภาคผนวก

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย 27 ภาคผนวกภาค ก เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียนและหลังเรียน เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน ข้อที่ ก ข ค ง 1. ก 2. ก 3. ข 4. ง 5. ข 6. ข 7. ง 8. ง 9. ง 10. ง เฉลยแบบทดสอบหลังเรียน ข้อที่ ก ข ค ง 1. ง 2. ง 3. ง 4. ข 5. ง 6. ง 7. ข 8. ข 9. ก 10. ก

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย 28 ภาคผนวก ภาค ข คำถามทบทวน คำถามทบทวน/แบบฝึกหัด แบบฝึกหัดที่ 1 เรื่อง ความหมายและวิวัฒนาการของละครไทย *************************************************************************** คำชี้แจง นักเรียนตอบคำถามต่อไปนี้มาให้ถูกต้อง (ข้อละ.........คะแนน) 1. โปรดอธิบายความหมายของละครมาอย่างครอบคลุม ดำเนินเรื่องไปตามลำดับ มีความเกี่ยวโยงกัน ผู้แสดงเรียกว่า ตัวละคร มีเวทีหรือสถานที่ใช้ใน มี เวทีหรือสถานที่ใช้ใน การแสดง มีบทให้ตัวละครแสดงตามเนื้อเรื่อง โดยมากมีดนตรีประกอบ มี ลักษณะแตกต่างกันออกไปหลายชนิด มีตัวเอกของเรื่อง ฝ่ายชายเรียกว่า ตัวพระ 2. โปรดสรุปวิวัฒนาการของละครไทยมาตามสมัยตั้งแต่อดีตจนปัจจุบันให้ถูกต้อง สมัยสุโขทัย รับวัฒนธรรมทางด้านการละครของอินเดียเข้ามา คือ รำและระบำ ได้วิวัฒนาการขึ้น มีการกำหนดให้เป็นแบบแผนและบัญญัติคำที่เรียกศิลปะแห่งการ แสดงว่า โขน ละคร ฟ้อน รำ มีการแสดงละครเป็นเรื่อง คือ เรื่องมโนห์ราและเกิดละครแก้บน สมัยอยุธยา การละครมีวิวัฒนาการที่เป็นแบบแผน มีจารีต ความเชื่อ และเคล็ดลางต่างๆ ในการแสดงเกิดขึ้น รับอิทธิพลจากอินเดีย ผ่านเข้ามาทางเขมร ชวา และมลายู มีละคร เกิดขึ้น ๓ ชนิด คือ ละครชาตรี ละครนอก และละครใน สมัยธนบุรี สมัยนี้ยังถือเป็นราชประเพณีว่า ละครผู้หญิงจะมีได้แต่เฉพาะภายในพระราชฐาน มีละครหลวงที่แสดงโดยผู้ชายเกิดขึ้น สืบทอดละครมาจากสมัยอยุธยา มีละครใน ละครนอก สมัยรัตนโกสินทร์ ตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ ๑ จนถึงรัชกาลที่ ๔ การแสดงนาฏศิลป์ มีวิวัฒนาการออกมาในรูปโขน ละคร มีองค์พระมหากษัตริย์เป็นองค์อุปถัมภ์

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย 29 3. ละครไทยที่เรียกว่า “ศิลปะละครรำ” มีอะไรบ้าง โปรดอธิบาย ละครชาตรี พัฒนามาจากศิลปะละครเร่ ที่เรียกว่าละครยาตรา เชื่อว่าการแสดงชนิดนี้คือการร าโนราชาตรีของทางภาคใต้ จากนั้นคน สมัยภาคกลางน าไปแสดงเป็นละคร ยุคเริ่มต้นยังเลียนแบบของทางภาคใต้คือใช้ผู้แสดงตามตัว ละครนอก มีการด าเนินท้องเรื่องที่รวดเร็ว กระชับ สนุก การแสดงมีชีวิตชีวา ส่วนมากใช้ผู้ชายแสดง และ มีมา ตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา เข้าใจว่าละครนอกมีวิวัฒนาการมาจากละครชาตรี เพราะมุ่งที่จะให้คนดูเกิดความ ขบขัน ผู้แสดงละครนอกแต่เดิมมีผู้แสดงอยู่เพียง ๒-๓ คน เช่นเดียวกับละครชาตรีละครนอก ไม่ค านึงถึง ขนบธรรมเนียมประเพณีเกี่ยวกบัยศศกัดิ์และฐานะของตวัละครแต่อย่างใด ตวัละครที่เป็น ท้าวพระยาม หา กษัตริย์ก็สามารถโต้ตอบตลกกับเสนาก านัลหรือไพร่พลได้ละครนอกที่นิยมเล่น ได้แก่ เรื่อง สังข์ทอง ไกร ทอง สุวรรณหงส์พระอภัยมณีเป็นต้น ละครใน จากรูปแบบของละครนอกที่ได้รับการพัฒนาขึ้นมาเป็นตัวละครในวัง ผู้แสดงหญิงล้วน แบบอย่างละครใน นี้ได้ สงวนไว้เฉพาะในวังหลวงเท่านั้น เพราะว่าผู้ชายนั้นจะถูกห้ามให้เข้าไปในพระราชฐานชั้นใน บริเวณต าหนัก ของ พระมหากษัตริย์ซึ่งจะประกอบไปด้วยดนตรีที่มีเสียงไพเราะอ่อนหวาน ใช้บทร้อยกรองได้อย่างวิจิตร บรรจง ทั้ง ดนตรีที่น ามาผสมผสานอย่างไพเราะ รวมทั้งจะมีท่าทางสง่างาม ไม่มีการสอดแทรกหยาบโลนหรือตลก และ อนุรักษ์วัฒนธรรมและคุณลักษณะที่เป็นประเพณีสืบทอดกันมา

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย 30 แบบฝึกหัดที่ 2 เรื่อง ประเภทของละครไทย *************************************************************************** คำชี้แจง นักเรียนตอบคำถามต่อไปนี้มาให้ถูกต้อง (ข้อละ.........คะแนน) 1. อธิบายลักษณะเด่นของละครแต่ละชนิดมาพอเข้าใจ 1.1 ละครชาตรี มีทำนองเพลงร้องเป็นการเฉพาะ ใช้ตัวละครน้อย เดิมเป็นชายล้วน ตัวนายโรงจะแต่งตัวยืนเครื่อง เสมอ ตัวละครที่ไม่สำคัญไม่แต่งตัวยืนเครื่อง กระบวนรำไม่สู้ประณีตนัก 1.2 ละครนอก จะแสดงด ำเนินเรื่องรวดเร็ว มีโลดโผน ตลกขบขัน ใช้ถ้อยค ำตลำดอำจจะทิ้งขนบธรรมเนียม จำรีต ประเพณีเสียบ้ำงในบำงตอนเพื่อควำมสนุกสนำน กำรท ำบทต้อง กระฉับกระเฉง อย่ำงชำวบ้ำน ถ้อยค ำใน บทละครจึงเป็ นค ำตลำดอย่ำงชำว บ้ำน 1.3 ละครใน มุ่งที่ควำมประณีตสวยงำมเป็ นหลัก ท้งัศิลปะกำรรำ ที่มีลีลำท่ำทำง งดงำม นุ่มนวลเครื่องแต่งกำย สวยประณีต ดนตรีและเพลงที่ไพเรำะ

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย 31 แบบฝึกหัดที่ 3 เรื่อง ประเภทของละครไทย *************************************************************************** คำชี้แจง นักเรียนตอบคำถามต่อไปนี้มาให้ถูกต้อง (ข้อละ.........คะแนน) 1. จงบอกรายละเอียดของประเภทของละครไทย มาพอสังเขป 1.1 ละครรำ ละครรำ คือละครที่ใช้ศิลปะการร่ายรำในการดำเนินเรื่อง แบ่งได้เป็น 2 ประเภท 1.1 ละครรำแบบมาตรฐานดั้งเดิม มี 3 ชนิด คือ - ละครชาตรี - ละครนอก - ละครใน 1.2 ละครที่ปรับปรุงขึ้นใหม่ มี 3 ชนิด คือ - ละครดึกดำบรรพ์ - ละครพันทาง - ละครเสภา 1.2 ละครร้อง คือละครที่ใช้ศิลปะการร้องดำเนินเรื่อง เป็นละครแบบใหม่ที่ได้รับอิทธิพลมาจากตะวันตก แบ่งได้เป็น 2 ประเภท คือ 2.1 ละครร้องล้วน ๆ 2.2 ละครร้องสลับพูด 1.3 ละครพูด ละครพูด คือละครที่ใช้ศิลปะการพูดในการดำเนินเรื่อง เป็นละครแบบใหม่ที่ได้รับอิทธิพล จากตะวันตก แบ่งได้เป็น 2 ประเภท คือ 3.1 ละครพูดล้วน ๆ 3.2 ละครพูดสลับรำ 2. บอกชื่อนิทานที่เหมาะกับการนำมาเป็นศิลปะละครรำที่นักเรียนรู้จักมาอย่างน้อย 10 เรื่อง ละครซาตรี มโนรา รามเกียรติ์ อุณรุท อิเหนา ไกรทอง โคบุตร ไชยเชษฐ์ คาวี สังข์ทอง

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย 32 ภาคผนวก ภาค ค ประวัติผู้เขียน ประวัติส่วนตัว ชื่อ นางสาวสุภัสสร นามสกุล สิขิวัตน์ ชื่อเล่น กิ๊ฟ เกิดเมื่อ วันศุกร์ ที่ 23 สิงหาคม 2545 สัญชาติ ไทย ศาสนาพุทธ ประวัติการศึกษา 2563 สำเร็จการศึกษา ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 โรงเรียนทุ่งใหญ่วิทยาคม อำเภอทุ่งใหญ่ จังหวัดนครศรีธรรมราช 80240 2566 กำลังศึกษาอยู่ที่มหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช คณะครุศาสตร์ สาขาวิชา นาฏศิลป์ ศึกษาชั้นปีที่ 3 ประสบการณ์ทางวิชาการ 2565 พัฒนาเอกสารประกอบการเรียน เรื่องโนราบทครูสอน บทสอนรำ บทปฐม บทระไว ระเวก ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย 33

เอกสารประกอบการเรียนวิชานาฏศิลป์ เรื่องการละครไทย 34