พันธะเคมี

Volume 1

CIhoBeSnocmieAnncieidccal

THIDARAT SRISASOM PIMPANYA JULAMANE WARANYA NOOPUN PAKAWADEE TAWEEWATTANA

คำนำ

อีบุ๊กเล่มนี้จัดทำขึ้นเพื่อเป็นส่วนหนึ่งของรายเคมีโดยผู้เขียนได้จัด
ทำเรื่องพันธะไออนิกซึ่งเป็นเนื้อหาเบื้องต้นในชั้นมัธยมศึกษาปีที่4โดยข้อมูลในอิบุ๊กเล่มนี้
ได้สืบค้นมาจากหนังสือเรียนรายวิชาเคมีชั้นมัธยมศึกษาปีที่4วัตถุประสงคืในการจัดทำคือ
การสร้างเเหล่งเรียนรู้ทางวิทยาศาสตร์สาขาเคมีในหัวข้อพันธะไอออนิก

ผู้เขียนขอขอบคุณผู้เเต่งเเละผู้เรียบเรียงทำหวังว่าอิบุ๊กเล่มนี้จะเป็น
ประโยชน์ต่อผู้ที่เข้ามาศึกษา

คณะผู้จัดทำ
นางสาว ธิดารัตน์ ศรีษะสม
นางสาว พิมพ์ปันหยา จุฬามณี
นางสาว วรัณญา หนูพันธ์
นางสาว ภควดี ทวีวัฒนา

สารบัญ หน้า

เรื่อง 1
2
พันธะไอออนิก 4
พันธะไอออนิกเกิดจาก? 5
โครงสร้างประกอบของไอออนนิก 6
สมบัติการเป็นพันธะไอออนิก
การเขียนสูตรและเรียกชื่อสารประกอบไอออนิก 7
8
เลขโรมัน 11
อนุมูลสูตร 12
สมบัติของการละลาย
สมการไอออนิกสิทธิ
การอ่านสารประกอบไอออนิก
พลังงานกับการเกิดสารประกอบไอออนิก
แผนภาพ Bonr-Haber

1

พันธะไอออนิก

พันธะไออนิกเกิดจากธาตุที่เป็นโลหะซึ่งมีค่าพลังงานไอออไนเซชั่นต่ำ จึงมีเเนวโน้มที่จะสูญเสีย
อิเล็กตรอนที่ไอออนเป็นบวกให้กับอโลหะซึ่งมีค่าพลังงานไอออไนเซซั่นสูงจึงมีเเนวโน้มที่จะรับ
อิเล็กตรอนที่ไออนเป็นลบ จะทำให้ไอออนที่เป็นบวกเเละลบเกิดการดึงดูดกันด้วยเเรงดึงดูุดระ
หว่างประจุไฟฟ้า ทำใไห้เกิดสารประกอบำออนิกขึ้น

Na ให้e- ใช้พลังงาน IE Cl รับe- ใช้พลังงาน EA
ไอออนเป็นบวก ไอออนเป็นลบ
โลหะ อโลหะ

พันธะไอออนิกเกิดจาก

1 โลหะที่เป็นบวกกับไอออนของอโลหะที่เป็นลบมาสร้างพันธะกัน เเต่อะตอมของโลหะบางชนิด
เช่น Al ,Be , Hg สามารถสร้างพันธะโคเวเลนต์กับอะตอมของอโลหะได้

2 พันธะไอออนิกเกิดจากธาตุที่มี IE ต่ำ มารวมหับธาตุที่มี IE สูง

3 สารประกอบไออนิกไม่มีสูตรโมเลกุลมีเเต่สูตรอย่างง่าย

4 พันธะไอออนิกอาจเป็นพันธะเกิดจากไอออนบวกที่เป็นกลุ่มของอะตอมของอโลหะกับไอออน

ลบของอโลหะ

ธาตุโลหะมีค่า EN ต่ํา ให้อิเล็กตรอน เกิดเป็นแคตไอออน
ธาตุอโลหะมีค่าEN สูง รับอิเล็กตรอน เกิดเป็นแอนไอออน

2

โครงสร้างของสารประกอบไอออนิก

1.โครงสร้างผลึกเเบบโซเดียมคลอไรด์

ในผลึกโซเดียมคลอไรด์ มีโซเดียมไอออนสลับกันกับคลอไรด์ไอออนเป็นแถว ๆ ทั้ง
สามมิติ มีลักษณะคล้ายตาข่าย โดยที่แต่ละไอออน จะมีไอออนต่างชนิดล้อมรอบอยู่
6 ไออออน ดังรูป ดังนั้น อัตราส่วนระหว่างไอออนบวก : ไอออนลบเท่ากับ 6 : 6
หรือ 1 : 1 จึงเป็น NaCl.

เเทน Cl
เเทน Na

ภาพโครงสร้างผลึกเเบบโซเดียมคลอไรด์

2.โครงสร้างผลึกเเบบซีเซียมคลอไรด์

ผลึกเป็นรูปลูกบาศก์โดยมีไอออน 8 ไอออนอยู่ที่มุมทั้ง 8 ของลูกบาศก์มุมละ 1 ไอออน และ
แอนไอออน 1 ไอออนอยู่ตรงกลางของลูกบาศก์ ในทำนองเดียวกันถ้ามีแอนไอออนอยู่ที่มุมทั้ง
8 ของลูกบาศก์ตรงกลางของลูกบาศก์ก็จะเป็นไอออนจะเห็นได้ว่าอัตราส่วนระหว่างอัตราส่วน
ระหว่างไอออนบวกกับไอออนลบเป็น1:1

เเทน Cl
เเทน Cs

ภาพโครงสร้างผลึกเเบบซีเซียมคลอไรด์

3

3..โครงสร้างผลึกเเบบเเคลเซียมฟลูออไรด์

โครงสร้างผลึกของ CaF2 มีรูปร่างเป็นทรงเหลี่ยมสี่หน้า ที่มีเลข โคออดิเนชั่นเป็น 8:4
หมายความว่า ไอออนบวกแต่ละไอออน ถูกล้อมรอบด้วยไอออนลบจำนวน 8 ไอออน และ
ไอออนลบแต่ละ ไอออนถูกล้อมรอบด้วยไอออนบวกจำนวน 4 ไอออน ซึ่งจะเห็นว่า อัตราส่วน
ระหว่างไอออนบวกกับไอออนลบเป็น 1:2

เเทน F
เเทน Ca2

ภาพโครงสร้างผลึกเเบบเเคลเซียมคลอไรด์

4.โครงสร้างผลึกเเบบซิงค์ซัลไฟด์

โครงสร้างผลึกของ ZnS มีรูปร่างเป็นทรงเหลี่ยมสี่หน้า ที่มีเลขโคออดิเนชั่นเป็น 4 4
หมายความว่า ไอออนบวกแต่ละ ไอออนถูกล้อมรอบด้วยไอออนลบจำนวน 4 ไอออน และ
ไอออนลบ แต่ละไอออนจะถูกล้อมรอบด้วยไอออนบวกจำนวน 4 ไอออน ซึ่งจะเห็นว่าอัตราส่วน
ระหว่างไอออนบวกกับไอออนลบเป็น 1:1

เเทน S2
เเทน Zn2

4

สมบัติของการเป็นพันธะไอออนิก

จุดหลอมเหลวสูงเเต่น้อยกว่าพันธะโลหะ

ไอออนิกจะมีขั้วเสมอ

มีความเเข็งเเต่จะเปราะ

ไอออนิกจะไม่นำไฟฟ้า

เเต่!!!

จะนำไฟฟ้าเมื่อเหลอมเหลวหรือละลายน้ำ

5

การเขียนสูตรและเรียกชื่อสารประกอบไอออนิก

เกิดจากกสรไขว้ประจุ ในการเขียนนสูตรมีหลักการดังนี้

การเขียนสูตร

1 แสดงประจุบวกของโลหะหรือกลุ่มของประจุบวกที่มีอยู่ในสูตรก่อน จากนั้นตาม

ด้วย ประจุลบของอโลหะหรือกลุ่มของประจุลบ
ยกเว้นในกรณีที่สารประกอบไอออนิกนั้นเป็นเกลือ ของกรดอินทรีย์ เช่น แอซีเตตไอออน
(CHI3 , coo ) จะนำด้วยประจุลบก่อนแล้วจึงตามด้วย ประจุบวก เช่น โซเดียมแอซีเตต
(CH3 ,COONa)

2 เมื่อรวมประจุบวกกับประจุลบเข้าด้วยกันต้องมีค่าเท่ากับศูนย์

3 ถ้ามีประจุบวกหรือประจุลบมากกว่า 1 กลุ่ม ให้ใส่วงเล็บและระบุจำนวนกลุ่มไว้

ทางมุมล่างด้านขวามือ

ตัวอย่างการเขียนสูตร

Ca2 F CaF2

21

Mg O MgO
11

6

Cu(II)2 F เ ล ข โ ร มั น

21 I =1 VI = 6
II = 2 VII = 7
III = 3 VII I = 8
IV = 4 IX = 9
V =5 X = 10

CuF2

กรณีที่สารประกอบเป็นอนุมูลสูตร

ประจุของอนุมูลสูตร

1 = NH4 2 = SO2 , CO2
4 3

1 = CIO_ , OH , NO3_ 3 = PO3
4 4

สมบัติของการละลายของสารประกอบไออนิก

ละลายน้ำได้ ไม่ละลาย(ตะกอน)

•สารประกอบ หมู่1ทุกตัว •สารประกอบระหว่าง หมู่2+ CO4,PO4,SO3 4
ยกเว้นMgSO
•สารประกอบ NO-
•สารประกอบระหว่าง หมู่7+ Ag,Hg,Pb
3
2- 2- -
•สารประกอบ CH3COO (อะสิเตด),CIO-4
•สารประกอบ O ,S ,OH ของโลหะFeO
2- 2-

•สารประกอบ สารประกอบSO4 ทุกตัว ยกเว้นSO4ของ
Pb,Ba,Sr

7

Mg +2+ SO42

Mg2 Cl 2 Na2SO24 เกิดจากการดุลสมการ

MgSO4 + 2NaCl

Na+ + Cl

ละลายน้ำ ละลายน้ำ

Na + Cl เกิดจากการดุลสมการ

Na 3(PO4)3 Mg2 Cl2 6NaCl + Mg3(PO4)2




Mg +2+ (PO4)3 ละลายน้ำ ตะกอน

สมการไอออนิกสุทธิ Mg(PO 4 ) 2

3Mg (aq) + 2PO4 (aq)

9

กรณีที่สารประกอบไอออนิกมีไอออนบวกที่มาจากโลหะที่มีค่าประจุบวกหลายค่า
รวมตัวกับกลุ่มของอโลหะ ให้เรียกชื่อไอออนบวกซึ่งเป็นโลหะตามด้วยประจุของ
ไอออนโลหะนั้นเป็นเลขโรมันอยู่ภายในวงเล็บก่อน แล้วตามด้วยกลุ่มไอออนลบของ
อโลหะ

สูตรเเละชื่อของไอออนบวกที่มีประจุหลายค่าบางชนิด

Pb2 เลด (II) ไอออน Pb 4 เลด (IV) ไอออน

Hg 4 เมอร์คิวรีี (IV) ไอออน Mn3 เเมงกานีส (III) ไอออน

Sn2 ทิน (II) ไอออน Fe2 ไอร์ออน (II) ไอออน

การเรียกชื่อสารประกอบไอออนิกที่เกิดจากโลหะที่มีค่าหลายประจุบวก
หลายค่ารวมกับอโลหะ

CuS2 คอปเปอร์(II)ซัลไฟด์ Cu2S คอปเปอร์(I)ซัลไฟด์

MnO แมงกานีส(II)ออกไซด์ Mn2O3 เเมงดานีส(III)ออดไซด์

8

การอ่านสารประกอบไอออนิก

กรณีที่สารประกอบเกิดจากโลหะรวมกับกลุ่มของอโลหะ ให้เรียกชื่อไอออนบวกของ
โลหะก่อน แล้วตามด้วยกลุ่มไอออนลบของอโลหะ เเล้วเปลี่ยนท้ายเสียงเป็น "ไอด์"

ตัวอย่างการเรียกชื่อของไออน บวก

Na โซเดียมไอออน Al อะลูมิเนียมไอออน

Li ลิเทียมไอออน H ไฮโดรเจนไอออน

NH แอมโมเนียมไอออน Ba แบเรียมไอออน

ตัวอย่างการเรียกชื่อของไออน ลบ

F ฟลูออไรด์ไอออน S2 ซัลไฟด์ไอออน

H ไฮไดรด์ไอออน O2 เปอร์ออกไซด์ไอออน
2

Si4 ซิลิไซด์ไอออน P3 ฟอสไฟด์ไอออน

ตัวอย่างการเรียกสารประกอบไอออนิกที่เกิดจากโลหะรวมกับอโลหะ

NaCl โซเดียมคลอไรด์ NH4Cl แอมโมเนียมคลอไรด์
CaC2 แคลเซียมคาร์ไบด์ Li3N ลิเทียมไนไตรด์

10

• กรณีที่สารประกอบเกิดจากโลหะรวมกับกลุ่มของอโลหะ ให้เรียกชื่อ
ไอออนบวกของโลหะอ่อน แล้วตามด้วยกลุ่มไอออนลบของอโลหะ

สูตรและชื่อของกรดไอออนลบบางชนิด

OH- ไฮดรอกไซด์ไอออน CO2- คาร์บอเนตไอออน
3

CN- ไซยาไนด์ไอออน SCN- ไทโอไซยาเนตไอออน

NO2- ในไตรท์ไอออน BrO-4 เปอร์โบรเมตไอออน

11

พลังงานกับการเกิดสารประกอบไอออนิก

Na(s) + 1/2Cl , (g) NaCl(s)

1. พลังงานการระเหิด คือพลังงานที่สารในสถานะของแข็งดูดเข้าไปเพื่อเปลี่ยนสถานะ
จากของแข็ง เป็นก๊าซ พลังงานที่ใช้เรียกว่า พลังงานการระเหิด

Na (g) Na(g)

2. พลังงานไอออไนเซชัน เป็นพลังงานที่ใช้ในการแตกตัวของโซเดียมให้เป็นไอออน
ในสถานะก๊าซ เรียกว่า พลังงานไอออไนเซชัน : IE

Na (g) Na+ (g) + e

3. พลังงานการสลายพันธะ คือพลังงานที่ใช้ในการสลายพันธะในโมเลกุลของก๊าซ
คลอรีน เพื่อให้ สลายเป็นอะตอมในสถานะก๊าซ เรียกว่าพลังงานการสลายพันธะ

½Cl2(g) C+ l(g)

4. สัมพรรคอิเล็กตรอน เป็นพลังงานที่อะตอมของก๊าซคลอรีนคายออกมาเพื่อ
เปลี่ยนเป็นไอออนลบ ในสถานะก๊าซ เรียกว่า สัมพรรคภาพอิเล็กตรอน

Cl(g) +e Cl- (g)

5. พลังงานแลคติ หรือพลังงานโครงผลึกเป็นพลังงานที่คายออกมาเมื่อไอออนบวกของ
โซเดียมรวม กับไอออนลบของคลอไรด์ไอออนเรียกว่าพลังงานโครงผลึกหรือพลังงาน
แลตติส

Na+(g) + Cl-(g)+ NaCl(g)

12

Na(s) + 1/2Cl (g) ∆H f0 NaCl(s)
∆H 5 เเลชทิต
∆ ∆H 1 H 2

Na(g) Cl(g)

∆H 3 ∆H 4

Na+ (g) Cl- (g)

ในการเกิดสารประกอบไอออนิกจากโลหะและอโลหะนั้น จะมี
พลังงานเกี่ยวข้อง 2 แบบ คือ ชั้น 1,2,3 เป็นแบบดูดพลังงาน ส่วนขั้นตอน
ที่ 4 และ 5 เป็นแบบคายพลังงาน ดังนั้น

∆ ∆ ∆ ∆ ∆ ∆พลังงานการเกิด NaCl( H° ) = H1+ H2+ H3+ H4+ H5

= (+109) + (+121)+(+494) + (-347) + (-787)

= -410kl/mol

บรรณานุกรม

พงศธร นันทรเนศ เเละคณะ หนังสือเรียนรายวิชาเพิ่มเติม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่4 เล่ม 1
กรุงเทพมหานครฯ :สำนักพิมพ์สกสค.ลาดพร้าว

watcharin lorhana', 2020-04-28 พันธะไอออ
นิก"https://anyflip.com/hfcex/omgo/basic

A

I oBno nidc