สูจิบัตร-Solo-2564

ผูถายทอดทาราํ แสดงโดย
อาจารยน รชี ล สวนสําราญ นายณัฐวุฒิ รงั รส

อาจารยท่ีปรกึ ษา
อาจารย ดร.ชยั ณรงค ตนสขุ

การรําฉุยฉายอินทรชิต คือเปนการรําชุดหนึ่งที่ปรากฏอยูในการแสดงโขนเร่ือง รามเกียรติ์
ชุด ศึกพรหมาสตร การแสดงปรากฏหลักฐานแนชัด คือ ในสมัยของพระบาทสมเด็จ
พระมงกุฎเกลาเจาอยูหัว รัชกาล ท่ี ๖ โดยมีหลวงวิลาศวงงาม รับบทเปนตัวอินทรชิต
แปลง คือ ตัวพระอินทร ซ่ึงตองมีบทบาทในการรําฉุยฉายและแผลงศร ดวยลีลาทาทาง
งดงามจึงไดรับพระราชทาน ช่ือจากการแสดงโขนในครั้งนั้นวา“อินทรนัฎ”การแสดงในครั้ง
น้ันหลวงวลิ าศวงงามไดรบั การถายทอดทารําฉุยฉายอนิ ทรชิตแปลงจากพระยานัฎกานุรักษ
(ทอง ดี สุวรรณภารต) ตอมาหลวงวิลาศวงงามไดนําทารําดังกลาวมาถายทอดใหกับ
ลูกศิษย คือ นายอุดม อังศุธร และนายสมมาตร ผองอักษร ในยุคของกรมศิลปากร
สําหรับกระบวนทารําฉุยฉายอนิ ทรชติ มีท้ังหมด ๗๓ ทา หลัก สามารถวิเคราะหด วู า กระบวน
ทารํามีการใชอวัยวะตามหลักการปฏิบัตินาฏศิลปไทยแบบหลวง ซึ่งผูปฏิบัติจะตอง
ผานกระบวนการฝกหัดอยางถูกตองตามลําดับข้ันตอน ผสมผสานกับประสบการณ
การเรียนรูและการแสดง มีกสนจัดวางตําแหนงระดับและทิศทางของอวัยวะในรางกายให
เหมาะสม มีการใชและบริหารจังหวะในการเคล่ือนทีข่ องอวยั วะในเวลาทส่ี มํา่ เสมอเหมาะสม
ต้ังแตทาเร่ิมตนจนจบทาหลักในแตละทา มีการถายน้ําหนักและการกําาหนดระบบลม
หายใจเขา ออกอยา งถูกวธิ ี

-๔๙-

บ�ร�อ�แ�ะ�าํ �อ�เ�ล�
ก�ร�ส�ง�ุด ฉุย�า�อิน�ร�ิต

-ปพาทยทาํ เพลงรวั -
-รองฉุยฉาย-

ฉยุ ฉายเอย ชา งเบอื นบิดเปน หนักหนา

เยอ้ื งยาตรนาดกรกราย งามเฉดิ ฉายเปน หนักหนา

เหมือนราวกับรูปทีช่ า งแกะ งามจริงเชียวแหละเหมือนเจา เทวา

ฉยุ ฉายเอย ชา งบดิ เบอื นไดเ หมอื นหมาย

โฉมเฉดิ เลศิ โฉมชาย รปู ยักษห ายไปจนหมด

อรชรออ นแอนเอวกลม ดูชางนาชมสมเกยี รตยิ ศ

-รองแมศ รี-

ยักษเี อย ยักษีจําแลง รูปรา งกองแกรง ดูขําดูคม

ใครเห็นถูกจติ ตองติดอารมณ งวยงงหลงงมชมยักษเี อย

ยักษเี อย ยกั ษแี สนสวย เอวออ นระทวยสาํ รวยทัว่ ตน

ชา งเหมอื นอมรนิ ทรปน ฟาเวหน ชะชางทํากลจริงยักษเี อย

-ปพาทยท ําเพลงเร็ว-ลา-

-๕๐-



ผถู า ยทอดทา ราํ แสดงโดย
อาจารยน พรัตน บวั พฒั น นางสาวปย ะธิดา เวยี งสมทุ ร

อาจารยท ป่ี รึกษา
อาจารยน พรัตน บัวพัฒน

การแสดงชดุ "พลายบัวเกี้ยวนางตานี"เปนการแสดงชดุ หนง่ึ ที่ตัดตอนมาจากการ
แสดงละครเรอื่ งขุนชางขุนแผน ตอนพลายเพชรพลายบวั ออกศกึ กลา วถงึ พลายบวั บุตร
ของพระไวยกบั นางศรมี าลา ไดห ลงรักในตัวของนางแวน แกว จงึ เดินทางไปท่บี า นของนาง
แวนแกว ในระหวางเดินทางไปนน้ั ไดผานดงกลว ยตานแี ละไดพ บกับภตู ิผปี ศาจมากมายแต
พลายบวั สามารถปราบได แตม ีนางตานตี นหนึง่ ไดแ ปลงกายเปน หญงิ งาม เขามายวั่ ยวน
พลายบวั แตภ ายหลังทนเวทมนตรของพลายบัวไมไดจ ึงคนื กลบั รา งเดมิ และเปนบริวารของ

พลายบวั ตอมา

-๕๒-

บ � ร� อ � แ � ะ �ํา � อ � เ � ล �
ก�ร�ส�ง�ุด พ�า�บัว�กี้ย�น�ง�า�ี

ปพาทยทําเพลงรวั

รองสนี วล

รปู รายกลายกลับเปน สาวนอ ย แชมชอ ยนวลละอองผองใส
งามโฉมประโลมละลานใจ แอบตนกลวยใหญแ ลวถามหา
พอหนมุ นอยคนนอ้ี ยทู ่ไี หน แตค นเดียวเดินไปที่ในปา
มธี ุระสง่ิ ใดไปไหนมา เมตตาบอกความแตต ามจรงิ

รอ งรา ย

เมื่อนั้น พลายบวั ตรองตรกึ ใหน ึกกร่งิ
เห็นตานีมฤี ทธิ์ศักสทิ ธจ์ิ รงิ จงึ วอนวงิ ดว ยสนุ ทรวาจา

รองทองยอน

เจานางตานีทองนองแกว เปนคนแลว พี่จะรักใหห นักหนา
พีข่ อเชิญนวลแกว แววตา ไปเปนเพอื่ นพย่ี าจนวนั ตาย
พม่ี ุงมาหวงั วา จะเชญิ นอง เจานางตานีทองละอองฉาย
ไปเปน เพอื่ นคยู ากลาํ บากกาย แลว เจา พลายเปา มนตเสนห จันทรเ อย

-รัว-

-๕๓-



ผูถา ยทอดทารํา แสดงโดย
อาจารยนันทวนั สังขะวร นางสาวพวงผกา อนุ อาย
อาจารยส ดุ คนงึ สนุ าคราช
อาจารยท่ีปรึกษา
อาจารยนนั ทวนั สงั ขะวร
อาจารยส ุดคนงึ สุนาคราช

ฉุยฉายยอพระกลนิ่ เปนการแสดงรําเดยี่ วท่ีอยใู นการแสดงละครนอก
เรื่อง มณีพชิ ยั ตอน พราหมณย อพระกลิน่ ขอพระมณพี ชิ ยั ไปเปน ทาส ซ่งึ เปน
บทพระราชนิพนธของพระบาทสมเด็จพระพทุ ธเลศิ หลา นภาลัย (รชั กาลที่ ๒)
เน้อื เรอื่ งกลา วถงึ พระมณีพชิ ยั จะตองไปเปนขารบั ใชอรยิ ะพรหมณ ซง่ึ แทจรงิ แลวคอื นาง
ยอพระกลน่ิ ผเู ปน มเหสปี ลอมตัวมา อรยิ ะพราหมณนกึ สงสารมณพี ชิ ย จงึ ออกอบุ ายวา
จะไปปา และใหนองสาวของตนมาอยเู ปน เพ่ือน ท้งั นี้เพอื่ เปนการลองพระทยั พระสวามวี า
ยังมคี วามรกั มนั่ คงตอ นางหรือไม เม่อื สงั่ เสรจ็ อรยิ ะพราหมณก ล็ งจากศาลาหลบไปปลอม

ตวั กลับเปนนางยอพระกลิ่นตามเดิม

-๕๕-

บ � ร� อ � แ � ะ �ํา � อ � เ � ล �
ก�ร�ส�ง�ุด ฉุย�า�ย�พ�ะ�ล่ิน

ปพ าทยท าํ เพลงรัว
- รอ งเพลงฉยุ ฉาย -

ฉยุ ฉายเอย ชาํ เลืองเยอ้ื งกรายเลยี บชายมาในปา
เครือ่ งประดับวะวบั แวมแสง ขาวเขยี วแดงเพชรนลิ จนิ ดา
งามสรรพงามจบั นยั นตา พระมณีเห็นหนาจะบา ตาย
ระทวยนวยนาดวิลาสวไิ ล
สายสวาท ยมิ้ แยม อยแู จมใส
นวลละอองสองแกม ใจจะขาดลงรอนรอน
พระมณเี ห็นเม่ือไร

- รองแมศรี -

แมศ รเี อย แมศ รีแสนงอน
เจรจาวาวอน ออดออ นนา ฟง
เตรยี มจะลอพระมณี ใหภมู ีเธอจังงัง
ใจหนุมคงคลุม คลัง่ นาฟงเจาแมศ รีเอย
เจาสไบสลี ้นิ จี่
เจาสไบเอย มาที่ศาลาลัย
เจา คอ ยจรลี พระมณพี ชิ ยั
เจา จะลวงดทู วงที รกั เจา สไบสีเอย
ดัดจรติ ใหต ิดใจ

- ปพ าทยทําเพลงเรว็ - ลา -

-๕๖-



ผถู า ยทอดทาราํ แสดงโดย
อาจารยวรพนั ธ ชัยตระกูล นายสรรเพชญ เจริญราษฎร

อาจารยท ีป่ รกึ ษา
อาจารยว รพนั ธ ชยั ตระกูล

ฤๅษแี ดง ตัวละครทป่ี รากฏในการแสดงโขนเรอ่ื งรามเกียรต์ิ ตอน ทศกัณฐลักนางสีดา
กลาววา เมื่อสวามีของนางสํามนักขาส้ินชีวิตลง วันหน่ึงนางจึงออกทองเท่ียวไปในปา
ระหวางนั้นไดพบกับพระรามพระลักษมณและนางสีดา เกิดความปฏิพัทธรักใครพระราม
นางเขายั่วยวนเลาโลมแลวตบตีทํารายนางสีดา ทําใหถูกพระลักษมณลงโทษ นางโกรธแคน
เปนอยางมากไปทนู ฟอ งทศกณั ฐ กลาวถึงความงามของนางสดี า ทศกณั ฐเ มื่อไดฟง ก็ใหมีใจ
ติดปรารถนาที่จะไดนาง สีดามาเปนพระมเหสีจงออกอุบายใหพระยามารีสแปลงกายเปน
กวางทองไปลวง นางสีดา สวนทศกัณฐเมื่อสบโอกาสจึงแปลงเปนพระฤๅษีแดงเพื่อลักตัว
นางสดี า ไปไวใ นสวนกรงุ ลงกา

-๕๘-

บ�ร�อ�แ�ะ�าํ �อ�เ�ล�
ก�ร�ส�ง�ุด ฉุย�า�ฤๅ�ีแ�ง

- รองเพลงฉุยฉาย -

ฉุยฉายเอย จําแลงแปลงรา งวางจริตกริ ิยา

แผงเพศทศพักตรพ ญายกั ษส บิ หนา แผกเพยี้ นเปลีย่ นมาเปนมหานักสิทธ์ิ

สวมทรงสหุ รา่ํ สรอ ยประคาํ พรรณราย แดงเพรศิ เฉดิ ฉายงดงามเมอ่ื ยามพศิ

งามนักเอย จะไปไหนหนอ ยเจาก็ลอยชาย

คอยเยื้องคอ ยยาตรวาดกรกราย ไปหาโฉมฉายสดี าเยาวมติ ร

หมายลักอนงคนาฏแรมนวิ าสรามา นวิ ตั รลงการว มอรุ าเชยชดิ

- ปพ าทยรับ -

- รอ งเพลงแมศ รี-

แมศรีเอย แมศรีทศศรี

นวยนาดวาดท่ี ไปสูที่สีดา

วันน้ลี ะอนงค จะจากดงสูลงกา

ใหลกั ษณรามตามหา เวทนาถงึ เอย

แมศรเี อย แมศรนี ริ มติ

เยือ้ งยางวางจรติ เหมอื นนักสทิ ธเ์ิ จาครู

จิตดว นควรหา แตสดี าตราตรู

เรงรอนจรจู ไปสูก ุฎเี อย

-ปพ าทยรับ-

- ปพาทยท าํ เพลงเสมอเถร -

-๕๙-



แสดงโดย ผูถา ยทอดทา ราํ
นายทศพร วรรณคํา อาจารยว าท่ีรอ ยตรีคุณกร รตั นสปิ ปกร
นายวรากร แฝงเมืองราช
อาจารยวรพันธ ชัยตระกูล
อาจารยท่ปี รกึ ษา อาจารยพงษส กั กะ ภักดีผล
อาจารยวา ที่รอ ยตรีคณุ กร รตั นสปิ ปกร

อาจารยวรพนั ธ ชยั ตระกูล
อาจารยพงษส ักกะ ภักดผี ล

นางอังกาศตไล ในพระราชนิพนธเรื่องรามเกียรติ์ รัชกาลที่ ๑ ไมพบ
ช่ือนางอากาศตไล พบแตนางอังกาศตไลในบทพระราชนิพนธในรัชกาลท่ี ๒ บทพระราช
นิพนรัชกาลท่ี ๑ เพียงแตบรรยายลักษณะไวเปนอันรูกันวาเปนนายดานผูรักษาดานอากาศ
ในบทพระราชนิพนธรัชกาล ๒ ระบุชื่อวานางอังกาศตไลเปนนายดานยักษเพศหญิง
จากรามายณะของอินเดียกลาวถึงตอนหนุมานไปสืบมรรคาถวายแหวน หนุมานตองผจญ
ดานตา ง ๆทม่ี าทดสอบความมนั่ คงในความชอื่ สัตย และพรหมจรรยข องหนุมาน ไดแก ดาน
นางสุรสา นางสิงหิกา นางลังกินนี างอังกาศตไลนจะมาจากดนนาลังกินี องั กาศตไล ชือ่ นาง
รากษส "ลังกินี" ในรามายณะเดิมเปนเทพธิดาฝาประตูวิมานพระพรหม แตตอนหลังถูก
พระพรหมสาป ใหมาเฝาประตูเมืองลงกาเพราะเกิดความหยิ่งยโสอวดดีไปดูหมิ่นแขกของ
พระพรหมแตพอถกู สาปแลวสาํ นกึ ผดิ พระพรหมเลยใหพรวา เมื่อถูกกําราบโดยทหารของ
พระรามแลว จงึ จะพนคําสาป บทพระราชนพิ นธ รชั กาลที่ ๒ ทรงแตงใหมเปล่ียนนายดาน
เมืองลงกาเปน เพศหญงิ ตามเคา ของรามายณะ

บ � ร� อ � แ � ะ �ํา � อ � เ � ล �
ก�ร�ส�ง�ุด ห�ุม�น�บ�า�อ�ก�ศ�ะ�ล

-ปพาทยทาํ เพลงวา-
รอ งเพลงเขมรปากทอ

๏เมอ่ื นนั้ นางอังกาศตไลมารชาญชัยศรี
เปน เสอ้ื เมืองกรุงลงการานี ส่หี นา แปดมือถอื อาวธุ

รอ งเพลงเขมรปากทอ ช้ันเดียว

เห็นลิงเหาะลอยลงมาตรงวงั ใหแคน คงั่ ขัดใจดงั ไฟจุด
จึงสําแดงแผลงอิทธฤ์ิ ทธริ ทุ ธ ขึ้นขวางหนาวายบุ ตุ รแลวถามไป

-ปพ าทยท ําเพลงเชิด-

-๖๒-



ผูถ ายทอดทาราํ แสดงโดย
อาจารยฐปนี ภูมิพันธุ นางสาวสุพรรษา งามแมน

อาจารยท่ปี รึกษา
อาจารยฐปนี ภมู ิพนั ธุ

การราํ ลงสรงมอญพระสงั ขชุดน้ี เปนการแสดงบทละครนอก เรอ่ื ง สงั ขทอง
ตอน ตีคลี บทพระราชนพิ นธใ นพระบาทสมเดจ็ พระพทุ ธเลิศหลา นภาลยั เนอ้ื เรือ่ ง
กลาวถงึ พระสงั ขลงสรงและทรงเคร่อื ง ของพระอินทรท ่ีพระวษิ ณกุ รรมนาํ มามอบให
เพ่ือใสไปตีคลกี บั ขา ศกึ ท่ยี กทับมาทา พนนั เอาบานเมอื ง ซ่งึ ก็คือพระอนิ ทรแ ปลงมา
พระสงั ขจ งึ ถอดรูปเงาะและทรงเคร่ืองของพระอนิ ทร ในตอนนีพ้ ระสงั ขอ อกมารา ยราํ
“ลงสรงมอญพระสังข“ ซึ่งแสดงถงึ การแตง องคท รงเครอ่ื งเพอ่ื เตรยี มออกไปตคี ลกี ับ

พระอินทร

-๖๔-

บ�ร�อ�แ�ะ�าํ �อ�เ�ล�
ก�ร�ส�ง�ุด ล�ส�ง�อ�พ�ะ�ัง��

- ลงสรงมอญ -

แลว ขดั สีฉวีวรรณผุดผอง ดังทองชมพนู ุทเนอ้ื เกา

สคุ นธาประทิน่ กลนิ่ เกลา สนบั เพลาเชิงงอนซอนซบั

ภษู าผา ทพิ ยก ระสนั ทรง จีบโจงหางหงสประจงจบั

ปนเหนงเพ็ชรพรรณรายสายบานพบั เฟอ งหอ ยพลอยประดับทบั ทรวง

ทองกรแกวภุกามงามเงา ทบั ทิมเทา เม็ดเขา โพดโชตชิ วง

สรอยสนสงั วาลวรรณกดุ ่นั ดวง รงุ รวงธาํ มรงคเรอื นครธุ

กรรเจียกจรจําหลกั ลายซายขวา บรรจงทรงมหามงกฎุ

หอยอบุ ะนฤมิตรผิดมนษุ ย งามดงั เทพบตุ รในช้ันฟา

-๖๕-



ผถู ายทอดทาราํ แสดงโดย
อาจารยศิราภรณ ลนิ ดาพรประเสริฐ นางสาวณัฐภรณ อสู วุ รรณทมิ

อาจารยท ปี่ รึกษา
อาจารยศริ าภรณ ลนิ ดาพรประเสริฐ

เปนการแสดงทีตัดตอนมาจากโขนรามเกียรต์ิ ตอนมณโฑหุงนํ้าทิพย กลาวถึง
ทศกัณฐไดลักนางสีดามาจากพระรามทําใหตองทําศึกกับฝายพระรามเปนเวลานานจน
ตางฝา ยตอ งเสยี ไพพ ลเปนจาํ นวนมาก

นางมณโฑพระมเหสีสามารถทําพิธีหุงนํ้าทิพยชุบชีวิตผูท่ีตายขึ้นมาไดทศกัณฐ
ใหนางทาํ พิธสี นั ชพี สาํ หรบั ชีชวี ิตแวดวงวงสาธุการสทิ ธิ์

ดวยความรักที่มีตอสามีนางมณโฑจึงเรง ชําระลางรางกายทรงเคร่ืองสีขาว
อยา งดา นชดั ชะนีเพ่อื ไปทําพิธหี ุงนา้ํ ทพิ ยในทันที

-๖๗-

บ�ร�อ�แ�ะ�าํ �อ�เ�ล�
ก�ร�ส�ง�ุด ม�โ�หุง�้าํ �ิพ��

-ปพ าทยท าํ เพลงวา-
-ปพ าทยท าํ เพลงตนเขามา น-

-รองเพลงลงสรงโทน-

นง่ั เหนอื เตยี งสวุ รรณผนั ขนอง อาบละอองสหุ รา ยสนิ ธ
ชําระรดหมดหมองมลทนิ สคุ นธธ ารประทน่ิ กลนิ่ เกลา

-รอ งเพลงชมตลาด-

ทรงภษู าเน้อื ดสี เี ศวต เขยี นลายทองเทศลุเฉลา
สไบหนา เจยี ระบาดตดั เงินเงา ผกู ชฎาหอ เกลาเมาฬี
หอยหวงกณุ ฑาลสังวาลถกั จณุ เจมิ เฉลมิ พกั ตรผอ งศรี
ถือประคาํ สาํ รวมอินทรยี  ดงั นางดาบสสินแี ลว ลลี า

-รอ งรอ่ื ราย-

ลงจากปราสาทแกว แพรวพรรณ พรอ มกาํ นลั นารีถวนหนา
ทาวนางนาํ เสดจ็ ยาดตรา ไคลคลาไปยงั โรงพธิ ี (ทวน)

-เพลงเสมอ-

-๖๘-

ชือ่ หนังสือ : สูจิบตั รการแสดงรําเดี่ยว วพิ ิธทัศนาลีลานาฏยศลิ ป
จดั ทาํ โดย : นางสาวอไุ รวรรณ ทรี่ ัก
ออกแบบตัวอกั ษร : นางสาวอไุ รวรรณ ทร่ี ัก
ปก/ รปู เลม : นางสาวณฐั ภรณ อสู ุวรรณทมิ /นางสาวอไุ รวรรณ ท่รี ัก
ถา ยภาพ : นายปรชั ญา ฮวดศรี
ตกแตง ภาพ : นายปรัชญา ฮวดศรี
พิสูจนอ กั ษร : นายวสันต ไตรรตั นรงั ษี