6. การรู้เรือ่ งภมู ิศาสตร์ (Geo – Literacy)
ความสามารถทางภูมิศาสตร์ กระบวนการทางภูมิศาสตร์ ทกั ษะทางภูมศิ าสตร์
1. ความเขา้ ใจระบบธรรมชาติ 1. การตง้ั คำถามเชงิ ภมู ิศาสตร์ 1. การแปลความข้อมลู ทาง
และมนุษย์ 2. การรวบรวมข้อมูล ภมู ศิ าสตร์
3. การจัดการขอ้ มลู
2. การใหเ้ หตผุ ลทางภูมศิ าสตร์ 4. การวเิ คราะห์ข้อมูล 2. การคิดเชิงพื้นที่
3. การตดั สนิ ใจอยา่ งเป็นระบบ 5. การสรปุ เพื่อตอบคำถาม
7. สมรรถนะสำคัญของผู้เรียนและคณุ ลักษณะอนั พึงประสงค์
สมรรถนะสำคญั ของผู้เรยี น คณุ ลักษณะอันพึงประสงค์
1. ความสามารถในการคดิ 1. มีวนิ ยั
1) ทักษะการทำให้กระจ่าง 2. ใฝเ่ รียนรู้
2) ทกั ษะการนำความรู้ไปใช้ 3. ม่งุ มน่ั ในการทำงาน
2. ความสามารถในการใช้ทกั ษะชีวิต
8. กจิ กรรมการเรียนรู้
วธิ ีสอนแบบกระบวนการทางภมู ิศาสตร์ (Geographic Inquiry Process)
ชัว่ โมงท่ี ๕๔
ขนั้ นำ
1. ครูแจง้ ช่อื เรอื่ งที่จะเรยี นรู้ และผลการเรียนรู้ จากนัน้ นกั เรยี นทำแบบทดสอบก่อนเรยี น
2. ครูนำคลิปวิดีโอภัยพิบัติทางธรรมชาติต่าง ๆ มาให้นักเรียนดู ซึ่งมีทั้งสึนามิ แผ่นดินไหว แผ่นดิน
ถล่ม ภูเขาไฟระเบิด และไฟปา่
3. ครถู ามคำถามกระตนุ้ ความคดิ โดยใหน้ กั เรียนรว่ มกันตอบคำถาม เชน่
(1) ภัยพบิ ตั ิท่เี กิดข้ึนสว่ นใหญ่มีสาเหตุเกดิ จากอะไร
(แนวตอบ เกดิ จากธรรมชาติ หรือการกระทำของมนุษย์)
(2) ภัยพบิ ตั ิที่เกดิ ขน้ึ สง่ ผลกระทบอยา่ งไร
(แนวตอบ สร้างความเสยี หายต่อชีวิต ทรพั ยส์ นิ และส่งิ แวดล้อม)
ขนั้ สอน
ขน้ั ท่ี 1 การตั้งคำถามเชิงภูมศิ าสตร์
1. ครูให้นักเรียนดูแผนที่แสดงพื้นที่เสี่ยงภัยพิบัติทางธรรมชาติของทวีปเอเชีย จากหนังสือเรียน
สงั คมศึกษาฯ ม.1 แล้วร่วมกันแสดงความคิดเห็นตามประเดน็ เช่น
1) แผนทด่ี งั กล่าวสามารถอธิบายไดว้ า่ อยา่ งไร
(แนวตอบ เป็นการแสดงพื้นที่เสี่ยงภัยพิบัติทางธรรมฃาติของทวีปเอเชีย โดยมีสีและ
สัญลักษณ์บ่งบอก เพื่อให้เข้าใจได้งา่ ยว่าพื้นทีต่ รงส่วนนีเ้ กดิ ภยั พิบัติทางธรรมชาติอะไรบ้าง เช่น เป็นพื้นที่เกิด
ภูเขาไฟท่ีมีพลงั พ้นื ท่ีเสย่ี งสนึ ามิ พ้นื ที่เส่ยี งแผน่ ดนิ ไหว เสน้ ทางของพายุ เปน็ ต้น)
2) แผนทด่ี งั กล่าวมีประโยชน์อย่างไร
(แนวตอบ ช่วยให้ทราบว่าพื้นทีใ่ ดบ้างเปน็ พื้นที่เสีย่ งภัยพิบัติทางธรรมชาติ เพื่อจะได้เตรียมรับมอื
กับปญั หาและความรนุ แรงทอ่ี าจเกดิ ข้นึ )
2. จากน้ันครูให้นักเรียนช่วยกันตั้งประเด็นคำถามทางภูมิศาสตร์เกี่ยวกับภัยพิบัติทางธรรมชาติเพ่ือ
คน้ หาคำตอบ เช่น
1) พื้นท่ที ่ีอาศัยอยบู่ รเิ วณใดเสีย่ งต่อการเกิดภัยพบิ ัติทางธรรมชาติประเภทวาตภัยมากท่ีสุด เพราะเหตุใด
2) ภาวะโลกร้อนมสี ว่ นทำให้เกดิ วาตภัยหรอื ไม่ อยา่ งไร
ข้ันท่ี 2 การรวบรวมข้อมลู
- ครูใหน้ ักเรยี นศึกษาค้นควา้ ข้อมลู เรื่อง วาตภยั จากหนังสือเรยี นสังคมศกึ ษาฯ ม.1
ขนั้ ที่ 3 การจัดการข้อมูล
1. นกั เรยี นร่วมกนั นำข้อมลู ที่สบื คน้ เรือ่ ง วาตภยั มาอธบิ ายแลกเปล่ยี นความร้รู ะหวา่ งกันในชั้นเรยี น
2. จากนัน้ สมาชกิ ในกล่มุ ชว่ ยกันคัดเลอื กข้อมูลท่นี ำเสนอเพ่ือใหไ้ ดข้ ้อมูลทถี่ ูกต้อง
3. ครใู หน้ กั เรยี นดแู ผนภาพแสดงช่ือเรยี กพายหุ มุนเขตร้อน จากหนงั สอื เรียนสงั คมศึกษาฯ ม.1 แล้ว
ร่วมกันเชื่อมโยงข้อมูลเพิ่มเติม
ข้ันท่ี 4 การวิเคราะห์และแปลผลข้อมูล
1. ครใู ห้สมาชกิ แต่ละกลมุ่ วิเคราะหแ์ ละอภิปรายรว่ มกันถึงประเดน็ ว่า หากนักเรยี นเป็นผู้ประสบ
เหตกุ ารณ์วาตภยั นักเรียนจะมวี ิธกี ารปฏิบตั ิตน ป้องกัน และระวังภยั อย่างไร
2. นักเรียนร่วมกันวิเคราะห์ แปลผลข้อมูล และตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูล โดยครูเป็นผู้แนะนำ
เพ่มิ เติม
ขัน้ ท่ี 5 การสรปุ เพ่ือตอบคำถาม
- ครใู หส้ มาชิกในแต่ละกลุ่มร่วมกันสรปุ สาระสำคัญเพ่ือตอบคำถามเชิงภูมิศาสตร์
ชั่วโมงที่ ๕๕
ขั้นสอน
ขัน้ ที่ 1 การตง้ั คำถามเชิงภูมศิ าสตร์
1. ครใู หน้ กั เรียนดภู าพตวั อย่างการเกิดอทุ กภยั และภยั แล้ง จากหนงั สือเรียนสังคมศึกษาฯ ม.1 แล้ว
สอบถามความคดิ เห็นจากนกั เรยี น
2. ครใู หน้ กั เรียนช่วยกันตั้งประเด็นคำถามเชงิ ภูมิศาสตร์เกี่ยวกับอุทกภัย และภยั แลง้ เพ่ือคน้ หา
คำตอบ เช่น
(1) ปัจจัยใดบ้างท่ีทำให้เกิดภัยพบิ ัตทิ างธรรมชาตปิ ระเภทอุทกภัย และภัยแล้งในทวปี เอเชีย ทวีปออสเตรเลีย
และโอเชยี เนยี
(2) เมอื่ เกิดภัยพิบตั ิทางธรรมชาติประเภทอทุ กภัย และภัยแล้ง ควรปฏบิ ตั ติ นอยา่ งไร
(3) ควรป้องกนั ตนเองอยา่ งไรเพ่อื ใหร้ อดพ้นจากภัยพบิ ตั ทิ างธรรมชาตปิ ระเภทอุทกภยั และภัยแล้ง
ข้ันที่ 2 การรวบรวมขอ้ มลู
- ครูให้นักเรียนแบง่ กลมุ่ ออกเปน็ 4 กลุม่ กลมุ่ ละเทา่ ๆ กัน สบื คน้ ขอ้ มลู เกยี่ วกับภัยด้านสภาพอากาศ
จากหนังสือเรียนสังคมศึกษาฯ ม.1 จากนั้นส่งตัวแทนกลุ่มออกมาจับสลากเลือกหัวข้อเรื่องเพ่ือ
ศกึ ษา โดยมีประเด็นตอ่ ไปนี้
1) อทุ กภัย
2) ภยั แลง้
ขัน้ ท่ี 3 การจัดการข้อมูล
1. สมาชกิ แต่ละคนในกลุ่มนำข้อมลู ท่ีไดศ้ กึ ษา มาอธบิ ายแลกเปล่ยี นความร้รู ะหวา่ งกัน
2. จากน้ันสมาชิกในกลุ่มชว่ ยกนั คัดเลอื กข้อมลู ท่ีถกู ต้อง เพ่อื นำเสนอหนา้ ชัน้ เรียน
ขนั้ ที่ 4 การวเิ คราะห์และแปลผลข้อมูล
1. ครสู มุ่ นกั เรียนใหย้ กตวั อยา่ งการปฏิบัตติ น การปอ้ งกัน และระวังภัยในกรณีประสบเหตุการณ์
อุทกภัยเพ่อื เปน็ การแปลผลเชื่อมโยงข้อมูล โดยครูอาจเพิ่มเติมข้อมูล Geo Tip จากหนงั สอื เรียนสงั คมศกึ ษาฯ
ม.1 ใหก้ บั นกั เรยี น
2. ครูใหน้ กั เรียนร่วมกนั วเิ คราะห์เพ่ิมเตมิ ในประเด็น ดงั น้ี
1) ความสัมพันธ์ของภัยดา้ นสภาพอากาศ ประเภทอุทกภยั และภัยแลง้
2) หากทวปี เอเชียเกดิ ปัญหาภยั แลง้ ข้ันรุนแรง นักเรยี นจะมวี ิธกี ารแกไ้ ขเบอ้ื งต้นได้อยา่ งไร
3. ครใู หน้ กั เรยี นดขู อ้ มูลจาก Geo Tip เพอื่ แปลผลข้อมูลเพ่ิมเติม
4. ครใู ห้นกั เรยี นร่วมกนั วิเคราะหแ์ ละเสนอความคิดเหน็ ของข้อมลู ว่ามีความถูกต้องหรือไม่
โดยครูชว่ ยชี้แนะเพ่ิมเติม
ข้ันที่ 5 การสรปุ เพื่อตอบคำถาม
- ครใู ห้สมาชิกในแต่ละกลมุ่ รว่ มกันสรปุ สาระสำคัญเพ่ือตอบคำถามเชงิ ภมู ิศาสตร์
ช่วั โมงท่ี ๕๖
ขัน้ สอน
ข้นั ที่ 1 การตัง้ คำถามเชงิ ภูมิศาสตร์
1. ครูให้นักเรยี นดภู าพตัวอย่างการเกิดไฟปา่ จากหนังสือเรยี นสังคมศึกษาฯ ม.1 แลว้ สอบถามความ
คดิ เหน็ จากนักเรียน
2. ครูให้นกั เรยี นชว่ ยกนั ต้ังประเด็นคำถามเชงิ ภูมิศาสตร์เก่ียวกับไฟป่า เพ่ือคน้ หาคำตอบ เช่น
1) ปัจจัยใดบา้ งท่ที ำให้เกดิ ภัยพบิ ัติทางธรรมชาติประเภทไฟป่าในทวีปเอเชยี ทวีปออสเตรเลียและ
โอเชียเนีย
2) เมอื่ เกดิ ภัยพบิ ัติทางธรรมชาติประเภทไฟปา่ ควรปฏิบัตติ นอยา่ งไร
3) ควรป้องกันตนเองอย่างไรเพอื่ ใหร้ อดพน้ จากภยั พิบัติทางธรรมชาติประเภทไฟป่า
ขั้นที่ 2 การรวบรวมขอ้ มูล
- ครใู ห้นักเรยี นร่วมกนั สืบคน้ ข้อมลู เก่ียวกับภัยดา้ นสภาพอากาศประเภทไฟป่า จากหนังสือเรียน
สงั คมศึกษาฯ ม.1 หรอื อาจใช้สมาร์ตโฟนสืบคน้ ข้อมลู จากเว็บไซตใ์ นอินเทอรเ์ น็ตเพ่ิมเตมิ
ขน้ั ที่ 3 การจัดการข้อมลู
1. สมาชิกแตล่ ะคนในกลุ่มนำข้อมูลทไ่ี ดศ้ กึ ษา มาอธิบายแลกเปลย่ี นความร้รู ะหวา่ งกัน
2. จากนัน้ สมาชกิ ในกลมุ่ ช่วยกนั คัดเลอื กขอ้ มูลทถ่ี ูกต้อง เพอ่ื นำเสนอหน้าชน้ั เรียน
ขั้นท่ี 4 การวเิ คราะห์และแปลผลข้อมูล
1. ครูสุ่มนกั เรยี นใหย้ กตัวอย่างการปฏิบตั ติ น การปอ้ งกัน และระวังภยั ในกรณปี ระสบเหตุการณ์ไฟปา่
เพอ่ื เป็นการแปลผลเชอ่ื มโยงขอ้ มลู เพิ่มเติม
2. ครูให้นักเรียนร่วมกันวิเคราะห์และเสนอความคิดเห็นของข้อมูลว่ามีความถูกต้องหรือไม่ โดยครู
ชว่ ยช้ีแนะเพิ่มเติม
ข้ันที่ 5 การสรปุ เพ่อื ตอบคำถาม
1. ครใู หน้ กั เรยี นรว่ มกนั สรปุ สาระสำคญั เพื่อตอบคำถามเชงิ ภูมิศาสตร์
2. ครูถามคำถามนักเรยี นเพิ่มเตมิ เชน่
(1) นักเรียนจะสงั เกตได้อย่างไรวา่ กำลังจะเกิดวาตภยั
(แนวตอบ มีอากาศร้อนอบอ้าวติดต่อกันหลายวัน ท้องฟ้ามืดครึ้ม มีเมฆเพิ่มขึ้น เกิดลมกระโชกแรง และมีฝน
ตกหนัก)
(2) ลักษณะภูมปิ ระเทศแบบใดทเี่ ส่ยี งตอ่ การเกิดอทุ กภยั
(แนวตอบ บรเิ วณทีร่ าบและเนินเขา พ้นื ท่รี าบลุ่มริมแมน่ ำ้ และชายฝ่ัง และบริเวณปากแมน่ ้ำ)
(3) ภัยแลง้ ที่มีสาเหตมุ าจากการกระทำของมนุษย์นั้น เกดิ จากสาเหตใุ ดบ้าง
(แนวตอบ การทำลายป่าตน้ น้ำ การบรหิ ารจัดการน้ำไมม่ ปี ระสิทธิภาพ แหล่งกักเกบ็ นำ้ มีนอ้ ย)
(4) ไฟป่ามกี ช่ี นดิ อะไรบา้ ง และมลี กั ษณะอย่างไร
(แนวตอบ 3 ชนดิ ไดแ้ ก่ ไฟเรือนยอด คือ การเผาไหม้เรอื นยอดไม้ยอดหน่ึงไปสู่ยอดหนึ่ง มคี วาม รุนแรงของ
ไฟมาก ไฟผิวดิน คือ การเผาไหม้พวกซากพืชและผลที่ร่วงหล่นบนผิวดิน มีการลุกลามของไฟตั้งแต่ช้าจนเร็ว
มาก และไฟใต้ดิน คอื การเผาไหม้พวกอนิ ทรียวัตถสุ ลายตวั แล้วรวมถึงรากไม้ มกี ารเผาไหมอ้ ย่างช้า ๆ มีความ
รุนแรงของไฟน้อย)
(5) นักเรยี นแตล่ ะกลุ่มทำใบงานที่ 9.1 เรอื่ ง ภัยพบิ ตั ทิ ่ีเกิดจากปจั จยั ด้านสภาพอากาศ และชว่ ยกันเฉลยคำตอบ
ขัน้ สร1ปุ . ครูตรวจสอบความถกู ต้องของคำตอบและใบงานที่ 9.1 และชว่ ยอธบิ ายความรู้เสรมิ เพิม่ เติมให้
สมบรู ณย์ ง่ิ ขึน้
2. ครแู ละนักเรยี นร่วมกันสรุปความรเู้ กยี่ วกับภัยพบิ ัตแิ ละภยั ด้านสภาพอากาศ หรือใช้ PPT สรปุ
สาระสำคัญของเนื้อหา
3. ครูให้นกั เรียนทำแบบฝกึ สมรรถนะฯ ภมู ิศาสตร์ ม.1 เร่อื ง ลักษณะกายภาพของทวปี ออสเตรเลยี
และโอเชียเนีย เพือ่ เป็นการทดสอบความรูท้ ่ีได้ศึกษามา
1. ขคั้นรปูปรระะเเมมนิินผลโดยสงั เกตจากการตอบคำถาม การรว่ มกนั ทำงาน และการนำเสนอผลงานหน้าช้ันเรยี น
2. ครูตรวจสอบผลจากการทำใบงาน และแบบฝกึ สมรรถนะภมู ิศาสตร์ ม.1
๙. สอ่ื /แหลง่ การเรียนรู้
1) หนังสอื เรยี น สงั คมศึกษาพนื้ ฐาน ม.1
แผนการจัดการเรยี นร้ทู ่ี ๒๓
กล่มุ สาระการเรยี นรู้ สงั คมศึกษา ศาสนาและวฒั นธรรม ชนั้ มธั ยมศึกษาปีท่ี 1
รายวชิ า ศาสนา ศีลธรรม จรยิ ธรรม ส 21101 ภาคเรียนที่ 1 ปีการศกึ ษา 2565
หน่วยการเรยี นรทู้ ี่ ๑๒ ปัญหาทรพั ยากรธรรมชาติและส่ิงแวดลอ้ ม เวลา ๒ ชวั่ โมง
เรือ่ ง ปัญหาทรัพยากรธรรมชาติและสิง่ แวดล้อม เวลา ๒ ชั่วโมง
ผูส้ อน นางสาวนพวรรณ ศรบี านชนื่ วันที่ ……… เดือน …………………. พ.ศ. ……………
1. สาระสำคัญ
ส่ิงแวดลอ้ มทางกายภาพมีอิทธิพลตอ่ กิจกรรมของมนุษย์ ขณะเดยี วกนั กิจกรรมของมนษุ ย์ก็สง่ ผลตอ่
สงิ่ แวดล้อมทางกายภาพ และกอ่ ให้เกดิ ปญั หาการทำลายส่ิงแวดลอ้ มในทวปี เอเชยี ทวีปออสเตรเลีย และ โอ
เชียเนีย การจัดการทรัพยากร และสิ่งแวดลอ้ มในทวปี เอเชีย ทวปี ออสเตรเลยี และโอเชยี เนยี จะชว่ ยใหม้ นษุ ย์
อาศัยอยูร่ ่วมกับธรรมชาติได้อยา่ งยง่ั ยนื
2. ตัวชว้ี ัดชั้นปี
ส 5.1 ม.1/3 วิเคราะห์สาเหตุการเกดิ ภยั พิบตั แิ ละผลกระทบในทวีปเอเชีย
ทวีปออสเตรเลยี และโอเชียเนีย
3. จดุ ประสงคก์ ารเรยี นรู้
1. อธิบายสาเหตุของปัญหาทรัพยากรธรรมชาติและสิง่ แวดล้อมต่าง ๆ ได้
2. ระบุปจั จัยทท่ี ำใหแ้ ต่ละทวปี เกดิ ปัญหาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดลอ้ มท่ีตา่ งกันได้
4. การวดั และประเมินผลการเรยี นรู้
ด้านนความรู้ (K) ด้านคุณธรรม จริยธรรม ด้านทกั ษะ/กระบวนการ (P)
และค่านยิ ม (A)
การวัดและประเมนิ ผลระหวา่ ง • ประเมินพฤตกิ รรมในการ
กิจกรรมการเรียนรู้ • ประเมินพฤติกรรมในการ ทำงานเปน็ รายบคุ คลหรือ
เรื่อง ปัญหาทรัพยากรธรรมชาติ ทำงานเปน็ รายบุคคลใน เปน็ กล่มุ ในด้านการสื่อสาร
ด้านความซื่อสตั ยส์ ุจรติ การคิด การแก้ปญั หา ฯลฯ
และสิ่งแวดล้อม ความมีวินัย ความใฝเ่ รยี นรู้
ความมเี หตุผล ฯลฯ
๕. สาระการเรียนรู้
-ปัญหาทรัพยากรและสงิ่ แวดล้อมในทวปี เอเชีย ทวีปออสเตรเลีย และ โอเชยี เนีย
6. การรู้เรอื่ งภูมศิ าสตร์ (Geo – Literacy)
ความสามารถทางภูมศิ าสตร์ กระบวนการทางภูมศิ าสตร์ ทักษะทางภมู ศิ าสตร์
1. ความเขา้ ใจระบบธรรมชาติ 1. การตง้ั คำถามเชงิ ภมู ิศาสตร์ 1. การสังเกต
และมนษุ ย์ 2. การรวบรวมขอ้ มูล 2. การแปลความข้อมูลทาง
2. การให้เหตุผลทางภมู ศิ าสตร์ 3. การจัดการขอ้ มูล ภมู ศิ าสตร์
3. การตดั สนิ ใจอยา่ งเป็นระบบ 4. การวเิ คราะหข์ ้อมูล 3. การใช้เทคนิคและเคร่ืองมือ
5. การสรุปเพอื่ ตอบคำถาม
ทางภมู ิศาสตร์
4. การคดิ แบบองค์รวม
5. การคิดเชงิ พื้นที่
6. การใช้เทคโนโลยี
7. สมรรถนะสำคัญของผ้เู รียนและคุณลกั ษณะอันพึงประสงค์
สมรรถนะสำคญั ของผเู้ รยี น คุณลกั ษณะอันพงึ ประสงค์
1. ความสามารถในการคิด 1. มีวินัย
1) ทักษะการทำให้กระจ่าง 2. ใฝ่เรียนรู้
2) ทักษะการนำความรู้ไปใช้ 3. ม่งุ ม่นั ในการทำงาน
2. ความสามารถในการใชท้ ักษะชวี ิต
8. กจิ กรรมการเรียนรู้
วิธสี อนแบบกระบวนการทางภูมศิ าสตร์ (Geographic Inquiry Process)
ช่ัวโมงท่ี ๕๗
ขน้ั นำ
1. ครูแจง้ ชอ่ื เรอื่ งทีจ่ ะเรยี นรู้ และผลการเรยี นรู้ จากนน้ั นกั เรยี นทำแบบทดสอบกอ่ นเรยี น
2. ครูนำภาพ หรือคลิปวิดีโอปัญหาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในทวีปเอเชีย ทวีปออสเตรเลีย
และโอเชียเนียมาให้นักเรียนดู ซึ่งมีสภาพหน้าดินถูกน้ำกัดเซาะ สภาพน้ำเน่าเสีย สภาพป่าไม้ถูกทำลาย การ
ทำเหมืองแร่ มลพษิ ทางอากาศ มลพิษทางน้ำ และมลพิษทางดนิ
3. ครถู ามคำถามกระตนุ้ ความคิดโดยให้นกั เรยี นรว่ มกนั ตอบคำถาม เช่น
1) นกั เรียนร้จู ักหรือเคยไดย้ ินข่าวปัญหาทรพั ยากรธรรมชาติใดบา้ ง
(แนวตอบ ปญั หาทรพั ยากรดนิ ปญั หาทรพั ยากรนำ้ ปัญหาทรพั ยากรปา่ ไม้ ปญั หามลพิษ)
2) ปญั หาทรพั ยากรธรรมชาตทิ ่ีนกั เรยี นรจู้ กั หรือเคยไดย้ ินสง่ ผลกระทบอย่างไร
(แนวตอบ ปัญหาทรัพยากรดินและปัญหาทรัพยากรน้ำทำให้มีปัญหาในการเพาะปลูก ปัญหาทรัพยากรป่าไม้
ทำใหร้ ะบบนเิ วศเสียหาย ปัญหามลพิษทำใหเ้ กิดผลเสียต่อสขุ ภาพของประชากรในเมือง)
ขัน้ สอน
ขัน้ ท่ี 1 การตั้งคำถามเชิงภูมิศาสตร์
1. นักเรียนดูภาพปัญหาทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม จากหนังสอื เรียนสังคมศึกษาฯ ม.1
แลว้ รว่ มกนั แสดงความคดิ เห็นตามประเด็น ดังน้ี
1) ปัญหาที่เกิดจากการมีปฏิสัมพันธ์ระหว่างสิ่งแวดล้อมทางกายภาพกับมนุษย์ที่เกิดขึ้นใน
ทวีปเอเชยี ทวปี ออสเตรเลยี และโอเชียเนีย มอี ะไรบ้าง
(แนวตอบ ปัญหาทรัพยากรดิน ปัญหาทรัพยากรน้ำ ปัญหาทรัพยากรป่าไม้และสัตว์ป่า ปัญหาทรัพยากรแร่
และพลงั งาน และปญั หามลพษิ )
2) ปญั หาทรัพยากรดนิ มีสาเหตุเกดิ จากอะไร
(แนวตอบ บางพนื้ ทที่ รพั ยากรดินมจี ำกัด หลายพ้ืนที่ใช้ท่ดี ินไม่เหมาะสมกบั คุณภาพของดนิ )
3) ปัญหาทรพั ยากรดินส่งผลกระทบอยา่ งไรบ้าง
(แนวตอบ ดินสูญเสียความอุดมสมบูรณ์และความหลากหลายทางชีวภาพ บางกรณีทำให้เพาะปลูกไม่ได้ บาง
กรณเี กิดการพงั ทลายของหน้าดิน บางกรณีทีความแห้งแล้งและการเส่อื มสภาพของหน้าดนิ )
2. ครูใหน้ ักเรียนชว่ ยกันตง้ั ประเด็นคำถามทางภูมิศาสตรเ์ ก่ยี วกบั ทรัพยากรดนิ เพ่อื คน้ หาคำตอบ
เชน่
1) ปัจจัยท่ีทำใหท้ รัพยากรดนิ ในแตล่ ะทวปี มีปญั หาทีแ่ ตกตา่ งกนั คืออะไร
2) กิจกรรมของมนษุ ยก์ ่อใหเ้ กิดปัญหาทรัพยากรดินได้อย่างไร
3) สาเหตทุ ท่ี ำให้เกิดปัญหาทรพั ยากรดิน มีอะไรบา้ ง
ขน้ั ท่ี 2 การรวบรวมขอ้ มลู
- ครูให้นักเรียนจับคู่ร่วมกันศึกษาค้นคว้าข้อมูล จากหนังสือเรียนสังคมศึกษาฯ ม.1 เรื่อง ปัญหา
ทรัพยากรดิน และปัญหาทรัพยากรน้ำ ในทวีปเอเชีย ทวีปออสเตรเลีย และโอเชียเนีย หรือจาก
แหล่งการเรียนรู้ อื่น ๆ เช่น ห้องสมุด อินเทอร์เน็ต เพื่อนำมาอภิปรายในชั้นเรียน โดยแบ่งเป็น
ประเดน็ ดังนี้
1) สาเหตุของปัญหา
2) ปัจจยั ทีท่ ำใหเ้ กดิ ปญั หาแตกต่างกนั
3) ผลกระทบของปญั หา
ขั้นท่ี 3 การจดั การข้อมลู
1. ให้นกั เรียนแตล่ ะคู่นำขอ้ มูลทไ่ี ดจ้ ากการรวบรวม มาอธบิ ายแลกเปลยี่ นความรู้ระหว่างกนั
2. จากน้ันนกั เรยี นชว่ ยกนั คัดเลอื กขอ้ มูลทนี่ ำเสนอเพอื่ ให้ได้ข้อมูลท่ีถกู ต้อง
ข้นั ที่ 4 การวเิ คราะหแ์ ละแปลผลข้อมูล
- นักเรียนนำข้อมูลที่ได้จากการศึกษาค้นคว้ามาทำการวิเคราะห์เพื่อนำมาอภิปรายและร่วมกัน
ตรวจสอบความถกู ต้องของขอ้ มูล โดยครชู ว่ ยช้ีแนะเพิ่มเตมิ
ขน้ั ท่ี 5 การสรปุ เพ่อื ตอบคำถาม
1. ครูถามคำถามและใหน้ กั เรียนรว่ มกันตอบคำถาม เชน่
(๑) ปญั หาทรพั ยากรดินในทวีปเอเชีย ทวีปออสเตรเลยี และโอเชียเนีย เป็นอย่างไร
(แนวตอบ เอเชียกลาง ดินมีสภาพกึ่งทะเลทรายทำให้การเพาะปลกู ไม่ค่อยได้ผล เอเชียตะวันตกเฉียงใต้ ดินมี
สภาพแหง้ แล้งเปน็ ทะเลทราย ทำการเพาะปลูกไม่ได้ จะตอ้ งอาศยั การชลประทานในการเพาะปลูก เอเชยี ใต้ มี
การทำการเกษตรในปริมาณมากดินจึงถูกใช้งานอย่างต่อเนื่องจนขาดแร่ธาตุ เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ดินมี
ความอุดมสมบูรณ์ แต่มีการใช้ประโยชน์อย่างไม่เหมาะสม ทำให้เกิดปัญหาการปนเปื้อนของสารพิษ ดินเค็ม
การพังทลายของหน้าดิน เอเชียตะวันออก เป็นพื้นที่ทำการเกษตรสำคัญ มีปัญหาการชะล้างพังทลายของดิน
ส่วนในออสเตรเลีย พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นเขตแห้งแล้งทุรกันดาร ปัญหาที่พบมีทั้งการกัดกร่อนและการพังทลาย
ของดนิ การกดั เซาะชายฝ่ัง ดินเป็นกรด หมู่เกาะโอเชยี เนยี ดินมคี วามอดุ มสมบรู ณจ์ ากการผพุ ังของหินภูเขาไฟ
แต่มพี ้นื ท่ีน้อย บางพ้นื ทป่ี ระสบปญั หาการพังทลายของดิน เนอื่ งจากเป็นเนินเขาและทำปศสุ ัตว์)
(๒) โดยส่วนมากปญั หาทรัพยากรน้ำในทวีปเอเชยี ทวีปออสเตรเลยี และโอเชยี เนยี มกั มีสาเหตมุ าจากส่งิ ใด
(แนวตอบ มักเกิดจากความต้องการในการใช้น้ำในกิจกรรมต่าง ๆ ที่เพิ่มสูงขึ้น การขาดแผนกาการใช้น้ำที่
รัดกุม รวมถงึ การมีแหลง่ น้ำทีเ่ สอ่ื มโทรม เนา่ เสยี หรอื ขาดคุณภาพ)
2. ครูใหน้ ักเรยี นร่วมกันสรปุ สาระสำคญั เพ่อื ตอบคำถามเชงิ ภมู ิศาสตร์
ช่ัวโมงท่ี ๕๘
ขนั้ สอน
ขน้ั ท่ี 1 การต้ังคำถามเชงิ ภูมิศาสตร์
1. นักเรียนดูภาพปัญหาทรัพยากรป่าไม้และสัตว์ป่า ปัญหาทรัพยากรแร่และพลังงาน จากหนังสือเรียน
สังคมศึกษาฯ ม.1 แลว้ ให้นักเรยี นชว่ ยกนั บอกวา่ ประเทศไทยมปี ญั หาอะไรบา้ ง
(แนวตอบ ปญั หาปา่ ไมถ้ กู ทำลาย ปญั หาป่าไม้ลดนอ้ ยลง ปญั หาสัตว์ป่าสญู พันธุ์ ปัญหาขาดแคลนพลังงาน)
2. จากนั้นครูให้นักเรียนร่วมกันตั้งประเด็นคำถามทางภูมิศาสตร์เกี่ยวกับปัญหาทรัพยากรป่าไม้และ
สัตวป์ ่า ปญั หาทรัพยากรแร่และพลังงาน เพอื่ คน้ หาคำตอบ เช่น
(1) ปจั จยั ทีท่ ำใหท้ รพั ยากรปา่ ไมแ้ ละสัตว์ป่า ทรพั ยากรแรแ่ ละพลังงานในแต่ละทวีปมปี ัญหาท่ีแตกต่างกนั
(2) กิจกรรมของมนษุ ยก์ อ่ ให้เกดิ ปัญหาทรพั ยากรปา่ ไม้และสตั วป์ ่า ปัญหาทรัพยากรแร่และพลังงานได้อย่างไร
ข้ันที่ 2 การรวบรวมขอ้ มูล
ครูใหน้ ักเรยี นแบง่ กลุ่ม กลมุ่ ละ 4 - 5 คน รว่ มกันศกึ ษาคน้ คว้าข้อมูล จากหนงั สอื เรียนสงั คมศึกษาฯ ม.1
เรื่องปญั หาทรัพยากรป่าไม้และสัตวป์ ่า ปญั หาทรัพยากรแร่และพลังงานในทวีปเอเชีย ทวปี ออสเตรเลียและโอ
เชียเนยี หรอื จากแหล่งการเรียนรู้อน่ื ๆ เพอื่ นำมาอภปิ รายในชน้ั เรยี น โดยแบง่ เป็นประเดน็ ดังนี้
1) สาเหตุของปญั หา
2) ปัจจัยทท่ี ำใหเ้ กิดปญั หาแตกต่างกนั
3) ผลกระทบของปัญหา
ขัน้ ท่ี 3 การจดั การข้อมลู
1. สมาชกิ แต่ละคนในกลมุ่ นำข้อมูลทต่ี นไดจ้ ากการรวบรวม มาอธิบายแลกเปล่ยี นความรูร้ ะหว่างกนั
2. จากนั้นสมาชิกในกลุ่มช่วยกนั คัดเลอื กข้อมลู เพ่ือให้ไดข้ ้อมูลท่ีถกู ต้อง
ขน้ั ที่ 4 การวเิ คราะหแ์ ละแปลผลข้อมูล
1. สมาชกิ แต่ละกล่มุ นำข้อมลู ท่ีไดจ้ ากการศกึ ษามาทำการวเิ คราะห์ และร่วมกันตรวจสอบความ
ถกู ต้องของข้อมลู ครชู ่วยชีแ้ นะเพิ่มเติม
2. สมาชกิ แตล่ ะกลุ่มอภปิ รายผลการวิเคราะห์ข้อมูล
ข้นั ที่ 5 การสรุปเพ่อื ตอบคำถาม
1. ครูให้สมาชิกในแต่ละกลุม่ ชว่ ยกันสรปุ สาระสำคัญ เรื่อง ปัญหาทรัพยากรป่าไมแ้ ละสตั วป์ ่า
ปญั หาทรพั ยากรแรแ่ ละพลังงานในทวีปเอเชีย ทวปี ออสเตรเลีย และโอเชียเนีย เพือ่ ตอบคำถามเชงิ ภูมิศาสตร์
2. นกั เรียนแตล่ ะกลมุ่ ทำใบงานท่ี 10.1 เร่ือง ปญั หาทรพั ยากรนำ้ ปญั หาทรัพยากรป่าไมแ้ ละ
สตั วป์ ่า ปัญหาทรัพยากรแรแ่ ละพลงั งานในทวปี เอเชียและทวีปออสเตรเลยี และโอเชยี เนีย
๙. สอ่ื /แหลง่ การเรยี นรู้
1) หนังสอื เรยี น สังคมศึกษาพื้นฐาน ม.1