มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม การเย็บตับจาก

แบบสำรวจและจดั ฐำนขอ้ มูลมรดกภมู ปิ ัญญำทำงวัฒนธรรม
ของสภำวัฒนธรรมจังหวัดพังงำ

๑. ชอื่ รำยกำรมรดกภมู ปิ ัญญำทำงวฒั นธรรม
ช่ือรายการ การเยบ็ ตบั จาก
ช่ือเรยี กในท้องถนิ่ การเยบ็ จาก
ช่อื ภาษาอืน่ (ถา้ มี)

๒. ประเภทมรดกภมู ิปญั ญำทำงวฒั นธรรม
 รายการตัวแทนมรดกภมู ปิ ัญญาทางวัฒนธรรม (มีการปฏิบัตอิ ย่างแพร่หลาย)
 รายการมรดกภูมปิ ญั ญาทางวัฒนธรรมท่ีตอ้ งได้รับการสง่ เสริมและรักษาอย่างเรง่ ด่วน
(เสย่ี งตอ่ การสญู หาย)

๓. ลักษณะมรดกภูมปิ ญั ญำทำงวฒั นธรรม (ตอบได้มากกวา่ ๑ หัวข้อ)
 วรรณกรรมพ้ืนบา้ นและภาษา
 ศลิ ปะการแสดง
 แนวปฏิบัตทิ างสงั คม พิธีกรรม ประเพณี และเทศกาล
 ความรูแ้ ละการปฏิบตั เิ ก่ียวกบั ธรรมชาตแิ ละจักรวาล
 งานช่างฝีมือด้ังเดิม
 การเล่นพ้ืนบา้ น กีฬาพ้นื บา้ นและศลิ ปะการต่อสปู้ ้องกันตัว

๔. ประวตั คิ วำมเป็นมำและรำยละเอยี ดมรดกภูมิปัญญำทำงวัฒนธรรม
กำรเยบ็ ตับจำก เปน็ ภูมิปญั ญาชาวบ้านของคนในสมยั ก่อน ชุมชนจะใช้ใบไม้มงุ หลังคาเพื่อทาเปน็ ทีอ่ ยู่อาศัย แต่ใน
ภายหลงั ผูค้ นได้ดดั แปลงและคดิ คน้ ส่งิ ใหม่ ๆ ขึ้นมา จึงได้นาใบจากมามุงหลังคาแทนใบไม้ คาวา่ “จาก” มหี ลายชื่อ
ดังนี้
1. จาก เยบ็ กับทางมะพรา้ ว
2. จาก เยบ็ กับทางสาคู
3. จาก เย็บกบั ใบหญา้ คา
4. จาก เยบ็ กับใบจากโดยตรง

“จาก” เป็นต้นไม้ชนิดหน่ึงท่ีขึ้น อยู่ตามป่าชายเลน โดยมีน้าเค็มข้ึนถึง บางครั้งก็ข้ึนอยู่บริเวณน้ากร่อย
ซึ่งจะอยู่ ใกล้ ๆ กับน้าเค็ม “จาก” จะข้ึนเป็นกอ ๆ ลักษณะของใบคล้ายกับใบมะพร้าว แต่ในส่วนของใบจะมีขนาด
ใหญ่กว่าใบมะพร้าว การใช้งานจะใกล้เคียงกันกับการใช้ใบมะพร้าวมาเย็บเป็นจาก แต่อายุการใช้งานของใบมะพร้าว
จะสั้นกว่าใบจาก ลักษณะการตัดใบจาก ควรเลือกใบที่แก่ และใบใหญ่เพ่ือตัดออกจากทางของมันแล้วเก็บมัดรวมกัน
เพื่อจะนาไปแช่น้า ซ่ึงเป็นการรักษาอายุการใช้งานของมันให้นานย่ิงข้ึน ลักษณะของหวายเย็บจาก ตัดหวายให้เป็น
เส้นยาวเอามาเหลาให้เป็นซี่เล็ก ๆ ทีด่ ้านโคนของหวายทาให้แหลมแล้วนามาม้วนให้เป็นวงกลม หลังจากนั้นจึงเอาไป
แช่นา เพ่ือไม่ให้หวายผุเกิดการหักได้ แต่ในปัจจุบันหวายไม่มีการใช้แล้ว เพราะว่าหายาก คนปัจจุบันเลยหันมาใช้
เชอื กฟางแทนการใชห้ วายในการเยบ็ จาก และปัจจบุ นั ก็ยงั มกี ารนาไม้ไผ่อ่อนแทนหวายในการเยบ็ จาก

ลกั ษณะกำรตัดใบจำก
ควรเลือกใบท่ีแก่ และใบใหญ่เพื่อตัดออกจากทางของมันแล้วเก็บมัดรวมกันเพื่อจะนาไปแช่น้า ซึ่งเป็นการ

รักษาอายุการใช้งานของมันให้นานย่งิ ขึ้น

ลักษณะของหวำยเย็บจำก
ตัดหวายให้เป็นเส้นยาวเอามาเหลาให้เป็นซ่ีเล็ก ๆ ที่ด้านโคนของหวายทาให้แหลมแล้วนามาม้วนให้เป็น

วงกลม หลังจากนั้นจึงเอาไปแช่น้าเพ่ือไม่ให้หวายผุหรือเกิดการหักได้ แต่ในปัจจุบันหวายไม่มีการ ใช้แล้ว
เพราะหายาก ปัจจุบันเลยหนั มาใช้เชือกฟางแทนการใชห้ วายในการเย็บจาก แตจ่ ะต้องใช้เข็มหรอื ของแหลมเป็นตวั นา
ในการเย็บจาก
อปุ กรณ์ในกำรเย็บจำก

1. ใบจาก
2. ไม้ไผ่เอามาทาตับจาก
3. หวายลงิ หรือเชือกฟาง
ขัน้ ตอนกำรทำจำก
1. เอาไมไ้ ผ่มาตัดเป็นทอ่ นยาวประมาณ 1.30 เมตร หรอื 1.50 เมตร
2. นาไม้ไผ่ท่ตี ัดเปน็ ท่อน ๆ แล้วมาผา่ เป็นซ่ี ๆ กว้างประมาณ 1 นิว้ ครึง่ เหลาให้เรียบร้อย
3. หลังจากน้นั นามามดั รวมกันเพือ่ นาไปแช่ในนา้ เค็ม เปน็ การป้องกนั การไชของมอด
วิธกี ำรเย็บจำก
1. นาจากมาวางไว้แล้วเอาใบจากสองใบมาวางเรียงกนั
2. เย็บจากขา้ งบนลงขา้ งล่างแลว้ เอาใบจากค่ตู ่อไปมาวางเรยี งต่อกนั อีก ทาไปจนหมดตับ
3. เม่อื เย็บเสรจ็ แล้วจึงนาไปตากให้แห้งเพ่อื เตรยี มมุงหลงั คาตอ่ ไป

๕. พ้ืนที่ปฏิบัติมรดกภูมิปัญญำทำงวัฒนธรรม (พ้ืนที่ที่ปรากฏหรือชุมชนที่มีการปฏิบัติมรดกภูมิปัญญาทาง
วัฒนธรรม)

บา้ นเลขที่ ๓๙ หมู่ ๙ ตาบลบางนายสี อาเภอตะก่วั ป่า จงั หวัดพังงา

๖. คุณค่ำและควำมสำคัญของมรดกภูมิปัญญำทำงวัฒนธรรมในแต่ละระดับ (เช่น ระดับปัจเจกบุคคล/
ระดบั ครอบครวั /ระดบั ชมุ ชนทอ้ งถิ่น/ระดับจังหวดั /ระดบั ประเทศ เปน็ ตน้ )

 ระดับครอบครัว
การเยบ็ ตับจาก เป็นภูมิปัญญาชาวบ้านของคนในสมัยก่อน ชุมชนจะใช่ใบไม้มงุ หลังคา เพื่อทาเป็นท่ีอยู่อาศัย
แต่ในภายหลังผู้คนได้ดัดแปลงและคิดค้นสิ่งใหม่ ๆ ข้ึนมา จึงได้มาเป็นการมุงหลังคาด้วยจากแทนการมุงหลังคาด้วย
ใบไม้ ซึ่งชาวบา้ น ในหมู่ ๙ ตาบลบางนายสี จะใช้เวลาว่างในการหาอาชีพเสรมิ โดยการไปตัดใบจากบริเวณป่าชายเลน
คลองสังเน่ห์ หมู่ ๙ ตาบลบางนายสี อาเภอตะก่ัวป่า จังหวัดพังงา เพ่ือมาเย็บตับจากขายส่งในราคาตับละ ๕ บาท
ซ่ึงยงั ทาอยจู่ ากรุ่นสู่รนุ่ ถ่ายทอดจงึ ถึงปัจจุบัน โดยป้านิตย์ ผูท้ ่ีสืบทอดการเย็บตับจากในปัจจบุ นั ได้เลา่ ว่า การเย็บจาก
เร่มิ ตั้งแตร่ นุ่ ทวด เมอ่ื ๑๐๐ กว่าปี ลูกหลานรบั มรดกสบื มาจนถึงปจั จบุ นั เปน็ ภมู ปิ ัญญาระดบั ครอบครัว

๗. รำยชื่อผสู้ ืบทอด / ผูค้ รอง / ผู้ที่มีส่วนเกีย่ วข้องหลักในปัจจบุ นั

รำยช่ือบุคคล/หัวหนำ้ คณะ/ อำย/ุ อำชีพ ทอี่ ยู่ (สถำนทต่ี ดิ ต่อ) / หมำยเลขโทรศัพท์
กลมุ่ /สมำคม/ชุมชน
๖๘ ๓๙ หมู่ ๙ ตาบลบางนายสี อาเภอตะกว่ั ปา่ จงั หวัดพังงา
นางเสาวนติ ย์ ทองเลก็ ๖๖ ๓๙ หมู่ ๙ ตาบลบางนายสี อาเภอตะกวั่ ป่า จงั หวดั พงั งา
นางกานดา เขยี วมรกต

๘. ปจั จุบนั รำยกำรมรดกภมู ิปัญญำทำงวัฒนธรรมได้รับกำรประกำศข้นึ บัญชใี นระดบั ใด

 ยังไมเ่ คยไดร้ บั การประกาศขึ้นบัญชี (รายการสารวจและจดั เก็บใหม่)
 ระดบั จงั หวัด (รายการเบือ้ งต้นมรดกภมู ปิ ัญญาทางวัฒนธรรม)
 ระดบั ชาติ
 ระดับนานาชาติ (ยูเนสโก)
๙. จำกข้อ ๘ ควรจะเสนอรำยกำรมรดกภูมิปญั ญำทำงวัฒนธรรมให้ไดร้ ับกำรประกำศขนึ้ บัญชใี นระดับใด
 สารวจและจดั เก็บเทา่ นั้น (ยงั ไม่ควรไดร้ บั การประกาศขึ้นบญั ช)ี
 ระดับจงั หวดั (รายการเบอ้ื งตน้ มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม)
 ระดบั ชาติ
 ระดบั นานาชาติ (ยเู นสโก)
๑๒. เอกสำรอำ้ งอิงและ/หรือผลงำนท่ีเก่ียวข้องในกำรส่งเสริมและรักษำมรดกภมู ิปัญญำทำงวฒั นธรรม
ส่อื อิเลก็ ทรอนิกส์
ทม่ี า : https://sites.google.com/site/phumipayyakaryebtabcaksakhu/
ทมี่ า : http://www.kohyaohomestay.org/activites_sewleaves.html
๑๓. รปู ภำพ พรอ้ มคำอธบิ ำยใตภ้ ำพ จำนวน ๑๐ ภำพ

๑. ลักษณะตน้ จำกและใบจำกทนี่ ำมำตัดเป็นตับจำก

๒. ลกั ษณะของใบจำกทต่ี ดั เรยี บรอ้ ย

๓. ตดั หวำยหรือใช้ไมไ้ ผ่ออ่ นท่มี คี วำมยืดย่นุ ให้เปน็ เสน้ ยำวเอำมำเหลำให้เป็นซ่เี ล็ก ๆ ท่ดี ้ำนโคนของหวำยหรอื
ไมไ้ ผ่ทำใหแ้ หลมแล้วนำมำม้วนให้เป็นวงกลม

๔. กำรตัดไมไ้ ผ่เป็นท่อนๆยำวประมำณ ๑.๕ เมตร นำมำทำตบั จำก
๕. ข้ันตอนในกำรเย็บตบั จำก

๖. นำจำกมำวำงไวแ้ ล้วนำใบจำกสองใบมำวำงเรียงกัน
๗. เยบ็ จำกขำ้ งบนลงลำ่ งแล้วเอำใบจำกคู่ต่อไปมำวำงเรยี งต่อกันอีกทำจนหมดตบั

๘. รูปแบบกำรเยบ็ ตับจำกในแต่ละตบั
๙. รปู แบบกำรเย็บตบั จำกในแต่ละตับ

๑๐. เมื่อเย็บเสรจ็ แล้วจึงนำไปตำกให้แห้งเพ่ือเตรียมจำหน่ำย

๑๔. ข้อมลู ภำพถ่ำย ข้อมูลภำพเคลอ่ื นไหว หรือข้อมูลเสียง (ระบปุ ระเภทของสอื่ ท่ีแนบไฟลม์ าพร้อมคาอธิบาย)
 ข้อมูลภาพถ่าย ไดแ้ ก่ ภาพขน้ั ตอนการเย็บตบั จาก จานวน ๑๐ ภาพ
 ขอ้ มลู ภาพเคล่ือนไหว ได้แก่ ............................................................................................................
 ข้อมูลเสยี ง ได้แก่ .............................................................................................................................

๑๕. ข้อมูลผสู้ ำรวจและจดั เกบ็
ช่ือ – สกุล นายยอดชาย เทพสุวรรณ์ ตาแหน่ง เจา้ หนา้ ที่มรดกภมู ิปญั ญาทางวัฒนธรรม
หน่วยงาน สภาวฒั นธรรมจังหวัดพงั งา
สานกั งานวัฒนธรรมจงั หวัดพังงา ศาลากลางจังหวดั พังงา(หลังแรก) ถนนเพชรเกษม
ตาบลท้ายช้าง อาเภอเมือง จังหวัดพังงา ๘๒๐๐๐
โทรศัพท์ ๐-๗๖๔๘-๑๕๙๖ ต่อ ๑๐๔
โทรสาร ๐-๗๖๔๘-๑๕๙๕

