ศิลปินแห่งชาติ กลุ่มที่ 1

ศิ ล ปิ น แ ห่ ง ช า ติ ส า ข า ศิ ล ป ะ ก า ร แ ส ด ง ( น า ฏ ศิ ล ป์ )

ท่านผู้หญิงแผ้ว

สนิทวงศ์เสนี

คำนำ

หนังสืออิเล็กทรอนิกส์เล่มนี้จัดทำขึ้นเพื่อประกอบการเรียน
การสอนในรายวิชานาฏศิลป์(ศ32102) ผู้จัดทำได้รวบรวม
ข้อมูลเกี่ยวกับท่านผู้หญิงแผ้ว สนิทวงศ์เสนี ศิลปินแห่งชาติ
ของไทย เพื่อให้ผู้อ่านได้มีความรู้ความเข้าใจในเนื้อหามากยิ่ง
ขึ้น นำเสนอในรูปแบบที่น่าสนใจมีภาพประกอบให้ผู้อ่านได้เห็น
ภาพจริงประกอบการเรียนรู้ได้ดียิ่งขึ้น ผู้จัดทำหวังเป็นอย่างยิ่ง
ว่าจะเป็นประโยชน์แก่ผู้ที่สนใจได้ไม่มากก็น้อย

คณะผู้จัดทำ

สารบัญ

เรื่อง หน้า

คำนำ 1
สารบัญ 3
ชีวประวัติ 4
ผลงานด้านศิลปะนาฎกรรม 5
ผลงานด้านวรรณกรรมสำหรับการเเสดง 6
รางวัล
สมาชิกในกลุ่ม

1

ท่านผู้หญิงแผ้ว สนิทวงศ์เสนี

(25 ธันวาคม พ.ศ. 2446 – 24 กันยายน พ.ศ. 2543)

ชีวประวัติ

ท่านผู้หญิงแผ้ว สนิทวงศ์เสนี มีนามเดิมว่า แผ้ว สุทธิบูรณ์ เกิดที่
จังหวัดฉะเชิงเทรา เป็นบุตรของนายเฮง และนางสุทธิ สุทธิสมบูรณ์
ได้เข้าถวายตัวในสมเด็จพระอนุชาธิราช เจ้าฟ้าอัษฎางค์เดชาวุธ
กรมหลวงนครราชสีมา ในพระตำหนักวังสวนกุหลาบตั้งแต่อายุ 8 ปี
รับการฝึกหัดนาฏศิลป์กับเจ้าจอมมารดาวาด (ท้าววรจันทร์) และ
เจ้าจอมมารดาเขียน ในรัชกาลที่ 4 เจ้าจอมมารดาทับทิม ในรัชกาลที่ 5 ต่อ
มาเป็นที่โปรดปรานของเจ้าฟ้าอัษฏางค์เดชาวุธ ทรงขอท่านไปเป็นชายา มี
นามว่า "หม่อมแผ้ว นครราชสีมา"

พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระมหา-
กรุณารับท่านไว้ในตำแหน่งสะใภ้หลวง หลังจาก
สมเด็จพระอนุชาธิราช เจ้าฟ้าอัษฎางค์เดชาวุธ
กรมหลวงนครราชสีมา ประชวรด้วยพระโรคพระวักกะ (ไต)
อักเสบ และสิ้นพระชนม์ที่พระตำหนักวังสวนกุหลาบ
พระราชวังดุสิต เมื่อวันที่ 9 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2467
พระชนมายุได้ 36 พรรษา โดยไม่มีพระโอรสและพระธิดา
ขณะนั้นหม่อมแผ้วมีอายุได้ 21 ปี

ต่อมาท่านผู้หญิงแผ้วจึงสมรสใหม่กับ หม่อมราชวงศ์ตัน สนิทวงศ์
(พลตรี หม่อมสนิทวงศ์เสนี) ได้ติดตามติดตามสามีซึ่งรับราชการเป็นทูต
ทหารไปประจำที่ประเทศฝรั่งเศส ประเทศอังกฤษ ประเทศอิตาลี จนได้รับ
การแต่งตั้งเอกอัครราชทูตไทย ประจำประเทศโปรตุเกส

2

ด้วยความที่เป็นผู้เชี่ยวชาญด้านนาฏศิลป์ไทย นายธนิต อยู่โพธิ์
หัวหน้ากองการสังคีต กรมศิลปากร ได้เรียนเชิญให้ท่านผู้หญิง

ช่วยปรับปรุงฟื้ นฟู และวางรากฐานด้านการ
ละคร การรำ ให้กับกรมศิลปากร ท่านเป็นผู้
ออกแบบท่ารำ เป็นผู้ฝึกสอน และอำนวยการฝึก
ซ้อมการแสดงโขน ละคร ฟ้อนรำ ต่างๆ
เป็นจำนวนมาก ท่านผู้หญิงแผ้ว สนิทวงศ์เสนี ได้
รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์
ประถมมาภรณ์ช้างเผือก ประถมมาภรณ์มงกุฎไทย เมื่อปี พ.ศ. 2520
ได้รับบรรดาศักดิ์เป็นคุณหญิง ต่อมาได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ทุติย
จุลจอมเกล้าวิเศษ เมื่อ พ.ศ. 2528 มีบรรดาศักดิ์เป็นท่านผู้หญิง และ
ได้รับการคัดเลือกให้เป็นศิลปินแห่งชาติ ประจำปี พ.ศ. 2528
ท่านผู้หญิงแผ้ว สนิทวงศ์เสนี มีบุตรธิดากับพลตรี หม่อมสนิทวงศ์เสนี
จำนวน 4 คน คือ
-หม่อมหลวงแต้ว สนิทวงศ์
-หม่อมหลวงนวลผ่อง สนิทวงศ์
(ท่านผู้หญิงนวลผ่อง เสนาณรงค์) สมรสกับ
พลเอกแสวง เสนาณรงค์
-พ.ต.อ. (พิเศษ) หม่อมหลวงเติม สนิทวงศ์
สมรสกับ นางโสภี โชติกพุกกณะ
-หม่อมหลวงตวง สนิทวงศ์ สมรสกับ หม่อมเจ้าหญิงรังษีนภดล ยุคล

ท่านผู้หญิงแผ้ว สนิทวงศ์เสนี ถึงแก่กรรม
เมื่อ 24 กันยายน พ.ศ. 2543 อายุ 98 ปี

3

ผลงาน

ผลงานเกี่ยวกับการแสดงศิลปะนาฏกรรม เช่น ท่ารำของตัวพระ
นาง ยักษ์ ลิง และตัวประกอบ การแสดงโขน ละครชาตรี ละครนอก
ละครใน ละครพันทาง และระบำฟ้อนต่างๆ เป็นผู้คัดเลือกการแสดง
จัดทำบทและเป็นผู้ฝึกสอน ฝึกซ้อม อำนวยการแสดงถวายทอด
พระเนตรหน้าพระที่นั่ง ในวโรกาสต้อนรับพระราชอาคันตุกะ อาคันตุ
กร และงานของรัฐบาล หน่วยงานองค์กรต่างๆ จัดต้อนรับเป็นเกียรติ
แก่แขกผู้มาเยือนประเทศไทย เป็นผู้คัดเลือกตัวละครให้เหมาะสมตาม
บทบาทในการแสดงต่างๆ เป็นผู้คัดเลือกการแสดงวางตัวศิลปินผู้
แสดงต่างประเทศเพื่อเชื่อมสัมพันธไมตรี และเผยแพร่ศิลปวัฒนธรรม
ไทยเป็นผู้ฝึกสอนและอำนวยการฝึกซ้อมในการแสดงโขน ละคร การ
ละเล่นพื้นเมิง ระบำรำฟ้อนต่างๆ ที่กรมศิลปากรจัดแสดงแก่ประชาชน
ณ โรงละครแห่งชาติ สังคีตศาลา ในต่างจังหวัดและทางสถานี
โทรทัศน์ต่างๆ ตลอดทั้งร่วมในงานของหน่วยราชการ องค์กร
สถาบันการศึกษา และเอกชน เป็นวิทยากรบรรยายและตอบข้อซัก
ถามในการอบรมวิชานาฏศิลป์และวรรณกรรม และเป็นที่ปรึกษาในการ
สร้างนาฏกรรมต่างๆ ที่จัดขึ้นด้วย

4

ผลงาน

ผลงานเกี่ยวกับด้านบทวรรณกรรมสำหรับใช้แสดง
ในด้านบทวรรณกรรมสำหรับใช้แสดง ได้ค้นคิดปรับปรุงเสริมแต่ง

ให้เหมาะสมกับยุคสมัย ดำเนินไปโดยถูกต้องตามระเบียบแบบแผน
อันมีมาแต่ดั้งเดิม เช่น

บทละครเรื่องอิเหนา ตอนเข้าเฝ้าท้าวดาหา
ตอนลมหอบ ตอนอุณากรรมชนไก่ ตอนบุษบาชมศาล

ตอนศึกกระหมังกุหมิง ตอนประสันตาต่อนัก

เรื่องสังข์ทอง
ตอนเลียบเมือง
ตอนเลือกคู่หาปลา ตอนตีคลี
ตอนนางมณฑาลงกระท่อม

เรื่องสังข์ศิลป์ชัย เรื่องขุนช้างขุนแผน
ตอนท้าวเสนากุฏเข้าเมือง ตอนพลายเพชร
พลายบัวออกศึก

ตอนพระไวยแตกทัพ

เรื่องพระอภัยมณี
ตอนพบนางละเวง ตอนนางละเวงพบดินถนัน ตอนหนีนางผีเสื้อสมุทร

เรื่องไกรทอง ตอนที่ 1 ตะเภาแก้ว ตะเภาทอง และบริวารไปเล่นน้ำ ตอนที่ 2
ตามนางวิมาลากลับไปถ้ำ
เรื่องไชยเชษฐ์ ตอนนางสุวิญชาถูกขัน ตอนที่ 1 และตอนที่ 2
เรื่องมโนราห์ บางตอนเกี่ยวกับพรานบุญ เรื่องรถเสนบาง
เรื่องแก้วหน้าม้า ตอนถวายลูก เรื่องสังข์ศิลป์ชัย ตอนท้าวเสนากุฏเข้าเมือง
เรื่องเงาะป่า เรื่องคาวี ตอนได้นางใจกลองศึก
บทโขน ตอน ปราบกากนาสูร ตอนไมยราพสะกดทัพ ตอนศึกบรรลัยกัลป์
ตอนปล่อยม้าอุปการ
เรื่องสุวรรณหงส์ ตอนเสี่ยงว่าว-ชมถ้ำ

5

รางวัล

ได้รับพระราชทานเหรียญดุษฏีมาลา เข็มศิลปวิทยา
เมื่อวันที่ 16 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2514

6

สมาชิกในกลุ่ม

กลุ่มผีเสื้อสมุทร ม.5/2

1.นายก้องภพ เกื้อสังข์ เลขที่ 1
2.นายปฏิพล วรรณวาส เลขที่ 5
3.นายวรยุทธ นาคเลิศ เลขที่ 9
4.นางสาวจิรกิตติ์ ดาบทอง เลขที่ 13
5.นางสาวณัฐกฤตา รักษ์ศรีทอง เลขที่ 17
6.นางสาวพิกุลแก้ว ช้างกลาง เลขที่ 22
7.นางสาวษัณา พรหมดนตรี เลขที่ 26
8.นางสาวไอริน กลับรินทร์ เลขที่ 30