หลักภาษาและการใช้ภาษาเพื่อการสื่อสาร มัธยม5

จดให้จำ� น� ำไปใช้

ผังมโนทศั น์

๑. ความเก่ยี วข้องระหว่างวัฒนธรรมกบั ภาษา
๒. การรอ้ ยเรยี งถ้อยค�ำ
๓. การเพ่ิมค�ำ
๔. ความคิดกับภาษา
๕. มารยาทและคุณธรรมในการส่ือสาร
๖. การถามและการตอบ
๗. การฟังและการอ่านให้เกดิ วิจารณญาณ

คู่มอื ครู รายวชิ าภาษาไทย

หลกั ภาษาเเละการใช้ภาษาเพื่อการสื่อสาร ม.๕

ความเก่ียวข้องระหว่าง
วัฒนธรรมกับภาษา

ความสัมพันธร์ ะหวา่ งมนษุ ย์กบั วัฒนธรรม

วัฒนธรรม

แบบแผนชีวิตหรือระบบการด�ำเนนิ มนุษยม์ ี ...ส..ถ..า..บ..นั...ต..า่ .ง...ๆ..... เปน็ ส่วน
ชวี ติ ทม่ี นษุ ยส์ รา้ งขน้ึ สง่ิ ทมี่ อี ยตู่ ามธรรมชาติ ประกอบของวัฒนธรรม เชน่ สถาบนั การ
ไม่นบั เป็นวัฒนธรรม ปกครอง ศาลสถติ ยุติธรรม และศาสนา

.เ..อ..ก..ล..ัก..ษ..ณ....์ท..า..ง.ว..ัฒ...น...ธ..ร.ร..ม.... เอกลักษณข์ องวฒั นธรรมไทย
คอื แบบแผนในการด�ำรงชีวติ ของ ความไม่กดี กนั คนตา่ งชาตติ ่างภาษา
มนษุ ยท์ ี่มคี วามโดดเดน่ เฉพาะตัว แตกตา่ ง มีเสรภี าพในการนับถอื ศาสนา
จากกลมุ่ ชนอน่ื ความรักสงบ
ประนีประนอม
ความหลากหลายทางวัฒนธรรม ไมแ่ บ่งช้ันวรรณะ
มนี ้�ำใจ
เกรงใจ
รู้จกั กาลเทศะ
รกั สนกุ

เกดิ จากความแตกต่างของท่ตี ัง้ ภูมอิ ากาศ ความอดุ มสมบูรณ์หรอื
ความแร้นแคน้ กลมุ่ ชนแวดล้อม นกั ปราชญห์ รือประมขุ ของกลุม่ ชน

150 สรุปความรูห้ ลกั ภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

ความสัมพันธร์ ะหวา่ งภาษากบั วฒั นธรรม

การใชภ้ าษาสืบทอดวัฒนธรรม สรา้ ง ..............บ...ญั ..ญ...ัต..กิ..ฎ...ห..ม..า..ย..............
ภาษาสะทอ้ นวัฒนธรรม ธ�ำรง ..............บ...นั ..ท..ึก...จ..า..ร..ึก...................
พัฒนา ...........ค..ดิ..ส..ำ�..น..ว..น.......................

ภาษาสะทอ้ นวัฒนธรรมไทย ........ว..ัฒ...น..ธ..ร.ร..ม..ไ..ท..ย.........
การแบง่ ลำ� ดับ
..........ก..า..ร.ใ..ช..ภ้ ..า..ษ..า..........
คำ� ราชาศพั ท์ ชนชน้ั
คำ� แสดงลำ� ดบั อายุ กาลเทศะและความเหมาะสม
ระดบั ภาษา
เลีย่ งการใชค้ ำ� ไม่สุภาพ มีส่ิงต้องหา้ มและคำ� ตอ้ งหา้ ม

ประเด็นท่เี ก่ยี วข้องกบั ภาษาและวฒั นธรรม

.......ภ...า.ษ...า.ม..า..ต..ร..ฐ..า.น.........
ภาษาราชการทคี่ นในประเทศสามารถใช้
สือ่ สารเพื่อใหเ้ ข้าใจตรงกัน

............ภ..า..ษ..า..ถ..น่ิ .............
ใชก้ นั เฉพาะในท้องถ่ินใดท้องถิ่นหนงึ่

151สรุปความรู้หลักภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

คู่มอื ครู รายวชิ าภาษาไทย

หลักภาษาเเละการใช้ภาษาเพื่อการส่ือสาร ม.๕

หนั งสือแบบฝึกหัด ใชห้ น้ า ๑๓๖

น้ องลองทำ�

ค�ำชแ้ี จง ใหน้ กั เรยี นเลอื กคำ� ตอบทถี่ กู ทส่ี ดุ เพยี งขอ้ เดยี ว

๑. ข้อใดไมไ่ ด้แสดงถึงเอกลกั ษณข์ องวฒั นธรรมไทย
๑. เชื้อสายประเพณีไม่มีกดี ก้ัน
๒. ไทยนรี้ ักสงบ แตถ่ งึ รบไม่ขลาด
๓. ไมเ่ คยอ่อนนอ้ มเราไมย่ อมแพ้ใคร
๔. แมจ้ ะถือศาสนาใด ๆ เกดิ เปน็ ไทยต้องเป็นไทยทว่ั กนั

เฉลยละเอียด
ตอบ ขอ้ ๓. เพราะการไม่ออ่ นนอ้ ม ไม่ใชเ่ อกลักษณ์ของวัฒนธรรมไทย สว่ นตัวเลือกในขอ้ อืน่ แสดง
เอกลกั ษณข์ องวฒั นธรรมไทยดังนี้
๑. ความไมก่ ดี กันคนต่างชาตติ า่ งภาษา
๒. ความรักสงบ
๔. การมีเสรีภาพในการนับถือศาสนา

152 สรุปความรูห้ ลกั ภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

จดให้จำ� น� ำไปใช้

คู่มือครู รายวิชาภาษาไทย

หลกั ภาษาเเละการใช้ภาษาเพื่อการสื่อสาร ม.๕

กกาารรรรอ้ อ้ ยยเเรยี งงถถ้ออ้ ยยคค�ำำ�

ลักษณะของประโยค .......ภ..า..ค..ป..ร..ะ..ธ..า..น........
.........ภ..า..ค..แ..ส..ด..ง..........
ส่ วนประกอบของประโยค
ล�ำดับค�ำในประโยค
หากสลบั คำ� ในประโยค ความหมาย
ของประโยคอาจเปลีย่ นแปลง ประโยคจะยาวข้ึนเมอื่ เพิ่ม
รายละเอยี ดอืน่ ๆ
ความยาวของประโยค

รูปแบบของประโยค ชนิ ดของประโยค

ประโยคตามเจตนาของผสู้ ่งสาร ประโยคความเดยี ว
มคี �ำกริยาสำ� คญั .....ค..�ำ..เ.ด..ีย..ว..... และไม่มีคำ� เชอื่ ม
.......แ..จ..ง้ ..ใ.ห..ท้...ร..า.บ........
.......ถ..า..ม..ใ.ห...้ต..อ..บ......... ประโยคความรวม
........บ..อ..ก..ใ..ห..ท้..�ำ.......... ประโยคยอ่ ยหลาย ๆ ประโยครวมกนั
มคี �ำสนั ธานเช่อื มกนั เชน่ ......แ..ล..ะ...แ..ต..่.ห..ร..ือ.......

ประโยคความซอ้ น
มปี ระโยคใจความส�ำคญั และอนปุ ระโยค
เช่อื มกันด้วยคำ� ว่า .....ท..ี่..ซ..ึ่ง..อ..ัน....ผ..ู้ .ว..่า...ใ.ห..้.....
หน้าอนุประโยค

154 สรุปความรู้หลกั ภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

หลักในการรอ้ ยเรยี งประโยค

......ก..า..ร.เ..ช..ือ่ ..ม....... ........ก..า..ร.ซ...ำ�้ ........
ทำ� ใหป้ ระโยคตอ่ เนอื่ งกนั โดยใชส้ นั ธานเชอื่ ม การใชค้ ำ� หรอื วลซี ำ้� เพอื่ แสดงความเกยี่ วขอ้ งกนั
ซง่ึ มลี กั ษณะการเชอ่ื ม ดงั นี้
.......ก...า.ร..ล..ะ.........
คลอ้ ยตามกนั ขดั แยง้ กนั การไมก่ ลา่ วถงึ บคุ คล เหตกุ ารณ์ หรอื การ
เลอื กอยา่ งใดอยา่ งหนง่ึ เปน็ เหตเุ ปน็ ผล กระทำ� เดยี วกนั ซำ�้ ๆ
เกยี่ วขอ้ งกนั ทางเวลา เงอ่ื นไข

......ก..า..ร.แ...ท..น........
การใชค้ ำ� หรอื วลอี น่ื แทนการกลา่ วถงึ บคุ คล เหตกุ ารณ์ หรอื การกระทำ� เดยี วกนั

การใชส้ �ำนวน

ส� ำนวน ข้อสั งเกตเก่ียวกับส� ำนวน

มีความหมายไมต่ รงตามตวั .......ม..กั ..ม..เี.ส..ยี..ง..ส..มั ..ผ..ัส........

ภาษิต ในบางสำ� นวนจะมคี ำ� ทม่ี ี
ความหมายตรงข้ามกัน
........ม..คี ..ว..า.ม..ห...ม..า..ย..เ.ป..็น..ค..ต..ิส..อ...น..ใ.จ........
มลี กั ษณะเปน็ กลมุ่ คำ� ประโยค
ค�ำพังเพย หรอื กล่มุ ประโยค

มีความหมายกลาง ๆ 155สรุปความรูห้ ลกั ภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑
เพือ่ ให้ตคี วามเขา้ กบั เรื่อง

คู่มือครู รายวชิ าภาษาไทย

หลักภาษาเเละการใช้ภาษาเพ่ือการส่ือสาร ม.๕

หนั งสือแบบฝึกหัด ใชห้ น้ า ๑๔๐

น้ องลองทำ�

ค�ำชแ้ี จง ใหน้ กั เรยี นเลอื กคำ� ตอบทถ่ี กู ทสี่ ดุ เพยี งขอ้ เดยี ว

๑. ประโยคในข้อใดผ้พู ดู มีเจตนาเช่นเดียวกบั ประโยคต่อไปนี้
“เธอช่วยหยดุ โวยวายสกั ทไี ด้ไหม”
๑. ถา้ เขามา ฉนั จะไป
๒. ถ้าคุณยา่ ไมว่ ่าอะไร ฉันกจ็ ะไป
๓. ถา้ เธอรู้ว่าเขารกั เธอจะรักเขาตอบไหม
๔. ถ้ามีคนมาถามอะไร ให้บอกไปนะว่าไมร่ ู้

เฉลยละเอียด
ตอบ ข้อ ๔. เพราะประโยคในโจทยเ์ ปน็ ประโยคบอกใหท้ ำ� โดยผู้พูดมีเจตนาตอ้ งการให้ผูฟ้ ังหยุด
รอ้ งไห้ ซึ่งมเี จตนาเชน่ เดียวกันกบั ตัวเลือกข้อ ๔. ซ่ึงผพู้ ูดตอ้ งการให้ผฟู้ งั ท�ำตาม แตต่ ัวเลอื กในข้อ
๑. เป็นประโยคแจ้งให้ทราบ
๒. เป็นประโยคแจง้ ให้ทราบ
๓. เป็นประโยคถามใหต้ อบ

156 สรุปความรู้หลักภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

จดให้จำ� น� ำไปใช้

คู่มอื ครู รายวิชาภาษาไทย

หลักภาษาเเละการใช้ภาษาเพื่อการสื่อสาร ม.๕

การเพ่ิมค�ำ

ค�ำซ้ำ�

นำ� ค�ำมาเขียนซำ�้ โดยเตมิ ไม้ยมก (ๆ) หลังค�ำท่ีต้องการซ�้ำ
คำ� เดียวกันแต่ท�ำหน้าทีต่ า่ งกันไมถ่ อื วา่ เปน็ คำ� ซำ�้

ขอ้ สงั เกตเกยี่ วกบั คำ� ซำ้� การใชไ้ ม้ยมก
คำ� ซำ�้ อาจทำ� หนา้ ทต่ี า่ งกนั เชน่ ทำ� ใหค้ วามหมาย เขยี นเวน้ วรรคขา้ งหนา้ และขา้ งหลงั ไมย้ มก

ของคำ� หนกั ขน้ึ หรอื เบาลง คำ� คนละชนดิ หรอื ตา่ งหนา้ ทกี่ นั ใชไ้ มย้ มกไมไ่ ด้
คำ� ซำ�้ บางคำ� ตอ้ งออกเสยี งซำ้� เสมอ คำ� ทไ่ี มใ่ หใ้ ชไ้ มย้ มก ไดแ้ ก่ ....น...า..น..า...เ.ช..า..เ.ช..า..........
บทรอ้ ยกรองทม่ี คี ำ� ซำ้� มกั จะไมใ่ ชไ้ มย้ มก .....อ..นั ..อ..ัน....จ..ะ..จ..ะ...................................................

แตจ่ ะเขยี นคำ� คำ� นน้ั ซำ�้

ค�ำซอ้ น

นำ� ค�ำท่มี คี วามหมาย .....ใ.ก..ล..เ้.ค..ีย..ง..ก..ัน...เ.ก...ยี่ ..ว.ข..อ้..ง..ก..ัน..ห...ร.อื..ต..ร..ง..ข..้า.ม...ก..ัน...... มาวางซ้อนกนั จนเกดิ เป็นคำ� ใหม่

ซ้อนเพอื่ ความหมาย ขอ้ สงั เกตเกีย่ วกับคำ� ซ้อน
นำ� คำ� ทมี่ คี วามหมายเหมอื น ใกลเ้ คยี งหรอื ตรงกนั ค�ำซ้อนบางคำ� มี ๔ พยางค์
ขา้ มกนั มาวางชดิ กนั ค�ำซอ้ นบางคำ� มภี าษาถนิ่
ค�ำซอ้ นบางคำ� ที่สลับต�ำแหนง่ คำ� ความหมาย
ซอ้ นเพื่อเสียง
นำ� คำ� ทมี่ เี สยี งสมั ผสั .......พ...ย..ญั...ช..น...ะ..ห..ร..อื..เ.ส..ีย...ง.ส..ร..ะ....... เปลีย่ นไป
มาวางชดิ กนั เพอื่ ใหเ้ กดิ ความไพเราะ ค�ำซอ้ นสว่ นใหญส่ ลับต�ำแหน่งค�ำกันไม่ได้

158 สรุปความรูห้ ลักภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

ค�ำประสม

น�ำค�ำต้ังแต่ ๒ คำ� ขน้ึ ไปมาประสมกันจนเกดิ เปน็ คำ� ใหม่ ความหมายใหม่ อาจจะมีเค้าของ
ความหมายเดมิ หรอื ไมก่ ็ได้

คำ� ประสมเปน็ ค�ำคำ� เดียว หากแยกคำ� กนั ความหมายจะไม่เหมือนเดิม

ขอ้ สงั เกตเก่ียวกับคำ� ประสม เกดิ จาก ......ค..�ำ..ต..้งั....... แลว้ มคี ำ� ตา่ ง ๆ มาเสรมิ
.....ม..ัก...เ.ป..็น...ค..�ำ..น..า..ม...ค...�ำ.ก...ร.ิย...า...แ..ล..ะ..ค..ำ�..ว..ิเ.ศ..ษ...ณ...์ .......

คำ� ประสมจ�ำนวนมากมคี วามหมาย ...เ.ป..ร..ยี..บ...เ.ท..ีย..บ.....

ค�ำจากภาษาอ่ืน

ภาษาชวา ภาษาอังกฤษ ภาษาเขมร

ไมม่ ีเสยี งพยัญชนะควบกล้�ำ ใชค้ �ำตรงศัพท์ (ค�ำทบั ศพั ท์) มกั ขน้ึ ตน้ ดว้ ย บำ� บงั บนั บรร
ไม่มีรูปวรรณยกุ ต์ แตบ่ าง เสยี งพยัญชนะควบกล�้ำ คำ� ชำ� ตำ� อำ� ทำ� สำ� ฯลฯ
คำ� ตอ้ งใสว่ รรณยกุ ต์ก�ำกบั บางเสยี งไมม่ ใี นภาษาไทย
ดว้ ย เชน่ ดร ฟร บล มกั มตี วั จ ร ล ญ เปน็ ตวั สะกด
เป็นคำ� แผลง

ภาษาจีน ภาษาบาลี ภาษาสั นสกฤต

เปน็ คำ� โดด และมกั มเี สยี ง นยิ มใช้ตวั ฬ นยิ มใชต้ วั ฑ
วรรณยกุ ตต์ รหี รอื จตั วา ไมน่ ยิ มควบกลำ้� และอกั ษรนำ� นยิ มควบกลำ�้ และอกั ษรนำ�
นยิ มใช้ ริ นยิ มใช้ รร
สะกดตรงตามมาตรา มีพยญั ชนะซำ�้ กัน มตี วั ศ ษ ซงึ่ ไมม่ ใี นภาษาบาลี
สว่ นใหญเ่ ปน็ ชอื่ อาหาร
ของใช้

ข้อสังเกตค�ำที่มาจากภาษาอน่ื
ค�ำจะถูกดดั แปลงให้เขา้ กับอักขรวิธีของภาษาไทย แต่ยงั คงรูปค�ำไวเ้ พ่อื ให้สังเกตได้

159สรุปความรูห้ ลกั ภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

คู่มือครู รายวิชาภาษาไทย

หลักภาษาเเละการใช้ภาษาเพ่ือการส่ือสาร ม.๕

หนั งสือแบบฝึกหัด ใชห้ น้ า ๑๔๔

น้ องลองทำ�

ค�ำชีแ้ จง ใหน้ กั เรยี นเลอื กคำ� ตอบทถี่ กู ทสี่ ดุ เพยี งขอ้ เดยี ว

๑. ข้อใดเปน็ คำ� ซอ้ นทกุ คำ�
๑. ขัดถู โยกย้าย เตารีด
๒. คดั สรร เชิดชู หมางเมนิ
๓. ยกย่อง แจง้ ความ รวบรวม
๔. เครื่องเขียน ยกยอ เกรงกลวั

เฉลยละเอยี ด
ตอบ ข้อ ๒. เพราะ ทงั้ ๓ คำ� เปน็ คำ� ซอ้ นที่เกิดจากการน�ำค�ำที่มคี วามหมายใกล้เคยี งกนั มาประกอบ
กันเป็นค�ำใหม่ สว่ นตัวเลอื กในขอ้ อนื่ มคี ำ� ประสมปะปนอยู่ ดังน้ี
๑. เตารีด
๓. แจง้ ความ
๔. เครอื่ งเขียน

160 สรุปความรูห้ ลักภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

จดให้จำ� น� ำไปใช้

คู่มือครู รายวิชาภาษาไทย

หลกั ภาษาเเละการใช้ภาษาเพ่ือการส่ือสาร ม.๕

กคาวรารมอ้ คยิดเกรับยี ภงาถษอ้ า ยคำ�

ความคิดกับภาษา ประเภทของการคิด

การใชภ้ าษากบั ความคิด การคดิ อยา่ งมีเหตุผล
มีขอ้ เทจ็ จริงมาสนบั สนุนอยา่ งเพยี งพอ
ภาษาเป็นเครือ่ งมือในการส่อื ความคดิ
ภาษาและความคิด .......ม..อี..ทิ..ธ..พิ...ล..ต..อ่ ..ก..ัน...... การคดิ อยา่ งไมม่ ีเหตผุ ล
ภาษาและความคดิ ชว่ ยพฒั นา ขาดขอ้ สนบั สนนุ ทีม่ นี ำ�้ หนักเพียงพอ
ซง่ึ กนั และกนั
การคิดในทางหายนะ
ทศิ ทางในการคิด สรา้ งความเดอื ดรอ้ นแกต่ นเองและผอู้ นื่

การคิดในทางวฒั นะ
เปน็ ประโยชนแ์ กต่ นเองและผอู้ น่ื

การพัฒนาความคิด เพราะว่า........เพราะฉะน้ัน........
โดยท.ี่ ..............ฉะนัน้ .................
การใชภ้ าษาแสดงเหตผุ ล เนื่องดว้ ย..........จึง......................
................ทง้ั นเ้ี พราะวา่ ..............
...เ.ห..ต..ุผ..ล..ห...ร.อื..ข..อ้..ส...น..บั ..ส..น..ุน..... .......ข..อ้ ..ส..ร..ุป........ ................เหตผุ ลกค็ ือ.................

ปัจจัยท่สี ่งเสรมิ การคิด อุปสรรคในการพัฒนาความคิด

ความรู้ ....อ...ค..ต..ิ .................................................
ทักษะในการใชภ้ าษา ....ค...ว.า..ม..เ.ห...น..อ่ื ..ย..ล..้า..แ..ล..ะ..ค..ว.า..ม..ซ..�้ำ..ซ..า..ก..จ..ำ� .เ..จ......
สภาพแวดล้อม ....ค...ว.า..ม..เ.ร..ง่ ..ร.ัด..........................................
สขุ ภาพร่างกายและจติ ใจ

162 สรุปความรูห้ ลักภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

หนั งสือแบบฝึกหัด ใชห้ น้ า ๑๔๗

น้ องลองทำ�

คำ� ชแี้ จง ใหน้ กั เรยี นเลอื กคำ� ตอบทถี่ กู ทส่ี ดุ เพยี งขอ้ เดยี ว

๑. ข้อใดเป็นโครงสร้างการใชเ้ หตุผลในข้อความต่อไปนี้
“ตะไคร้หอมเปน็ สมุนไพรทมี่ สี รรพคณุ ทางยาหลายประการ มกี ลิน่ หอมตรงรอย
ต่อระหวา่ งใบกับกาบ คนนยิ มนำ� มาสกัดเป็นนำ�้ มนั หอมระเหยเพอ่ื ใชไ้ ล่ยงุ
และแมลง”
๑. ขอ้ สนบั สนนุ ขอ้ สรุป ข้อสรุป
๒. ข้อสนบั สนนุ ขอ้ สนบั สนุน ขอ้ สรปุ
๓. ข้อสนับสนุน ข้อสรุป ขอ้ สนับสนุน
๔. ข้อสรปุ ขอ้ สนบั สนนุ ขอ้ สนับสนุน

เฉลยละเอียด
ตอบ ขอ้ ๒. ข้อสนบั สนนุ ขอ้ สนบั สนนุ ข้อสรปุ เพราะหากลองน�ำคำ� สันธานท่ีน�ำหนา้ ขอ้ ความทีเ่ ปน็
เหตุผลหรอื ขอ้ สนับสนุนเตมิ ลงไปหนา้ ขอ้ ความ “ตะไครห้ อมเปน็ สมุนไพรทม่ี สี รรพคุณทางยาหลายประการ
มกี ลนิ่ หอมตรงรอยตอ่ ระหว่างใบกับกาบ” และลองน�ำค�ำสนั ธานท่ใี ช้ก�ำกับข้อความทเี่ ป็นขอ้ สรปุ เติมลงไป
หน้าขอ้ ความ “คนนิยมนำ� มาสกดั เป็นนำ้� มันหอมระเหยเพ่อื ใช้ไลย่ ุงและแมลง” จะได้ขอ้ ความแสดงเหตผุ ล
ทม่ี ใี จความสมบรู ณ์ ดังน้ี
เพราะ/ เนอื่ งดว้ ย ตะไครห้ อมเป็นสมุนไพรท่ีมสี รรพคณุ ทางยาหลายประการ มีกลิ่นหอมตรงรอยต่อ
ระหวา่ งใบกับกาบ ดังนนั้ / ฉะนั้น คนจงึ นยิ มนำ� มาสกดั เป็นน้�ำมันหอมระเหยเพอื่ ใชไ้ ลย่ ุงและแมลง

163สรุปความรูห้ ลักภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

จดให้จำ� น� ำไปใช้

จดให้จำ� น� ำไปใช้

คู่มือครู รายวิชาภาษาไทย

หลักภาษาเเละการใช้ภาษาเพื่อการส่ือสาร ม.๕

กมาารรรยา้อทยแเรละยี คงุณถธ้อรยรคม�ำ

ในการส่ื อสาร

มารยาทและคุณธรรมในการสื่ อสาร

มารยาทในการส่ื อสาร

เป็นพฤติกรรมภายนอกท่แี สดงออกมา
ทงั้ ทาง ......ว..จั ..น..ภ..า..ษ..า..แ..ล..ะ..อ..ว..ัจ..น..ภ..า..ษ..า.......

เป็นไปตามคา่ นิยมของคนในสงั คม

คุณธรรมในการสื่ อสาร

เป็นพฤตกิ รรมภายใน
เป็นคณุ งามความดีทีม่ ีอยใู่ นตัวบคุ คล
..เ.ก..ิด...จ..า.ก..ก..า..ร..ป..ล..กู..ฝ..งั..แ..ล..ะ..ก..า.ร..อ..บ...ร.ม..ส..ัง่..ส..อ..น...

การส่ือสารในบรบิ ทตา่ ง ๆ

การส่ือสารกบั ตนเอง การสอ่ื สารสาธารณะ
..........ค...ิด..ใ.น..ใ.จ....พ..ูด..ค..น..เ..ด..ีย..ว........... สื่อสารกับคนกลมุ่ ใหญ่

การสื่อสารระหว่างบุคคล การสอื่ สารมวลชน
สื่อสารตง้ั แต่ ....๒....ค..น..ข..้ึน...ไ.ป...... คลา้ ยกับการสื่อสารสาธารณะแตม่ ี ......ส..่ือ.......
ไมถ่ ึงกบั เปน็ กลุ่ม ท่ีกระจายสารได้อย่างรวดเรว็ และกวา้ งขวาง

166 สรุปความรู้หลกั ภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

การสื่ อสารในครอบครวั

ขอ้ ควรคำ� นึง

ประพฤติปฏบิ ัตติ อ่ กันเป็นอยา่ งดี
มกี ารช้ีแจงและอธิบายเหตุผล ใชถ้ อ้ ยค�ำทีส่ ุภาพ
ทำ� ความเขา้ ใจถ้อยคำ� ของคนต่างวยั

......ก..า..ร..ส..ื่อ..ส..า..ร...... การสื่อสารในโรงเรยี น
..ใ.น..ช...วี ..ติ ..ป..ร..ะ..จ..�ำ..ว..นั ..
ข้อควรคำ� นงึ

ครแู ละนักเรียนให้เกียรติซึง่ กันและกนั
รบั ฟงั ความคิดเห็นซ่งึ กันและกัน พดู คุยกนั ด้วย
เหตผุ ล ไม่ทะเลาะวิวาทกัน
ระมดั ระวงั การเผยแพรข่ อ้ มลู บางอยา่ งสภู่ ายนอก

การส่ือสารในสังคมทวั่ ไป

ข้อควรคำ� นึง

ทักทายด้วยน�้ำเสยี งและท่าทที ่ี ........เ.ป..น็...ม..ิต..ร........
ใชถ้ ้อยค�ำและแสดงกริ ิยาท่าทางที่ .......จ..ร.ิง..ใ.จ.......
การสื่อสารต้องชดั เจนสภุ าพตามสมควร
การส่อื สารกบั ชาวตา่ งชาติ เราควรศึกษา
มารยาทในการสื่อสารของชาตนิ น้ั ๆ เพ่ือให้
การสื่อสารมปี ระสทิ ธิภาพมากย่ิงข้นึ

การใชภ้ าษาปลกู ฝังคุณธรรม

....ว..จั..น..ภ...า.ษ...า..... เชน่ ภาษิต นิทาน ตำ� นาน วรรณคดี
....อ..ว..จั ..น..ภ..า..ษ..า.... เชน่ การปฏบิ ตั ใิ หเ้ ห็นเป็นแบบอย่าง

167สรุปความรู้หลักภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

คู่มอื ครู รายวิชาภาษาไทย

หลักภาษาเเละการใช้ภาษาเพ่ือการส่ือสาร ม.๕

หนั งสือแบบฝึกหัด ใชห้ น้ า ๑๕๒

น้ องลองทำ�

ค�ำช้ีแจง ใหน้ กั เรยี นเลอื กคำ� ตอบทถี่ กู ทส่ี ดุ เพยี งขอ้ เดยี ว
๑. ขอ้ ความในข้อใดไมท่ �ำให้ผู้ฟังเสียความรู้สึก
๑. กระเปา๋ เธอสวยนะ แตด่ ูพืน้ ๆ ไปหน่อย
๒. พักนีเ้ ธอดูเครยี ด ๆ นะ มอี ะไรใหช้ ่วยไหม บอกไดน้ ะ
๓. ถงึ เธอจะดูทา่ ทางไมไ่ ดเ้ รอ่ื ง แตก่ ็มคี วามคดิ ดเี หมอื นกันนะ
๔. ปกติเธอท�ำงานเรียบรอ้ ยกวา่ นีน้ ะ ท�ำไมคร้งั นถ้ี งึ สะเพรา่ จงั

เฉลยละเอียด
ตอบ ข้อ ๒. เพราะ เปน็ การถามเพ่ือแสดงความหว่ งใย แตต่ วั เลอื กในข้ออื่น ๆ มขี อ้ ความทแ่ี สดงการ
ดูถูก ซ่งึ จะท�ำใหผ้ ูฟ้ ังหรือผูส้ นทนาด้วยรู้สกึ ไมด่ ีหรอื เสยี ความรู้สกึ ได้

168 สรุปความรู้หลกั ภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

จดให้จำ� น� ำไปใช้

คู่มือครู รายวิชาภาษาไทย

หลักภาษาเเละการใช้ภาษาเพ่ือการสื่อสาร ม.๕

กกาารรรถอ้ามยแเรลยี ะกงาถรอ้ ตยอคบำ�

.......ก..า..ร..ถ..า..ม......... ........ก..า..ร..ต..อ..บ........

จุดประสงค์ในการถาม จดุ ประสงค์ในการตอบ

ให้ทราบขอ้ เท็จจรงิ หรอื ข้อคิดเหน็ ให้ขอ้ เท็จจริงหรือขอ้ คดิ เหน็
.................ท...ด..ส..อ..บ..ค..ว..า..ม..ร.ู้................ แสดงให้ผูถ้ ามทราบวา่ ผูต้ อบมคี วามรู้
เปน็ ส่วนประกอบของกลวธิ ใี ห้ความรู้ เพียงใด
หรอื ขอ้ คิด ใชร้ ่วมเป็นสว่ นประกอบของกลวิธี
แสดงอัธยาศยั ไมตรี ให้ความรู้หรือข้อคิด
แสดงความสนใจ สนองอธั ยาศยั ไมตรี
..................ส..น..อ..ง..ค..ว.า..ม..ส..น...ใ.จ..................
ข้อควรค�ำนึ งในการถาม
ข้อควรค�ำนึ งในการตอบ
สภุ าพ ไม่ละลาบละล้วง
ร้จู ักกาลเทศะและความเหมาะสม จบั ประเดน็ คำ� ถามและตอบให้ตรง
เปน็ คำ� ถามทม่ี สี าระ คำ� ถาม เลือกใชภ้ าษาใหช้ ัดเจนและ
...........ภ...า.ษ...า.ก..ะ..ท...ัด..ร.ดั..แ..ล..ะ..ช..ดั...เ.จ..น.......... เหมาะสมถกู กาลเทศะ

วธิ กี ารตงั้ ค�ำถาม วิธกี ารตอบท่ดี ี

วิธกี ารตั้งคำ� ถามจะแตกตา่ งกันไป ตอบให้ตรงค�ำถาม
แลว้ แต่จดุ ประสงค์ของผูถ้ าม แต่วิธีการต้ัง ตอบใหแ้ จม่ แจ้ง
คำ� ถามทดี่ คี อื ตอ้ งถามใหช้ ดั เจนตรงประเดน็ ตอบใหค้ รบถว้ น
ไมเ่ ยน่ิ เยอ้ เลอื กใชค้ ำ� ใหเ้ หมาะสมกบั
จุดประสงคใ์ นการถาม

170 สรุปความรูห้ ลกั ภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

หนั งสือแบบฝึกหัด ใชห้ น้ า ๑๕๕

น้ องลองทำ�

ค�ำชแี้ จง ใหน้ กั เรยี นเลอื กคำ� ตอบทถี่ กู ทส่ี ดุ เพยี งขอ้ เดยี ว

๑. การได้ทำ� ความรจู้ ักและพจิ ารณาบคุ คลก่อนท่เี ราจะถามบคุ คลนนั้ เปน็ ส่ิงที่
จำ� เปน็ หรือไม่เพราะเหตใุ ด
๑. จ�ำเปน็ เพราะวา่ จะได้รู้จักรูปร่างหนา้ ตา
๒. ไม่จ�ำเปน็ เพราะใช้เวลาในการถามไมน่ าน
๓. จ�ำเปน็ เพราะวา่ จะไดเ้ ลอื กใช้ถอ้ ยคำ� ไดเ้ หมาะสม
๔. ไมจ่ �ำเป็น เพราะวา่ เม่ือถงึ เวลาก็จะทราบเองว่าบุคคลนัน้ เปน็ ใคร

เฉลยละเอียด
ตอบ ขอ้ ๓. เพราะขอ้ คำ� นงึ ในการถามท่ีสำ� คัญคือ เราตอ้ งพจิ ารณาผทู้ ่เี ราจะถามก่อนวา่ เป็นใคร มี
ความรู้หรอื ความคดิ ในเรื่องทจ่ี ะถามเพียงใด อยู่ในฐานะอย่างไร เพื่อที่เราจะได้เลือกใช้ถอ้ ยค�ำให้เหมาะสม
ซ่ึงการกระทำ� เชน่ นจี้ ะทำ� ใหก้ ารส่ือสารมีประสทิ ธภิ าพและราบรืน่ ยิ่งข้นึ

171สรุปความรู้หลักภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

จดให้จำ� น� ำไปใช้

จดให้จำ� น� ำไปใช้

คู่มอื ครู รายวิชาภาษาไทย

หลกั ภาษาเเละการใช้ภาษาเพ่ือการส่ือสาร ม.๕

กากรารรฟอ้ ังยแเรละยี กงาถร้ออา่ ยนค�ำ

ให้เกิดวิจารณญาณ

การฟังและการอ่านอย่างมีวจิ ารณญาณ

การใช้สตปิ ญั ญา ..........ว..เิ .ค..ร..า.ะ..ห..ไ์..ต..ร..ต่ ..ร.อ..ง.......... สารที่ได้รบั อยา่ งรอบคอบ พจิ ารณาได้ว่าผเู้ ขียน
มีจุดมุ่งหมายในการเขยี นอย่างไร มีความน่าเช่ือถอื หรอื ไม่ และมีประโยชน์อย่างไร ตลอดจน
สามารถวเิ คราะห์ว่าผเู้ ขียนใช้วิธกี ารถา่ ยทอดความรสู้ ึกนกึ คดิ อย่างไร

จุดมุง่ หมายของการฟัง เพอื่ เพ่มิ พนู ความรู้
และการอ่าน เพอ่ื ความบนั เทงิ
เพ่อื ประกอบอาชพี
อย่างมวี ิจารณญาณ เพื่อพฒั นาตนเอง

กระบวนการฟังและการอ่าน การพัฒนาวจิ ารณญาณโดยการฟัง
อย่างมวี ิจารณญาณ
และอ่านสารประเภทต่าง ๆ
ได้ยิน ไดอ้ ่าน รับรู้ เขา้ ใจ
สารประเภทตา่ ง ๆ ไดแ้ ก่ สารใหค้ วามรู้
วเิ คราะห์ ใครค่ รวญ ประเมนิ คา่ ....ใ.ช..ป้...ร.ะ..โ..ย..ช..น..์... สารจรรโลงใจ และสารโน้มนา้ วใจ
มหี ลกั เกณฑใ์ นการพจิ ารณารว่ มกนั คอื
เกดิ การฟังและอ่านอยา่ งมวี ิจารณญาณ เข้าใจจุดประสงคข์ องผ้สู ง่ สาร
พจิ ารณาความน่าเชือ่ ถอื แง่คิด
174 สรุปความรู้หลักภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑ ประโยชน์ และวิธีการใชภ้ าษา
ในการถ่ายทอด

หนั งสือแบบฝึกหัด ใชห้ น้ า ๑๕๙

น้ องลองทำ�

คำ� ช้แี จง ใหน้ กั เรยี นเลอื กคำ� ตอบทถ่ี กู ทสี่ ดุ เพยี งขอ้ เดยี ว

๑. “ขาว เดง้ ใส SPEEDWHITE ด้วยสารสกัดจากสมุนไพรถึง ๒๓ ชนิด เพยี งวนั ละ
๑ เมด็ ก่อนนอนเห็นผลตัง้ แต่ ๗ วนั แรก ลองเลย!!!!!”
ข้อความขา้ งตน้ เปน็ สารประเภทใด และมจี ุดมุ่งหมายอย่างไร
๑. สารจรรโลงใจ เพอ่ื ใหผ้ รู้ บั สารใหค้ ณุ คา่ กบั ความงามในจติ ใจมากกวา่ ความงาม
ภายนอก
๒. สารโนม้ นา้ วใจ เพอื่ ให้ผูร้ ับสารเช่ือวา่ ผลิตภณั ฑ์ SPEEDWHITE ไมก่ อ่ ให้เกดิ
อันตรายตอ่ ร่างกาย
๓. สารให้ความรู้ เพ่ือให้ผู้รบั สารทราบว่าผลติ ภณั ฑ์ SPEEDWHITE ประกอบ
ด้วยสมุนไพรถึง ๒๓ ชนิด
๔. สารโน้มนา้ วใจ เพือ่ ให้ผู้รับสารเชื่อว่าผลิตภัณฑ์ SPEEDWHITE จะทำ� ใหผ้ วิ
ขาว กระชับ และกระจา่ งใส

เฉลยละเอียด
ตอบ ข้อ ๔. เพราะ ขอ้ ความขา้ งต้นเป็นสารประเภทโน้มนา้ วใจ เนือ่ งจากมีการใชภ้ าษาชักจูงใหเ้ ชือ่
หรือคลอ้ ยตาม เชน่ คำ� ว่า “เหน็ ผลตง้ั แต่ ๗ วนั แรก ลองเลย!!!!!” โดยมจี ดุ มงุ่ หมายเพือ่ ให้ผรู้ ับสารเช่อื ว่า
ผลติ ภัณฑ์ SPEEDWHITE จะทำ� ให้ผวิ ขาว กระชับ และกระจ่างใสได้ สว่ นตวั เลือกในขอ้ อน่ื ๆ ไมถ่ กู ต้อง

175สรุปความรูห้ ลักภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

จดให้จำ� น� ำไปใช้

หนั งสือแบบฝึกหัด ใชห้ น้ า ๑๖๑-๑๗๐

ตะลยุ โจทย์

คำ� ช้แี จง ใหน้ กั เรยี นเลอื กคำ� ตอบทถ่ี กู ทสี่ ดุ เพยี งขอ้ เดยี ว

๑. การทภ่ี าษาไทยปรากฏการใชค้ ำ� ราชาศพั ท์ สามารถสะท้อนวฒั นธรรมใด
ได้เด่นชดั ทีส่ ดุ
๑. คนไทยมีความออ่ นน้อมถ่อมตน
๒. สังคมไทยมีการแบง่ ล�ำดบั ชนช้นั
๓. สังคมไทยมีคำ� ต้องห้ามท่เี ลยี่ งไม่ใหก้ ลา่ วถึง
๔. คนไทยให้ความสำ� คัญกบั กาลเทศะและความเหมาะสม

เฉลยละเอียด
ตอบ ขอ้ ๒. เพราะ การทภ่ี าษาไทยปรากฏการใชค้ �ำราชาศัพทน์ น้ั เปน็ เพราะสงั คมไทยมีการแบง่
ล�ำดบั ชนชัน้ โดยค�ำราชาศัพท์เปน็ คำ� เฉพาะสำ� หรบั พูดกับพระเจา้ แผน่ ดินและเจา้ นาย แตต่ อ่ มาหมายรวมถึง
ค�ำทใ่ี ชก้ บั พระภกิ ษุสงฆ์ ข้าราชการ และสภุ าพชนดว้ ย ซ่ึงภาษาท่ใี ช้สนทนากบั คนทีต่ า่ งชนชั้นกนั กจ็ ะมี
ความแตกต่างกันไป ดงั น้นั คำ� ราชาศัพทจ์ งึ เปน็ ลกั ษณะการใชภ้ าษาท่ีสะทอ้ นให้เห็นว่าสังคมไทยมีการแบง่
ลำ� ดบั ชนชนั้ ได้ชดั เจนท่สี ุด

177สรุปความรูห้ ลักภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

คู่มอื ครู รายวชิ าภาษาไทย

หลกั ภาษาเเละการใช้ภาษาเพื่อการส่ือสาร ม.๕

๒. “เจรญิ กรงุ บาํ รุงเมอื ง เฟือ่ งนคร” การต้งั ช่ือถนนท้งั ๓ สายสะท้อนการใช้
ภาษาในลักษณะใด
๑. การเลน่ กบั ภาษา
๒. การใชค้ �ำแทนตัว
๓. การใชค้ �ำลักษณนาม
๔. การใชค้ �ำแสดงความลดหลั่นชัน้ เชงิ

เฉลยละเอยี ด
ตอบ ขอ้ ๑. เพราะ ช่อื ถนน “เจรญิ กรงุ บํารุงเมอื ง เฟ่ืองนคร” มกี ารเลน่ กบั ภาษาโดยใช้ค�ำคลอ้ งจอง
ที่มีเสียงสมั ผัสสระคือคำ� ว่า กรงุ -รงุ , เมือง-เฟอ่ื ง

๓. ขอ้ ใดไมป่ รากฏวัฒนธรรมไทยที่เกีย่ วขอ้ งกับการใช้ภาษา
๑. ขออภยั ที่ต้องให้รอนานนะครบั
๒. ขออนญุ าตไปปสั สาวะคะ่ คุณครู
๓. อาหารไทยส่วนมากมรี สชาตเิ ผด็ ร้อนค่ะ
๔. ขอกราบนิมนต์พระคุณเจ้าเปน็ ประธานในพิธปี ิดการประชมุ ครบั

เฉลยละเอียด
ขอ้ ๓. เพราะ ปรากฏเฉพาะวัฒนธรมมทเี่ กย่ี วขอ้ งกับอาหารการกนิ ไม่ใช่วัฒนธรรมทีเ่ ก่ียวขอ้ งกับการ
ใช้ภาษา ส่วนตัวเลือกในข้ออืน่ ๆ ปรากฏวัฒนธรรมการใชภ้ าษา ดังน้ี
๑. มีการใชค้ �ำว่า “ขออภยั ” เป็นภาษาระดับทางการ ซง่ึ แสดงใหเ้ หน็ ว่าวัฒนธรรมไทยมกี ารใชร้ ะดบั
ภาษาท่ตี อ้ งคำ� นึงถงึ กาลเทศะว่าก�ำลังพดู อยกู่ ับใคร ในสถานการณห์ รือบรบิ ทใด
๒. มีการใชค้ ำ� วา่ “ปัสสาวะ” เพ่อื หลกี เลย่ี งการใช้คำ� ไม่สุภาพ ซง่ึ แสดงให้เห็นว่าวฒั นธรรมไทยมีส่งิ
ตอ้ งห้ามหรอื ค�ำตอ้ งหา้ ม
๔. มกี ารใช้คำ� วา่ “นิมนต์” ที่เปน็ คำ� ราชาศัพท์ส�ำหรับใชก้ ับพระสงฆ์ ซึ่งแสดงให้เหน็ ถึงวฒั นธรรมไทย
ทม่ี กี ารแบ่งลำ� ดบั ชนชั้น

178 สรุปความรูห้ ลักภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

๔. ผใู้ ดเกิดเปน็ สตรีอนั มีศักด ์ิ บำ� รงุ รกั กายไวใ้ หเ้ ป็นผล
สงวนงามตามระบอบใหช้ อบกล จงึ จะพ้นภัยพาลการนินทา
(สุภาษติ สอนหญงิ )
ขอ้ ใดสะท้อนคา่ นยิ มในลกั ษณะเดยี วกนั กบั บทประพนั ธ์ข้างต้น
๑. ประการหน่ึงซ่งึ จะเดินดำ� เนินขาด ค่อยเย้อื งยาตรยกยา่ งไปกลางสนาม
อยา่ ไกวแขนสดุ แขนเขาห้ามปราม เสง่ยี มงามสงวนไว้แต่ในที
๒. จงซอ่ื ต่อภสั ดาสวาม ี จนชีวีศรีสวสั ด์ิเจ้าตัดษยั
อยา่ ให้มรี าคนิ ที่กนิ ใจ อุปไมยเหมือนอนงค์องค์สีดา
๓. จะนุง่ ห่มดพู อสมศกั ดิ์สงวน ใหส้ มควรรับพักตรต์ ามศกั ดศิ์ รี
จะผดั หน้าทาแป้งแต่งอนิ ทรีย ์ ดฉู วผี ิวเน้ืออย่าเหลอื เกิน
๔. จงรักนวลสงวนนามหา้ มใจไว้ อย่าหลงใหลจ�ำค�ำที่ร�่ำสอน
คดิ ถึงหน้าบดิ าและมารดร อยา่ รบี ร้อนเร็วนักมกั ไม่ดี

เฉลยละเอียด
ตอบ ข้อ ๔. เพราะบทประพันธใ์ นโจทย์เปน็ การสะทอ้ นค่านยิ มเกยี่ วกบั ผูห้ ญิงไทยวา่ ตอ้ งรกั นวล
สงวนตวั ซ่งึ ตรงกบั ตัวเลอื กในขอ้ ๔. สว่ นตัวเลือกในข้ออ่นื ๆ สะทอ้ นค่านิยมดังน้ี
๑. สะทอ้ นคา่ นยิ มว่าผู้หญงิ ตอ้ งรจู้ กั สงวนท่าทีไมเ่ ดินแกวง่ แขนไปมา
๒. สะท้อนค่านิยมว่าต้องเปน็ ภรรยาทด่ี ีและมีซ่ือสตั ยต์ อ่ สามี
๓. สะทอ้ นคา่ นยิ มวา่ ผหู้ ญงิ ควรแตง่ หน้าแต่งตวั ให้งามแตพ่ อดี

179สรุปความรู้หลักภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

คู่มอื ครู รายวิชาภาษาไทย

หลกั ภาษาเเละการใช้ภาษาเพื่อการส่ือสาร ม.๕

๕. ประโยคในข้อใดผูพ้ ดู มีเจตนาถามให้ตอบ
๑. ใครจะชอบเธอเทา่ ฉันไม่มีหรอก
๒. เธอช่วยกินใหเ้ รว็ ๆ หน่อยไดไ้ หม
๓. เธอวา่ เขาจะรู้หรือไม่วา่ ฉันเปน็ คนทำ�
๔. แม่บอกว่าท่ไี หน ๆ เขากท็ �ำกนั แบบนี้ทั้งนน้ั แหละ

เฉลยละเอียด
ตอบ ขอ้ ๓. เพราะ ประโยคในตวั เลอื กอน่ื ๆ แมว้ า่ จะมรี ปู ประโยคเปน็ ประโยคคำ� ถามแตเ่ จตนาของผพู้ ดู
ไม่ใชก่ ารถามเพอื่ ใหผ้ ฟู้ ังตอบ แตม่ ีเจตนาคือ
๑. มีเจตนาแจ้งให้ทราบ
๒. มเี จตนาบอกใหท้ �ำ
๔. มเี จตนาแจง้ ให้ทราบ
สว่ นตวั เลอื กข้อ ๒. มรี ปู แบบเป็นประโยคค�ำถามและผู้พูดมเี จตนาเพอื่ ให้ผ้ฟู ังตอบค�ำถามของตน โดยสังเกต
จากเน้ือหาทเี่ ปน็ การถามความคดิ เห็นของอกี ฝ่าย

๖. สำ� นวนในข้อใดเปน็ ประโยค
๑. ชา้ งเท้าหน้า
๒. ขา้ วใหมป่ ลามัน
๓. ขา้ วแดงแกงรอ้ น
๔. นกน้อยทำ� รังแต่พอตัว

เฉลยละเอียด
ข้อ ๔. เพราะมีทั้งภาคประธานและภาคแสดง โดยภาคประธานคอื นกน้อย และภาคแสดงคอื ท�ำรัง
แต่พอตวั สว่ นตวั เลอื กในขอ้ อ่ืน ๆ เป็นกลุม่ คำ� หรือวลี และไมป่ รากฏภาคแสดง

180 สรุปความรู้หลักภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

๗. สำ� นวนในขอ้ ใดไมใ่ ช่ค�ำพังเพย
๑. นำ้� ข้นึ ใหร้ บี ตกั
๒. กระตา่ ยขาเดยี ว
๓. เหยียบขไี้ ก่ไมฝ่ อ่
๔. ท�ำนาบนหลงั คน

เฉลยละเอียด
ตอบ ข้อ ๑. เพราะ นำ�้ ข้ึนให้รบี ตกั เปน็ ภาษติ ทม่ี ีความหมายเป็นคติสอนใจ ซ่งึ หมายถึง ถา้ มโี อกาสดี
ควรรีบทำ� ส่วนตัวเลอื กในข้ออ่นื ๆ เปน็ คำ� พังเพยทีก่ ล่าวเปน็ กลาง ๆ เพ่อื ใหต้ คี วามเข้ากับเรื่อง
ไมไ่ ด้มีจุดมุ่งหมายเพือ่ สั่งสอน

๘. ข้อใดปรากฏกลวิธกี ารร้อยเรยี งประโยคแตกต่างจากขอ้ อน่ื
๑. วนิดาชอบแมวมาก เธอจงึ ตดั สนิ ใจซ้ือมาเล้ยี ง
๒. ถงึ คุณยายจะเป็นคนข้บี ่น แตแ่ กกร็ ักหลานทุกคนมากนะ
๓. วรรณกรเป็นคนขยัน เขามกั จะได้รบั คำ� ชมเชยจากเจา้ นายเสมอ
๔. เพอ่ื น ๆ หลายคนวางแผนจะไปเทยี่ วกบั ครอบครวั ในวนั หยดุ ยาวแลว้ แตฉ่ นั ยงั

เฉลยละเอียด
ตอบ ขอ้ ๔. เพราะ เป็นการร้อยเรียงประโยคในลกั ษณะของการละ โดยละประโยคท่วี ่า
แต่ฉนั ยงั ไม่ไดว้ างแผนจะไปเทีย่ วกับครอบครัวในวนั หยุด แตต่ วั เลอื กในขอ้ ๑. - ๓. เป็นการรอ้ ยเรยี ง
ประโยคในลกั ษณะของการแทน
๑. แทน วนดิ า ด้วยคำ� ว่า เธอ
๒. แทน คุณยาย ดว้ ยคำ� วา่ แก
๓. แทน วรรณกร ด้วยค�ำว่า เขา

181สรุปความรูห้ ลกั ภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

คู่มอื ครู รายวิชาภาษาไทย

หลกั ภาษาเเละการใช้ภาษาเพื่อการส่ือสาร ม.๕

๙. ขอ้ ใดเปน็ ประโยคชนดิ เดยี วกนั กบั ประโยคตอ่ ไปน้ี
“เดอื นหนาวกำ� ลังทำ� การบ้านแตด่ าวเหนอื กำ� ลงั อา่ นหนังสือ”
๑. เดอื นหนาวก�ำลงั รบั ประทานอาหารเย็นกับดาวเหนอื
๒. ดาวเหนือและเดือนหนาวนั่งรถประจำ� ทางไปโรงเรยี น
๓. ดาวเหนอื ซอ้ื เทียนหอมกลิน่ มะพร้าวทเ่ี ดือนหนาวเปน็ คนแนะนำ�
๔. เดอื นหนาวผูเ้ ปน็ น้องสาวของดาวเหนือกำ� ลงั ฝึกซ้อมร้องเพลงอยา่ งตงั้ ใจ

เฉลยละเอยี ด
ตอบ ขอ้ ๒. เพราะประโยคในโจทยเ์ ปน็ ประโยคความรวมทปี่ ระกอบดว้ ยประโยคยอ่ ยสองประโยค คอื
“เดอื นหนาวกำ� ลงั ทำ� การบา้ น” กบั “ดาวเหนอื กำ� ลงั อา่ นหนงั สอื ” และเชอ่ื มกนั ดว้ ยคำ� วา่ แต่ เมอ่ื พจิ ารณา
จากตวั เลอื กจะพบวา่ ประโยคในขอ้ ๒. เปน็ ประโยคความรวม เพราะ ประกอบดว้ ยประโยคยอ่ ยสองประโยค
คอื “ดาวเหนอื นงั่ รถประจำ� ทางไปโรงเรยี น” กบั “เดอื นหนาวนงั่ รถประจำ� ทางไปโรงเรยี น” นำ� มาเชอ่ื มกนั ดว้ ย
คำ� วา่ และ สว่ นตวั เลอื กในขอ้
๑. เปน็ ประโยคความเดยี ว ซง่ึ มกี ริ ยิ าหลกั เพยี งคำ� เดยี วคอื คำ� วา่ รบั ประทาน และคำ� วา่ กบั ในตวั เลอื ก
ขอ้ นท้ี ำ� หนา้ ทเ่ี ปน็ สว่ นขยาย
๓. เปน็ ประโยคความซอ้ น โดยมปี ระโยคหลกั คอื ดาวเหนอื ซอ้ื เทยี นหอม และอนปุ ระโยคคอื เดอื นหนาว
เปน็ คนแนะนำ� เชอื่ มดว้ ยประพนั ธสรรพนามคอื คำ� วา่ ท่ี
๔. เปน็ ประโยคความซอ้ น โดยมปี ระโยคหลกั คอื เดอื นหนาวกำ� ลงั ฝกึ ซอ้ มรอ้ งเพลงอยา่ งตง้ั ใจ และ
อนปุ ระโยคคอื เปน็ นอ้ งสาวของดาวเหนอื เชอื่ มดว้ ยประพนั ธสรรพนามคอื คำ� วา่ ผู้

182 สรุปความรูห้ ลกั ภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

๑๐. ข้อใดไมใ่ ชห่ ลักในการสงั เกตคำ� ภาษาสันสกฤต
๑. นยิ มใช้ รร
๒. นยิ มใช้ตวั ฑ
๓. นยิ มใชอ้ ักษรควบกล้ำ� และอักษรนำ�
๔. มพี ยัญชนะซ้�ำ ตามหลักตัวสะกดตวั ตาม

เฉลยละเอียด
ตอบ ขอ้ ๔. เพราะเปน็ หลกั ในการสงั เกตคำ� ภาษาบาลี โดยในภาษาบาลจี ะมกี ารใชพ้ ยญั ชนะซำ�้ ตามหลกั
ตัวสะกดตวั ตาม ซง่ึ มีพบเฉพาะในภาษาบาลเี ท่านนั้ (สว่ นตัวเลือกในข้อ ๑.-๓. เป็นหลักในการสังเกตค�ำ
ภาษาสนั สกฤตจงึ ไมใ่ ช่ค�ำตอบทถี่ กู ต้องนั่นเอง ตวั อย่างเชน่ กัญญา (ป.) กันยา (ส.)

๑๑. ค�ำซำ�้ ในข้อใดทท่ี �ำใหค้ วามหมายของค�ำเปลย่ี นแปลงไปจากเดมิ
๑. บา้ นของเขาอยใู่ กล้ ๆ กับท่ที �ำงาน
๒. เรื่องกลว้ ย ๆ แบบน้ี เขาทำ� ไดอ้ ยู่แล้ว
๓. แม่มกั จะเตือนใหฉ้ ันขับรถระวัง ๆ เสมอ
๔. ร้านคณุ ยายมีแต่ขนมอร่อย ๆ ทง้ั นัน้ เลย

เฉลยละเอยี ด
ตอบ ข้อ ๒. เพราะ “เรอ่ื งกล้วย ๆ” หมายถึง เรอื่ งท่ีงา่ ยมาก หากตัดไม้ยมกออกจะกลายเปน็ “เรื่อง
กลว้ ยแบบนี้ เขาท�ำไดอ้ ยแู่ ล้ว” ซึ่งจะท�ำให้ความหมายของประโยคดังกล่าวเปลีย่ นไปจากเดมิ หรอื อาจ
สื่อสารกันไมเ่ ขา้ ใจ ส่วนตัวเลือกข้ออ่นื แมจ้ ะตัดไมย้ มกออกก็ยงั คงความหมายเดิม

183สรุปความรู้หลักภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

คู่มอื ครู รายวชิ าภาษาไทย

หลักภาษาเเละการใช้ภาษาเพื่อการสื่อสาร ม.๕

๑๒. ขอ้ ใดไมป่ รากฏคำ� ประสม
๑. มะลิ เจา้ มือ บคุ คล
๒. แจกจา่ ย หกั หน้า ใจความ
๓. ยาวเหยียด เครือ่ งบิน มดดำ�
๔. สรา้ งสรรค์ ห้าวหาญ มัวหมอง

เฉลยละเอยี ด
ตอบ ขอ้ ๔. เพราะคำ� วา่ สรา้ งสรรค์ หา้ วหาญ มวั หมอง เปน็ คำ� ซอ้ นเพอ่ื ความหมายทกุ คำ� ซงึ่ ไมป่ รากฏ
คำ� ประสม แตต่ วั เลอื กขอ้ อนื่ ๆ ปรากฏคำ� ประสมดงั นี้
๑. เจา้ มอื
๒. หกั หนา้ ใจความ
๓. เครอ่ื งบนิ มดดำ�

๑๓. ข้อใดเป็นค�ำภาษาเขมรทุกค�ำ
๑. เสดจ็ ชำ� รดุ บรรทม
๒. สวรรค์ บัลลังก์ ตำ� รา
๓. บรรพต บงั คบั บำ� เพญ็
๔. ด�ำเนิน ปาหนนั อำ� นาจ

เฉลยละเอยี ด
ตอบ ขอ้ ๑. เพราะตวั เลอื กในขอ้ ๒. - ๔. ปรากฏคำ� ทมี่ าจากภาษาอน่ื ดงั น้ี
๒. สวรรค์ เปน็ คำ� ภาษาสนั สกฤต บลั ลงั ก์ เปน็ คำ� ภาษาบาลี
๓. บรรพต เปน็ คำ� ภาษาสนั สกฤต
๔. ปาหนนั เปน็ คำ� ภาษาชวา

184 สรุปความรูห้ ลกั ภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

๑๔. ข้อใดมหี ลกั ในการสร้างคำ� เชน่ เดยี วกนั กบั ค�ำวา่ “โงเ่ ขลา” ทกุ คำ�
๑. ช่างไม้ บากบ่ัน จุกจิก
๒. ไฟฟา้ หวั แขง็ แจกจา่ ย
๓. อว้ นพี ผสี าง เลือกเฟน้
๔. เงียบสงบ รูปร่าง เครือ่ งบิน

เฉลยละเอียด
ตอบ ขอ้ ๓. เพราะคำ� วา่ “โงเ่ ขลา” เปน็ คำ� ซอ้ นเพอื่ ความหมายทเี่ กดิ จากการนำ� คำ� ทมี่ คี วามหมาย
เหมอื นกนั มาซอ้ นกนั ซง่ึ ตรงกบั ตวั เลอื กในขอ้ ที่ ๓. ซงึ่ เปน็ คำ� ซอ้ นทกุ คำ� สว่ นตวั เลอื กในขอ้ อนื่ ๆ ปรากฏ
คำ� ประสม ดงั น้ี
๑. ชา่ งไม้
๒. ไฟฟา้ หวั แขง็
๔. เครอ่ื งบนิ

๑๕. สำ� นวนในข้อใดมกี ารแสดงเหตผุ ล
๑. นกสองหวั
๒. น�ำ้ ลดตอผดุ
๓. เกลอื เปน็ หนอน
๔. ถอยหลงั เขา้ คลอง

เฉลยละเอยี ด
ตอบ ข้อ ๒. เพราะสำ� นวน “นำ�้ ลดตอผุด” มีการแสดงเหตุผล โดยหากนำ� ค�ำท่ีใชใ้ นการแสดงเหตุผล
ไปเตมิ ลงในข้อความจะได้ความว่า “เพราะนำ�้ ลด ตอจงึ ผุด” ซ่ึงมีโคงสร้างการใช้เหตุผลเปน็ ขอ้ สนบั สนุน
หรือเหตผุ ลแลว้ ตามดว้ ยข้อสรุป ส่วนตัวเลือกในขอ้ อ่นื ไมป่ รากฏการแสดงเหตุผลแต่อย่างใด

185สรุปความรูห้ ลกั ภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

คู่มอื ครู รายวิชาภาษาไทย

หลกั ภาษาเเละการใช้ภาษาเพื่อการสื่อสาร ม.๕

๑๖. ตัวเลือกในขอ้ ใดไมส่ ามารถนำ� มาเตมิ ในชอ่ งว่างเพอื่ แสดงเหตผุ ลได้
_________ การจราจรติดขัด _________ เขาเลยมาทำ� งานสาย
๑. เพราะ ดังน้นั
๒. เนอื่ งจาก ฉะนั้น
๓. เนอื่ งด้วย ฉะน้ัน
๔. เพราะฉะนน้ั ดังน้ัน

เฉลยละเอยี ด
ตอบ ขอ้ ๔. เพราะ ขอ้ ความ “_________ การจราจรตดิ ขดั ” เปน็ สว่ นเหตผุ ล และ “_________ เขา
เลยมาทำ� งานสาย” เปน็ ขอ้ สรปุ แตค่ ำ� วา่ “เพราะฉะนน้ั ” เปน็ สนั ธานทใี่ ชก้ ำ� กบั ขอ้ ความทเี่ ปน็ ขอ้ สรปุ จงึ ไม่
สามารถเตมิ ลงไปหนา้ ขอ้ ความ การจราจรตดิ ขดั ได้ สว่ นตวั เลอื กในขอ้ อนื่ นน้ั สามารถเตมิ ลงไปในชอ่ งวา่ งได้
๑. เพราะการจราจรตดิ ขดั ดงั นนั้ เขาเลยมาทำ� งานสาย
๒. เนอ่ื งจากการจราจรตดิ ขดั ฉะนนั้ เขาเลยมาทำ� งานสาย
๓. เนอ่ื งดว้ ยการจราจรตดิ ขดั ฉะนนั้ เขาเลยมาทำ� งานสาย

๑๗. ข้อใดมโี ครงสรา้ งการใชเ้ หตผุ ลเหมอื นกบั ขอ้ ความต่อไปนี้
“เขาไม่มเี วลาดแู ลตัวเอง เพราะวา่ เขาทำ� งานหนัก”
๑. ลูกชายของเธอไปวง่ิ เลน่ ตากฝนเมื่อตอนเยน็ เลยไม่สบาย
๒. เนื่องด้วยเกิดอบุ ตั ิเหตรุ ถชนบนถนนเสน้ นี้ จึงทำ� ให้การจราจรติดขดั
๓. มธุรดีมอี าการปวดตา เน่ืองจากต้องทำ� งานหน้าคอมพิวเตอร์เปน็ เวลานาน
๔. เมธาวไี ดร้ บั ทนุ การศกึ ษาไปเรยี นตอ่ ทต่ี า่ งประเทศ เธอจงึ ลาออกจากทที่ ำ� งาน

เฉลยละเอียด
ตอบ ขอ้ ๓. เพราะประโยค “เขาไมม่ เี วลาดแู ลตวั เอง เพราะวา่ เขาทำ� งานหนกั ” มโี ครงสรา้ งเปน็ ขอ้ สรปุ
แลว้ ตามดว้ ยขอ้ สนบั สนนุ หรอื เหตผุ ล ซงึ่ ตรงกบั ตวั เลอื กในขอ้ ๔. แตต่ วั เลอื กในขอ้ ท่ี ๑.-๓. มโี ครงสรา้ งเปน็ ขอ้
สนบั สนนุ หรอื เหตผุ ลแลว้ ตามดว้ ยขอ้ สรปุ

186 สรุปความรูห้ ลักภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

๑๘. ข้อความตอ่ ไปน้สี ว่ นใดเปน็ ขอ้ สรปุ
(๑) ข้าวมนั ปู เปน็ ขา้ วกล้องชนิดหนง่ึ ที่มีคุณค่าทางอาหารสูงกว่าขา้ วขัด
สขี าวทเี่ รารบั ประทานกนั ทวั่ ไป (๒) สารอาหารทพี่ บในขา้ วมนั ปู ไดแ้ ก่ ธาตเุ หลก็
วิตามินเอ บี และซี (๓) ซ่งึ จะช่วยบ�ำรงุ เลอื ด ป้องกนั โรคหัวใจ ปอ้ งกนั อาการ
แขนขาไม่มแี รง รกั ษาอาการมือเท้าบวม (๔) ปจั จุบัน ขา้ วมนั ปเู ปน็ อกี หนึง่ ทาง
เลอื กทที่ างโรงพยาบาลหรอื ศนู ยด์ แู ลผสู้ งู อายนุ ำ� มาใชป้ ระกอบอาหารใหแ้ กผ่ ปู้ ว่ ย
หรือผสู้ งู อายุรับประทาน
๑. (๑)
๒. (๒)
๓. (๓)
๔. (๔)

เฉลยละเอียด
ตอบ ขอ้ ๔. เพราะ สว่ นท่ี (๔) เปน็ สว่ นสรปุ ของขอ้ ความทง้ั หมด วา่ การทขี่ า้ วมนั ปมู คี ณุ คา่ ทางสาร
อาหารสงู กวา่ ขา้ วขดั สที ว่ั ไป เปน็ เหตผุ ลหรอื ขอ้ สนบั สนนุ ทท่ี ำ� ใหโ้ รงพยาบาลหรอื ศนู ยด์ แู ลผสู้ งู อายนุ ำ� มา
ประกอบอาหารใหแ้ กผ่ ปู้ ว่ ยหรอื ผสู้ งู อายรุ บั ประทาน

187สรุปความรู้หลกั ภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

คู่มอื ครู รายวิชาภาษาไทย

หลักภาษาเเละการใช้ภาษาเพ่ือการสื่อสาร ม.๕

๑๙. ขอ้ ใดกลา่ วไมถ่ ูกต้อง
๑. การคิดในใจหรือพดู คนเดยี วกับตนเองเปน็ การสอื่ สารกบั ตนเอง
๒. การสอ่ื สารระหว่างบุคคลคือการส่อื สารต้ังแต่ ๒ คนขึ้นไปแตไ่ ม่ถึงกบั เป็น
กลมุ่ ใหญ่
๓. การถา่ ยทอดสดรายงานข่าวผา่ นเฟซบุ๊กในแฟนเพจช่องขา่ วเปน็ การส่ือสาร
สาธารณะ
๔. การสอ่ื สารมวลชนตอ้ งอาศยั ส่อื ท่สี ามารถกระจายขา่ วสารได้อยา่ งรวดเร็ว
และกว้างขวาง

เฉลยละเอยี ด
ตอบ ขอ้ ๓. เพราะการถา่ ยทอดสดรายงานขา่ วผ่านเฟซบุ๊กในแฟนเพจช่องขา่ วเปน็ การสอื่ สารมวลชน
ทม่ี ีความคล้ายคลึงกับการสอ่ื สารสาธารณะแตม่ ีขอ้ แตกต่างคือ การสอื่ สารสาธารณะจะเปน็ การสอ่ื สารท่มี ี
เป้าหมายไปยังคนกล่มุ ใหญ่ โดยเนอื้ หาของสารมกั จะใหค้ วามรู้ที่เป็นประโยชน์ และสามารถเปดิ เผยได้
ส่วนการส่อื สารมวลชนจะมีสอื่ ที่สามารถกระจายสารได้อยา่ งรวดเร็วและกว้างขวาง ซึ่งการถ่ายทอดสด
รายงานข่าวผ่านเฟซบ๊กุ ในแฟนเพจช่องข่าวน้นั มีการใช้สื่อคือเฟซบกุ๊ ในการกระจายข่าวสารจงึ ถือว่าเป็น
การสื่อสารมวลชนไมใ่ ชก่ ารสอ่ื สารสาธารณะ

188 สรุปความรูห้ ลักภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

๒๐. “วนั ใหมไ่ ปซื้อของทตี่ ลาดใหค้ ุณแม่ แตพ่ บว่ารา้ นประจำ� ที่คุณแมซ่ ้ือของ
ขายแพงกว่าร้านอน่ื เธอจงึ ขอต่อราคาดว้ ยความสภุ าพและเปน็ มติ ร แต่แม่ค้า
ไมพ่ อใจจึงตวาดใส่เธอ” จากสถานการณข์ ้างตน้ หากนกั เรียนเปน็ วนั ใหม่
พฤตกิ รรมใดทไี่ ม่ควรปฏบิ ตั มิ ากท่ีสดุ
๑. ไม่ตอบโตแ้ ละไปซือ้ ของรา้ นอน่ื
๒. ไมต่ อบโต้และซือ้ ของจากร้านนี้
๓. กล่าวขอโทษและไปซอื้ ของรา้ นอ่ืน
๔. ตะโกนตอบโต้แม่ค้าและซือ้ ของจากร้านน้ี

เฉลยละเอียด
ตอบ ขอ้ ๔. เพราะ แมว้ า่ คสู่ นทนาของเราจะมที า่ ทหี รอื แสดงอาการไมพ่ อใจ เรากไ็ มค่ วรแสดงอาการเชน่
นนั้ ตอบ ควรตอบกลบั ไปดว้ ยความสภุ าพ หรอื หลกี เลยี่ งการปะทะทอ่ี าจจะกอ่ ใหเ้ กดิ ความขดั แยง้ ขนึ้ ได้

๒๑. บคุ คลในขอ้ ใดสะท้อนใหเ้ หน็ การกระทำ� ทไ่ี มไ่ ด้มคี ณุ ธรรมอยา่ งแทจ้ ริง
๑. ดนิ พาแมไ่ ปท�ำบญุ ทวี่ ดั เพราะแม่รูส้ ึกไมส่ บายใจ
๒. น้ำ� พาแมวจรจัดที่ถูกรถชนไปหาหมอและน�ำมาดูแลต่อเพราะรู้สึกสงสาร
๓. ลมเขา้ ไปตสี นทิ และคอยชว่ ยเหลอื คณุ ยายซง่ึ อยตู่ วั คนเดยี วเพราะตอ้ งการเงนิ
๔. ไฟท�ำอาหารไปเล้ยี งเดก็ ๆ ทสี่ ถานรับเล้ยี งเดก็ กำ� พร้าทุกเดอื นเพราะตนเคย
อยูท่ ีน่ ่ีมากอ่ น

เฉลยละเอียด
ตอบ ขอ้ ๓. เพราะการทลี่ มเขา้ ไปตสี นทิ และชว่ ยเหลอื คณุ ยายเพราะตอ้ งการเงนิ ของคณุ ยายไมใ่ ชเ่ พราะ
มเี จตนาอยากจะชว่ ยเหลอื คณุ ยายจรงิ ๆ เปน็ การหลอกลวงและไมจ่ รงิ ใจตอ่ คณุ ยาย ดงั นน้ั การกระทำ� ของลม
จงึ เปน็ การกระทำ� ทไ่ี มไ่ ดม้ คี ณุ ธรรมอยา่ งแทจ้ รงิ สว่ นตวั เลอื กในขอ้ อนื่ ๆ นนั้ ผกู้ ระทำ� มเี จตนาและความตงั้ ใจ
ทด่ี จี งึ ถอื วา่ เปน็ การกระทำ� ทม่ี คี ณุ ธรรมอยา่ งแทจ้ รงิ

189สรุปความรู้หลกั ภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

คู่มือครู รายวิชาภาษาไทย

หลกั ภาษาเเละการใช้ภาษาเพ่ือการส่ือสาร ม.๕

๒๒. พาทมี สี ติร้ัง รอคิด
รอบคอบชอบแลผิด ก่อนพรอ้ ง
คำ� พดู พ่างลิขิต เขียนรา่ ง เรียงแฮ
ฟังเพราะเสนาะตอ้ ง โสตทั้งห่างภยั
(โคลงสภุ าษติ นฤทุมนาการ)
จากบทประพนั ธข์ ้างต้นปลูกฝงั คุณธรรมเร่ืองใด
๑. ไตร่ตรองคำ� พดู ของผอู้ ่ืนก่อนเชอ่ื
๒. ไมพ่ ดู จาว่าร้ายหรอื ส่อเสียดผูอ้ ืน่
๓. คดิ ใครค่ รวญใหด้ ีเสยี ก่อนทีจ่ ะพดู
๔. ไม่ควรนำ� ความลับของผ้อู ื่นไปพูดต่อ

เฉลยละเอยี ด
ตอบ ข้อ ๓. เพราะ จากบทประพนั ธ์ขา้ งตน้ สามารถถอดความได้ว่า กอ่ นที่จะพูดสงิ่ ใดให้ตั้งสตแิ ละคดิ
ใหร้ อบคอบกอ่ น เพราะการพดู กเ็ หมอื นกบั การเขยี นทมี่ กี ารเรยี บเรยี งไวแ้ ลว้ ทำ� ใหเ้ วลาฟงั เกดิ ความไพเราะ
เสนาะหแู ละไม่ส่งผลรา้ ยหรือเปน็ ภัยตอ่ ตวั ผ้พู ูด ดังน้ันจงึ เปน็ การปลูกฝังคณุ ธรรมใหร้ ้จู กั คดิ ใคร่ครวญให้ดี
เสียก่อนทจ่ี ะพูดออกมา

๒๓. การตอบคำ� ถามหรอื อธบิ ายเรอื่ งยาก ๆ ควรตอบอย่างไร
๑. ใช้ภาษาง่าย ๆ
๒. อธบิ ายอ้อมคอ้ ม
๓. ตอบดว้ ยขอ้ ความส้นั ๆ
๔. ใชศ้ พั ทเ์ ฉพาะทางวชิ าการ

เฉลยละเอียด
ข้อ ๑. เพราะในการตอบคำ� ถามหรอื อธบิ ายเร่อื งยาก ๆ ควรใช้ภาษาง่าย ๆ ในการอธิบาย เพอื่ ใหผ้ ฟู้ งั
สามารถเขา้ ใจส่ิงที่ผพู้ ดู ตอ้ งการจะส่อื แตก่ ารอธิบายอ้อมคอ้ ม ตอบดว้ ยข้อความสนั้ ๆ หรอื ใชศ้ ัพท์เฉพาะ
ทางวชิ าการไมเ่ หมาะท่จี ะน�ำมาตอบค�ำถามหรอื อธิบายเรื่องยาก ๆ เพราะอาจท�ำใหผ้ ฟู้ ังเกดิ ความสับสนได้

190 สรุปความรู้หลกั ภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

๒๔. ขอ้ ใดไมใ่ ช่ความสำ� คญั ของการจบั ประเดน็
๑. ท�ำให้ตอบค�ำถามไดย้ ืดยาว
๒. ท�ำใหต้ อบค�ำถามได้ตรงประเดน็
๓. ท�ำให้ตอบคำ� ถามไดค้ รบถ้วนทกุ คำ� ถาม
๔. ท�ำให้สามารถยกตวั อยา่ งประกอบคำ� ตอบได้

เฉลยละเอียด
ตอบ ขอ้ ๑. เพราะการจบั ประเดน็ หมายถึง การจบั ข้อความส�ำคญั หรือใจความส�ำคัญของเร่อื ง
ซง่ึ หากเราสามารถจบั ประเดน็ ไดว้ า่ ผถู้ ามตอ้ งการถามอะไร เราจะสามารถตอบคำ� ถามไดต้ รงประเดน็ แจม่ แจง้
และครบถ้วนทกุ คำ� ถาม นอกจากน้ียงั ท�ำให้สามารถยกตวั อย่างประกอบการตอบเพือ่ ใหค้ �ำตอบชดั เจนมาก
ยงิ่ ขึ้นโดยท่ไี ม่จ�ำเปน็ ต้องตอบใหย้ ดื ยาวหรอื เยิ่นเยอ้

๒๕. “เดือนอ้ายเปน็ นกั แสดงชอื่ ดงั ซึง่ กำ� ลังใหส้ มั ภาษณ์กบั นักขา่ วในงานเปิดตัว
นำ�้ หอมทเี่ ขาเปน็ พรเี ซนเตอร์ แตม่ นี กั ขา่ วคนหนงึ่ ถามเขาเกยี่ วกบั เรอ่ื งของสเี ทยี น
เพ่ือนนักแสดงท่เี ขาเคยรว่ มงานด้วยวา่ เขามีความคิดเห็นอยา่ งไรท่ีสีเทียนกลาย
เป็นมอื ที่สามของค่รู กั นกั แสดงค่หู นึง่ จนทำ� ให้ต้องเลกิ รากนั ไป” จากสถานการณ์
ข้างต้น หากเดอื นอา้ ยต้องการเล่ยี งทจี่ ะตอบ ตวั เลือกในข้อใดเหมาะสมทีส่ ดุ
๑. ขอไมต่ อบนะครบั มนั ไมใ่ ชเ่ รื่องของผม
๒. ผมวา่ คำ� ถามนี้พีไ่ ม่ควรเอามาถามผมนะครบั
๓. ผมว่าเราไม่ควรไปย่งุ เรอื่ งสว่ นตัวของเขาครบั
๔. ผมไม่มคี วามคดิ เห็นกบั เร่อื งนีเ้ พราะผมไมท่ ราบเรื่องเลยครบั

เฉลยละเอียด
ตอบ ขอ้ ๔. เพราะขอ้ คำ� นงึ ในการตอบทส่ี ำ� คญั คอื การแสดงมารยาท ซง่ึ ผตู้ อบจะตอ้ งรจู้ กั เลย่ี งไมต่ อบ
คำ� ถามทอี่ าจกอ่ ใหเ้ กดิ ความกระทบกระเทอื นแกผ่ อู้ น่ื หรอื เปน็ ผลเสยี แกต่ นเอง ในการเลย่ี งไมต่ อบนน้ั กค็ วรใช้
ถอ้ ยคำ� ทส่ี ภุ าพนมุ่ นวล และรกั ษานำ้� ใจผทู้ สี่ นทนาดว้ ย

191สรุปความรู้หลกั ภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

คู่มอื ครู รายวชิ าภาษาไทย

หลักภาษาเเละการใช้ภาษาเพื่อการสื่อสาร ม.๕

๒๖. คนเราเม่ือเจอหน้ากนั มักจะถามกันวา่ “ไปไหนมา” “จะไปไหน” หรอื
“กินขา้ วมาแลว้ หรอื ยัง” คำ� ถามดงั กลา่ วเปน็ การถามเพ่ือจดุ ประสงค์ใด
๑. เพื่อทดสอบความรู้
๒. เพือ่ แสดงอัธยาศัยไมตรี
๓. เพอื่ ให้ทราบขอ้ เทจ็ จริงหรือข้อคิดเห็น
๔. เพอื่ ใช้เป็นกลวิธีให้ความร้หู รอื ข้อคิดเห็นแก่บคุ คลอืน่

เฉลยละเอียด
ตอบ ขอ้ ๒. เพราะการถามวา่ “ไปไหนมา” “จะไปไหน” หรอื “กนิ ข้าวมาแล้วหรือยัง” เป็นการถาม
เพือ่ ตอ้ งการทกั ทายหรอื แสดงอัธยาศยั ไมตรีต่อผู้ทเ่ี ราถาม โดยใช้คำ� ถามแทนการกลา่ วสวัสดี ซ่ึงเป็นการ
ทกั ทายทั่วไป

๒๗. สารประเภทใดท่มี ักใช้ภาษาเร้าอารมณ์
๑. สารประเภทใหค้ วามรู้
๒. สารประเภทจรรโลงใจ
๓. สารประเภทโน้มน้าวใจ
๔. ถกู ทกุ ข้อ

เฉลยละเอยี ด
ตอบ ขอ้ ๓. เพราะลักษณะของสารประเภทโน้มนา้ วใจจะต้องมีความดึงดดู ใจ เร่งเร้าใหผ้ ู้อา่ นหรอื ผฟู้ ัง
คล้อยตาม จงึ มกี ารใช้ภาษาเพือ่ เรา้ อารมณข์ องผูร้ ับสารนน่ั เอง

192 สรุปความรูห้ ลกั ภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

๒๘. “เชอื้ ไวรัส COVID-19 สามารถแพร่จากคนสู่คนผ่านทางละอองน�้ำมกู หรือ
น้�ำลายซึ่งออกมาเมื่อผู้ป่วยโรค COVID-19 ไอ จาม หรือพูด บางคร้ังละออง
เหลา่ น้ีอาจจะไปติดอยตู่ ามโตะ๊ ลูกบดิ ประตหู รือราวจับ เมอ่ื เราเผลอไปจับเชื้อ
ก็จะติดตามมือเรามา น่ีจึงเป็นเหตุผลว่าท�ำไมเราจึงต้องหมั่นล้างมือให้สะอาด
อย่เู สมอ” สารขา้ งต้นมีจุดประสงคอ์ ยา่ งไร
๑. ใหค้ วามคดิ เหน็
๒. ให้ขอ้ คดิ และคติเตอื นใจ
๓. ให้ความรแู้ ละแนวทางปฏิบตั ิ
๔. ใหค้ วามเพลิดเพลินและความสนกุ สนาน

เฉลยละเอยี ด
ตอบ ข้อ ๓. เพราะสารขา้ งตน้ เปน็ การใหค้ วามร้เู ร่ืองการแพร่กระจายของเช้ือไวรสั COVID-19
จากคนสู่คน และแนะน�ำแนวทางในการป้องกันการติดเชอื้ โดยการลา้ งมือให้สะอาดอยเู่ สมอ

193สรุปความรู้หลักภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

คู่มอื ครู รายวิชาภาษาไทย

หลักภาษาเเละการใช้ภาษาเพ่ือการส่ือสาร ม.๕

๒๙. บุคคลในข้อใดเปน็ ผ้ทู ่มี วี จิ ารณญาณในการรับสาร
๑. มนี าศกึ ษาขอ้ มลู สนิ คา้ และนกึ ถงึ ความจำ� เปน็ ทต่ี อ้ งใชก้ อ่ นตดั สนิ ใจซอ้ื ทกุ ครงั้
แมว้ า่ จะเป็นสินคา้ ลดราคา
๒. มา่ นฟา้ ตัดขาดความสมั พันธก์ บั ไมค์เพราะเชอ่ื วา่ ไมคจ์ ะมาหลอกลวงตน
เหมือนตัวละครในนยิ ายท่เี พ่งิ อ่านจบ
๓. มาตงั รบี ไปกักตนุ ซอื้ น้�ำมันพืชทหี่ ้างสรรพสินค้าทันทที ่อี ่านขา่ วทมี่ ู่ลี่สง่ ต่อมา
ในเฟซบุ๊กว่าพรุ่งนีร้ าคานำ�้ มันพชื จะขึน้
๔. มวิ สคิ ตดั สนิ ใจเลอื กพรรค ก ในการเลอื กตงั้ ประธานนกั เรยี น เพราะมนี โยบาย
ใหน้ กั เรยี นมาโรงเรียนสายได้ ๑ วันตอ่ สปั ดาหโ์ ดยไม่ถูกหักคะแนน

เฉลยละเอียด
ตอบ ข้อ ๑. เพราะ มนี าไมไ่ ด้ตดั สนิ ใจซอ้ื สินคา้ ในทนั ที แต่มีการศึกษาขอ้ มูลของสนิ ค้าก่อนว่า
มปี ระโยชน์และมคี วามจ�ำเปน็ หรอื ไม่ หากพิจารณาแล้วเห็นว่าไม่มคี วามจำ� เป็นแมจ้ ะเปน็ ของลดราคา
มนี ากจ็ ะไมซ่ ้อื ส่วนบุคคลในตวั เลือกอ่ืน ๆ ยังไม่ใชผ่ ู้ที่มีวิจารณญาณเพราะตดั สนิ ใจเชื่อในทันที โดยทยี่ ัง
ไม่ไดศ้ กึ ษาขอ้ มลู หรอื คดิ พจิ ารณาใหล้ ะเอยี ดถถี่ ว้ นกอ่ นวา่ ขอ้ มลู ทไี่ ดร้ บั มานนั้ มคี วามนา่ เชอ่ื ถอื หรอื จำ� เปน็
เพยี งใด

194 สรุปความรู้หลักภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

๓๐. เหนิ ห่างโมหะรอ้ น รษิ ยา
สละสอ่ เสียดมารษา ใส่รา้ ย
คำ� หยาบจาบจ้วงอา- ฆาตขู่ เขญ็ เฮย
ไปห่ มิ่นนินทาบ้าย โทษใหผ้ ใู้ ด
(โคลงสุภาษิตนฤทุมนาการ)
บทประพันธ์ขา้ งตน้ ผู้เขยี นตอ้ งการบอกอะไรแก่ผู้อา่ น
๑. ไมพ่ ูดกลับกลอก
๒. ไมพ่ ดู คำ� หยาบคาย
๓. ไม่พดู จาว่าร้ายใหผ้ ู้อ่นื
๔. ไม่พดู ไร้สาระหรือหาประโยชนไ์ มไ่ ด้

เฉลยละเอยี ด
ตอบ ขอ้ ๓. เพราะบทประพนั ธ์ข้างตน้ สามารถถอดความไดว้ า่ “ใหอ้ ยูห่ า่ งไกลความหลงและความ
รษิ ยา ไมพ่ ูดจากล่าวเทจ็ ให้รา้ ยผ้อู น่ื ไมพ่ ดู อาฆาตใคร และไมพ่ ูดนินทากล่าวโทษผใู้ ด” ซง่ึ ตรงกบั ตัวเลือกใน
ข้อ ๓.

195สรุปความรูห้ ลักภาษาไทย ม.๕ เทอม ๑

จดให้จำ� น� ำไปใช้

บรรณานุกรม

คณะกรรมการคดั สรรวรรณกรรมแห่งชาต.ิ (๒๕๔๒). ประชมุ โคลงสภุ าษติ ในพระบาทสมเดจ็
พระจลุ จอมเกลา้ เจ้าอยหู่ ัว. กรุงเทพฯ: สถาบันภาษาไทย กรมวิชาการ กระทรวงศกึ ษาธิการ.
คมิ รันโด. (๒๕๕๕). เพราะเป็นวยั ร่นุ จงึ เจ็บปวด. กรุงเทพฯ: สปรงิ บุ๊คส์.
จติ ต์นภิ า ศรไี สย์ และคณะ. (๒๕๖๓). หนังสอื เรยี น รายวิชาพ้นื ฐาน หลกั ภาษาและการใช้ภาษาไทย
ม.๕ (ฉบบั อญ.). กรุงเทพฯ: บริษัทพฒั นาคณุ ภาพวชิ าการ.
ภาสกร เกดิ ออ่ น และคณะ. (๒๕๕๔). ภาษาไทย หลกั ภาษาและการใชภ้ าษา ม.๕ : หนงั สอื เรยี น รายวชิ า
พน้ื ฐาน. กรงุ เทพฯ: อักษรเจรญิ ทัศน์.
สํานักงานกระทรวงศกึ ษาธิการ. (๒๕๕๑). หลักสตู รแกนกลางการศึกษาขัน้ พ้นื ฐาน พุทธศกั ราช ๒๕๕๑.
กรงุ เทพฯ: (ม.ป.พ.).
ส�ำนกั งานคณะกรรมการการศึกษาข้ันพื้นฐาน กระทรวงศกึ ษาธกิ าร. (๒๕๕๔). หลกั ภาษาและการใช้ภาษา
เพ่ือการสื่อสาร ชน้ั มัธยมศึกษาปที ่ี ๕ : หนงั สอื เรยี นรายวิชาพื้นฐาน ภาษาไทย. กรุงเทพฯ:
องคก์ ารคา้ ของ สกสค.
สำ� นกั งานราชบณั ฑติ ยสภา. (๒๕๕๙). พจนานกุ รมฉบบั ราชบณั ฑติ ยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔. (พมิ พค์ รง้ั ที่ ๑๑).
กรงุ เทพฯ: สำ� นักงานราชบัณฑติ ยสภา.
หอ้ งสมดุ ดจิ ทิ ลั วชิรญาณ. ประชมุ สภุ าษิตสอนหญงิ . สบื ค้นเมือ่ ๑๗ พฤศจิกายน ๒๔๖๓, จากเวบ็ ไซต:์
https://vajirayana.org.