พลเมืองดิจิทัลและความฉลาดทางดิจิทัล

พลเมอื งดจิ ทิ ลั และความ
ฉลาดทางดจิ ทิ ลั

จดั ทาํ โดย

นางสาวปรยิ ากลู วัจน์ นาถรุง่ โรจน์
เลขท3ี 0 ชนั มัธยมศึกษาปที 6/4

คํานํ า

รายงานเลม่ นี จดั ทาํ ขนึ เพือเปนส่วนหนึ งของวชิ า
วทิ ยาการคํานวณ ชนั ม.6/4เพือให้ไดศ้ ึกษาหาความรูใ้ น
เรอื งพลเมอื งดจิ ทิ ลั และความฉลาดทางดจิ ทิ ลั และไดศ้ ึกษา
อยา่ งเขา้ ใจเพือเปนประโยชน์ กบั การเรยี น ผจู้ ดั ทาํ หวงั วา่
รายงานเลม่ นี จะเปนประโยชน์ กบั ผอู้ า่ น หรอื นั กเรยี น
นั กศึกษา ทกี ําลงั หาขอ้ มลู เรอื งนี อยู่ หากมขี อ้ แนะนํ าหรอื
ขอ้ ผดิ พลาดประการใด ผจู้ ดั ทาํ ขอน้ อมรบั ไวแ้ ละขออภยั
มา ณ ทนี ี ดว้ ย

ผจู้ ดั ทาํ
นางสาวปรยิ ากลู วจั น์ นาถรุง่ โรจน์

สารบญั หน้ า

เรือง 1
2
1.ทกั ษะดจิ ทิ ลั 3
2.ความฉลาดทางดจิ ทิ ลั 4-11
3.พลเมอื งดจิ ทิ ลั 12
4.การเปนพลเมอื งดจิ ทิ ลั
5.แหลง่ ทมี า

ทกั ษะดจิ ทิ ลั ความหมายของประโยคทวี า่ "ความเปน
พลเมอื ง ดจิ ทิ ลั " ทที กุ ประเทศทวั โลกคาดหวงั ให้เกดิ ขนึ
ในประชากรของตน คือ "พลเมอื งผใู้ ชง้ านสือดจิ ทิ ลั และ
สือสังคมออนไลน์ อยา่ งเขา้ ใจบรรทดั ฐาน ของการปฏบิ ตั ิ
ตวั ให้เหมาะสม และมคี วามรบั ผดิ ชอบในการใช้
เทคโนโลยี โดยเฉพาะอยา่ งยงิ การสือสารในยคุ ดจิ ทิ ลั
เปนการสือสารทไี รพ้ รมแดนจําเปนตอ้ งมคี วามฉลาด
ทางดจิ ทิ ลั (DQ: Digital Intelligence) "

ความฉลาดทางดจิ ทิ ลั (Digital Intelligence
Quotient : DQ) คือ กลมุ่ ของความสามารถทางสังคม
อารมณ์ และ การรบั รู้ ทจี ะทาํ ให้คนคนหนึ งสามารถ
เผชญิ กบั ความทา้ ทายบนเส้นทางของชวี ติ ในยคุ ดจิ ทิ ลั
และสามารถปรบั ตวั ให้เขา้ กบั ชวี ติ ดจิ ทิ ลั ไดค้ วามฉลาด
ทางดจิ ทิ ลั ครอบคลมุ ทงั ความรู้ ทกั ษะทศั นคตแิ ละค่า
นิ ยมทจี ําเปนตอ่ การใชช้ วี ติ ในฐานะสมาชกิ ของโลก
ออนไลน์ กลา่ วอกี นั ยหนึ งคือ ทกั ษะการใชส้ ือและการ
เขา้ สังคมในโลก ออนไลน์

พลเมอื งดจิ ทิ ลั หมายถงึ สมาชกิ บนโลกออนไลน์ ที
ใชเ้ ครอื ขา่ ยอนิ เทอรเ์ น็ ต ซงึ มคี วามหลากหลายทางเชอื
ชาติ อายุ ภาษา และวฒั นธรรม ดงั นั น พลเมอื งดจิ ทิ ลั
ทกุ คนจงึ ตอ้ งมี ‘ความเปนพลเมอื ง ดจิ ทิ ลั ’ ทมี คี วาม
ฉลาดทางดจิ ทิ ลั บนพืนฐานของความรบั ผดิ ชอบ การมี
จรยิ ธรรม การมสี ่วนรว่ ม ความเห็น อกเห็นใจและ
เคารพผอู้ นื โดยมงุ่ เน้ นความเปนธรรม ในสังคม
ปฏบิ ตั แิ ละรกั ษาไวซ้ งึ กฎเกณฑ์ เพือสรา้ งความสมดลุ
ของการอยรู่ ว่ มกนั อยา่ งมคี วามสขุ

การเปนพลเมืองดิจิทัลนั น

มีทักษะสําคัญ 8 ประการ

1.ทกั ษะในการรกั ษาอตั ลกั ษณ์ทดี ขี องตนเอง
(Digital Citizen Identity)

ตอ้ งมคี วามสามารถในการสรา้ งสมดลุ บรหิ าร
จดั การ รกั ษาอตั ลกั ษณ์ทดี ขี องตนเองไวใ้ ห้ได้ ทงั ใน
ส่วนของโลกออนไลน์ และโลกความจรงิ โดยตอนนี
ประเดน็ เรอื งการสรา้ งอตั ลกั ษณ์ออนไลน์ ถอื เปน
ปรากฏการณ์ใหม่ ทที าํ ให้บคุ คลสามารถแสดงออกถงึ
ความเปนตวั ตนตอ่ สังคมภายนอก โดยอาศัยชอ่ ง
ทางการสือสารผา่ นเวบ็ ไซตเ์ ครอื ขา่ ยสังคมในการ
อธบิ ายรูปแบบใหมข่ องการสือสารแบบมปี ฏสิ ัมพันธ์
ทางอนิ เทอรเ์ น็ ต ซงึ เปนการแสดงออกเกยี วกบั ตวั ตน
ผา่ นเวบ็ ไซตเ์ ครอื ขา่ ยสังคมตา่ งๆ

2.ทกั ษะในการรกั ษาข้อมลู ส่วนตวั
(Privacy Management)

การบรหิ ารจดั การขอ้ มลู ส่วนตวั โดยเฉพาะการแชร์
ขอ้ มลู ออนไลน์ เพือปองกนั ความเปนส่วนตวั ทงั ของ
ตนเองและผอู้ นื เปนสิงสําคัญทตี อ้ งประกอบอยใู่ น
พลเมอื งดจิ ทิ ลั ทกุ คนและพวกเขาจะตอ้ งมคี วาม
ตระหนั กในความเทา่ เทยี มกนั ทางดจิ ทิ ลั เคารพในสิทธิ
ของคนทกุ คน รวมถงึ ตอ้ งมวี จิ ารณญาณในการรกั ษา
ความปลอดภยั ของขอ้ มลู ตนเองในสังคมดจิ ทิ ลั รูว้ า่
ขอ้ มลู ใดควรเผยแพร่ ขอ้ มลู ใดไมค่ วรเผยแพร่ และตอ้ ง
จดั การความเสียงของขอ้ มลู ของตนในสือสังคมดจิ ทิ ลั ได้
ดว้ ย

3.ทกั ษะในการคิดวเิ คราะห์มวี จิ ารณญาณทดี ี

(Critical Thinking)

ความสามารถในการวเิ คราะห์แยกแยะระหวา่ งขอ้ มลู
ทถี กู ตอ้ งและขอ้ มลู ทผี ดิ ขอ้ มลู ทมี เี นื อหาดแี ละขอ้ มลู ทเี ขา้
ขา่ ยอนั ตราย รูว้ า่ ขอ้ มลู ลกั ษณะใดทถี กู ส่งผา่ นมาทาง
ออนไลน์ แลว้ ควรตงั ขอ้ สงสัย หาคําตอบให้ชดั เจนกอ่ น
เชอื และนํ าไปแชร์ ดว้ ยเหตนุ ี พลเมอื งดจิ ทิ ลั จงึ ตอ้ งมี
ความรูค้ วามสามารถในการเขา้ ถงึ ใช้ สรา้ งสรรค์
ประเมนิ สังเคราะห์ และสือสารขอ้ มลู ขา่ วสารผา่ นเครอื ง
มอื ดจิ ทิ ลั ซงึ จําเปนตอ้ งมคี วามรูด้ า้ นเทคนิ คเพือใชเ้ ครอื ง
มอื ดจิ ทิ ลั เชน่ คอมพิวเตอร์ สมารต์ โฟน แทบ็ เลต็ ได้
อยา่ งเชยี วชาญ รวมถงึ มที กั ษะในการรูค้ ิดขนั สงู เชน่
ทกั ษะการคิดอยา่ งมวี จิ ารณญาณ ทจี ําเปนตอ่ การเลอื ก
จดั ประเภท วเิ คราะห์ ตคี วาม และเขา้ ใจขอ้ มลู ขา่ วสาร มี
ความรูแ้ ละทกั ษะในสภาพแวดลอ้ มดจิ ทิ ลั การรูด้ จิ ทิ ลั
โดยมงุ่ ให้เปนผใู้ ชท้ ดี ี เปนผเู้ ขา้ ใจบรบิ ททดี ี และเปนผู้
สรา้ งเนื อหาทางดจิ ทิ ลั ทดี ี ในสภาพแวดลอ้ มสังคมดจิ ทิ ลั

4.ทกั ษะในการจดั สรรเวลาหน้าจอ
(Screen Time Management)

ทกั ษะในการบรหิ ารเวลากบั การใชอ้ ุปกรณ์ยคุ ดจิ ทิ ลั
รวมไปถงึ การควบคุมเพือให้เกดิ สมดลุ ระหวา่ งโลก
ออนไลน์ และโลกภายนอก นั บเปนอกี หนึ งความสามารถ
ทบี ง่ บอกถงึ ความเปนพลเมอื งดจิ ทิ ลั ไดเ้ ปนอยา่ งดี
เพราะเปนทรี ูก้ นั อยแู่ ลว้ วา่ การใชเ้ ทคโนโลยสี ารสนเทศที
ขาดความเหมาะสมยอ่ มส่งผลเสียตอ่ สขุ ภาพโดยรวม ทงั
ความเครยี ดตอ่ สขุ ภาพจติ และเปนสาเหตกุ อ่ ให้เกดิ ความ
เจบ็ ปวยทางกาย ซงึ นํ าไปส่กู ารสญู เสียทรพั ยส์ ินเพือใช้
รกั ษา และเสียสขุ ภาพในระยะยาวโดยรูเ้ ทา่ ไมถ่ งึ การณ์

5.ทกั ษะในการรบั มอื กบั การคุกคามทาง
โลกออนไลน์ (Cyberbullying Management)

จากขอ้ มลู ทางสถติ ลิ า่ สดุ สถานการณ์ในเรอื ง
Cyber bullying ในไทย มคี ่าเฉลยี การกลนั แกลง้ บนโลก
ออนไลน์ ในรูปแบบตา่ งๆ ทสี งู กวา่ ค่าเฉลยี โลกอยทู่ ี 47%
และเกดิ ในรูปแบบทหี ลากหลาย อาทิ การดา่ ทอกนั ดว้ ย
ขอ้ ความหยาบคาย การตดั ตอ่ ภาพ สรา้ งขอ้ มลู เทจ็ รวม
ไปถงึ การตงั กลมุ่ ออนไลน์ กดี กนั เพือนออกจากกลมุ่ ฯลฯ
ดงั นั น วา่ ทพี ลเมอื งดจิ ทิ ลั ทกุ คน จงึ ควรมคี วามสามารถ
ในการรบั รูแ้ ละรบั มอื การคุกคามขม่ ขบู่ นโลกออนไลน์ ได้
อยา่ งชาญฉลาด เพือปองกนั ตนเองและคนรอบขา้ งจาก
การคุกคามทางโลกออนไลน์ ให้ได้

6.ทกั ษะในการบรหิ ารจดั การข้อมลู ทผี ใู้ ช้งาน
ทงิ ไวบ้ นโลกออนไลน์ (Digital Footprints)

มรี ายงานการศึกษาวจิ ยั ยนื ยนั วา่ คนรุน่ Baby
Boomer คือ กลมุ่ Aging ทเี กดิ ตงั แตป่ พ.ศ. 2487 –
2505 มกั จะใชง้ านอุปกรณ์คอมพิวเตอรห์ รอื โทรศัพท์
เคลอื นทขี องผอู้ นื และเปดใชง้ าน WiFi สาธารณะ เสรจ็
แลว้ มกั จะละเลย ไมล่ บรหัสผา่ นหรอื ประวตั กิ ารใชง้ าน
ถงึ 47% ซงึ เสียงมากทจี ะถกู ผอู้ นื สวมสิทธิ ขโมยตวั ตน
บนโลกออนไลน์ และเขา้ ถงึ ขอ้ มลู ส่วนบคุ คลไดอ้ ยา่ ง
งา่ ยดาย ดงั นั น ความเปนพลเมอื งดจิ ทิ ลั จงึ ตอ้ งมี
ทกั ษะความสามารถทจี ะเขา้ ใจธรรมชาตขิ องการใชช้ วี ิ
ในโลกดจิ ทิ ลั วา่ จะหลงเหลอื รอ่ งรอยขอ้ มลู ทงิ ไวเ้ สมอ
รวมไปถงึ ตอ้ งเขา้ ใจผลลพั ธท์ อี าจเกดิ ขนึ เพือการดแู ล
สิงเหลา่ นี อยา่ งมคี วามรบั ผดิ ชอบ

7.ทกั ษะในการรกั ษาความปลอดภยั ของตนเอง
ในโลกออนไลน์ (Cybersecurity Management)

ความสามารถในการปองกนั ขอ้ มลู ดว้ ยการสรา้ งระบบ
ความปลอดภยั ทเี ขม้ แขง็ และปองกนั การโจรกรรมข้อมลู ไม่
ให้เกดิ ขนึ ได้ ถา้ ตอ้ งทาํ ธุรกรรมกบั ธนาคารหรอื ซอื สินค้า
ออนไลน์ เชน่ ซอื เสือผา้ ชดุ เดรส เปนตน้ ควรเปลยี นรหัส
บอ่ ยๆ และควรหลกี เลยี งการใชค้ อมพิวเตอรส์ าธารณะ
และหากสงสัยวา่ ขอ้ มลู ถกู นํ าไปใชห้ รอื สญู หาย ควรรบี แจง้
ความ และแจง้ หน่ วยงานทเี กยี วขอ้ งทนั ที

8.ทกั ษะในการใช้เทคโนโลยอี ยา่ งมจี รยิ ธรรม
(Digital Empathy)

ความสามารถในการเห็นอกเห็นใจและสรา้ งความ
สัมพันธท์ ดี กี บั ผอู้ นื บนโลกออนไลน์ พลเมอื งดจิ ทิ ลั ทดี จี ะ
ตอ้ งรูถ้ งึ คุณค่าและจรยิ ธรรมจากการใชเ้ ทคโนโลยี ตอ้ ง
ตระหนั กถงึ ผลพวงทางสังคม การเมอื ง เศรษฐกจิ และ
วฒั นธรรม ทเี กดิ จากการใชอ้ นิ เทอรเ์ น็ ต การกดไลก์ กด
แชร์ ขอ้ มลู ขา่ วสาร ออนไลน์ รวมถงึ รูจ้ กั สิทธแิ ละความ
รบั ผดิ ชอบออนไลน์ อาทิ เสรภี าพในการพดู การเคารพ
ทรพั ยส์ ินทางปญญาของผอู้ นื และการปกปองตนเองและ
ชมุ ชนจากความเสียงออนไลน์ เชน่ การกลนั แกลง้
ออนไลน์ ภาพลามกอนาจารเดก็ สแปม เปนตน้

ข้อมูลเว็บไซต์

ทมี า :บทความเรอื ง “พลเมอื งดจิ ทิ ลั (Digital Citizenship)”
โดย Phichitra Phetparee| เผยแพรบ่ นเวบ็ ไซต์ สสส.
(วนั ที 27 มนี าคม 2562)เอกสารวชิ าการออนไลน์ เรอื ง
“คู่มอื พลเมอื งดจิ ทิ ลั ” โดย วรพจน์ วงศ์กจิ รุง่ เรอื ง เผยแพร่
ครงั แรก: มถิ นุ ายน 2561
https://www.ops.go.th/main/index.php/knowle

dge-base/article-pr/1355-goto-citizens21st