คู่มือสื่อสารวิกฤต ฉบับสมบูรณ์ 22SEP

ก ร ุ ง เ ท พ ม ห า น ค ร โ ด ย ส ำ น ั ก ง า น ป ร ะ ช า ส ั ม พ ั น ธ์
สำนักปลัดกรุงเทพมหานครร่วมกับหน่วยงานทุกภาคส่วนของ
กรุงเทพมหานครได้จัดทำ “คู่มือสื่อสารประชาสัมพันธ์ในภาวะวิกฤต
ของกรุงเทพมหานคร” ฉบับนี้ เพื่อรองรับการบริหารจัดการใน
ภาวะวิกฤตและเตรียมความพร้อมกรุงเทพมหานครตามกรอบแนว
ทางการสร้างเมืองปลอดภัยและหยุ่นตัวต่อวิกฤตการณ์ อีกท้ัง
ยงั เป็นการดำเนนิ งานท่สี อดคล้องกับการเตรยี มความพร้อมของเมืองต่อ
วิกฤตการณใ์ นรปู แบบตา่ งๆ ทงั้ นโยบายและแผนระดับชาติว่าดว้ ยความ
มั่นคงแห่งชาติ พ.ศ.2566 – 2570 และแผนการป้องกันและบรรเทา
สาธารณภัยแห่งชาติ พ.ศ.2564 – 2570 นอกจากนี้ เป็นไปตาม
ข้อกำหนดของประกาศสำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง
กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ (กสทช.) เรื่อง
หลักเกณฑ์และวิธีการปฏิบัติงานของผู้ประกอบ กิจการกระจายเสียง
และกิจการโทรทัศน์ในกรณีเกิดภัยพิบัติหรือเหตุฉุกเฉิน ตลอดจนสอด
รับกับกร อบแนว ทางปฏิบัติของกร มปร ะชาส ัมพันธ์ นำเสน อข ้ อ มูล
ข่าวสารที่จำเป็น แก่ประชาชนผู้ประสบภัยพิบัติหรือเหตุฉุกเฉินอย่าง
ทันเหตุการณ์ ในขณะเดียวกัน ต้องเป็นข้อมูลที่เชื่อถือได้และไม่
ก่อใหเ้ กิดความตนื่ ตระหนกกับประชาชน

คู่มือสื่อสารประชาสัมพันธใ์ นภาวะวิกฤตของกรุงเทพมหานคร
ฉบับนป้ี ระกอบด้วยกรอบแนวทางในเบื้องต้นต่อการปฏบิ ัตกิ ารด้านการ
สื่อสารประชาสัมพันธ์ในวิกฤตการณ์ต่างๆ ที่มีบริบทกลไกการจัดการ
และการบัญชาการเหตุการณ์ที่สอดคล้องกับกรุงเทพมหานคร (กทม.)
จึงหวังเป็นอย่างยิ่งว่าจะเป็นประโยชน์และเอื้ออำนวยให้การบริหาร
จดั การในภาวะวิกฤตของกรุงเทพมหานครมปี ระสิทธภิ าพย่ิงข้ึน

สำนักงานประชาสัมพนั ธ์
กันยายน 2565









สถานการณ์การระบาดของโรคติดเชื้อไวรัส คู่มือสื่อสารประชาสัมพันธ์ในภาวะ
โคโรนา 2019 (COVID-19) ประเทศไทยได้กำหนด วิกฤตของกรุงเทพมหานคร มุ่งเน้นให้เกิดความ
มาตรการยับยั้งการแพร่เชื้อโรคโควิด 19 อย่าง พรอ้ มของเมอื งในการบรหิ ารจัดการในภาวะวิกฤต
เข้มข้น ซึ่งสถานการณ์ดังกล่าวส่งผลกระทบต่อ ได้อย่างมีประสิทธิภาพด้วยวัตถุประสงค์ที่สำคัญ
ทุกภาคส่วน ทั้งเศรษฐกิจ สังคม ดังน้ี
และการใช้ชีวิตประจำวันของประชาชน
ร ว ม ถ ึ ง ก า ร ใ ห ้ บ ร ิ ก า ร ข อ ง ก ร ุ ง เ ท พ ม ห า น ค ร ท่ี 1. เพื่อใช้เป็นแนวทางในการนำเสนอ
ยังมีความจำเป็นต้องดำเนินการอย่างต่อเนื่อง ข้อมูลหรือปัจจัยที่อาจก่อให้เกิดภัยพิบัติ รวมถึง
ประกอบกับปัจจุบันโลกเกิดภัยพิบัติต่าง ๆ อย่างไม่ สร้างความตระหนักถึงอันตรายที่จะเกิดจาก
คาดคิดส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิตของประชาชน เช่น ภัยพิบัติรูปแบบต่าง ๆ แจ้งเตือนประชาชนกลุ่มที่
ภยั ธรรมชาติภัยทม่ี นุษย์สร้างขน้ึ เปน็ ตน้ มีความเสี่ยงมาก และกระจายข้อมูลเกี่ยวกับการ
เตรียมความพร้อมหรือบรรเทาสถานการณ์จาก
สำนักงานประชาสัมพันธ์ สำนักปลัด ผู้เชย่ี วชาญหรือหน่วยงานหลกั ที่เกย่ี วข้อง
กรุงเทพมหานคร ในฐานะหน่วยงานด้าน
การประชาสัมพันธ์ของกรุงเทพมหานคร 2. เพื่อให้หน่วยงานมีการเตรียมความ
เล็งเห็นความจำเป็นต้องมีแนวทางในการสื่อสาร พร้อมล่วงหน้าในการรับมือกับสภาวะวิกฤตหรือ
ประชาสัมพันธ์ในภาวะวิกฤตอย่างเป็นระบบและมี เหตุการณ์ฉุกเฉนิ ต่าง ๆ ที่อาจเกิดขึน้
มาตรฐาน จึงไดจ้ ัดทำคู่มือการสื่อสารประชาสัมพันธ์
ในภาวะวิกฤตของกรุงเทพมหานครขึ้น เพื่อให้ 3. เพื่อสามารถใช้เป็นแนวทางในการ
หน่วยงานต่างๆ สามารถนำเสนอข้อมูลข่าวสารท่ี เผยแพร่ข้อมูลเตือนภัยล่วงหน้าและแนวทางการ
จำเป็นได้อย่างชัดเจน รอบคอบ สร้างความมั่นใจ ปอ้ งกัน หลีกเลย่ี งผลกระทบต่อชีวิตและทรัพย์สิน
และไม่ก่อให้เกิดความตื่นตระหนกกับประชาชนได้
ทำให้งานบริการประชาชน หรอื ภารกจิ หลักท่ีสำคัญ จึงหวังเป็นอย่างยิ่งว่าคู่มือการสื่อสาร
ของกรุงเทพมหานครสามารถดำเนินการไปได้อย่าง ประชาสัมพันธ์ในภาวะวิกฤตของกรุงเทพมหานคร
ตอ่ เนอื่ ง เป็นระบบ และมีประสิทธิภาพ ฉบับแรกฉบับนี้จะมีส่วนสำคัญในการยกระดับ
กลไกการสื่อสารประชาสัมพันธ์ในภาวะวิกฤตให้
มีเอกภาพและลดความเสี่ยงทั้งชีวิตและทรัพย์สิน
ของภาคส่วนตา่ งๆ ในกรงุ เทพมหานครมากยงิ่ ขึ้น

การกำหนดบทบาทและหน้าที่ในการสื่อสาร ปญั หาทบั ซ้อนของช่องว่างการบัญชาการ
ของผู้บัญชาการเหตุการณ์ที่ผ่านมายังไม่มี เหตกุ ารณ์และการสื่อสารในภาวะวกิ ฤต
ความชัดเจนมากนักโดยมักแปรผันตาม
คณุ ลกั ษณะเฉพาะตวั ของผู้ส่ือสารเป็นหลัก

การตัดสินใจเพื่อสื่อสารในภาวะวิกฤตมัก การจัดการสือ่ สารในภาวะวิกฤตท่ผี ่านมามัก
เ ผ ช ิ ญ ค ว า ม ท ้ า ท า ย จ า ก ข ั ้ น ต อ น ป ฏ ิ บ ั ติ ดำเนินการเฉพาะหน้าเป็นกรณีเท่าน้ัน
ที่ซับซ้อนซึ่งอาจทำให้ผู้ปฏิบัติไม่สามารถ เนื่องจากยังไม่เคยมีการกำหนดระบบท่ี
ตัดสนิ ใจได้เอง จำเป็นตอ้ งพึ่งพาการตัดสินใจ ชัดเจนมาก่อน
ของผู้บังคับบัญชาเสมอที่อาจไม่เท่าทันต่อ
วกิ ฤต เจ้าหน้าที่ปฏิบัติงานยังคงมีความกังวลว่า
ปฏิบัติการสื่อสารในภาวะวิกฤตนั้นมีความ
ผู้ปฏิบัติหน้าที่ในพื้นท่ีวิกฤตมักได้รบั มอบหมาย สอดคล้องกับอำนาจหน้าท่ี หรือกฎหมาย
ให้ปฏิบัติงานโดยไม่มีแบบรายการ (Checklist) หรือไม่
ท่ี ช ่ ว ย อ ำ น ว ย ค ว า ม ส ะ ด ว ก ใ ห้ ผ ู ้ ป ฏ ิ บ ั ต ิ ง า น
สามารถรวบรวมข้อมูลสถานการณ์ขั้นต้นตรง ความท้าทายในการประสานงานและส่งต่อ
กับความต้องการ ข้อมูลข่าวสารระหว่างสำนักส่วนกลาง
สำนักงานเขต หรอื แหลง่ ขอ้ มลู ท่ีนา่ เช่ือถือ









การพฒั นาคมู่ อื สือ่ สารประชาสัมพันธ์ในภาวะ กระบวนการที่ 3 การประชุมนำเสนอ (ร่าง)
วกิ ฤตของกรงุ เทพมหานคร ฉบบั น้ี ไดร้ ับการพฒั นาขึ้น คู่มือการสื่อสารประชาสัมพันธ์ในภาวะวิกฤตของ
บนฐานของความร่วมมือของหนว่ ยงานภาคปฏิบัติและ กรงุ เทพมหานคร จำนวน 1 ครั้ง ในวนั ท่ี 20 กรกฎาคม
ฝ่ายวิชาการอย่างบูรณาการ เพื่อให้กระบวนการ 2565 ซึ่งประกอบด้วยผู้บริหารของกรุงเทพมหานคร
สื่อสารประชาสัมพันธ์มีความสอดคล้องกับบริบทเชิง ผ้บู รหิ ารสำนกั และสำนกั งานเขต จำนวน 52 คน
พืน้ ท่ีของกรุงเทพมหานครตลอดจนมีความถกู ต้องตาม
หลักวิชาการตามมาตรฐานการบัญชาการเหตุการณ์ กระบวนการที่ 4 การสัมมนาเชิงปฏิบัติการ
โดยการพัฒนาคู่มือฯ แบ่งเป็น 5 กระบวนการ เพื่อการใชค้ ูม่ อื การสื่อสารประชาสัมพนั ธ์ในภาวะวิกฤต
ทท่ี กุ ภาคสว่ นมสี ว่ นรว่ มกัน ดังน้ี ของกรุงเทพมหานคร จำนวน 5 ครั้ง ระหว่างวันที่
10 - 31 สิงหาคม 2565 และ 7 กันยายน 2565
กระบวนการที่ 1 ปฏบิ ัติการถอดบทเรียนการ ซึง่ ประกอบด้วยผ้บู ริหารของกรุงเทพมหานคร ผู้บรหิ าร
สื่อสารประชาสัมพันธ์ในภาวะวิกฤต การสร้างองค์ สำนัก และสำนักงานเขต จำนวน 200 คน
ความรู้การสื่อสารความเสี่ยง เพื่อเตรียมข้อมูลและ
จัดทำเค้าโครงร่างคู่มือ จำนวน 5 ครั้ง ระหว่าง ทั้งนี้ ในทุกกระบวนการจัดทำคู่มือฯ น้ัน
วนั ท่ี 1 - 15 มถิ ุนายน 2565 มผี ู้เข้าร่วม 200 คน กำหนดให้ทุกสำนักและสำนักงานเขตมีส่วนร่วมอย่าง
บูรณาการ รวมทั้งมีส่วนในการออกแบบขั้นตอน
กระบวนการที่ 2 การรับฟังความเห็นจาก การปฏิบตั ิการสื่อสารประชาสัมพันธ์ในภาวะวิกฤตจาก
ผมู้ สี ่วนร่วมในการจัดทำโครงร่างค่มู ือฯ จำนวน 2 ครั้ง บริบทการทำงานในระดับพื้นที่อย่างต่อเนื่อง
ระหว่างวันที่ 6 - 7 กรกฎาคม 2565 โดยมีผู้เข้าร่วม ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงความตั้งใจและศักยภาพของ
ท้ังสิน้ 208 คน หน่วยงานต่างๆ ของกรุงเทพมหานครในการมุ่งมั่น
สร้างขีดความสามารถในการเตรียมความพร้อม
ตอบสนองตอ่ วกิ ฤตการณ์ในรูปแบบตา่ งๆ อยา่ งจรงิ จัง



กลยุทธ์ (Strategy) แผนทั่ว ๆ ไป หรือ การบรรเทาทุกข์ (Relief) การให้ความ
คำแนะนำที่เลือกมาใช้เพื่อให้ปฏิบัติการบรรลุ ช่วยเหลือเบื้องต้นในทันทีที่เกิดสาธารณภัยหรือ
วัตถุประสงค์ในการจดั การภาวะวกิ ฤต วิกฤตเพื่อรกั ษาชวี ติ และตอบสนองต่อความต้องการ
ข้ันพื้นฐานท่ที ำให้ผปู้ ระสบภยั ดำรงชีพได้
กลุ่มเปราะบาง (Vulnerable Group)
กลุ่มบุคคลที่มีความสามารถจำกัดในการเผชิญต่อ การบัญชาการ (Command) การทำ
สถานการณ์วิกฤต ซึ่งจำเป็นต้องได้รับการดูแลเป็น หนา้ ท่ีอำนวยการ สงั่ การ หรอื การควบคมุ โดยอาศัย
พิเศษ อาทิ เด็ก สตรีมีครรภ์ ผู้สูงอายุ ผู้พิการ อำนาจ หรือบทบาทที่กำหนดไว้อย่างชัดเจนใน
บุคคลทุพพลภาพ ผู้ปว่ ย ผู้ล้ภี ัย และผู้พลดั ถ่นิ กฎหมาย กฎระเบียบ ขัน้ ตอนปฏบิ ัติมาตรฐาน คมู่ อื
หรอื อำนาจหน้าที่ท่ไี ด้รับมอบหมาย
การจัดการในภาวะฉุกเฉิน (Emergency
Management) การจัดระบบและบริหารจัดการ การบัญชาการร่วม (Unified Command)
ทรัพยากรและความรับผิดชอบเพื่อตอบสนองต่อ การประยุกต์ใช้ระบบบัญชาการเหตุการณ์เมื่อมี
สถานการณ์ฉกุ เฉินทุกรปู แบบ หน่วยงานที่มีอำนาจตามกฎหมายในการจัดการ
วิกฤตน้นั ๆ มากกวา่ 1 หน่วยงาน หรอื สถานการณ์
การบริหารจัดการภาวะวิกฤต (Crisis ขยายตัวข้ามขอบเขตอำนาจมากกว่า 1 หน่วยงาน
Management) เป็นการตอบสนองต่อสภาวะ โดยให้แต่ละหน่วยงานทำงานร่วมกันผ่านตัวแทน
เหตุการณ์ หรือสถานการณ์ชั่วคราวที่เกิดขึ้นโดยไม่ ของแต่ละหน่วยงานที่ได้รับการแต่งตั้งเป็นสมาชิก
ปกติทั่วไป กระทันหัน นำไปสู่ความสับสนและ ในหน่วยบัญชาการร่วม เพื่อกำหนดทิศทาง กลยุทธ์
โกลาหล โดยการควบคุมและลดขนาดของวกิ ฤตจน และใช้แผนในการจดั การเป็นหนึ่งเดยี ว
สามารถจดั การได้
การบัญชาการเหตุการณ์ (Incident
การเตรียมความพร้อม (Preparedness) Command) หน่วยบัญชาการทีท่ ำหน้าท่ีรับผิดชอบ
ความพยายามในการเตรียมการรับมือและ จัดการเหตุการณ์ฉุกเฉินหรือวิกฤตที่เกิดขึ้นใน
ตอบสนองต่อภาวะวิกฤต ภัยพิบัติ และสาธารณภยั ภาพรวม (โปรดศึกษาเพิ่มในโครงสร้างระบบ
ผ่านมาตรการโครงสร้างกายภาพและมาตรการท่ี บญั ชาการเหตุการณ)์
มใิ ชโ่ ครงสร้างโดยครอบคลุมช่วงก่อน ระหว่าง และ
หลัง ซึ่งมุ่งเน้นในการลดผลกระทบทั้งชีวิตและ การบัญชาการส่วนหน้า (Command
ทรพั ยส์ ิน Post) เ ป ็ น บ ร ิ ห า ร จ ั ด ก า ร เ ห ต ุ ก า ร ณ ์ โ ด ย
การบัญชาการเหตุการณ์ ณ จุดเกิดเหตุ โดยผู้ที่มี
การเตือนภัยล่วงหน้า (Early Warning) ความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน หรือชำนาญใน
การให้ข้อมูลข่าวสารที่เป็นประโยชน์และเท่าทันตอ่ ว ิ ก ฤ ต ก า ร ณ ์ น ั ้ น ๆ ไ ม ่ จ ำ เ ป ็ น ต ้ อ ง เ ป็ น
สถานการณ์ เพื่อโน้มน้าวให้ประชาชนในพื้นที่เสี่ยง ผู้บัญชาการเหตุการณ์ตามกฎหมาย อาทิ หัวหน้า
มีพฤติกรรมในเชิงป้องกัน อาทิ อพยพไปยังพื้นท่ี ชุดดบั เพลิง หวั หนา้ ทีมกูช้ ีพกูภ้ ยั เป็นต้น
ปลอดภยั เปน็ ตน้

การฟื้นฟู (Recovery) การปรับสภาพ ขดี ความสามารถและศักยภาพ (Capacity)
ระบบสาธารณูปโภค การดำรงชีพ และสภาวะวิถี ความสามารถท่จี ำกระทำการอยา่ งใดอย่างหน่ึงหรือ
ชีวิตความเป็นอยู่ของชุมชนที่ได้รับผลกระทบให้ ความสามารถท่ีอาจพฒั นาตอ่ ยอดเพ่ือตอบสนองต่อ
กลับสู่ภาวะปกติ และพัฒนาให้ดียิ่งขึ้นตามความ สถานการณ์วิกฤตได้อย่างรวดเร็ว แม่นยำ และ
เหมาะสม (โปรดศึกษาการฟื้นฟูอย่างยั่งยืน เท่าทันต่อความซบั ซอ้ นของสถานการณ์
เพิม่ เติม)
ความเสียหาย (Damage) ทรัพย์สินทาง
การลดความเสยี่ งจากภัยพิบัติ (Disaster กายภาพ อาทิ อาคารและส่วนประกอบโครงสร้าง
Risk Reduction) แนวคิดและวิธีปฏิบัติในการลด พื้นฐาน สินค้า และทรัพยากรธรรมชาติ ที่ถูก
โอกาสที่จะได้รับผลกระทบในทางลบจากภัย ทำลาย หรือได้รับความเสียหายระหว่าง หรือหลัง
ประเภทตา่ ง ๆ ผา่ นความพยายามอยา่ งเป็นระบบที่ เหตุการณ์ในทันที ทั้งนี้ ความเสียหายจะถูกวัดใน
วิเคราะห์และบริหารจัดการปัจจัยที่เป็นสาเหตุและ เชิงกายภาพและคำนวณดว้ ยมูลค่าทดแทนเป็นเงนิ
ผลกระทบของภัย เพื่อดำเนินนโยบาย หรือ
มาตรการในการลดความล่อแหลม ลดปจั จัยท่ีทำให้ ผู้บัญชาการณ์เหตุการณ์ (Incident
เกิดความเปราะบาง และเพิ่มศักยภาพในการ Commander) บุคคลที่มีหน้าที่รับผิดชอบการ
ตอบสนองต่อสถานการณ์ ตลอดจนป้องกันความ ดำเนินกิจกรรมทั้งหมดที่เกี่ยวข้องกับวิกฤตการณ์ที่
เสย่ี งในอนาคต เกิดขึ้น และอำนวยการ สั่งการ หรือตอบสนองต่อ
การจัดการเหตุการณใ์ นภาพรวม
การอพยพ (Evacuation) การเคลอ่ื นยา้ ย
การกระจาย และการนำประชาชนในพน้ื ทเ่ี ส่ียงหรือ เอกภาพในการบัญชาการ (Unity of
ได้รับผลกระทบออกจากพื้นที่อันตรายไปยังพื้นท่ี Command) หลักการของการบัญชา การ ที่
ปลอดภัยอย่างเป็นระบบขั้นตอนและมีการกำกับ กำหนดให้แต่ละบุคคลทำหน้าที่ตอบสนองต่อ
ดูแล และรับรองดูแลตามหลกั มนษุ ยชน วิกฤตการณ์จะได้รับมอบหมายให้อยู่ภายใต้ผู้
ควบคุมดูแลเพียง 1 คนเท่านั้น แม้ว่าแต่ละบุคคล
ขั้นตอนปฏิบัติมาตรฐาน (Standard จากมาจากตา่ งหนว่ ยงานกต็ าม
Operating Procedures) วิธีการที่ได้กำหนด
หรือจัดทำข้ึน เพื่อเป็นมาตรฐานกลางในการ MACs (Multi-Agency Coordinating
ปฏิบัติงานของเจ้าหน้าท่ีให้สามารถทำงานสอด System) รปู แบบการทำงานทีร่ วมหน่วยงานต่าง ๆ
ประสานอยา่ งเปน็ เอกภาพ ที่ไม่ขึ้นตรงต่อสายบังคับบัญชาการตามกฎหมาย
เ ข ้ า ม า บ ร ิ ห า ร จ ั ด ก า ร ร ่ ว ม ก ั น โ ด ย ม ี เ จ ้ า ห น ้ า ที่
ข่าวสาร (Intelligence) ข้อเท็จจริงหรือ ประสานงาน (Liaison Officer) รับผิดชอบในการ
ข ่ า ว ส า ร ท ี ่ เ ก ี ่ ย ว ก ั บ เ ห ตุ ฉ ุ ก เ ฉ ิ น ท ี ่ เ ก ิ ด ข ึ ้ น เ ป็ น จดั การแลกเปล่ียนข้อมลู ข่าวสารซึ่งอาจกำหนดเป็น
องค์ประกอบที่สำคัญของการบัญชาการเหตุการณ์ คณะทำงานทปี่ ระกอบดว้ ยตวั แทนตา่ ง ๆ ได้
เป็นภารกิจของส่วนแผนงานที่มุ่งไปที่ข่าวสารใน
เหตุวกิ ฤตการณ์

ก า ร บ ร ิ ห า ร จ ั ด ก า ร ว ิ ก ฤ ต ก า ร ณ ์ น้ั น • ก า ร บ ั ญ ช า ก า ร เ ห ต ุ ก า ร ณ ์ (Incident
ตามแผนการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย Command) ห ม า ย ถ ึ ง โ ค ร ง ส ร ้ า ง ก า ร
แห่งชาติ พ.ศ. 2564 - 2570 กำหนดให้ใช้ระบบ บัญชาการพื้นฐานที่มี ผู้บัญชาการเหตุการณ์
บัญช าการเหตุการ ณ์ (Incident Command เพียงผู้เดียว ในการรับผิดชอบการบริหาร
System: ICS) เป็นระบบมาตรฐานของประเทศไทย จัดการเหตกุ ารณ์ในภาพรวม
ในการจัดการในภาวะฉุกเฉิน โดยถือเป็นมาตรฐาน
กลางในการใช้เป็นเครื่องมือสำหรับอำนวยการ • การบัญชาการร่วม (Unified Command)
สั่งการ ควบคุม และประสานความร่วมมือของ หมายถึง การจัดการเหตุการณ์ที่มีหน่วยงาน
แต่ละหน่วยงานงานในการบริหารจัดการ เกี่ยวข้องตั้งแต่ 2 หน่วยงานขึ้นไป โดย
ภาวะฉุกเฉินและภาวะวิกฤต อีกทั้ง ยังเป็น รับผิดชอบในพื้นที่ทับซ้อนกันให้สามารถ
ระบบปฏิบัติการในการระดมทรัพยากรไปยังพื้นท่ี ปฏิบัติงาน ประสานแผนการทำงาน และ
เกดิ เหตุ เพ่ือปกปอ้ งชวี ิต ทรัพย์สิน และส่งิ แวดล้อม ประสานทรัพยากรในพื้นที่เกิดเหตุร่วมกันได้
ให้เป็นไปอย่างเอกภาพ ซึ่งประเทศไทยนั้น บนจดุ มุ่งหมายของกลยทุ ธแ์ ละยทุ ธวธิ เี ดยี วกัน
ประยุกต์ใช้ระบบบัญชาการเหตุการณ์มาจาก o สำหรับเหตุการณ์ที่ไม่รุนแรง หรือ
ตัวแบบของประเทศสหรฐั อเมรกิ า เร่งด่วนมาก ให้หัวหน้าหน่วยงานหรือ
หัวหน้าชุดปฏิบัติการที่มีความ
ระบบบัญชาการเหตุการณ์ (Incident เชี่ยวชาญในวิกฤตการณ์นั้นๆ ซ่ึง
Command System: ICS) จึงถือเป็นเครื่องมือที่ เข้าถึงจุดเกิดเหตุก่อน บัญชาการ
สำคัญและจำเป็นที่หน่วยงานที่มีส่วนเกี่ยวข้องต่อ เหตุการณ์ไปพลางก่อน ตามหลักการ
การบริหารจัดการภาวะฉกุ เฉนิ ตลอดจนวิกฤตการณ์ บัญชาการส่วนหน้า (Command
ต้องมีความเข้าใจ เพอื่ ให้การปฏิบัติการในสถานการณ์ Post) จนกว่าผู้บัญชาการเหตุการณ์
เร่งด่วนสามารถทำงานสอดประสานกันภายใต้แนว ตามกฎหมายจะเข้าอำนวยการ
ปฏิบัติและมาตรฐานที่สอดรับซึ่งกันและกัน เหตกุ ารณต์ ามหนา้ ท่ตี ่อไป
อย่างมเี อกภาพ
• เป้าประสงค์สำคัญของระบบฯ (1) ความ
ปลอดภัยของเจ้าหน้าที่ปฏิบัติงานและ
ผูป้ ระสบภยั (2) บรรลุเป้าหมายของการจัดการ
ภาวะฉุกเฉนิ (3) ใช้ทรัพยากรในการปฏิบัติงาน
ใหเ้ กิดประโยชน์และความค้มุ ค่าสูงสดุ

• ทีป่ รึกษา คณะทป่ี รกึ ษา และผเู้ ชี่ยวชาญ • ศูนย์ข้อมูลประชาสัมพันธ์ร่วม มีหน้าที่สำคัญใน
มีหน้าทีส่ ำคญั ในการใหข้ ้อเสนอแนะ คำแนะนำ การประสานข้อมูลเหตุการณ์กับภาคส่วนต่างๆ
ข้อมูลทางวิชาการ ตลอดจนการประเมินและ เพื่อสื่อสารและประชาสัมพันธ์ข้อมูลกับสาธารณะ
คาดการณ์แนวโน้มสถานการณ์และเทคนิคการ รวมทั้งปฏิบัติการทางจิตวิทยามวลชนในภาวะ
ปฏิบัติการ เพื่อควบคุม จำกัด และลดขนาด วกิ ฤตด้วย เช่นเดยี วกัน มีหนา้ ทสี่ ำคญั ดังน้ี
ของวิกฤตการณ์ โดยคำนึงถึงความปลอดภัย o ให้คำแนะนำและเสนอกลยุทธ์การสื่อสาร
ของเจ้าหน้าท่ปี ฏบิ ัติงานเป็นสำคัญ ต่อผ้บู ัญชาการเหตกุ ารณ์
o ติดตาม ตรวจสอบ และประเมินการรับรู้
• ศูนย์ประสานการปฏิบัติ มีหน้าที่สำคัญในการ ของสาธารณะตอ่ วกิ ฤตการณ์
ป ร ะ ส า น ง า น ก ั บ ห น ่ ว ย ง า น ภ า ย น อ ก ทั้ ง o รวบรวมข้อมูล บนั ทกึ และจัดทำส่ือ
ภาคเอกชน ประชาสังคม ธุรการ กำลังพล o สร้างความเชื่อมั่นต่อสังคมในการแก้ไข
ตลอดจนด้านการต่างประเทศ (หากจำเป็น) ใน วกิ ฤตการณ์ของกองบญั ชาการเหตกุ ารณ์
กรณที วี่ กิ ฤตการณ์เกยี่ วข้องกบั นานาชาติ o เป็นแหล่งข้อมูลแรกและแหล่งข้อมูล
ท่ดี ที สี่ ดุ ในภาวะวิกฤต

เมื่อเกิดสถานการณ์ภาวะฉุกเฉินขนาด สำหรับ สปฉ. 16 การประชาสัมพันธ์และการ
ร้ายแรง กองบัญชาการป้องกันและบรรเทาสาธารณ จดั การขอ้ มูลขา่ วสาร มขี อบเขตหนา้ ที่สำคัญ ดงั นี้
ภัยแห่งชาติจะสถาปนากลไก การสนับสนุนการ
ปฏิบัติงานในภาวะฉุกเฉิน (สปฉ.) ขึ้นมาตามความ 1. ประชาสัมพันธ์และให้ข้อมูลข่าวสารแก่
จำเป็น เพื่อเอื้ออำนวยให้การประสานงานระหว่าง ประชาชนเกีย่ วกับภาวะฉกุ เฉิน วิกฤตการณ์
ส่วนราชการและหนว่ ยงานทมี่ ีหน้าที่ความรับผิดชอบ หรอื ภยั คกุ คามท่กี ำลงั เกิดข้ึนอย่างรวดเร็ว
ภารกิจเฉพาะด้านเป็นการเฉพาะ โดยประกอบด้วย
18 ส่วนงาน (ไม่จำเป็นต้องสถาปนาครบทุกส่วนงาน 2. เผยแพร่ข้อมูลและความรู้ที่ถูกต้อง
ขนึ้ กบั ความจำเปน็ ของสถานการณ์) ดังน้ี เพื่อเตรียมพร้อมรับมือสถานการณ์ให้แก่
สปฉ. 1 คมนาคม ประชาชนอย่างเท่าทัน เมื่อตรวจพบ
สปฉ. 2 เทคโนโลยีสารสนเทศและการสอื่ สาร สัญญาณทภี่ าวะฉกุ เฉนิ กำลังขยายตวั สู่วิกฤต
สปฉ. 3 สาธารณปู โภคและโครงสรา้ งพนื้ ฐาน
สปฉ. 4 ผจญเพลิง 3. จัดตั้งศูนย์ข้อมูลประชาสัมพันธ์ร่วม
สปฉ. 5 จดั การในภาวะฉุกเฉิน (Joint Information Center: JIC) เ พ่ื อ
สปฉ. 6 สวสั ดกิ ารสงั คมและความมัน่ คงของมนุษย์ ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางการแลกเปลี่ยน
สปฉ. 7 สนับสนุนทรัพยากรทางทหาร ข้อมูล ข่าวสาร ระหว่างส่วนราชการ
สปฉ. 8 การแพทยแ์ ละสาธารณสุข หน่วยงาน ภาคเอกชน และสื่อมวลชนทั้งใน
สปฉ. 9 การคน้ หาและกูภ้ ัย ประเทศและต่างประเทศ
สปฉ. 10 เคมี วตั ถอุ นั ตราย และกมั มันตรงั สี
สปฉ. 11 การเกษตร 4. กำหนดมาตรการตอบสนองต่อวกิ ฤตการณ์
สปฉ. 12 พลังงาน ป้องกัน ข่าวลือ ข่าวเท็จ และข้อมูลท่ี
สปฉ. 13 รักษาความสงบเรียบรอ้ ย นำไปสู่ความตระหนก แตกตื่น และบั่น
สปฉ. 14 การฟ้นื ฟเู ศรษฐกิจ การศึกษา วฒั นธรรม ทอนความเชื่อมั่นในการบริหารจัดการ
สปฉ. 15 การต่างประเทศ วกิ ฤต
สปฉ. 16 การประชาสมั พนั ธ์และการจัดการ
สำหรับกรุงเทพมหานคร (กทม.) กำหนดให้
ข้อมลู ข่าวสาร สำนักงานประชาสัมพันธ์เป็นหน่วยงานแกนนำ
สปฉ. 17 ทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละสง่ิ แวดลอ้ ม หลักในการประสานการปฏิบัติระหว่างส่วนราชการ
และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการสนับสนุนการปฏิบตั ิ
สปฉ. 18 งบประมาณและการบรจิ าค ในดา้ นประชาสัมพนั ธแ์ ละการจัดการข้อมลู ข่าวสาร





สถิติสาธารณภัยในพื้นที่กรุงเทพมหานคร อย่างไรก็ดี ผลกระทบจากภัยธรรมชาติ
โดยสำนักป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (2565) อาทิ วาตภัยและอุทกภยั อาจไม่ไดส้ ง่ ผลกระทบใน
บ่งชี้ถึงความเสี่ยงจากภัย (Hazard) ที่สำคัญของ เ ช ิ ง ล บ ข น า ด ใ ห ญ ่ ต ่ อ ก ร ุ ง เ ท พ ม ห า น ค ร ม า ก นั ก
กรุงเทพมหานคร ได้แก่ เพลิงไหม้ เพลิงไหม้หญ้า นอกจากนี้ ความเสี่ยงอาคารถล่ม สารเคมีรั่วไหล
และขยะ และไฟฟ้าลัดวงจร มีความถี่ในการเกิด และอัตวินิบาตกรรมมีแนวโน้มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง
เหตุการณ์สูงที่สุดซึ่งมีแนวโน้มนำไปสู่เหตุการณ์ นับตั้งแต่ ปี พ.ศ. 2558 เป็นต้น กรุงเทพมหานคร
เพลงิ ไหมข้ นาดใหญ่ได้ จึงควรเฝ้าระวังและใส่ใจในเหตุการณ์เหล่านี้ด้วย
เชน่ เดียวกัน

เมื่อพิจารณาจากความสูงเมื่อเทียบกับ นอกเหนือจากพื้นท่ี ซึ่งตั้งอยู่ในพื้นที่
ระดับน้ำทะเลของกรุงเทพมหานครนั้น พบว่า ลุ่มต่ำหรือใกล้ชายฝัง่ ทะเลซึง่ ต่ำกวา่ ระดับน้ำทะเล
กรุงเทพมหานครมีระดับความสูงโดยเฉลี่ยต่ำกว่า พบว่า ในพื้นท่ีซึ่งตั้งอยู่ใกล้แม่น้ำขนาดใหญ่
ระดับน้ำทะเลประมาณ 0.5 - 1.0 เมตร โดยเฉพาะแม่น้ำเจ้าพระยานั้นถือว่ามีความเสี่ยง
ต่อการเกิดอุทกภัย หรือน้ำล้นตลิ่งอย่างฉับพลนั ได้
จากภาพสะท้อนให้เห็นว่าพื้นที่บริเวณ จากกรณีน้ำทะเลหนุนสูง โดยปรากฏในเขตต่าง ๆ
ทางตะวันออกเฉียงใต้ของกรุงเทพมหานครนั้นมี ดังน้ี
แนวโน้มความสูงโดยเฉลี่ยต่ำกว่าระดับน้ำทะเล
ประมาณ 0.5 เมตร โดยปรากฏในเขตตา่ ง ๆ ดังนี้ 1. เขตบางรัก
2. เขตดสุ ิต
1. เขตลาดกระบงั 3. เขตบางพลดั
2. เขตประเวศ 4. เขตบางซอ่ื
3. เขตบางนา 5. เขตราษฎร์บูรณะ
4. เขตพระโขนง อย่างไรก็ดี ความล่อแหลมต่ออุทกภัยใน
5. เขตหนองจอก แต่ละพื้นท่ียังมีปัจจัยอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องด้วย อาทิ
6. เขตมนี บุรี การใชป้ ระโยชน์ที่ดิน ระบบระบายน้ำ เป็นต้น
7. เขตคลองสามวา

หนึ่งในบทเรียนที่สำคัญของการบริหาร ในขณะที่พื้นที่ซึ่งได้รับความเสียหายจาก
จดั การความเสี่ยงภัยพิบัติในพ้ืนที่กรุงเทพมหานคร มวลน้ำจากทางเหนือซึ่งมีความเสียหายมากกว่า
คือ เหตุการณ์อุทกภัย พ.ศ. 2554 ที่พบว่า ร้อยละ 20 ของพื้นท่ี มีจำนวน 9 เขต ได้แก่
มีเพียง 12 เขตเท่านั้นที่ได้รับผลกระทบจาก เ ข ต ป ร ะ เ ว ศ เ ข ต ค ั น น า ย า ว เ ข ต ม ี น บ ุ รี
เหตุการณ์น้อยมาก ประกอบด้วย เขตทุ่งครุ เขตลาดกระบัง เขตหนองจอก เขตสะพานสูง
เขตราษฎร์บูรณะ เขตคลองสาน เขตป้อมปราบ เขตลาดพรา้ ว เขตบางกอกนอ้ ย และเขตบางบอน
ศตั รูพา่ ย เขตราชเทวี เขตวงั ทองหลาง เขตพญาไท
เขตวัฒนา เขตสาทร เขตสวนหลวง เขตปทุมวัน และ พื้นที่ซึ่งได้รับผลกระทบมากที่สุด
และเขตบางนา ประกอบด้วย 12 เขต ได้แก่ เขตตลิ่งชัน
เขตทวีวัฒนา เขตบางพลัด เขตบางแค
นอกจากนี้ ผลการศึกษาทางวิชาการบ่งช้ี เขตภาษีเจริญ เขตหนองแขม เขตดอนเมือง
ว่า มีจำนวน 9 เขต ที่ได้รับผลกระทบจากการข้ึน เขตบางเขน เขตสายไหม เขตหลักสี่ เขตจตุจักร
ลงของระดับน้ำในแม่น้ำเจ้าพระยา ประกอบด้วย และเขตคลองสามวา
เขตพระนคร เขตดุสิต เขตสัมพันธวงศ์ เขตบางรัก
เขตบางคอแหลม เขตคลองเตย เขตยานนาวา
เขตพระโขนง และเขตบางซือ่

ข ้ อ ม ู ล ก า ร ช ุ ม น ุ ม ส า ธ า ร ณ ะ ท ี ่ เ ก ิ ด ข ึ ้ น ใ น พ ื ้ น ท่ี
กรุงเทพมหานคร โดยแอมเนสตี้ อินเตอร์เนชั่นแนล
ประเทศไทย (2565) บ่งชี้ว่า นับตั้งแต่ปี 2562 มีการชุมนุม
สาธารณะในรูปแบบต่าง ๆ เกิดขึ้นในกรุงเทพมหานครแล้ว
ไม่น้อยกว่า 548 ครั้ง โดยร้อยละ 39 เป็นการชุมนุม
เชิงสัญลกั ษณ์ อาทิ การยืนแสดงสญั ลกั ษณ์ ณ สถานท่ีทำการ
ภาครัฐหรือตัวแทนองค์การระหว่างประเทศ นอกจากน้ี
ร้อยละ 32 เป็นการชุมนุมโดยการจัดคาร์ม็อบ และ
รอ้ ยละ 4 มีการสลายการชุมนมุ โดยรัฐ

ในส่วนของพื้นที่ซึ่งมีการกระจุกตัวของกิจกรรมการ
ชุมนุมสาธารณะ พบว่า ส่วนใหญ่กระจุกตัวในพื้นที่กลุ่มเขต
กรุงเทพกลาง อาทิ พระนคร ดินแดง ตลอดจนกลุ่ม
กรุงเทพใต้ อาทิ ปทุมวัน บางรัก วัฒนา คลองเตย เป็นต้น
โดยสว่ นใหญม่ ักจัดขึน้ ในช่วงเดอื นเมษายนและสงิ หาคม

การทบทวนบรบิ ทความเส่ยี งในมิตขิ องความ เมอ่ื พิจารณาการกระจายตวั ของเหตุการณ์
ปลอดภัยของเมืองที่ปรากฏในการศึกษาการจัดทำ การก่อการร้ายและเหตุระเบิดในระดับเขตน้ัน
ผังเมืองรวมกรุงเทพมหานคร (ปรับปรุงครั้งที่ 4) ปรากฎให้เห็นอย่างน้อย 7 เขต ประกอบด้วย
บ่งชี้ให้เห็นว่าในระหว่างปี พ.ศ. 2549 - 2559
สะท้อนให้เห็นถึงการกระจายตัวของเหตุการณ์การ 1. เขตจตจุ ักร
ก่อการร้ายและเหตุระเบิดในรูปแบบต่าง ๆ โดยใน 2. เขตพญาไท
ตลอด 10 ปีที่ผ่านมา ปรากฏให้เห็นเหตุการณ์ 3. เขตพระนคร
ก า ร ก ่ อ ก า ร ร ้ า ย แ ล ะ เ ห ต ุ ร ะ เ บ ิ ด โ ด ย เ ฉ ล่ี ย 4. เขตดนิ แดง
3 ปี/เหตุการณ์ ทั้งนี้ ปัจจัยที่นำไปสู่เหตุการณ์ฯ น้ัน 5. เขตดอนเมือง
มีตัวแปรที่ไม่อาจควบคุมได้อย่างชัดเจน จำเป็นต้อง 6. เขตตล่ิงชัน
พึ่งพาการแจ้งเตือนโดยหน่วยงานด้านความมั่นคง 7. เขตบางบอน
ข่าวกรอง และตำรวจ ทั้งนี้ สถิติการเกิดเหตุการณ์ฯ อาจไม่
เกิดขึ้นในพื้นที่เดิม หรือเขตเดิมเสมอไป ควร
ทบทวนความเสีย่ งอย่างสมำ่ เสมอ

กรุงเทพมหานครถือว่าเผชิญความท้าทายจาก นอกจากนี้ เมื่อพิจารณาการเกิดอัคคีภัยซ้ำ
การได้รับผลกระทบจากอัคคีภัยในรูปแบบต่าง ๆ ในระดับเขต พบว่า ส่วนใหญ่แล้วอัคคีภัยใน
มาโดยตลอด ซึ่งหากพิจารณาสถิติการเกิดเหตุการณ์ กรุงเทพมหานครกระจายตัวเกือบทุกกลุ่มเขต
อัคคีภัย พบว่า อัคคีภัยจำนวนมาก มีสาเหตุ พื้นทซี่ ่ึงมีความหนาแน่นของอาคารและท่อี ยู่อาศัยมัก
ที่เชื่อมโยงกับไฟฟ้าลัดวงจร หรือระบบไฟฟ้าในที่อยู่ มีแนวโน้มเกิดอัคคีภัยในรอบปีสูงกว่าเขตชานเมือง
อาศัย ตลอดจนอาคารพาณิชย์ที่มีสภาพทรุดโทรม ได้แก่ เขตจตุจักร เขตวัฒนา เขตคลองเตย
จากการใช้งานเป็นเวลานานและขาดการบำรุงรักษาท่ี เขตลาดพร้าว เขตมีนบุรี เขตบางขุนเทียน
เพียงพอ ดังแสดงให้เห็นในภาพที่ชี้ให้เห็นถึงการ เขตบางกะปิ เขตพญาไท เขตดินแดง และ
กระจายตัวของอัคคภี ัยท่ีเกดิ ขน้ึ ได้ทว่ั กรุงเทพมหานคร เขตหว้ ยขวาง

เมือ่ เกดิ หรอื คาดว่าจะเกิดสาธารณภัยข้ึน ให้ผู้อำนวยการเขต
เป็นผู้ควบคุม สั่งการ และอำนวยการ จัดตั้งศูนย์บัญชาการเหตุการณ์
สำนักงานเขต เพอ่ื ตอบสนองต่อสถานการณ์จนกว่าจะกลบั สภู่ าวะปกติ
เวน้ แตส่ ถานการณ์มคี วามรุนแรง ซบั ซอ้ น หรือขยายผลเปน็ วงกว้างจน
มีการยกระดับสาธารณภัยเป็นระดับที่ 2 ซึ่งมีผู้ว่าราชการกรุงเทพ-
มหานครเปน็ ผูอ้ ำนวยการฯ ศูนยบ์ ญั ชาการเหตุการณ์กรงุ เทพมหานคร
ให้ผู้อำนวยการเขตอำนวยการในระดับพื้นท่ีให้ปฏิบัติการและการ
ประสานการปฏิบัติระหว่างหน่วยงานต่าง ๆ ในพื้นที่เป็นไปอย่างมี
เอกภาพ รวดเร็ว และเท่าทนั ต่อสถานการณ์



ให้พิจารณาการตอบสนองต่อสถานการณ์ของกลไกการจัดการในภาวะฉุกเฉิน
ที่มีอยู่เดิมในพื้นท่ี อาทิ การกู้ชีพกู้ภัย ผจญเพลิง การปฐมพยาบาล ว่าสามารถ
จัดการไดแ้ ละควบคมุ ให้สถานการณอ์ ยู่ในขอบเขตจำกัดได้อย่างเท่าทนั

หากเงอื่ นไขสถานการณ์
เขา้ ข่ายมากกว่า 5 ข้อ ให้
ผ้อู ำนวยการเขตพจิ ารณา
สถาปนาศนู ยข์ ้อมลู สือ่ สาร
ประชาสมั พันธร์ ่วม (Joint
Information Center : JIC)

ให้ผู้อำนวยการพิจารณาจัดโครงการศูนย์ฯให้สอดคล้องกับเหตุการณ์ และ
ความจำเปน็ โดยเขตไม่จำเปน็ ตอ้ งยดึ โยงตามระดบั สาธารณภยั ในพืน้ ท่ีเสมอไป

เจ้าหน้าที่ปฏิบัติงานไม่เกิน 5 คน พิจารณาใช้เม่ือ
เหตกุ ารณ์เทียบเทา่ สาธารณภัยระดบั 1 หรอื ใกล้เคียง

เจ้าหน้าที่ปฏิบัติงานไม่เกิน 10 คน พิจารณาใช้เมื่อ
เหตกุ ารณ์เทียบเทา่ สาธารณภยั ระดบั 1-2 มแี นวโน้มรนุ แรง
ขยายผลเป็นวงกวา้ งในระดับเมอื ง หรือพ้นื ท่ีใกล้เคยี ง

▪ ควรเป็นบุคคลที่มีความคล่องตัวในการเข้า เจ้าหน้าที่ปฏิบัติงาน 10 - 20 คน พิจารณาใช้เมื่อ
ปฏิบัติงานในภาวะวิกฤต ถิ่นพำนักควรอยู่ เหตุการณ์เทียบเท่าสาธารณภัยระดับ 2-3 ผลกระทบใน
ใ น ร ั ศ ม ี เ ด ิ น ท า ง ถ ึ ง ส ำ น ั ก ง า น เ ข ต ห รื อ วงกวา้ งในระดบั เมอื ง ประชาชนได้รบั ผลกระทบจำนวนมาก
ศาลาว่าการฯ กทม. ไม่เกนิ 30 นาที เจ้าหน้าที่ปฏิบัติงาน 20 - 25 คน พิจารณาใช้เม่ือ
เหตุการณ์เทียบเท่าสาธารณภัยระดับ 3-4 ผลกระทบทั้ง
▪ ไม่ควรเป็นบุคคลที่มีความรับผิดชอบผู้ดูแล ระดับเมือง หรือประเทศ ได้รับความสนใจในระดับ
ปว่ ยติดเตียง หรือเลยี้ งดูเดก็ แรกเกดิ นานาชาติ

▪ พัฒนา เสนอแนะ และจัดทำกลยุทธ์ในการ ▪ บันทึกภาพนิ่ง ภาพเคลื่อนไหว หรือถ่ายทอดสด
สร้างการรบั รู้และสื่อสารสาธารณะในนามของ ของวิกฤตการณ์เพื่อเผยแพรผ่ า่ นช่องทางส่อื สาร
ศนู ยบ์ ัญชาการเหตกุ ารณ์ ส่อื มวลชน ตลอดจนการสนับสนนุ การปฏบิ ตั งิ าน

▪ ให้คำแนะนำต่อผู้บัญชาการเหตุการณ์และ ▪ กระจายข้อมูลข่าวสารของสถานการณ์ให้
ศูนย์บัญชาการเหตุการณ์ในประเด็นที่อาจ หน่วยงานที่ร่วมปฏิบัติงานและผู้มีส่วนได้ส่วน
สง่ ผลกระทบตอ่ การปฏิบตั ิงานและความไว้เนื้อ เสียไดร้ บั รู้และเข้าใจต่อสถานการณ์อย่างถูกต้อง
เชอื่ ใจต่อการจดั การวิกฤตการณ์ ตรงกับข้อเท็จจริง และลดความขัดแย้งด้าน
ข้อมูลขา่ วสาร รวมทั้งข่าวเทจ็
▪ ตรวจสอบ รับฟัง และประเมินทัศนคติ
ตลอดจนการรับรขู้ องสาธารณชนต่อวิกฤต ▪ ต้องเป็นแหล่งข้อมูลแรกและแหล่งข้อมูลท่ี
ด ี ท ี ่ ส ุ ด แ ก ่ ส า ธ า ร ณ ช น แ ล ะ ศ ู น ย์ บ ั ญ ช า ก า ร
▪ รวบรวมข้อมูลข่าวสารที่เกี่ยวข้องกับ เหตกุ ารณ์
สถานการณว์ กิ ฤต

เหมาะสำหรับสถานการณ์ที่อยู่ในขอบเขตศักยภาพของสำนักงานเขต โดยใช้เจ้าหน้าที่ปฏิบัติงานไม่เกิน
5 คนในการเปิดใชง้ านศูนย์ เน้นพิจารณาใช้เม่ือเหตกุ ารณเ์ ทยี บเท่าสาธารณภยั ระดับ 1 หรอื ขนาดใกล้เคยี ง

▪ ปฏบิ ัตกิ ารด้านการขา่ ว รวบรวม ▪ จดั ทำข่าว (เขยี นขา่ ว) ท่ีสะท้อน ▪ อำนวยความสะดวกการ
ขอ้ เท็จจรงิ ท้ังจากแหล่งข่าวใน ถึงข้อเท็จจริงของสถานการณ์ สื่อมวลชนและชุมชนสัมพันธ์
ระดบั พืน้ ที่ ผู้ปฏบิ ัติงาน และ การจดั การท่เี กดิ ข้นึ และการ
อาจรวมถึงความคบื หน้าในการ ดำเนนิ การของศนู ย์บญั ชาการ ▪ ประสานงานสือ่ มวลชน
จดั การสถานการณจ์ าก เหตุการณ์ เครอื ขา่ ยประชาสมั พันธ์ และ
ผ้บู ัญชาการสว่ นหนา้ นกั ประชาสัมพันธ์ของสำนัก/
▪ รวบรวมภาพน่งิ ภาพเคลอ่ื นไหว สำนักงานเขต
▪ จดั ทำบอรด์ แสดงข้อมลู ขา่ วสาร และ/หรือ การถา่ ยทอดสด
(Status Board) เพ่ือสนับสนนุ ของศนู ย์บัญชาการเหตุการณ์ ▪ จดั การสอ่ื สงั คมออนไลน์
การตดั สนิ ใจของศูนย์บัญชาการ ▪ สนับสนนุ งานโฆษกของ
เหตุการณ์ ▪ บรหิ ารจดั การภารกจิ ดา้ นการ
ประชาสมั พันธ์ใหต้ อบสนองตอ่ กรงุ เทพมหานคร หรอื โฆษก
▪ ตรวจสอบและวเิ คราะหส์ ือ่ การอำนวยการของผบู้ ญั ชาการ ของสำนักงานเขต หรอื ผทู้ ่ี
เหตกุ ารณ์ ไดร้ ับมอบหมายเป็นโฆษกของ
สถานการณ์

เหมาะสำหรบั สถานการณ์ที่อยู่ในขอบเขตศักยภาพของสำนกั งานเขตและอาศัยทรัพยากรจากสำนักส่วนกลาง
อยา่ งต่อเนอ่ื ง โดยใชเ้ จ้าหนา้ ที่ปฏิบัตงิ านไม่เกนิ 10 คนในการเปดิ ใชง้ านศนู ย์ วกิ ฤตการณ์ขยายผลเป็นวงกว้าง

▪ ปฏิบัตกิ ารด้านการขา่ ว รวบรวม ▪ จัดทำขา่ ว (เขยี นขา่ ว) ที่สะท้อน ▪ อำนวยความสะดวกการ
ข้อเทจ็ จริงทั้งจากแหล่งขา่ วใน ถึงข้อเท็จจริงของสถานการณ์ สอ่ื มวลชนและชมุ ชนสมั พนั ธ์
ระดบั พ้ืนที่ ผู้ปฏิบัตงิ าน และ การจัดการที่เกิดขึ้น และการ
อาจรวมถงึ ความคืบหน้าในการ ดำเนินการของศูนย์บัญชาการ ▪ ประสานงานส่อื มวลชน
จัดการสถานการณ์จาก เหตุการณ์ เครือข่ายประชาสมั พันธ์ และ
ผูบ้ ญั ชาการสว่ นหนา้ นกั ประชาสัมพันธข์ องสำนัก/
▪ รวบรวมภาพนิ่ง ภาพเคลื่อนไหว สำนกั งานเขต
▪ จัดทำบอรด์ แสดงข้อมลู ขา่ วสาร และ/หรือการถ่ายทอดสดของ
(Status Board) เพื่อสนับสนนุ ศูนย์บญั ชาการเหตกุ ารณ์ ▪ จดั การส่ือสังคมออนไลน์
การตัดสนิ ใจของกองบัญชา ▪ สนับสนนุ งานโฆษกของ
การเหตุการณ์ ▪ บริหารจัดการภารกิจด้านการ
ประชาสัมพันธ์ให้ตอบสนองต่อ กรุงเทพมหานคร หรอื
▪ ตรวจสอบและวเิ คราะหส์ ือ่ การอำนวยการของผู้บัญชาการ โฆษกของสำนกั งานเขต หรอื
▪ ตอบสนองต่อข่าวลอื /ข่าวเท็จ เหตกุ ารณ์ ผู้ท่ีไดร้ ับมอบหมายเป็นโฆษก
ของสถานการณ์

เหมาะสำหรับสถานการณ์ทีอ่ ยูใ่ นเกนิ ศักยภาพของสำนกั งานเขตและใช้ศักยภาพ โดยใช้เจ้าหน้าที่ปฏิบัติงาน
ไมเ่ กนิ 10-20 คน ในการเปิดใช้งานศนู ย์ วิกฤตการณข์ ยายผลเป็นวงกว้าง ประชาชนไดร้ ับผลกระทบจำนวนมาก

▪ ปฏิบัติการด้านการข่าว ▪ จัดทำข่าว (เขียนข่าว) ที่ ▪ อำนวยความสะดวก ▪ ปฏิบัติการด้านชุมชน
รวบรวมข้อเท็จจริงทั้งจาก สะท้อนถึงข้อเท็จจริงของ การส่ือมวลชนสัมพนั ธ์ สัมพันธ์ร่วมกับฝ่าย

แหล่งข่าวในระดับพื้นท่ี สถานการณ์ การจัดการท่ี ▪ ประสานงานสอื่ มวลชน พ ั ฒ น า ส ั ง ค ม ห รื อ
ผู้ปฏิบัติงาน และอาจรวมถึง เกิดขึ้น และการดำเนินการ เครอื ขา่ ย
ความคืบหน้าในการจัดการ ของศนู ย์บญั ชาการเหตกุ ารณ์ ประชาสมั พนั ธ์ เ ค ร ื อ ข ่ า ย ใ น ร ะ ดั บ

สถานการณ์จากผู้บัญชาการ ▪ รวบรวมภาพน่ิง พ้นื ท่ี

ส่วนหน้า ภาพเคลื่อนไหว และ/หรอื ▪ ดแู ลสือ่ สังคมออนไลน์ ▪ สนบั สนนุ งานชมชุ น
▪ สนบั สนนุ งานโฆษกของ ▪ จัดการส่ือสงั คมออนไลน์
▪ จัดทำบอร์ดแสดงข้อมูล การถ่ายทอดสด ของ
กรุงเทพมหานคร หรือ
ข่าวสาร (Status Board) เพือ่ ศูนย์บญั ชาการเหตกุ ารณ์
โฆษกของสำนกั งานเขต
สนับสนุนการตัดสินใจของ ▪ บริหารจัดการภารกิจด้านการ ห ร ื อ ผ ู ้ ท ี ่ ไ ด ้ รั บ
ศูนย์บญั ชาการเหตุการณ์
ประชาสัมพันธ์ให้ตอบสนอง มอบหมายเป็นโฆษก
▪ ตรวจสอบและวิเคราะห์สื่อ ต่อการอำนวยการของผู้ ของสถานการณ์
ตอบสนองตอ่ ขา่ วลือ/ข่าวเทจ็ บัญชาการเหตกุ ารณ์
▪ ปฏบิ ตั งิ านภาคสนาม

เหมาะสำหรับสถานการณ์ที่อยู่ในขอบเขตที่เกินศักยภาพของกรุงเทพมหานครและจำเป็นต้องใช้ศักยภาพ
และทรัพยากรของหน่วยงานในระดบั ประเทศ โดยใช้เจ้าหน้าที่ปฏิบัติงานไม่เกิน 20-25 คน ในการเปิดใช้งาน
ศนู ยฯ์

▪ ปฏบิ ตั ิการด้านการขา่ ว ▪ จดั ทำข่าว (เขยี นข่าว) ที่ ▪ อำนวยความสะดวก ▪ ปฏิบัติการดา้ นชมุ ชน ▪ รวบรวมข่าวสาร
เชิงลึกในระดบั พนื้ ที่
รวบรวมขอ้ เทจ็ จริงท้ัง สะท้อนถึงขอ้ เทจ็ จริงของ การส่อื มวลชนสมั พันธ์ สัมพนั ธร์ ว่ มกบั ฝา่ ย

จากแหลง่ ขา่ วในระดับ สถานการณ์ การจัดการท่ี ▪ ประสานงาน พัฒนาชมุ ชนและ ▪ สนับสนุนการ

พน้ื ที่ ผปู้ ฏบิ ตั งิ าน และ เกิดขึ้น และการ สอ่ื มวลชน เครือขา่ ย สวสั ดกิ ารสงั คม ปฏบิ ัตงิ านขา่ ว

อาจรวมถงึ ความคืบหน้า ดำเนินการของ ประชาสมั พนั ธ์ ▪ สนบั สนนุ งานชมุ ชน ประชาสัมพนั ธแ์ ก่

ในการจัดการสถานการณ์ ศูนย์บัญชาการเหตุการณ์ ▪ ดูแลสอ่ื สงั คมออนไลน์ ▪ จดั การส่อื สังคม ผูบ้ ญั ชาการ

จากผู้บญั ชาการสว่ นหน้า ▪ รวบรวมภาพนงิ่ ▪ สนับสนุนงานโฆษก ออนไลน์ เหตุการณ์ส่วนหน้า

▪ จัดทำบอรด์ แสดงข้อมูล ภาพเคลือ่ นไหว และ/ ของกรงุ เทพมหานคร ▪ ปฏบิ ัติการพเิ ศษ

ข่าวสาร (Status Board) หรือ การถา่ ยทอดสด หรอื โฆษกของ ตามที่ได้รบั

เพื่อสนบั สนุนการ ของศูนย์บัญชาการ สำนกั งานเขต หรอื มอบหมายจากศูนย์

ตดั สินใจของศูนย์ เหตกุ ารณ์ ผู้ทไ่ี ด้รบั มอบหมาย บญั ชาการ

บัญชาการเหตกุ ารณ์ ▪ บริหารจดั การภารกจิ ดา้ น เปน็ โฆษกของ เหตกุ ารณ์

▪ ตรวจสอบและวเิ คราะห์ การประชาสัมพนั ธใ์ ห้ สถานการณ์

ส่ือตอบสนองต่อขา่ วลือ/ ตอบสนองต่อการ ▪ ปฏิบตั งิ านภาคสนาม

ขา่ วเท็จ อำนวยการของผู้

บญั ชาการเหตกุ ารณ์

▪ หัวหน้าชุดประชาสัมพันธ์และจดั การข่าวสาร (PIO) ▪ ปฏิบัติงานด้านการสื่อสารประชาสัมพันธ์และบริหารจัดการ
มีหน้าท่ีความรับผิดชอบในการบริหารจัดการในการ ข้อมูลขา่ วสารใหแ้ ก่ผู้บัญชาการเหตุการณ์และศูนย์บัญชาการ
จัดทำและเผยแพร่ข้อมูลขา่ วสารเกี่ยวกับเหตุการณ์ เหตกุ ารณ์
ให้แก่สื่อมวลชน ผู้ปฏิบัติงานในเหตุการณ์และ
หนว่ ยงานทีเ่ ก่ียวขอ้ ง รวมท้ังองค์กรตา่ ง ๆ ทเ่ี กยี่ วขอ้ ง ▪ ให้คำแนะนำแก่ผู้บัญชาการเหตุการณ์ในเรื่องของข้อมูล
ข่าวสารและขอ้ กังกลต่าง ๆ ของสถานการณ์
▪ ผู้บัญชาการเหตุการณ์ / ผู้บัญชาการร่วม จำเป็น
ต้องแต่งตั้งหัวหน้าชุดประชาสัมพันธ์และจัดการ ▪ สนับสนุนการจัดทำข้อมูลข่าวสารสาธารณะเมื่อผู้บัญชาการ
ข่าวสาร (PIO) เพื่อให้สามารถเปิดใช้งานศูนย์ เหตุการณ์ / ผบู้ ัญชาการรว่ ม ต้องการข้อมลู ข่าวสาร
ข้อมูลสื่อสารประชาสัมพันธ์ร่วม (JIC) ขับเคลื่อน
การทำงาน และยุติการทำงานของศูนย์ฯ เมื่อ ▪ เข้าร่วมในการบรรยายสรุปสถานการณ์ของผู้บัญชาการ
สถานการณก์ ลับเขา้ สู่ภาวะปกติ เหตกุ ารณ์และเขา้ รว่ มประชุมอน่ื ๆ ท่มี คี วามจำเปน็

▪ ผู้บัญชาการเหตุการณ์ควรพิจารณาแต่งตั้งจาก ▪ นำข้อมูลที่ได้รับการบรรยายสรุปและการประชุมของ
ทักษะความสามารถเป็นหลักและตำแหน่งเป็นรอง ผบู้ ญั ชาการเหตุการณม์ าถ่ายทอดให้เจา้ หน้าท่ขี องศูนย์ข้อมูล
สือ่ สารประชาสมั พนั ธร์ ่วม (JIC) ได้รับทราบอยา่ งทว่ั ถึง

▪ ทำงานอย่างใกล้ชิดกับผู้ประสานงาน เจ้าหน้าที่ด้านความ
ปลอดภยั และเจ้าหนา้ ท่ีฝ่ายความมัน่ คง (หากมี)

รับฟังการบรรยายสรุปสถานการณ์และ ตรวจสอบวา่ ขอ้ มลู ขา่ วสารทไ่ี ดร้ บั การ
ความคืบหน้าจากผลดั ก่อนหนา้ เผยแพรถ่ ึงผมู้ สี ่วนไดส้ ว่ นเสยี ทงั้ ภายในและ
ภายนอกเรยี บรอ้ ยแลว้
แจง้ ใหเ้ จา้ หน้าทป่ี ระจำศนู ย์ JIC ทราบถึง
ลำดับความสำคญั ของงานประจำวันและ ติดตามประเด็นร้องขอจากศนู ย์บญั ชาการ
ภารกิจท่ตี อ้ งดำเนนิ การต่อในผลดั ต่อไป เหตุการณ์ว่าเปน็ “คำขอพิเศษ”
อาทิ บุคคลสำคญั สถานทีส่ ำคญั ปญั หา
พัฒนาและตรวจสอบกลยุทธ์ในการเผยแพร่ เตรง่รดวว่จนสอบความเคลอื่ นไหวของประเดน็ ข้อ
ขอ้ มลู ขา่ วสาร เพอ่ื สนับสนุนในภาพรวม กังวลสาธารณะ ขา่ วลือ และขา่ วเท็จ

ตดิ ตามการดำเนินงานของศนู ย์ JIC เพื่อให้ ตรวจสอบความพร้อมของการแถลงข่าวและ
มัน่ ใจวา่ ดำเนินการตามแผนทกี่ ำหนดไว้ โฆษกเหตุการณ์ ท้ังจากจุดเกิดเหตแุ ละจดุ
แถลงอย่างเปน็ ทางการ
ตรวจสอบใหม้ ่นั ใจว่าพ้ืนท่ีศูนย์ JIC / หนว่ ย
ปฏิบตั ิในพน้ื ท่ี มีทรัพยากรและคนเพียงพอ เป็นตวั แทนของผู้บัญชาการเหตกุ ารณ์และ
ศนู ยบ์ ัญชาการเหตุการณ์ในภารกจิ สำคญั
ข้อมูลขา่ วสารทง้ั หมดของ JIC ทเี่ สนอ
ศูนย์บัญชาการเหตกุ ารณ์ ได้รับอนุมัติจาก ตรวจสอบวา่ งานทง้ั หมดของศนู ย์ JIC ทตี่ อ้ ง
ผู้บญั ชาการฯ เพื่อเผยแพร่เรยี บร้อยแลว้ ประสานงานกับรฐั บาล หนว่ ยงานรฐั สอื่
วา่ เปน็ ไปอยา่ งถูกตอ้ ง ครบถว้ น และทันเวลา
เข้าร่วมประชุมหัวหนา้ ส่วนในกองบัญชาการ
เหตุการณ์และฟังการบรรยายสรปุ เพอ่ื ทราบ ตรวจสอบว่างานของศนู ย์ JIC ทง้ั หมดมีการ
สถานการณแ์ ละการดำเนนิ การส่วนปฏบิ ตั ิ บนั ทึกและเกบ็ รวบรวมทัง้ เอกสารและไฟล์
ตรวจสอบว่าผชู้ ่วยเจ้าหน้าท่ี อเิ ล็กทรอนกิ ส์อย่างครบถว้ นเปน็ ระบบ
ประชาสัมพนั ธด์ า้ นการรวบรวมข่าวสาร
ไดร้ บั ขา่ วสารล่าสุดจากพื้นที่ หรือ จดั ทำรายงานสรุปประจำวันอย่างงา่ ย
หนว่ ยปฏบิ ตั ิในพ้นื ท่ีแลว้ เพ่อื สง่ ต่องานให้ผลดั ต่อไป
(โปรดดูในหนา้ ถัดไป)



ให้หวั หนา้ ชดุ ประชาสมั พนั ธแ์ ละ
จดั การขา่ วสาร (PIO) จดั ตงั้ ชดุ

ปฏิบตั กิ ารโดยทันที
(สามารถยืดหยนุ่ ไดต้ ามความจำเปน็

และซบั ซ้อนของสถานการณ)์

ใหห้ วั หนา้ ชุดประชาสมั พันธแ์ ละจดั การ
ขา่ วสาร (PIO) พจิ ารณาจดั ตัง้

ชดุ ปฏิบตั ิการเพ่มิ เตมิ ได้ หากจำเป็น





ในสถานการณ์วกิ ฤตแต่ละประเภทนั้นล้วนมีสว่ นส่งผลสำคัญต่อการกำหนดกลุ่มเป้าหมาย การสื่อสารและความต้องการข้อมูล
ข่าวสารที่แตกต่างกัน มีความจำเป็นท่ี หัวหน้าชุดปฏิบัติการประชาสัมพันธ์และจัดการข่าวสาร (PIO) ต้องประเมินสถานการณ์และ
กำหนดกลุ่มเป้าหมายในการสื่อสารที่ชัดเจน โดยมุ่งเน้นกลุ่มที่ได้รับผลกระทบและมีความจำเป็นต้องได้รับข้อมูลข่าวสารอย่างรวดเร็ว
เพื่อความปลอดภัยต่อชีวิต ตลอดจนลดความเสี่ยงที่จะได้รับผลกระทบจากวิกฤตให้น้อยที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ ซึ่งสามารถพิจารณา
กล่มุ เปา้ หมายพื้นฐาน