ใบความรู้ประกอบการสอน_เรื่อง_โครงสร้างโปรแกรมและการเขียนผังงาน-04192203

ใบความรู้เรื่อง โครงสรา้ งโปรแกรมและการเขยี นผงั งาน หน่วยที่ ๒
แผนการจดั การเรียนรทู้ ่ี ๖ เรอ่ื ง โครงสรา้ งโปรแกรมและการเขยี นผังงาน
รายวิชา การงานอาชีพและเทคโนโลยี รหัส ง๒๓๑๐๒ ภาคเรียนท่ี ๒ มธั ยมศึกษาปีที่ ๓
จุดประสงค์ ๑. อธบิ ายความหมายและรปู แบบโครงสรา้ งโปรแกรมได้ถูกต้อง
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
โครงสร้างและการเขยี นผงั งาน
การเขียนโปรแกรมแบบมโี ครงสรา้ งหรอื การเขียนโปรแกรมโครงสร้าง คือ การกำหนดข้นั ตอนให้เคร่ือง
คอมพิวเตอร์ทำงาน โดยมโี ครงสรา้ งการควบคุมพ้ืนฐาน 3 หลักการ ไดแ้ ก่ การทำงานแบบตามลำดบั
(Sequence) การเลือกกระทำตามเงื่อนไข (Decision) และการทำซ้ำ (Loop) ดงั นี้
1. การทำงานแบบตามลำดบั (Sequence) คือการเขียนใหก้ ารทำงานจากบนลงล่าง เขียนคำส่งั เป็น
บรรทัด และทำทีละบรรทัดจากบรรทดั บนสุดลงไปจนถึงบรรทัดล่างสุด สมมุตใิ ห้มีการทำงาน 3 กระบวนการ
ได้แก่ อ่านข้อมลู คำนวณ และพิมพ์ โดยเขียนเป็นผังงาน(Flowchart) ได้ดังภาพ

รปู ที่ 1 การทำงานแบบลำดับ
ตัวอยา่ ง

รปู ท่ี 2 ผังงานการไปโรงเรียน
2. การเลอื กกระทำตามเงื่อนไข (Decision) คือการเขยี นโปรแกรมเพ่ือนำค่าไปเลอื กกระทำ
โดยปกติจะมีเหตุการณ์ให้ทำ 2 กระบวนการ ไดแ้ ก่ เงือ่ นไขเป็นจริงจะทำกระบวนการหน่งึ และเป็นเทจ็ จะ
กระทำกระบวนการหน่ึง แต่ถ้าซับซ้อนมากขึ้น จะต้องใชเ้ งือ่ นไขหลายชั้น เชน่ การตดั เกรดนกั เรียน เปน็ ต้น
ตวั อยา่ งผังงานนจี้ ะแสดงผลการเลอื กอยา่ งงา่ ย เพือ่ กระทำกระบวนการเพยี งกระบวนการเดยี ว ดงั ภาพ

รปู ท่ี 3 การทำงานแบบเลอื กทำหรอื การตดั สนิ ใจ

รูปท่ี 4 เงือ่ นไขการซักผา้
3. การทำซำ้ (Repeation or Loop)

คอื การทำกระบวนการหนึ่งหลายคร้ัง โดยมเี ง่ือนไขในการควบคุม การทำซำ้ เปน็ หลักการทำความ
เข้าใจไดย้ ากกว่า 2 รูปแบบแรก เพราะการเขยี นโปรแกรมแตล่ ะภาษา จะไม่แสดงภาพอยา่ งชัดเจนเหมอื นการ
เขยี นผังงาน (Flowchart) ผ้เู ขยี นโปรแกรมต้องจินตนาการถงึ รปู แบบการทำงานและใช้คำสง่ั ควบคมุ ด้วย
ตนเอง ตวั อยา่ งผังงานที่นำมาแสดงน้เี ปน็ การแสดงการทำซ้ำ ซงึ่ หมายถงึ การทำซ้ำในขณะที่เปน็ จริง และเลิก
ทำซำ้ เมื่อเง่ือนไขเป็นเทจ็

รปู ท่ี 5 รปู แบบการทำงานแบบวนซ้ำ
รปู 6 การทำงานแบบวนซำ้

การเขียนผังงาน (Flowchart)
Flowchart เป็นแผนภาพทใ่ี ช้ออกแบบและอธบิ ายการทำงานของโปรแกรมโดยอาศัยรปู ทรงตา่ ง ๆ

ควบค่ไู ปกับลูกศร แต่ละรปู ในแผนภาพทหี่ มายถงึ การทำงานหนง่ึ ขึ้นตอน สว่ นลูกศรจะแทนลำดับการทำงาน
ขั้นตอนต่าง ๆ รวมท้งั ทศิ ทางการไหลของข้อมลู ตั้งแต่เริ่มจนไดผ้ ลลพั ธ์ตามต้องการระบบงานทกุ ชนิดที่ผ่านการ
วเิ คราะหเ์ ป็นลำดบั ขนั้ ตอนแล้ว จะสามารถเขยี นเป็นผังงานได้

สญั ลกั ษณ์หรอื ผังงาน (Flowchart)
เปน็ เครือ่ งมอื ชนิดหน่ึงที่ใช้รปู ภาพแสดงการไหลของข้อมูลในระบบต้งั แต่แรกจนได้ผลลพั ธต์ าม

ต้องการจะแสดงการทำงานของโปรแกรมโดยละเอียดในแต่ละขน้ั ตอนผงั งานโปรแกรมเป็นสิ่งจำเปน็ สำหรับ
ผู้เขียนโปรแกรมเพราะต้องใช้เป็นแนวทางในการเขียนโปรแกรมและเมือ่ โปรแกรมเกิดข้อผิดพลาดการเขา้ ไป
วิเคราะหผ์ ังงานโปรแกรมจะทาไดง้ ่ายกว่าการเข้าไปวเิ คราะหต์ วั โปรแกรมโดยตรง

ประโยชน์ของผังงาน
๑. ช่วยอธบิ ายลำดบั ขัน้ ตอนการทำงานของโปรแกรม
๒. ทำให้ตรวจสอบข้อผดิ พลาดของโปรแกรมได้งา่ ย
๓. ทำให้ผู้อน่ื สามารถศกึ ษาการทำงานของโปรแกรมและแกไ้ ขโปรแกรมได้ง่าย

สญั ลักษณ์ที่ใชใ้ นการเขียนผังงานและหน้าที่
สญั ลกั ษณก์ ารคำนวณ

หลกั เกณฑ์ท่ัวไปในการเขียนผังงาน
เพ่ือให้เป็นมาตรฐานเดียวกัน การเขียนผงั งานควรมลี ักษณะดงั น้ี

1. จะต้องเขยี นโดยใชส้ ญั ลักษณต์ า่ ง ๆ ท่ถี ูกต้องตามมาตรฐานท่กี ำหนดไว้
2. สญั ลักษณ์หรือภาพหนึ่งจะต้องแทนหนง่ึ คำสง่ั เท่าน้นั
3. ควรเขยี นผังงานให้จบภายในหนา้ เดียว ถ้าเขียนมากกว่าหนึ่งหนา้ ต้องใชส้ ญั ลักษณใ์ นการเชือ่ มต่อ
จดุ ระหวา่ งหน้า
4. การใชส้ ัญลักษณจ์ ดุ เร่ิมตน้ และจุดสิน้ สดุ จะต้องมเี พยี งอย่างละหนง่ึ แห่งเท่านัน้ ยกเว้นการเขยี นใน
ลกั ษณะเพิ่มเตมิ ทเ่ี ป็นโมดลู (Module) หรือโปรแกรมยอ่ ย (Subprogram) ซงึ่ เป็นสว่ นหนึ่งของผงั งานจึงจะ
สามารถสร้างข้ึนมาใหมเ่ พ่ือเปน็ จดุ บอกการเร่ิมต้นและสิ้นสดุ ของโมดูลหรือโปรแกรมย่อยนน้ั ๆ
5. ทกุ สัญลกั ษณ์ทเี่ ขยี นจะต้องมีทศิ ทางเข้าและออกเพียงหนง่ึ แหง่ เท่านั้น ยกเวน้ สญั ลักษณ์ จดุ เรมิ่ ตน้
จดุ ต่อ จดุ สิน้ สดุ และทางเลือกในการตัดสินใจ
6. การเขยี นอธิบายขนั้ ตอนการทำงานโดยเรยี งลำดับก่อนหลงั ดงั น้ี

(1) กำหนดคา่ เรม่ิ ตน้ ให้กบั ตวั แปร
(2) Input คือ การรบั ข้อมลู เข้า
(3) Process คือ ขัน้ ตอนการประมวลผลหรอื คำนวณ
(4) Output คือ การแสดงผลลัพธ์หรอื ค่าตัวแปรท่ีไดจ้ ากการประมวลผล
7. ทิศทางการเขยี นผังงาน ควรเรียงลำดบั จากบนลงล่างหรือจากซา้ ยไปขวาเท่านั้น
8. ไมค่ วรเขียนข้ันตอนการทำงานแบบขา้ มลำดบั สลบั ไปมายุ่งยาก และไม่มเี ส้นทิศทางโยงไปมาตดั
กัน
9. ควรมกี ารทดสอบผังงานก่อนที่จะนำไปเขยี นโปรแกรม
10. ควรเขยี นหวั ลูกศรกำกับทศิ ทางการไหลของขอ้ มูลเสมอ
11. ไมค่ วรปล่อยท้ิงเสน้ การไหลของข้อมลู (Floe Line) เอาไวเ้ ฉย ๆ โดยไม่ไดม้ ีการเช่ือมต่อระหว่าง
ขั้นตอนหนง่ึ ไปสอู่ ีกขัน้ ตอนหนึ่ง
12. คำอธิบายภายในผังงานควรเขยี นด้วยขอ้ ความที่สน้ั ๆ และเข้าใจงา่ ย
13. ในบางกรณีอาจใช้สญั ลักษณห์ มายเหตุ (Remark) เพื่ออธบิ ายส่วนของผังงานเพิ่มเตมิ เพ่ือความ
เข้าใจ และอธบิ ายกระบวนการตา่ ง ๆ ของอลั กอรทิ ึมท่ไี ดอ้ อกแบบเอาไว้
14. ควรเขยี นชือ่ ผงั งาน ชอ่ื ผู้เขียน วันทีเ่ ขียน และหมายเลขหน้า รวมทัง้ เขยี นผังงานให้สะอาด
เรียบรอ้ ย
ลกั ษณะการเขยี นผังงาน
ลกั ษณะการเขยี นผังงาน สามารถแบ่งออกได้
1. การเขยี นผงั งานกับโครงสรา้ งควบคุมแบบลำดบั
2. การเขียนผงั งานกบั โครงสรา้ งควบคมุ แบบการตัดสินใจ
รูปแบบท่ี 1 ทางเลือกทางเดียว (Single Alternative IF)
รปู แบบท่ี 2 ทางเลือกสองทาง (Double Alternative)

รูปแบบที่ 3 ทางเลือกหลายทาง (Multiple Alternative)
3. การเขียนผังงานกับโครงสรา้ งควบคมุ แบบการทำซำ้

- รูปแบบ WHILE Structure
- รปู แบบ REPEAT...UNTIL Structure
- รปู แบบ DO...ENDDO