หน่วยที่ 5

ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง 155 หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภท และงบทดลอง

ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง 156 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง สาระการเรียนรู้หน่วยที่ 5 1. ความหมายและประเภทของบัญชีแยกประเภท 2. รูปแบบของบัญชีแยกประเภท 3. การจัดหมวดหมู่และการกำหนดเลขที่บัญชี 4. การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภท 5. ความหมายและประเภทของยอดคงเหลือ 6. การหายอดคงเหลือในบัญชีแยกประเภท 7. ความหมายของงบทดลอง 8. รูปแบบและขั้นตอนการจัดทำงบทดลอง 9. การตรวจสอบเมื่องบทดลองไม่ลงตัว 10. ประโยชน์ของงบทดลอง สมรรถนะประจำหน่วย หน่วยที่ 5 1. แสดงความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง 2. ปฏิบัติงานบัญชีเกี่ยวกับการผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลองตามหลักการบัญชี 3. ประยุกต์ใช้ความรู้เกี่ยวกับการผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลองได้ 4. มีคุณลักษณะที่พึงประสงค์ตามเกณฑ์ที่กำหนด จุดประสงค์การเรียนรู้หน่วยที่ 5 1. จุดประสงค์ทั่วไป 1.1 เพื่อให้มีความรู้ ความเข้าใจเกี่ยวกับการผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง หน่วยที่5

ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง 157 1.2 เพื่อให้มีทักษะในการนำเสนอข้อมูลเกี่ยวกับการผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภท และงทดลอง 1.3 เพื่อให้มีกิจนิสัย มีระเบียบ ละเอียดรอบคอบ ซื่อสัตย์ มีวินัย ตรงต่อเวลา มีเจตคติ ที่ดีต่อวิชาชีพบัญชีและปฏิบัติตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง 2. จุดประสงค์เชิงพฤติกรรม ด้านพุทธิพิสัย 2.1 บอกความหมายและประเภทของบัญชีแยกประเภทได้ 2.2 อธิบายรูปแบบของบัญชีแยกประเภทได้ 2.3 จัดหมวดหมู่และกำหนดเลขที่บัญชีได้ 2.4 บอกความหมายและประเภทของการคำนวณหายอดคงเหลือได้ 2.5 บอกความหมายของงบทดลองได้ 2.6 บอกรูปแบบและขั้นตอนการจัดทำงบทดลองได้ 2.7 บอกวิธีตรวจสอบเมื่องบทดลองไม่ลงตัวได้ 2.8 บอกประโยชน์ของงบทดลองได้ ด้านทักษะพิสัย 2.9 ผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทได้ 2.10 คำนวณหายอดคงเหลือในบัญชีแยกประเภทแต่ละกรณีได้ 2.11 จัดทำงบทดลองได้ 2.12 นำเสนอข้อมูลเกี่ยวกับการผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลองได้ ด้านจิตพิสัย 2.13 เป็นผู้มีระเบียบ ละเอียดรอบคอบ 2.14 เป็นผู้ที่แต่งกายถูกต้องตามระเบียบที่สถานศึกษากำหนด 2.15 เป็นผู้ตรงต่อเวลา ปฏิบัติงานตามที่ได้รับมอบหมายสำเร็จตามเวลาที่กำหนด 2.16 เป็นผู้ที่ไม่คัดลอกหรือกระทำการใด ๆ ที่เป็นการนำผลงานของผู้อื่นมาแอบอ้างเป็น ของตนเอง 2.17 เป็นผู้รู้จักประหยัด และมีเจตคติที่ดีต่อวิชาชีพบัญชี

ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง 158 ผังสาระการเรียนรู้ หน่วยที่ 5 5.1 ความหมายและประเภทของบัญชีแยกประเภท ระเภท 5.2 รูปแบบของบัญชีแยกประเภท 5.3 การจัดหมวดหมู่และการกำหนดเลขที่ 5.4 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภท 5.6 การหายอดคงเหลือในบัญชีแยกประเภท 5.5 ความหมายและประเภทของยอดคงเหลือ 5.7 ความหมายของงบทดลอง 5.8 รูปแบบและขั้นตอนการจัดทำงบทดลอง 5.9 การตรวจสอบเมื่องบทดลองไม่ลงตัว 5. การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง 5.10. ประโยชน์ของงบทดลอง

159 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง แบบทดสอบก่อนเรียน หน่วยที่ 5 คำสั่ง จงเลือกคำตอบที่ถูกต้องเพียงข้อเดียว 1. ข้อใดไม่ใช่ประโยชน์ของงบทดลอง ก. เป็นเครื่องมือตรวจสอบว่ากิจการบันทึกบัญชีตามระบบบัญชีคู่ทุกครั้งหรือไม่ ข. ช่วยให้ทราบข้อผิดพลาดในการจัดทำบัญชี และสามารถแก้ไขได้ทันท่วงที ค. เป็นที่รวมยอดคงเหลือของบัญชีแยกประเภททั่วไปทุกบัญชี ง. ช่วยให้ทราบกำไร หรือขาดทุน 2. ข้อใดคือความหมายของบัญชีแยกประเภท ก. รูปแบบซึ่งรวบรวมรายการค้าทั้งหมดของกิจการ ข. บัญชีที่รวบรวมบัญชีแยกประเภทต่าง ๆ ไว้ในที่เดียวกัน ค. บัญชีแยกประเภทของรายการเปิดบัญชีที่บันทึกต่อจากสมุดรายวันทั่วไป ง. รูปแบบซึ่งรวบรวมการบันทึกรายการค้าไว้เป็นหมวดหมู่ต่อจากที่ได้บันทึกไว้ในสมุดรายวันทั่วไป 3. ถ้ายอดรวมทางด้านเดบิตมากกว่ายอดรวมทางด้านเครดิต ผลต่างเรียกว่าอะไร ก. ยอดดุล ข. ยอดดุลเดบิต ค. ยอดดุลเครดิต ง. ยอดดุลสุทธิ 4. สมุดบัญชีแยกประเภทแบ่งตามวัตถุประสงค์ของการใช้ออกเป็น 2 ประเภท ตามข้อใด ก. สมุดบัญชีแยกประเภท สมุดรายวันทั่วไป ข. สมุดบัญชีแยกประเภททั่วไป สมุดบัญชีแยกประเภทย่อย ค. สมุดบัญชีแยกประเภทลูกหนี้ สมุดบัญชีแยกประเภทเจ้าหนี้ ง. สมุดบัญชีแยกประเภทรายได้ สมุดบัญชีแยกประเภทค่าใช้จ่าย

160 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง 5. ข้อใดคือความหมายของยอดคงเหลือ ก. ผลต่างระหว่างยอดรวมทางด้านเดบิต และยอดรวมทางด้านเครดิตของบัญชีแยกประเภท ข. ผลต่างระหว่างยอดรวมทางด้านเดบิต และยอดรวมทางด้านเครดิตของบัญชีหมวดสินทรัพย์ ค. ผลต่างระหว่างยอดรวมทางด้านเดบิต และยอดรวมทางด้านเครดิตของบัญชีหมวด สินทรัพย์กับหนี้สิน ง. ผลต่างระหว่างยอดรวมทางด้านเดบิต และยอดรวมทางด้านเครดิตของบัญชีหมวดรายได้ กับค่าใช้จ่าย 6. ข้อใดคือความหมายของงบทดลอง ก. งบที่จัดทำขึ้นเพื่อพิสูจน์ความรู้ความสามารถของพนักงานบัญชี ข. งบที่จัดทำขึ้นเพื่อพิสูจน์ความละเอียดรอบคอบของพนักงานบัญชี ค. งบที่จัดทำขึ้นเพื่อพิสูจน์ความถูกต้องในการหายอดคงเหลือด้วยดินสอ ง. งบที่จัดทำขึ้นเพื่อพิสูจน์ความถูกต้องในการบันทึกบัญชีตามระบบบัญชีคู่ 7. ถ้างบทดลองด้านเดบิตและเครดิตไม่เท่ากันควรตรวจสอบตามลำดับขั้นตอนในข้อใด ก. สมุดรายวันทั่วไป บัญชีแยกประเภท งบทดลอง ข. สมุดรายวันทั่วไป งบทดลอง บัญชีแยกประเภท ค. งบทดลอง บัญชีแยกประเภท สมุดรายวันทั่วไป ง. บัญชีแยกประเภท งบทดลอง สมุดรายวันทั่วไป 8. การกำหนดเลขที่บัญชีแยกประเภทต้องทราบความหมายของตำแหน่งตัวเลขตามข้อใด ก. เลขตัวหน้าหมายถึงหมวดบัญชี เลขตัวหลังหมายถึงเลขที่ของบัญชี ข. เลขตัวหน้าหมายถึงหมวดบัญชี เลขตัวหลังหมายถึงเลขลำดับที่ของบัญชี ค. เลขตัวหน้าหมายถึงเลขที่บัญชีแยกประเภทของบัญชีนั้น เลขตัวหลังหมายถึงหมวดบัญชี ง. เลขตัวหน้าหมายถึงลำดับที่บัญชีของบัญชีนั้น เลขตัวหลังหมายถึงหมวดบัญชี 9. กิจการบันทึกในสมุดรายวันทั่วไป สมุดรายวันทั่วไป หน้า 1 พ.ศ. 25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต เครดิต เดือน วันที่ บาท สต. บาท สต. ม.ค. 1 เงินสด รายได้ค่าบริการ รับรายได้ค่าบริการเป็นเงินสด 101 401 5,000 - 5,000 -

161 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง จากโจทย์ข้อใดผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทได้ถูกต้อง ก. เงินสด เลขที่ 101 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือน วันที่ บาท สต. ม.ค. 1 ทุน-นายมนัส ร.ว.1 5,000 - ข. เงินสด เลขที่101 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 1 รายได้ค่าบริการ ร.ว.1 5,000 - ค. รายได้ค่าบริการ เลขที่ 401 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 1 เงินสด ร.ว.1 5,000 - ง. รายได้ค่าบริการ เลขที่ 401 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 1 รายได้ค่าบริการ ร.ว.1 5,000 - 10. บัญชีที่มียอดดุลด้านเดบิตคือข้อใด ก. ดอกเบี้ยรับ ตั๋วเงินจ่าย ถอนใช้ส่วนตัว ข. เจ้าหนี้การค้า ทุน เงินกู้ ค. เงินสด ลูกหนี้ ถอนใช้ส่วนตัว ง. ทุน ดอกเบี้ยรับ รายได้ค่าเช่า แบบทดสอบก่อนเรียน หน่วยที่ 5

162 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง สาระสำคัญ การบันทึกรายการในสมุดบัญชีแยกประเภททั่วไป เป็นขั้นตอนที่ทำต่อจากการบันทึกรายการ ในสมุดรายวันทั่วไป เพื่อพิสูจน์ความถูกต้องในการบันทึกบัญชีโดยใช้ระบบบัญชีคู่ เมื่อนำไปบันทึก รายการในสมุดแยกประเภททั่วไปเพื่อจัดหมวดหมู่แต่ละบัญชีแล้ว หายอดคงเหลือด้วยดินสอดำ ทำงบทดลองยอดรวม 2 ด้าน ต้องเท่ากัน สมุดแยกประเภททั่วไปหรือบัญชีแยกประเภทนิยมใช้ แบบมาตรฐาน (พัชรินทร์ แสงนิล, 2562) 5.1 ความหมายและประเภทของบัญชีแยกประเภท 5.1.1 ความหมายของบัญชีแยกประเภท บัญชีแยกประเภททั่วไป หรือ บัญชีแยกประเภท (Ledger) คือ รูปแบบทางบัญชีซึ่งได้ รวบรวมการบันทึกรายการจากสมุดรายวันทั่วไปลงแยกตามประเภทของบัญชีเป็นหมวดหมู่ และ จัดเรียงลำดับตามผังบัญชีเพื่อความสะดวก และรวดเร็วสำหรับการจัดทำบัญชีในขั้นตอนต่อไป 5.1.2 ประเภทของบัญชีแยกประเภท สมุดบัญชีแยกประเภทแบ่งตามวัตถุประสงค์ของการใช้ออกเป็น 2 ประเภท คือ 1. สมุดบัญชีทั่วไปแยกประเภททั่วไป (General Ledger) เป็นสมุดบัญชีที่รวม บัญชีแยกประเภททุกบัญชีของกิจการไว้ด้วยกัน ใช้สำหรับบันทึกการเพิ่มขึ้น และลดลงของ บัญชีแยกประเภทสินทรัพย์ หนี้สิน ส่วนของเจ้าของ รายได้ และค่าใช้จ่ายต่อจากที่บันทึกไว้ ในสมุดรายวันทั่วไป 2. สมุดบัญชีแยกประเภทย่อย (Subsidiary Ledger) เป็นสมุดบัญชีที่รวมบัญชี แยกประเภทย่อยของบัญชีคุมยอด (Controlling Accounts) ในสมุดบัญชีแยกประเภททั่วไป ได้แก่ (1) สมุดบัญชีแยกประเภทลูกหนี้ (Accounts Receivable Ledger) เป็นสมุดที่ รวมบรรดาลูกหนี้รายตัวไว้ด้วยกัน เพื่อใช้ประกอบบัญชีคุมยอดลูกหนี้ในสมุดบัญชีแยกประเภททั่วไป

163 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง (2) สมุดบัญชีแยกประเภทเจ้าหนี้ (Accounts Payable Ledger) เป็นสมุดที่ รวมบรรดาเจ้าหนี้รายตัวไว้ด้วยกัน เพื่อใช้ประกอบบัญชีคุมยอดเจ้าหนี้ในสมุดบัญชีแยกประเภททั่วไป หมายเหตุในวิชาการบัญชีเบื้องต้น จะกล่าวถึงเฉพาะสมุดบัญชีแยกประเภททั่วไปเท่านั้น 5.2 รูปแบบของบัญชีแยกประเภท หลังจากได้บันทึกรายการค้าที่เกิดขึ้นตามระบบบัญชีคู่ในสมุดรายวันทั่วไปเสร็จสิ้นแล้ว จะนำ รายการที่บันทึกไว้ดังกล่าวมาบันทึกตามระบบบัญชีคู่อีกครั้งหนึ่งในบัญชีแยกประเภท ดังนั้น รูปแบบ ของบัญชีแยกประเภทจึงประกอบด้วยด้านเดบิต และเครดิต บัญชีแยกประเภทที่นิยมใช้กันโดยทั่วไป มี 2 รูปแบบ คือ รูปแบบที่ 1 แบบมาตรฐาน (Standard Account Form) เป็นบัญชีแยกประเภทที่มีลักษณะเหมือนตัวที (T) ในภาษาอังกฤษจึงสามารถแบ่งการแสดง รายการออกเป็น 2 ด้านซึ่งมีลักษณะเหมือนกันประกอบด้วยด้านซ้าย เรียกว่าด้านเดบิต และด้านขวา เรียกว่าด้านเครดิต โดยด้านหนึ่งใช้สำหรับบันทึกรายการที่ทำให้จำนวนเงินเพิ่มขึ้น และอีกด้านหนึ่ง ใช้สำหรับบันทึกรายการที่ทำให้จำนวนเงินลดลงดังตัวอย่าง ชื่อบัญชี(1) เลขที่บัญชี(2) พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือน วันที่ บาท สต. เดือน วันที่ บาท สต. (3) (3) (4) (5) (6) (3) (3) (4) (5) (6) บัญชีแยกประเภทรูปแบบมาตรฐานตามปกตินิยมใช้กับบัญชีต่าง ๆ ในสมุดบัญชีแยกประเภททั่วไป บัญชีแยกประเภทแบบมาตรฐานประกอบด้วย (1) ชื่อบัญชีให้เขียนไว้ตอนบนสุดระหว่างกึ่งกลางของด้านเดบิตและเครดิต โดยนำมา จากสมุดรายวันทั่วไปหรือจากผังบัญชีของกิจการ (2) เลขที่บัญชีให้เขียนไว้ตอนบนทางริมด้านขวา โดยนำมาจากผังบัญชีที่กิจการกำหนดไว้ (3) ช่อง วัน เดือน ปีใช้สำหรับเขียนวันที่ที่เกิดรายการค้านั้นขึ้น โดยนำมาจาก สมุดรายวันทั่วไป

164 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง (4) ช่องรายการ ใช้สำหรับเขียนอ้างอิงชื่อบัญชีตรงกันข้าม หรือยอดยกมา หรือ สมุดรายวันทั่วไปแล้วแต่กรณีเพื่อแสดงว่าจำนวนเงินนั้นเพิ่มขึ้นหรือลดลงเพราะเหตุใด (5) ช่องหน้าบัญชีใช้สำหรับเขียนตัวอักษรย่อของสมุดรายวันทั่วไปตามด้วยหมายเลขหน้า ของสมุดรายวันทั่วไป (6) ช่องจำนวนเงินเดบิตและเครดิต ใช้สำหรับบันทึกจำนวนเงินของด้านเดบิตหรือ เครดิตแล้วแต่กรณี โดยนำมาจากสมุดรายวันทั่วไป รูปแบบที่2 แบบแสดงยอดคงเหลือ (Balance Account Form) เป็นบัญชีแยกประเภทแบบ 3 ช่อง ประกอบด้วยช่องเดบิต เครดิต และยอดคงเหลือ เหมาะ สำหรับกิจการที่ต้องการทราบยอดคงเหลือของบัญชีทุกครั้งที่มีรายการค้าเกิดขึ้น ดังตัวอย่าง ชื่อบัญชี(1) เลขที่บัญชี(2) พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต เครดิต ยอด คงเหลือ เดือน วันที่ บาท สต. บาท สต. บาท สต. (3) (3) (4) (5) (6) (7) (8) โดยปกติบัญชีแยกประเภทแบบแสดงยอดคงเหลือมักจะนิยมใช้กับสมุดบัญชีแยกประเภทย่อย คือ สมุดบัญชีแยกประเภทลูกหนี้และเจ้าหนี้ เพราะจะทำให้ทราบยอดคงเหลือของลูกหนี้และเจ้าหนี้ แต่ละรายการทันที บัญชีแยกประเภทแบบแสดงยอดคงเหลือ ประกอบด้วย (1) ชื่อบัญชีให้เขียนชื่อบัญชีที่ต้องการบันทึกรายการ โดยนำมาจากบัญชีคุมยอด ในสมุดบัญชีแยกประเภททั่วไป (2) เลขที่บัญชีให้เขียนไว้ตอนบนทางริมด้านขวา โดยนำมาจากผังบัญชีที่กิจการกำหนดไว้ (3) ช่อง วัน เดือน ปีใช้สำหรับบันทึกวันที่ที่เกิดรายการค้า โดยนำมาจากสมุดรายวันทั่วไป (4) ช่องรายการ ใช้สำหรับเขียนอธิบายรายการ โดยนำมาจากสมุดรายวันทั่วไป (5) ช่องหน้าบัญชีใช้สำหรับเขียนตัวย่อและหมายเลขหน้าของสมุดรายวันทั่วไป (6) ช่องเดบิต ใช้สำหรับบันทึกจำนวนเงินของด้านเดบิต (7) ช่องเครดิต ใช้สำหรับบันทึกจำนวนเงินของด้านเครดิต (8) ช่องยอดคงเหลือ ใช้สำหรับบันทึกจำนวนเงินคงเหลือ ซึ่งคำนวณได้จากผลต่าง ระหว่างจำนวนเงินช่องเดบิต และเครดิต โดยยอดคงเหลือจะต้องคำนวณทุกครั้งที่บันทึกรายการ

165 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง 5.3 การจัดหมวดหมู่และการกำหนดเลขที่บัญชี 5.3.1 การจัดหมวดหมู่บัญชี การจัดหมวดหมู่บัญชีคือ การนำบัญชีต่าง ๆ ที่บันทึกไว้ในสมุดรายวันขั้นต้นมาจัดแบ่ง ออกเป็นประเภทเพื่อประโยชน์ในการจัดเรียงบัญชีให้เป็นระบบ สามารถค้นหาได้ง่ายเมื่อเกิดการ ผิดพลาด และเพื่อความสะดวกในการบันทึกบัญชีอย่างมีหลักเกณฑ์ จากสมการบัญชี "สินทรัพย์ = หนี้สิน + ส่วนของเจ้าของ" ทำให้สามารถจัดบัญชีออกได้ เป็น 3 หมวด คือ สินทรัพย์ หนี้สินและส่วนของเจ้าของ แต่ในการประกอบธุรกิจ กิจการจะต้องมี รายได้และค่าใช้จ่ายเกิดขึ้นด้วย ซึ่งบัญชีดังกล่าวจะเกี่ยวข้องโดยตรงกับส่วนของเจ้าของ คือ รายได้ ทำให้ส่วนของเจ้าของเพิ่มขึ้น และค่าใช้จ่ายทำให้ส่วนของเจ้าของลดลง แต่หลักการบัญชี ที่รับรองทั่วไปจะไม่นิยมนำรายได้ และค่าใช้จ่ายไปบันทึกไว้ในบัญชีทุนโดยตรง แต่นิยมที่จะบันทึกไว้ ต่างหากเพื่อให้เห็นชัดเจนว่าในงวดบัญชีหนึ่ง ๆ กิจการมีรายได้ ค่าใช้จ่ายอะไรบ้างเป็นจำนวนเงิน เท่าใด เมื่อทราบรายได้และค่าใช้จ่าย จะนำยอดรวมของทั้ง 2 บัญชีนี้มาเปรียบเทียบกัน เพื่อคำนวณหากำไรสุทธิหรือขาดทุนสุทธิ หลังจากนั้นจะโอนกำไรสุทธิหรือขาดทุนสุทธิไปเพิ่มหรือลด บัญชีทุนในภายหลัง ดังนั้น จึงได้จัดหมวดหมู่บัญชีออกเป็น 5 หมวด ดังนี้ 1. หมวดสินทรัพย์ 2. หมวดหนี้สิน 3. หมวดส่วนของเจ้าของ 4. หมวดรายได้ 5. หมวดค่าใช้จ่าย 5.3.2 การกำหนดเลขที่บัญชี การกำหนดเลขที่บัญชีคือ การกำหนดหมายเลข หรือรหัสของบัญชีไว้แทนชื่อบัญชีของ แต่ละหมวดเพื่อสะดวกในการค้นหา และการอ้างอิงเมื่อผ่านรายการไปยังบัญชีแยกประเภท โดยจะ กำหนดเลขที่บัญชีเรียงตามลำดับหมวดบัญชีดังนี้ หมวดที่ 1 สินทรัพย์ เลขที่บัญชีเริ่มต้นด้วยหมายเลข 1 หมวดที่ 2 หนี้สิน เลขที่บัญชีเริ่มต้นด้วยหมายเลข 2 หมวดที่ 3 ส่วนของเจ้าของ เลขที่บัญชีเริ่มต้นด้วยหมายเลข 3 หมวดที่ 4 รายได้ เลขที่บัญชีเริ่มต้นด้วยหมายเลข 4 หมวดที่ 5 ค่าใช้จ่าย เลขที่บัญชีเริ่มต้นด้วยหมายเลข 5

166 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง ถึงแม้จะได้กำหนดเลขที่ของแต่ละหมวดบัญชีแล้วก็ตาม แต่เนื่องจากในแต่ละหมวดบัญชี ประกอบด้วยบัญชีต่าง ๆ เป็นจำนวนมาก ดังนั้น เพื่อความสะดวกและรวดเร็วในการค้นหาและอ้างอิง จึงได้มีการกำหนดเลขที่บัญชีเพื่อแสดงจำนวนบัญชีที่มีในแต่ละหมวดบัญชีด้วย โดยให้ยึดหลัก ดังนี้ 1. การกำหนดเลขที่บัญชีของแต่ละกิจการไม่จำเป็นต้องเหมือนกัน ทั้งนี้เพราะการกำหนด เลขที่บัญชีจะขึ้นอยู่กับประเภท ขนาดของธุรกิจ ชนิด และปริมาณของรายการที่เกิดขึ้นในแต่ละแห่ง โดยผู้ทำบัญชีของกิจการจะเป็นผู้กำหนด เพื่อให้เหมาะสมและสะดวกต่อการจัดทำบัญชี โดยเฉพาะ กิจการขนาดใหญ่ ซึ่งมีบัญชีเป็นจำนวนมากอาจจะกำหนดเลขที่บัญชีเป็นแบบ 3 ตัวหรือ 4 ตัวก็ได้ ขึ้นอยู่กับจำนวนบัญชีที่มีอยู่ในหมวดบัญชีนั้น ๆ 2. ความหมายของตำแหน่งตัวเลขซึ่งเป็นเลขที่บัญชี ดังนี้ (1) เลขตัวหน้า หมายถึง หมวดบัญชี (2) เลขตัวหลังหรือสองตัวหลัง หมายถึง ลำดับที่ของบัญชีในแต่ละหมวดบัญชี ตัวอย่างการกำหนดเลขที่บัญชี ดังตารางที่ 5.1 ตารางที่ 5.1 ความหมายของตำแหน่งตัวเลขซึ่งเป็นเลขที่บัญชี หมวดบัญชี/ ชื่อบัญชี เลขที่บัญชี ความหมาย 1. หมวดสินทรัพย์ 1.1 เงินสด 1.2 เงินฝากธนาคาร 11 หรือ 101 12 หรือ 102 เงินสด เป็นบัญชีในหมวดสินทรัพย์ลำดับที่ 1 เงินฝากธนาคาร เป็นบัญชีในหมวดสินทรัพย์ ลำดับที่ 2 2. หมวดหนี้สิน 2.1 เจ้าหนี้การค้า 2.2 เงินกู้ 21 หรือ 201 22 หรือ 202 เจ้าหนี้การค้า เป็นบัญชีในหมวดหนี้สินลำดับที่ 1 เงินกู้ เป็นบัญชีในหมวดหนี้สินลำดับที่ 2 3. หมวดส่วนของเจ้าของ 3.1 ทุน 3.2 ถอนใช้ส่วนตัว 31 หรือ 301 32 หรือ 302 ทุน เป็นบัญชีในหมวดส่วนของเจ้าของ ลำดับที่ 1 ถอนใช้ส่วนตัว เป็นบัญชีในหมวดส่วนของเจ้าของ ลำดับที่ 2

167 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง หมวดบัญชี/ ชื่อบัญชี เลขที่บัญชี ความหมาย 4. หมวดรายได้ 4.1 รายได้ค่าบริการ 4.2 รายได้เบ็ดเตล็ด 41 หรือ 401 42 หรือ 402 รายได้ค่าบริการ เป็นบัญชีในหมวดรายได้ ลำดับที่ 1 รายได้เบ็ดเตล็ดเป็นบัญชีในหมวดรายได้ ลำดับที่ 2 5. หมวดค่าใช้จ่าย 5.1 ค่าเช่า 5.2 เงินเดือน 5.3 ค่าไฟฟ้า 51 หรือ 501 52 หรือ 502 53 หรือ 503 ค่าเช่า เป็นบัญชีในหมวดค่าใช้จ่าย ลำดับที่ 1 เงินเดือน เป็นบัญชีในหมวดค่าใช้จ่าย ลำดับที่ 2 ค่าไฟฟ้าเป็นบัญชีในหมวดค่าใช้จ่าย ลำดับที่ 3 การจัดหมวดหมู่บัญชีและการกำหนดเลขที่บัญชีดังที่ได้กล่าวข้างต้นเรียกว่าการทำผังบัญชี (Chart of Accounts) การทำผังบัญชีจะต้องทำอย่างมีหลักเกณฑ์ และจะต้องทำไว้ล่วงหน้า ก่อนที่ กิจการจะมีการบันทึกบัญชี ในทางปฏิบัติการจัดเรียงเลขที่บัญชีอาจจะเว้นช่วงไว้สำหรับบัญชีที่เกิดขึ้น ภายหลัง เพราะหากกำหนดเลขที่บัญชีโดยเรียงลำดับไปเรื่อย ๆ เมื่อมีบัญชีเกิดขึ้นภายหลังไม่สามารถ แทรกได้ การกำหนดเลขที่ก็ต้องแก้ปัญหาด้วยการใส่จุดแทน ซึ่งดูไม่สวยงามและไม่เป็นหลักเกณฑ์ เดียวกัน ผังบัญชี (Chart of Accounts) หมายถึง การจัดบัญชีแยกประเภทตามหมวดหมู่บัญชีไว้ ด้วยกันโดยให้เลขที่บัญชีกำกับไว้ เพื่อนำไปใช้ประโยชน์ในการอ้างอิง เมื่อผ่านรายการจาก สมุดรายวันขั้นต้น หรือ สมุดรายวันทั่วไปไปยังบัญชีแยกประเภท ดังตารางที่ 5.2 ตารางที่ 5.2 ผังบัญชี หมวดบัญชี ชื่อบัญชี เลขที่บัญชี 1. สินทรัพย์ เงินสด เงินฝากธนาคาร ลูกหนี้การค้า วัสดุสำนักงาน เครื่องตกแต่งสำนักงาน เครื่องใช้สำนักงาน อาคาร ฯลฯ 101 102 103 104 105 106 107

168 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง ตารางที่ 5.2 (ต่อ) ผังบัญชี หมวดบัญชี ชื่อบัญชี เลขที่บัญชี 2. หนี้สิน เจ้าหนี้การค้า เงินเบิกเกินบัญชีธนาคาร เงินกู้ เจ้าหนี้จำนอง เจ้าหนี้อื่นๆ ฯลฯ 201 202 203 204 205 3. ส่วนของเจ้าของ ทุน ถอนใช้ส่วนตัว (เงินถอน) กำไรขาดทุน 301 302 303 4. รายได้ รายได้ค่าซ่อม รายได้เบ็ดเตล็ด รายได้ดอกเบี้ย หรือ ดอกเบี้ยรับ ฯลฯ 401 402 403 5. ค่าใช้จ่าย ค่าเช่า ค่าเบี้ยประกัน ค่าใช้จ่ายเกี่ยวกับรถยนต์ ค่ารับรอง ค่าพาหนะ ค่าสาธารณูปโภค ค่าซ่อมแซม เงินเดือน ฯลฯ 501 502 503 504 505 506 507 508

169 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง 5.4 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภท หลังจากได้บันทึกรายการค้าในสมุดรายวันทั่วไปแล้ว ขั้นตอนต่อไปก็คือ การนำรายการที่ได้ บันทึกไว้ในสมุดรายวันทั่วไป ไปบันทึกอีกครั้งหนึ่งในบัญชีแยกประเกท ซึ่งเรียกว่า "การผ่านรายการ" (Posting) เนื่องจากการบันทึกรายการในสมุดรายวันทั่วไปสามารถแบ่งออกได้เป็น 2 ส่วน คือ ส่วนที่ เป็นรายการเปิดบัญชี และส่วนที่เป็นรายการปกติอื่น ๆ ซึ่งเกิดขึ้นในระหว่างเดือนหรือระหว่าง งวดบัญชีดังนั้นการผ่านรายการจากสมุดรายวันทั่วไป ไปบัญชีแยกประเภทก็สามารถ แบ่งออกได้เป็น 2 ส่วนด้วยเช่นกัน คือ การผ่านรายการเปิดบัญชีและ การผ่านรายการปกติอื่นๆ 5.4.1 การผ่านรายการเปิดบัญชี การผ่านรายการเปิดบัญชีหมายถึง การนำรายการแรกของแต่ละงวดบัญชี ซึ่งกิจการได้ บันทึกรายการดังกล่าวไว้แล้วในสมุดรายวันทั่วไป ไปบันทึกอีกครั้งหนึ่งในบัญชีแยกประเภท การผ่านรายการเปิดบัญชีแบ่งออกเป็น 2 กรณี คือการผ่านรายการเปิดบัญชีเมื่อมีการลงทุน ครั้งแรก และการผ่านรายการเปิดบัญชีเมื่อเริ่มต้นงวดบัญชีใหม่ 1. การผ่านรายการเปิดบัญชีเมื่อมีการลงทุนครั้งแรก การผ่านรายการเปิดบัญชีเมื่อมีการลงทุนครั้งแรก หมายถึง การนำรายการสินทรัพย์และ หนี้สินที่เจ้าของกิจการนำมาลงทุนทำธุรกิจครั้งแรก ซึ่งกิจการได้บันทึกรายการดังกล่าวไว้แล้วใน สมุดรายวันทั่วไป ไปบันทึกอีกครั้งหนึ่งในบัญชีแยกประเภท การผ่านรายการเปิดบัญชีเมื่อมีการลงทุนครั้งแรกแบ่งออกเป็น 3 กรณี คือ กรณีเจ้าของ กิจการนำสินทรัพย์ชนิดเดียวมาลงทุน กรณีนำสินทรัพย์หลายชนิดมาลงทุน และกรณีนำสินทรัพย์ พร้อมหนี้สินมาลงทุน ดังแผนภูมิที่ 5.1 แผนภูมิที่ 5.1 การจำแนกการผ่านรายการเปิดบัญชีเมื่อลงทุนครั้งแรก การผ่านรายการ เปิดบัญชีเมื่อลงทุน ครั้งแรก (1) นำสินทรัพย์ ชนิดเดียวมาลงทุน (2) นำสินทรัพย์ หลายชนิดมาลงทุน (3) นำสินทรัพย์ พร้อมหนี้สินมาลงทุน

170 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง (1) การผ่านรายการเปิดบัญชีเมื่อลงทุนครั้งแรก กรณีเจ้าของกิจการนำสินทรัพย์ ชนิดเดียวมาลงทุน มีขั้นตอนการผ่านรายการดังนี้ (ก) สร้างรูปแบบบัญชีแยกประเภทเท่ากับจำนวนบัญชีที่ได้บันทึกไว้ในสมุดรายวันทั่วไป (ข) เขียนชื่อบัญชีและเลขที่บัญชีทางด้านบนของแบบฟอร์ม โดยชื่อบัญชีและ เลขที่บัญชีนำมาจากผังบัญชีที่ได้กำหนดไว้ (ค) ผ่านรายการที่บันทึกไว้ในสมุดรายวันทั่วไปทางด้านเดบิต ไปบันทึกอีกครั้งหนึ่ง ในบัญชีแยกประเภททางด้านเดียวกันตามหลักการ ดังนี้ - ช่องวัน เดือน ปี ให้เขียนตามที่ปรากฏในสมุดรายวันทั่วไป - ช่องรายการให้เขียนอ้างอิงชื่อบัญชีที่บันทึกไว้ทางด้านตรงกันข้าม คือ ด้านเครดิตเพื่อแสดงว่าจำนวนเงินนั้นได้มาอย่างไร - ช่องหน้าบัญชี ให้เขียนอักษรย่อว่า "ร.ว." ตามด้วยหมายเลขหน้าของสมุดรายวันทั่วไป เพื่อแสดงว่ารายการที่ปรากฏในบัญชีแยกประเภทนั้น ได้ผ่านมาจากสมุดรายวันทั่วไปหน้าที่เท่าใด ทำให้การค้นหาข้อมูล และติดตามรายการเพื่อการตรวจสอบในภายหลังเป็นไปอย่างสะดวกและ รวดเร็วยิ่งขึ้น - ช่องเดบิต ให้เขียนจำนวนเงินตามที่ปรากฏในสมุดรายวันทั่วไปทางด้านเดบิต - นำเลขที่บัญชีทางด้านริมขวาของบัญชีแยกประเภท ไปเขียนในช่องเลขที่บัญชี ของสมุดรายวันทั่วไป เพื่อแสดงให้ทราบว่าการผ่านรายการได้กระทำเสร็จสิ้นแล้ว (ง) ผ่านรายการที่บันทึกไว้ในสมุดรายวันทั่วไปทางด้านเครดิต ไปบันทึกอีกครั้งหนึ่ง ในบัญชีแยกประเภททางด้านเดียวกันตามหลักการ ดังนี้ - ช่องวัน เดือน ปี ให้เขียนตามที่ปรากฏในสมุดรายวันทั่วไป - ช่องรายการให้เขียนอ้างอิงชื่อบัญชีที่บันทึกไว้ทางด้านตรงกันข้ามคือด้านเดบิต เพื่อแสดงว่าจำนวนเงินนั้นได้มาอย่างไร - ช่องหน้าบัญชี ให้เขียนอักษรย่อว่า "ร.ว" ตามด้วยหมายเลขหน้าของสมุดรายวันทั่วไป เพื่อแสดงว่ารายการที่ปรากฏในบัญชีแยกประเภทนั้น ได้ผ่านมาจากสมุดรายวันทั่วไป หน้าที่เท่าใด - ช่องเครดิต ให้เขียนจำนวนเงินตามที่ปรากฏในสมุดรายวันทั่วไปทางด้านเครดิต - นำเลขที่บัญชีทางริมด้านขวาของบัญชีแยกประเภท ไปเขียนในช่องเลขที่บัญชี ของสมุดรายวันทั่วไป เพื่อแสดงให้ทราบว่าการผ่านรายการได้กระทำเสร็จสิ้นแล้ว

171 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง ตัวอย่างที่ 5.1 เมื่อวันที่ 1 มกราคม 25X5 นายมนัสนำเงินสดจำนวน 150,000 บาท มาลงทุนเพื่อดำเนินธุรกิจรับซ่อมเครื่องใช้ไฟฟ้า บันทึกรายการเปิดบัญชีในสมุดรายวันทั่วไป สมุดรายวันทั่วไป หน้า 1 พ.ศ. 25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต เครดิต เดือน วันที่ บาท สต. บาท สต. ม.ค. 1 เงินสด 150,000 - ทุน-นายมนัส 150,000 - นายมนัสนำเงินสดมาลงทุน ผ่านรายการเปิดบัญชีจากสมุดรายวันทั่วไป ไปบัญชีแยกประเภทตามขั้นตอน ดังนี้ ขั้นที่ 1สร้างรูปแบบบัญชีแยกประเภทเท่ากับจำนวนชื่อบัญชีที่บันทึกไว้ในสมุดรายวันทั่วไป คือ บัญชีเงินสด และทุน-นายมนัส พร้อมทั้งเลขที่บัญชีทางด้านบนของแบบฟอร์ม ดังตัวอย่าง เงินสด เลขที่101 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ทุน-นายมนัส เลขที่301 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ขั้นที่ 2 ผ่านรายการที่บันทึกไว้ในสมุดรายวันทั่วไปทางด้านเดบิต คือ บัญชีเงินสด มาบันทึก อีกครั้งหนึ่งในบัญชีแยกประเภททางด้านเดียวกันตามหลักการ ดังนี้ 1. ช่องวัน เดือน ปีให้เขียนวัน เดือน ปี ตามที่ปรากฏในสมุดรายวันทั่วไป คือ วันที่ 1 มกราคม 25X5 ดังตัวอย่าง

172 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง เงินสด เลขที่101 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือน วันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 1 2. ช่องรายการ ให้เขียนอ้างอิงชื่อบัญชีตรงกันข้าม คือ ถ้าผ่านรายการบัญชีเงินสดซึ่งบันทึก ไว้ในสมุดรายวันทั่วไปทางด้านเดบิต ให้เขียนบัญชีซึ่งบันทึกไว้ในสมุดรายวันทั่วไปทางด้านเครดิต คือ บัญชีทุน-นายมนัส ดังตัวอย่าง เงินสด เลขที่ 101 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 1 ทุน-นายมนัส 3. ช่องหน้าบัญชีให้เขียนอักษรย่อว่า "ร.ว." ตามด้วยหมายเลขหน้าของสมุดรายวันทั่วไป คือ ร.ว. 1 ดังตัวอย่าง เงินสด เลขที่ 101 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 1 ทุน-นายมนัส ร.ว.1 4. ช่องเดบิต ให้เขียนจำนวนเงินตามที่ปรากฏในสมุดรายวันทั่วไปทางด้านเดบิต บัญชีเงินสด คือ 150,000 บาท ดังตัวอย่าง เงินสด เลขที่ 101 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 1 ทุน-นายมนัส ร.ว.1150,000 - 5. ขั้นสุดท้ายให้นำเลขที่บัญชีเงินสดจากบัญชีแยกประเภท ไปเขียนอีกครั้งหนึ่งในช่อง เลขที่บัญชีให้ตรงกับบัญชีดังกล่าวในสมุดรายวันทั่วไป เพื่อแสดงให้ทราบว่าการผ่านรายการบัญชี เงินสดได้กระทำเสร็จสิ้นแล้ว ดังตัวอย่าง

173 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง สมุดรายวันทั่วไป หน้า 1 พ.ศ. 25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต เครดิต เดือน วันที่ บาท สต. บาท สต. ม.ค. 1 เงินสด 101 150,000 - ทุน-นายมนัส 150,000 - นายมนัสนำเงินสดมาลงทุน ขั้นที่ 3 ผ่านรายการที่บันทึกไว้ในสมุดรายวันทั่วไปทางด้านเครดิต คือบัญชีทุน-นายมนัส มาบันทึกอีกครั้งหนึ่งในบัญชีแยกประเภททางด้านเดียวกันตามหลักการ ดังนี้ 1. ช่องวัน เดือน ปี ให้เขียนวัน เดือน ปีตามที่ปรากฏในสมุดรายวันทั่วไป คือ วันที่ 1 มกราคม 25X5 ดังตัวอย่าง ทุน-นายมนัส เลขที่ 301 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 1 2. ช่องรายการให้เขียนอ้างอิงชื่อบัญชีตรงกันข้าม คือ ถ้าผ่านรายการบัญชีทุน-นายมนัส ซึ่งได้บันทึกไว้ในสมุดรายวันทั่วไปทางด้านเครดิต ก็ให้เขียนบัญชีซึ่งบันทึกไว้ในสมุดรายวันทั่วไป ทางด้านเดบิต คือ บัญชีเงินสด ดังตัวอย่าง ทุน-นายมนัส เลขที่ 301 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 1 เงินสด 3. ช่องหน้าบัญชี ให้เขียนอักษรย่อว่า "ร.ว." ตามด้วยหมายเลขหน้าของสมุดรายวันทั่วไป คือ ร.ว. 1 ดังตัวอย่าง ทุน-นายมนัส เลขที่ 301 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 1 เงินสด ร.ว.1

174 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง 4. ช่องเครดิต ให้เขียนจำนวนเงินตามที่ปรากฏในสมุดรายวันทั่วไปด้านเครดิต บัญชีทุนนายมนัส คือ 150,000 บาท ดังตัวอย่าง ทุน-นายมนัส เลขที่ 301 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 1 เงินสด ร.ว.1150,000 - 5. ขั้นสุดท้ายให้นำเลขที่บัญชีทุน-นายมนัสจากบัญชีแยกประเภท ไปเขียนอีกครั้งหนึ่ง ในช่องเลขที่บัญชีให้ตรงกับบัญชีดังกล่าวในสมุดรายวันทั่วไป เพื่อแสดงให้ทราบว่าการผ่านรายการ บัญชีทุน-นายมนัสได้กระทำเสร็จสิ้นแล้ว ดังตัวอย่าง สมุดรายวันทั่วไป หน้า 1 พ.ศ. 25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต เครดิต เดือน วันที่ บาท สต. บาท สต. ม.ค. 1 เงินสด 101 150,000 - ทุน-นายมนัส 301 150,000 - นายมนัสนำเงินสดมาลงทุน (2) การผ่านรายการเปิดบัญชีเมื่อลงทุนครั้งแรก กรณีเจ้าของกิจการนำสินทรัพย์ หลายชนิดมาลงทุน มีขั้นตอนการผ่านรายการจากสมุดรายวันทั่วไป ไปยังบัญชีแยกประเภท เหมือนกับกรณีเจ้าของกิจการนำสินทรัพย์ชนิดเดียวมาลงทุน ยกเว้นในช่องรายการให้เขียนอ้างอิงว่า "สมุดรายวันทั่วไป" ดังตัวอย่าง ตัวอย่างที่ 5.2 เมื่อวันที่ 1 มกราคม 25X5 นายมนัสนำเงินสด 150,000 บาท เครื่องใช้- สำนักงาน 50,000 บาท รถยนต์ 600,000 บาท และอาคาร 850,000 บาท มาลงทุนดำเนินธุรกิจ รับซ่อมเครื่องใช้ไฟฟ้า

175 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง บันทึกรายการเปิดบัญชีในสมุดรายวันทั่วไป สมุดรายวันทั่วไป หน้า 1 พ.ศ. 25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต เครดิต เดือน วันที่ บาท สต. บาท สต. ม.ค. 1 เงินสด 101 150,000 - เครื่องใช้สำนักงาน 102 50,000 - รถยนต์ 103 600,000 - อาคาร 104 850,000 - ทุน - นายมนัส 301 1,650,000 - นายมนัสนำสินทรัพย์ต่าง ๆ มาลงทุน ผ่านรายการเปิดบัญชี กรณีเจ้าของกิจการนำสินทรัพย์หลายชนิดมาลงทุน ดังนี้ เงินสด เลขที่ 101 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 1 สมุดรายวันทั่วไป ร.ว.1150,000 - เครื่องใช้สำนักงาน เลขที่ 102 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 1 สมุดรายวันทั่วไป ร.ว.1 50,000 - รถยนต์ เลขที่103 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 1 สมุดรายวันทั่วไป ร.ว.1600,000 -

176 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง อาคาร เลขที่ 104 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 1 สมุดรายวันทั่วไป ร.ว.1850,000 - ทุน-นายมนัส เลขที่ 301 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 1 สมุดรายวันทั่วไป ร.ว.11,650,000 - (3) การผ่านรายการเปิดบัญชีเมื่อลงทุนครั้งแรก กรณีเจ้าของกิจการนำสินทรัพย์ พร้อมหนี้สินมาลงทุน มีขั้นตอนการผ่านรายการจากสมุดรายวันทั่วไปไปบัญชีแยกประเภทเหมือนกับ กรณีกิจการนำสินทรัพย์หลายชนิดมาลงทุนทุกประการ ดังตัวอย่าง ตัวอย่างที่ 5.3 เมื่อวันที่ 1 มกราคม 25X5 นายมนัสนำเงินสด 150,000 บาท เครื่องใช้- สำนักงาน 50,000 บาท รถยนต์ 600,000 บาท อาคาร 850,000 บาท เจ้าหนี้-ร้านเจพีการไฟฟ้า 25,000 บาท มาลงทุนดำเนินธุรกิจรับซ่อมเครื่องใช้ไฟฟ้า บันทึกรายการเปิดบัญชีในสมุดรายวันทั่วไป สมุดรายวันทั่วไป หน้า 1 พ.ศ. 25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต เครดิต เดือน วันที่ บาท สต. บาท สต. ม.ค. 1 เงินสด 101 150,000 - เครื่องใช้สำนักงาน 102 50,000 - รถยนต์ 103 600,000 - อาคาร 104 850,000 - เจ้าหนี้ - ร้านเจบี 201 25,000 - ทุน - นายมนัส 301 1,625,000 - นายมนัสนำสินทรัพย์และ หนี้สินมาลงทุน

177 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง ผ่านรายการเปิดบัญชี กรณีเจ้าของกิจการนำสินทรัพย์พร้อมหนี้สินมาลงทุน ดังนี้ เงินสด เลขที่ 101 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 1 สมุดรายวันทั่วไป ร.ว.1150,000 - เครื่องใช้สำนักงาน เลขที่ 102 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 1 สมุดรายวันทั่วไป ร.ว.1 50,000 - รถยนต์ เลขที่ 103 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 1 สมุดรายวันทั่วไป ร.ว.1600,000 - อาคาร เลขที่ 104 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 1 สมุดรายวันทั่วไป ร.ว.1850,000 - เจ้าหนี้-ร้านพีเจการไฟฟ้า เลขที่ 201 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 1 สมุดรายวันทั่วไป ร.ว.1 25,000 - ทุน-นายมนัส เลขที่301 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 1 สมุดรายวันทั่วไป ร.ว.11,625,000 -

178 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง 2. การผ่านรายการเปิดบัญชี เมื่อเริ่มต้นงวดบัญชีใหม่ การผ่านรายการเปิดบัญชีเมื่อเริ่มต้นงวดบัญชีใหม่ หมายถึง การนำรายการเปิดบัญชี ประเภทสินทรัพย์ หนี้สิน และส่วนของเจ้าของ (ทุน) ที่คงเหลือยกมาจากงวดบัญชีก่อน ซึ่งกิจการได้ บันทึกรายการดังกล่าวไว้แล้วในสมุดรายวันทั่วไป ไปบันทึกอีกครั้งหนึ่งในบัญชีแยกประเภท การผ่านรายการเปิดบัญชีเมื่อเริ่มต้นงวดบัญชีใหม่ มีขั้นตอนเหมือนกับการผ่านรายการ เปิดบัญชีเมื่อมีการลงทุนครั้งแรก ยกเว้นในช่องรายการให้เขียนอ้างอิงคำว่า "ยอดยกมา" ซึ่งหมายความว่าเป็นยอดคงเหลือยกมาจากงวดบัญชีก่อน ดังตัวอย่าง ตัวอย่างที่5.4 ต่อไปนี้เป็นยอดคงเหลือของร้านมิตรภาพการไฟฟ้า ณ วันที่ 1 มกราคม 25X5 เงินสด 80,000 บาท เงินฝากธนาคาร 100,000 บาท เครื่องใช้สำนักงาน 40,000 บาท รถยนต์ 480,000 บาท อาคาร 600,000 บาท เจ้าหนี้-ร้านเทพนคร 30,000 บาท บันทึกรายการเปิดบัญชีในสมุดรายวันทั่วไป สมุดรายวันทั่วไป หน้า 1 พ.ศ. 25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต เครดิต เดือน วันที่ บาท สต. บาท สต. ม.ค. 1 เงินสด 101 80,000 - เงินฝากธนาคาร 102 100,000 - เครื่องใช้สำนักงาน 103 40,000 - รถยนต์ 104 480,000 - อาคาร 105 600,000 - เจ้าหนี้ - ร้านเทพนคร 201 30,000 - ทุน - นายมิตรภาพ 301 1,270,000 - นายมิตรภาพบันทึกสินทรัพย์ หนี้สินและทุน ณ วันเริ่มต้นงวด บัญชีบัญชีใหม่

179 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง ผ่านรายการเปิดบัญชีเมื่อเริ่มต้นงวดบัญชีใหม่ ดังนี้ เงินสด เลขที่ 101 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 1 ยอดยกมา ร.ว.1 80,000 - เงินฝากธนาคาร เลขที่ 102 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 1 ยอดยกมา ร.ว.1100,000 - เครื่องใช้สำนักงาน เลขที่ 103 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 1 ยอดยกมา ร.ว.1 40,000 - รถยนต์ เลขที่ 104 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 1 ยอดยกมา ร.ว.1480,000 - อาคาร เลขที่ 105 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 1 ยอดยกมา ร.ว.1600,000 -

180 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง เจ้าหนี้-ร้านเทพนคร เลขที่ 201 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 1 ยอดยกมา ร.ว.1 30,000 - ทุน-นายมิตรภาพ เลขที่301 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 1 ยอดยกมา ร.ว.11,270,000 - 5.4.2 การผ่านรายการปกติอื่น ๆ การผ่านรายการปกติอื่น ๆ หมายถึง การนำรายการสินทรัพย์ หนี้สิน และส่วนของเจ้าของ ที่เกิดขึ้นในระหว่างงวดบัญชี หรือระหว่างเดือน ซึ่งกิจการได้บันทึกรายการดังกล่าวไว้แล้ว ในสมุดรายวันทั่วไป ไปบันทึกอีกครั้งหนึ่งในบัญชีแยกประเภท การผ่านรายการปกติอื่น มีขั้นตอนเหมือนกับการผ่านรายการเปิดบัญชีเมื่อลงทุนครั้งแรก กรณีกิจการนำสินทรัพย์ชนิดเดียวมาลงทุน คือ ในช่องรายการให้เขียนอ้างอิงชื่อบัญชีตรงกันข้าม ดังตัวอย่างที่ 5.5 ตัวอย่างที่ 5.5 เมื่อวันที่ 1 มกราคม 25X5 นายมนัสนำเงินสดจำนวน 150,000 บาท มาลงทุนเปิดร้านรับซ่อมเครื่องใช้ไฟฟ้าชื่อ "ร้านมนัสการไฟฟ้า" และในระหว่างเดือนมกราคม มีรายการค้าเกิดขึ้น ดังนี้ 25X5 ม.ค. 3 ซื้ออุปกรณ์การซ่อมเป็นเงินเชื่อ 50,000 บาท จากร้านมิตรภาพ 4 จ่ายค่าเช่าร้าน 3,000 บาท 6 รับค่าบริการซ่อมเครื่องซักผ้า 1,000 บาท เป็นเงินสด 10 ส่งบิลเก็บเงินค่าซ่อมโทรทัศน์ให้นายอดุลย์ 1,500 บาท แต่ยังไม่ได้รับชำระเงิน 11 กิจการนำเงินสดฝากธนาคาร 20,000 บาท 13 จ่ายค่าใช้จ่ายเบ็ดเตล็ด 180 บาท 15 ซื้ออุปกรณ์การซ่อมจากร้านมิตรภาพเพิ่มเติม 6,000 บาท จ่ายเงินสดทันทีในวันนี้ 1,000 บาท ที่เหลือขอค้างไว้ก่อน

181 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง 17 จ่ายค่าเบี้ยประกัน 1,000 บาท ด้วยเช็ค 18 ถอนเงินจากธนาคารมาใช้ในร้าน 8,000 บาท 20 นายมนัสถอนเงินสดไปใช้ส่วนตัว 2,000 บาท 21 นายอดุลย์นำเงินมาชำระให้กิจการทั้งจำนวน 23 กิจการกู้เงินจากธนาคารออมสิน 80,000 บาท 25 จ่ายชำระหนี้ให้เจ้าหนี้-ร้านมิตรภาพ 30,000 บาท เป็นเงินสด 27 ได้รับค่าซ่อมเครื่องใช้ไฟฟ้า 15,000 บาท เป็นเงินสดนำฝากธนาคารทันที 28 จ่ายชำระหนี้เงินกู้ให้ธนาคารออมสิน 60,000 บาท 29 กิจการได้รับบิลค่าโทรศัพท์ 2,000 บาท จากบริษัท AIS แต่ยังไม่ได้ชำระเงิน 31 จ่ายเงินเดือนให้ลูกจ้าง 2,500 บาท จากรายการค้าข้างต้นสามารถบันทึกในสมุดรายวันทั่วไป และ ผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภท ดังนี้ บันทึกรายการเปิดบัญชี และรายการค้าระหว่างเดือนในสมุดรายวันทั่วไป สมุดรายวันทั่วไป หน้า 1 พ.ศ. 25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต เครดิต เดือน วันที่ บาท สต. บาท สต. ม.ค. 1 เงินสด 101 150,000 - ทุน - นายมนัส 301 15,000 - นายมนัสนำสินทรัพย์และหนี้สิน มาลงทุน 3 อุปกรณ์การซ่อม 104 50,000 - เจ้าหนี้-ร้านมิตรภาพ 201 50,000 - ซื้ออุปกรณ์การซ่อมเป็นเงินเชื่อ 4 ค่าเช่า 501 3,000 - เงินสด 101 3,000 - จ่ายค่าเช่าร้านเป็นเงินสด 6 เงินสด 101 1,000 - รายได้ค่าซ่อม 401 1,000 - รับเงินสดเป็นรายได้ค่าซ่อม เครื่องซักผ้า

182 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง สมุดรายวันทั่วไป หน้า 2 พ.ศ. 25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต เครดิต เดือน วันที่ บาท สต. บาท สต. ม.ค 10 ลูกหนี้-นายอดุลย์ 103 1,500 - รายได้ค่าซ่อม 401 1,500 - ส่งบิลเก็บเงินค่าซ่อมโทรทัศน์ให้ นายอดุลย์ แต่ยังไม่ได้รับชำระเงิน 11 เงินฝากธนาคาร 102 20,000 - เงินสด 101 20,000 - กิจการนำเงินสดไปฝากธนาคาร 13 ค่าใช้จ่ายเบ็ดเตล็ด 502 180 - เงินสด 101 180 - จ่ายค่าใช้จ่ายเบ็ดเตล็ดเป็นเงินสด 15 อุปกรณ์การซ่อม 104 6,000 - เงินสด 101 1,000 - เจ้าหนี้-ร้านมิตรภาพ 201 5,000 - ชื้ออุปกรณ์การซ่อม โดยจ่ายเงินสด ให้ในวันนี้เพียงบางส่วน 17 ค่าเบี้ยประกัน 503 1,000 - เงินฝากธนาคาร 102 1,000 - จ่ายค่าเบี้ยประกันด้วยเช็ค 18 เงินสด 401 8,000 - เงินฝากธนาคาร 101 8,000 - ถอนเงินจากธนาคารมาใช้ในร้าน 20 ถอนใช้ส่วนตัว 302 2,000 - เงินสด 101 2,000 - เจ้าของกิจการถอนเงินไปใช้ส่วนตัว

183 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง สมุดรายวันทั่วไป หน้า 3 พ.ศ. 25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต เครดิต เดือน วันที่ บาท สต. บาท สต. ม.ค 21 เงินสด 101 1,500 - ลูกหนี้-นายอดุลย์ 103 1,500 - รับชำระหนี้จากนายอดุลย์ทั้ง จำนวน 23 เงินสด 101 80,000 - เงินกู้-ธนาคารออมสิน 203 80,000 - กู้เงินจากธนาคารมาใช้ในกิจการ 25 เจ้าหนี้-ร้านมิตรภาพ 201 30,000 - เงินสด 101 30,000 - จ่ายชำระหนี้ให้ร้านมิตรภาพเป็นเงินสด 27 เงินฝากธนาคาร 102 15,000 - รายได้ค่าซ่อม 401 15,000 - รับค่าซ่อมเครื่องใช้ไฟฟ้านำฝาก ธนาคารทันที 28 เงินกู้-ธนาคารออมสิน 203 60,000 - เงินสด 101 60,000 - จ่ายชำระเงินกู้ธนาคารออมสิน 29 ค่าโทรศัพท์ 504 2,000 - เจ้าหนี้-บริษัท AIS 202 2,000 - รับบิลค่าโทรศัพท์จากบริษัท AIS 31 เงินเดือน 505 2,500 - เงินสด 101 2,500 - จ่ายเงินเดือนลูกจ้าง จากข้อมูลข้างต้นแสดงให้เห็นว่าในแต่ละงวดบัญชี การบันทึกรายการในสมุดรายวันทั่วไป จะแบ่งออกเป็น 2 ส่วน คือ

184 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง 1. ส่วนที่เป็นรายการเปิดบัญชีคือ รายการวันที่ 1 มกราคม 25X5 นายมนัสนำเงินสด จำนวน 150,000 บาท มาลงทุน 2. ส่วนที่เป็นรายการปกติอื่น ๆ คือ รายการค้าที่เกิดขึ้นตั้งแต่วันที่ 3-31 มกราคม 25X5 เมื่อได้บันทึกรายการเปิดบัญชี และรายการระหว่างเดือนในสมุดรายวันทั่วไปเสร็จสิ้นแล้ว ให้นำ รายการดังกล่าวไปบันทึกอีกครั้งหนึ่งในบัญชีแยกประเภท ดังตัวอย่างผ่านรายการเปิดบัญชี และ รายการค้าระหว่างเดือนจากสมุดรายวันทั่วไป ไปบัญชีแยกประเภทตามขั้นตอน ดังนี้ ขั้นที่ 1 สร้างผังบัญชี โดยการนำข้อมูลจากสมุดรายวันทั่วไปมาจัดเรียงหมวดบัญชี และ กำหนดเลขที่บัญชีให้เป็นไปตามลำดับ ดังตัวอย่าง ผังบัญชีของร้านมนัสการไฟฟ้า หมวดบัญชี ชื่อบัญชี เลขที่บัญชี 1. สินทรัพย์ เงินสด เงินฝากธนาคาร ลูกหนี้-นายอดุลย์ อุปกรณ์การซ่อม 101 102 103 104 2. หนี้สิน เจ้าหนี้-ร้านมิตรภาพ เจ้าหนี้-บริษัท AIS เงินกู้-ธนาคารออมสิน 201 202 203 3. ส่วนของเจ้าของ ทุน- นายมนัส ถอนใช้ส่วนตัว 301 302 4. รายได้ รายได้ค่าซ่อม 401 5. ค่าใช้จ่าย ค่าเช่า ค่าใช้จ่ายเบ็ดเตล็ด ค่าเบี้ยประกัน ค่าโทรศัพท์ เงินเดือน 501 502 503 504 505 ขั้นที่ 2 ให้ดำเนินการดังนี้ 1. สร้างรูปแบบบัญชีแยกประเภทเท่ากับจำนวนชื่อบัญชีที่กำหนดไว้ในผังบัญชีตาม ตัวอย่างนี้ คือ 15 แบบฟอร์ม 2. เขียนชื่อบัญชี และเลขที่บัญชีตามผังบัญชีทางด้านบนของแบบฟอร์ม

185 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง ขั้นที่ 3 ผ่านรายการของบัญชีที่บันทึกไว้ในสมุดรายวันทั่วไปทางด้านเดบิตและเครดิตตาม หลักการ ดังนี้ 1. การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภท ให้ยึดการบันทึกรายการในสมุดรายวันทั่วไป เป็นหลัก 1.1 ถ้าการบันทึกรายการในสมุดรายวันทั่วไปบันทึกไว้ด้านเดบิต ผ่านไปบัญชี แยกประเภทด้านเดบิต 1.2 ถ้าการบันทึกรายการในสมุดรายวันทั่วไปบันทึกไว้ด้านเครดิต ผ่านไปบัญชี แยกประเภทด้านเครดิต 2. ช่องวัน เดือน ปี ให้เขียนวัน เดือน ปี ตามที่ปรากฏในสมุดรายวันทั่วไป 3. ช่องรายการให้เขียนอ้างอิง ดังนี้ 3.1 กรณีเป็นรายการเปิดบัญชีให้อ้างอิงตามหลักการผ่านรายการเปิดบัญชีที่ได้กล่าว ข้างต้น 3.2 กรณีเป็นรายการที่เกิดขึ้นในระหว่างงวดบัญชีหรือระหว่างเดือนให้อ้างอิง ชื่อบัญชีที่บันทึกในสมุดรายวันทั่วไปทางด้านตรงกันข้าม 4. ช่องหน้าบัญชี ให้เขียนอักษรย่อว่า "ร.ว." ตามด้วยหมายเลขหน้าของสมุดรายวันทั่วไป 5. ช่องเดบิต ให้เขียนจำนวนเงินตามที่ปรากฏในสมุดรายวันทั่วไปทางด้านเดบิต 6. ช่องเครดิต ให้เขียนจำนวนเงินตามที่ปรากฏในสมุดรายวันทั่วไปทางด้านเครดิต 7. นำเลขที่บัญชีจากบัญชีแยกประเภทไปเขียนในช่องเลขที่บัญชีของสมุดรายวันทั่วไป ดังตัวอย่าง เงินสด เลขที่101 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือน วันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 1 ทุน-นายมนัส ร.ว.1 150,000 - ม.ค. 4 ค่าเช่า ร.ว.1 3,000 - 6 รายได้ค่าซ่อม ร.ว.1 1,000 - 11 เงินฝากธนาคาร ร.ว.2 20,000 - 18 เงินฝากธนาคาร ร.ว.2 8,000 - 13 ค่าใช้จ่ายเบ็ดเตล็ด ร.ว.2 180 - 21 ลูกหนี้-นายอดุลย์ ร.ว.3 1,500 - 15 อุปกรณ์การซ่อม ร.ว.2 1,000 - 23 เงินกู้-ธนาคารออมสิน ร.ว.3 80,000 - 20 ถอนใช้ส่วนตัว ร.ว.2 2,000 - 25 เจ้าหนี้-ร้านมิตรภาพ ร.ว.3 30,000 - 28 เงินกู้-ธนาคราออมสิน ร.ว.3 60,000 - 31 เงินเดือน ร.ว.3 2,500 -

186 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง เงินฝากธนาคาร เลขที่ 102 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 11 เงินสด ร.ว.2 20,000 - ม.ค. 17 ค่าเบี้ยประกัน ร.ว.2 1,000 - 27 รายได้ค่าซ่อม ร.ว.3115,000 - 18 เงินสด ร.ว.2 8,000 - ลูกหนี้-นายอดุลย์ เลขที่ 103 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 10 รายได้ค่าซ่อม ร.ว.2 1,500 - ม.ค. 21 เงินสด ร.ว.3 1,500 - อุปกรณ์การซ่อม เลขที่104 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 3 เจ้าหนี้-ร้านมิตรภาพ ร.ว.1 50,000 - 15 เงินสด ร.ว.2 1,000 - เจ้าหนี้-ร้านมิตรภาพ 5,000 - เจ้าหนี้-ร้านมิตรภาพ เลขที่201 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 25 เงินสด ร.ว.3 30,000 - ม.ค. 3 อุปกรณ์การซ่อม ร.ว.1 50,000 - 15 อุปกรณ์การซ่อม ร.ว.2 5,000 - เจ้าหนี้-บริษัท AIS เลขที่ 202 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 29 ค่าโทรศัพท์ ร.ว.3 2,000 -

187 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง เงินกู้-ธนาคารออมสิน เลขที่203 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 28 เงินสด ร.ว.3 60,000 - ม.ค. 23 เงินสด ร.ว.3 80,000 - ทุน-นายมนัส เลขที่ 301 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 1 เงินสด ร.ว.1 150,000 - ถอนใช้ส่วนตัว เลขที่ 302 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 20 เงินสด ร.ว.2 2,000 - รายได้ค่าซ่อม เลขที่401 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 6 เงินสด ร.ว.1 1,000 - 10 ลูกหนี้-นายอดุลย์ ร.ว.2 1,500 - 27 เงินฝากธนาคาร ร.ว.3 15,000 - ค่าเช่า เลขที่ 501 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 4 เงินสด ร.ว.1 3,000 -

188 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง ค่าใช้จ่ายเบ็ดเตล็ด เลขที่ 502 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 13 เงินสด ร.ว.2 180 - ค่าเบี้ยประกัน เลขที่ 503 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 17 เงินฝากธนาคาร ร.ว.2 1,000 - ค่าโทรศัพท์ เลขที่504 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 29 เจ้าหนี้-บริษัท AIS ร.ว.3 2,000 - เงินเดือน เลขที่505 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 31 เงินสด ร.ว.3 2,500 - 5.5 ความหมายและประเภทของยอดคงเหลือ หลังจากผ่านรายการจากสมุดรายวันทั่วไป ไปบัญชีแยกประเภททั่วไปแล้ว ขั้นตอนต่อไปคือ การหายอดคงเหลือในบัญชีแยกประเภท ซึ่งโดยทั่วไปนิยมหาด้วยดินสอ"Pencil Footing" เพื่อป้องกันการผิดพลาดและหากต้องการแก้ไขก็จะทำได้โดยสะดวก 5.5.1 ความหมายของยอดคงเหลือ ยอดคงเหลือ (Account Balance) หมายถึง ผลต่างระหว่างยอดรวมจำนวนเงินทาง ด้านเดบิตและเครดิตของบัญชีแยกประเภท

189 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง ยอดคงเหลือในบัญชีแยกประเภท สรุปได้ดังนี้ หมวด ประเภท ยอดคงเหลือปกติ 1 สินทรัพย์ เดบิต 2 หนี้สิน เครดิต 3 ส่วนของเจ้าของ เครดิต ถอนใช้ส่วนตัว/เงินถอน เดบิต 4 รายได้ เครดิต 5 ค่าใช้จ่าย เดบิต 5.5.2 ประเภทของยอดคงเหลือ การคำนวณหายอดคงเหลือในบัญชีแยกประเภทนิยมหาด้วยดินสอ เรียกว่า "PencilFooting" เนื่องจากการผ่านรายการจากสมุดรายวันทั่วไป ไปบัญชีแยกประเภทมีหลายลักษณะ เช่น บางบัญชีผ่านรายการเฉพาะด้านเดบิตเพียงด้านเดียว หรือบางบัญชีผ่านรายการเฉพาะด้านเครดิต เพียงด้านเดียว บางบัญชีผ่านรายการทั้งทางด้านเดบิตและเครดิต เป็นต้น ดังนั้น การคำนวณหา ยอดคงเหลือจึงแบ่งออกได้เป็น 6 กรณี ดังนี้ กรณีที่ 1 การคำนวณหายอดคงเหลือของบัญชีแยกประเภทที่มียอดรวมทางด้านเดบิต มากกว่าเครดิต กรณีที่ 2 การคำนวณหายอดคงเหลือของบัญชีแยกประเภทที่มียอดรวมทางด้านเครดิต มากกว่าเดบิต กรณีที่ 3 การคำนวณหายอดคงเหลือของบัญชีแยกประเภทที่มียอดรวมทางด้านเดบิต เท่ากับเครดิต กรณีที่ 4 การคำนวณหายอดคงเหลือของบัญชีแยกประเภทที่บันทึกรายการไว้เพียง ด้านเดียวแต่มากกว่า 1 จำนวน กรณีที่ 5 การคำนวณหายอดคงเหลือของบัญชีแยกประเภทที่บันทึกรายการไว้เพียง ด้านเดียวและจำนวนเดียว กรณีที่ 6 การคำนวณหายอดคงเหลือของบัญชีแยกประเภทที่บันทึกรายการไว้เพียง ด้านละ 1 จำนวน

190 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง 5.6 การหายอดคงเหลือในบัญชีแยกประเภท เพื่อให้การจัดทำงบทดลองมีความสะดวก และรวดเร็วยิ่งขึ้น จึงควรที่จะคำนวณหา ยอดคงเหลือด้วยดินสอในบัญชีแยกประเภทเสียก่อน ซึ่งมีขั้นตอนการคำนวณหายอดคงเหลือ แต่ละกรณีดังนี้ กรณีที่ 1 การคำนวณหายอดคงเหลือของบัญชีแยกประเภททั่วไปที่มียอดรวม ทางด้านเดบิตมากกว่าเครดิต การคำนวณหายอดคงเหลือกรณีนี้ ใช้สำหรับบัญชีแยกประเภทที่ผ่านรายการมาจาก สมุดรายวันทั่วไปทั้ง 2 ด้าน และมียอดรวมทางด้านเดบิตมากกว่าด้านเครดิต ผลต่างเรียกว่า "ยอดคงเหลือเดบิต" หรือ "ยอดดุลเดบิต" (Debit Balance) ให้นำไปเขียนด้วยดินสอไว้ใน ช่องรายการทางด้านที่มียอดรวมมากกว่าในกรณีนี้ คือ ด้านเดบิต ขั้นตอนการคำนวณหายอดคงเหลือกรณียอดรวมทางด้านเดบิตมากกว่าเครดิต ขั้นที่ 1 รวมจำนวนเงินทางด้านเดบิต และนำไปเขียนด้วยดินสอลงในช่องเดบิตของบรรทัด ถัดจากที่เขียนจำนวนเงินยอดสุดท้ายแต่ให้ชิดเส้นบน ขั้นที่ 2 รวมจำนวนเงินทางด้านเครดิต และนำไปเขียนลงในช่องเครดิตด้วยดินสอของบรรทัด ถัดจากที่เขียนจำนวนเงินยอดสุดท้ายแต่ให้ชิดเส้นบน ขั้นที่ 3 คำนวณหายอดคงเหลือ ซึ่งเป็นผลต่างระหว่างยอดรวมทางด้านเดบิต และเครดิต พร้อมทั้งให้นำยอดคงเหลือนั้นไปเขียนด้วยดินสอลงในช่องรายการทางด้านที่มียอดรวมมากกว่า คือ ด้านเดบิต โดยเขียนให้อยู่ในแนวเดียวกันกับยอดรวมทางด้านเดบิต ดังตัวอย่าง เงินสด เลขที่101 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 1 ทุน-นายมนัส ร.ว.1 150,000 - ม.ค. 4 ค่าเช่า ร.ว.1 3,000 - 6 รายได้ค่าซ่อม ร.ว.1 1,000 - 11 เงินฝากธนาคาร ร.ว.2 20,000 - 18 เงินฝากธนาคาร ร.ว.2 8,000 - 13 ค่าใช้จ่ายเบ็ดเตล็ด ร.ว.2 180 - 21 ลูกหนี้-นายอดุลย์ ร.ว.3 1,500 - 15 อุปกรณ์การซ่อม ร.ว.2 1,000 - 23 เงินกู้-ธนาคารออมสิน ร.ว.3 80,000 - 20 ถอนใช้ส่วนตัว ร.ว.2 2,000 - 121,820.- 240,500 - 25 เจ้าหนี้-ร้านมิตรภาพ ร.ว.3 30,000 - ขั้นที่ 3 ยอดดุลด้านเดบิต ขั้นที่ 1 28 เงินกู้-ธนาคราออมสิน ร.ว.3 60,000 - 31 เงินเดือน ร.ว.3 2,500 - ขั้นที่2 118,680 -

191 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง กรณีที่ 2 การคำนวณหายอดคงเหลือของบัญชีแยกประเภทที่มียอดรวมทางด้านเครดิต มากกว่าเดบิต การคำนวณหายอดคงเหลือกรณีนี้ ใช้สำหรับบัญชีแยกประเภทที่ได้ผ่านรายการมาจาก สมุดรายวันทั่วไปทั้ง 2 ด้าน และมียอดรวมทางด้านเครดิตมากกว่าด้านเดบิต ผลต่างเรียกว่า "ยอดคงเหลือเครดิต" หรือ "ยอดดุลเครดิต" (Credit Balance) ให้นำไปเขียนด้วยดินสอไว้ใน ช่องรายการทางด้านที่มียอดรวมมากกว่า ในกรณีนี้ คือ ด้านเครดิต ขั้นตอนการคำนวณหายอดคงเหลือกรณียอดรวมทางด้านเครดิตมากกว่าเดบิต ขั้นที่ 1 รวมยอดเงินทางด้านเดบิต และนำไปเขียนด้วยดินสอลงในช่องเดบิตของบรรทัด ถัดจากที่เขียนจำนวนเงินยอดสุดท้ายแต่ให้ชิดเส้นบน ขั้นที่ 2 รวมยอดเงินทางด้านเครดิต และนำไปเขียนด้วยดินสอลงในช่องเครดิตของบรรทัด ถัดจากที่เขียนจำนวนเงินยอดสุดท้ายแต่ให้ชิดเส้นบน ขั้นที่ 3 คำนวณหายอดคงเหลือ ซึ่งเป็นผลต่างระหว่างยอดรวมทางด้านเดบิต และเครดิต พร้อมทั้งให้นำยอดคงเหลือนั้นไปเขียนด้วยดินสอลงในช่องรายการทางด้านที่มียอดรวมมากกว่า คือ ด้านเครดิต โดยเขียนให้อยู่ในแนวเดียวกันกับยอดรวมทางด้านเครดิต ดังตัวอย่าง เจ้าหนี้-ร้านตะวัน เลขที่ 201 พ.ศ.25X 5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือ น วันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 25 เงินสด ร.ว.3 30,000 - ม.ค. 3 อุปกรณ์การซ่อม ร.ว.1 50,000 - 26 เงินฝากธนาคาร ร.ว.3 2,500 - 15 วัสดุในการซ่อม ร.ว.2 5,000 - 32,500 - 22,500.- 55,000 - ขั้นที่ 1 ขั้นที่ 3 ยอดดุลด้านเครดิต ขั้นที่ 2 กรณีที่ 3 การคำนวณหายอดคงเหลือของบัญชีแยกประเภทที่มียอดรวมทางด้านเดบิต เท่ากับเครดิต การคำนวณหายอดคงเหลือกรณีนี้ ใช้สำหรับบัญชีแยกประเภทที่ได้ผ่านรายการมาจาก สมุดรายวันทั่วไปทั้ง 2 ด้าน และมียอดรวมทางด้านเดบิตเท่ากับเครดิต ผลต่างเรียกว่า "ไม่มียอดคงเหลือ" หรือ"ยอดคงเหลือเท่ากับศูนย์" (Zero Balance) เมื่อไม่มียอดคงเหลือ จึงไม่ ต้องนำไปเขียนด้วยดินสอไว้ในช่องรายการ เพียงแต่ให้ขีดเส้นใต้ใต้ยอดรวมดังกล่าวเพื่อปิดบัญชี เท่านั้น

192 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง ลักษณะของบัญชีแยกประเภททั่วไปที่ไม่มียอดคงเหลือ" หรือ "มียอดคงเหลือเท่ากับศูนย์ แบ่งออกเป็น 3 ลักษณะ คือ ลักษณะที่ 1 บัญชีแยกประเภทที่ได้บันทึกรายการไว้ทั้งทางด้านเดบิต และเครดิตมากกว่า 1 จำนวน โดยที่ยอดรวมของทั้ง 2 ด้านเท่ากัน ให้ปฏิบัติ ดังนี้ ขั้นที่ 1 รวมยอดเงินทางด้านเดบิต เครดิต และนำไปเขียนลงในช่องเดบิต เครดิตให้อยู่ใน ระดับเดียวกัน ขั้นที่ 2 ขีดเส้นใต้ใต้ยอดรวมทางด้านเดบิต และเครดิตให้อยู่ในระดับเดียวกัน เพื่อปิดบัญชี แยกประเภทบัญชีนั้น ดังตัวอย่าง เจ้าหนี้-ร้านมิตรภาพ เลขที่201 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 25 เงินสด ร.ว.3 30,000 - ม.ค. 3 อุปกรณ์การซ่อม ร.ว.1 50,000 - 26 เงินฝากธนาคาร ร.ว.3 25,000 - 15 วัสดุในการซ่อม ร.ว.2 5,000 - 55,000 - 55,000 - ลักษณะที่ 2 บัญชีแยกประเภทที่บันทึกรายการทางด้านเดบิต และเครดิตไว้เพียง ด้านละ 1 จำนวนด้วยยอดเงินที่เท่ากัน ให้ปฏิบัติดังนี้ ขั้นที่ 1 ให้ถือเอาจำนวนเงินที่บันทึกไว้ทางด้านเดบิต และเครดิตของบัญชีแยกประเภทเป็น ยอดรวมของแต่ละด้านได้ทันที ดังนั้น ในกรณีนี้ผู้ทำบัญชีจึงไม่ต้องใช้ดินสอคำนวณหายอดคงเหลือ เหมือนกรณีอื่นดังกล่าวข้างต้น ขั้นที่ 2 ขีดเส้นใต้ ใต้ยอดรวมทั้งทางด้านเบิต และเครดิตให้อยู่ในระดับเดียวกัน เพื่อปิดบัญชี แยกประเภทบัญชีนั้น ดังตัวอย่าง ลูกหนี้-นายอดุลย์ เลขที่ 103 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 10 รายได้ค่าซ่อม ร.ว.1 1,500 - ม.ค. 21 เงินสด ร.ว.3 1,500 -

193 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง ลักษณะที่ 3 บัญชีแยกประเภทที่บันทึกรายการไว้ทางด้านเดบิต และ/หรือเครดิตมากกว่า 1 จำนวน และในขณะเดียวกันได้บันทึกรายการไว้ทางด้านเดบิต และ/หรือเครดิตเพียงจำนวนเดียว ให้ปฏิบัติดังนี้ ขั้นที่ 1 ให้ถือเอายอดเงินของรายการที่บันทึกไว้ทางด้านเดบิต และ/หรือเครดิตเพียงจำนวน เดียวเป็นยอดรวมของด้านนั้นได้ทันที ดังนั้น ในกรณีนี้ผู้ทำบัญชีจึงไม่ต้องใช้ดินสอสำหรับคำนวณหา ยอดคงเหลือเหมือนกรณีอื่นดังกล่าวข้างต้น ขั้นที่2 รวมจำนวนเงินทางด้านเดบิต และ/หรือเครดิตที่บันทึกรายการไว้มากกว่า 1 จำนวน และเขียนยอดรวมนั้นลงในช่องเดบิต และ/หรือเครดิต ขั้นที่ 3 นำจำนวนเงินทางด้านเดบิต และ/หรือเครดิตที่บันทึกไว้เพียงจำนวนเดียวมาเขียน ใหม่อีกครั้งหนึ่งให้อยู่ในระดับเดียวกันกับยอดรวมทางด้านเดบิต และ/หรือเครดิตที่บันทึกไว้มากกว่า 1 จำนวน พร้อมทั้งขีดเส้นใต้เพื่อปิดบัญชีแยกประเภทบัญชีนั้น ดังตัวอย่าง เจ้าหนี้-ร้านมิตรภาพ เลขที่201 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 25 เงินสด ร.ว.3 30,000 - ม.ค. 3 อุปกรณ์การซ่อม ร.ว.1 26,000 - 15 อุปกรณ์การซ่อม ร.ว.2 4,000 - 30,000 - 30,000 - กรณีที่ 4 การคำนวณหายอดคงเหลือของบัญชีแยกประเภทที่บันทึกรายการไว้เพียง ด้านเดียว แต่มากกว่า 1 จำนวน การคำนวณหายอดคงเหลือกรณีนี้ ใช้สำหรับบัญชีแยกประเภทที่ผ่านรายการมาจาก สมุดรายวันทั่วไปเพียงด้านเดียว แต่มากกว่า 1 จำนวน แบ่งออกเป็น 2 ลักษณะ ลักษณะที่1 บัญชีแยกประเกทที่บันทึกรายการเฉพาะด้านเดบิตเพียงด้านเดียว แต่มากกว่า 1 จำนวน คำนวณหายอดคงเหลือได้โดยการรวมจำนวนเงินทั้งสิ้นทางด้านเดบิต และให้ถือว่ายอดรวม เป็นยอดคงเหลือเดบิต หรือ ยอดดุลเดบิต ยอดคงเหลือดังกล่าวให้นำไปเขียนไว้ในช่องเดบิตถัดจาก บรรทัดที่เขียนจำนวนเงินยอดสุดท้าย แต่ให้ชิดเส้นบน ดังตัวอย่าง

194 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง อุปกรณ์การซ่อม เลขที่ 104 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 3 เจ้าหนี้-ร้านมิตรภาพ ร.ว.1 50,000 - 15 เงินสด ร.ว.2 1,000 - เจ้าหนี้-ร้านมิตรภาพ 4,000 - 55,000 - ลักษณะที่ 2 บัญชีแยกประเภทที่บันทึกรายการเฉพาะด้านเครดิตเพียงด้านเดียว แต่มากกว่า 1 จำนวน คำนวณหายอดคงเหลือได้โดยการรวมจำนวนเงินทั้งสิ้นทางด้านเครดิต และให้ถือว่า ยอดรวมนั้นเป็นยอดคงเหลือเครดิต หรือ ยอดดุลเครดิต ยอดคงเหลือดังกล่าวให้นำไปเขียนไว้ ในช่องเครดิตถัดจากบรรทัดที่เขียนจำนวนเงินยอดสุดท้าย แต่ให้ชิดเส้นบน ดังตัวอย่าง รายได้ค่าซ่อม เลขที่ 401 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 6 เงินสด ร.ว.1 500 - 10 ลูกหนี้-นายอดุลย์ ร.ว.2 1,500 - 27 เงินฝากธนาคาร ร.ว.3 15,000 - 17,000 - กรณีที่ 5 การคำนวณหายอดคงเหลือของบัญชีแยกประเภทที่บันทึกรายการไว้เพียงด้าน เดียว และจำนวนเดียว การคำนวณหายอดคงเหลือกรณีนี้ ใช้สำหรับบัญชีแยกประเภทที่ได้ผ่านรายการมาจาก สมุดรายวันทั่วไปเพียงด้านเดียว และจำนวนเดียว แบ่งออกเป็น 2 ลักษณะ คือ ลักษณะที่ 1 บัญชีแยกประเภทที่บันทึกรายการเฉพาะด้านเดบิตเพียงด้านเดียว และ จำนวนเดียวให้ถือว่ายอดเงินจำนวนนั้นเป็นยอดคงเหลือทางด้านเดบิตได้ทันที ดังนั้น ในกรณีนี้ จึงไม่ต้องใช้ดินสอคำนวณหายอดคงเหลือเหมือนกรณีอื่นดังกล่าวข้างต้น ดังตัวอย่าง

195 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง ค่าเช่า เลขที่ 501 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 4 เงินสด ร.ว.1 3,000 - ลักษณะที่ 2 บัญชีแยกประเภทที่บันทึกเฉพาะด้านเครดิตเพียงด้านเดียว และจำนวนเดียว ให้ถือว่ายอดเงินจำนวนนั้นเป็นยอดคงเหลือทางด้านเครดิตได้ทันที ดังนั้น ในกรณีนี้จึงไม่ต้อง คำนวณหายอดคงเหลือเหมือนกรณีอื่นดังกล่าวข้างต้น ดังตัวอย่าง เจ้าหนี้-บริษัท AIS เลขที่ 202 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 29 ค่าโทรศัพท์ ร.ว.3 2,000 - กรณีที่ 6 การคำนวณหายอดคงเหลือของบัญชีแยกประเภทที่บันทึกรายการไว้เพียง ด้านละ 1 จำนวน คำนวณหายอดคงเหลือกรณีนี้ ใช้สำหรับบัญชีแยกประเภทที่ได้ผ่านรายการมาจาก สมุดรายวันทั่วไปเพียงด้านละ 1 จำนวน ให้ถือว่าจำนวนเงินที่บันทึกไว้เป็นยอดรวมของด้านนั้น ได้ทันที โดยไม่ต้องเขียนด้วยดินสอแต่อย่างใด ผลต่างระหว่างยอดรวมทางด้านเดบิต และเครดิต คือ ยอดคงเหลือให้นำไปเขียนด้วยดินสอลงในช่องรายการทางด้านที่มียอดรวมมากกว่า โดยให้เขียน ถัดจากบรรทัดสุดท้ายแต่ให้ชิดเส้นบน ดังตัวอย่าง ลูกหนี้-นายอดุลย์ เลขที่ 103 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 10 รายได้ค่าซ่อม ร.ว.2 7,500 - ม.ค. 21 เงินสด ร.ว.3 3,500 - 4,000

196 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง เงินกู้- ธนาคารออมสิน เลขที่ 203 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 28 เงินสด ร.ว.3 60,000 - ม.ค. 23 เงินสด ร.ว.3 80,000 - 20,000 5.7 ความหมายของงบทดลอง งบทดลอง (Trial Balance) หมายถึง งบที่แสดงการรวบรวมยอดคงเหลือของบัญชี แยกประเภททุกบัญชีไว้ด้วยกัน จัดทำขึ้นเพื่อพิสูจน์ความถูกต้องในการผ่านรายการตามระบบบัญชีคู่ จากสมุดรายวันทั่วไป ไปยังบัญชีแยกประเภท จากความหมายดังกล่าวข้างต้น จะเห็นได้ว่างบทดลองเป็นแหล่งรวบรวมยอดคงเหลือของ บัญชีแยกประเภทไว้ด้วยกัน ดังนั้น ก่อนการจัดทำงบทดลองต้องคำนวณหายอดคงเหลือของ บัญชีแยกประเภทก่อนเสมอ 5.8 รูปแบบและขั้นตอนการจัดทำงบทดลอง 5.8.1 รูปแบบของงบทดลอง งบทดลองเป็นแหล่งรวมยอดคงเหลือของบัญชีแยกประเภททุกบัญชีเข้าไว้ด้วยกัน ดังนั้น รูปแบบของงบทดลองจึงประกอบด้วยช่องหลัก 4 ช่อง คือ ช่องชื่อบัญชี เลขที่บัญชี จำนวนเงิน ทางด้านเดบิต และเครดิต ดังนี้ ชื่อกิจการ.............. งบทดลอง (1) วันที่ .....เดือน...............พ.ศ......... ชื่อบัญชี เลขที่ บัญชี เดบิต เครดิต บาท สต. บาท สต. (2) (3) (4) (5)

197 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง ส่วนประกอบของงบทดลอง (1) หัวงบทดลอง ประกอบด้วย 1. ชื่อกิจการ 2. เขียนคำว่า "งบทดลอง" 3. เขียนวัน เดือน ปีที่ทำงบทดลอง (2) ช่องชื่อบัญชีใช้สำหรับเขียนชื่อบัญชีแยกประเภททุกบัญชีที่มียอดคงเหลือ (3) ช่องเลขที่บัญชีใช้สำหรับเขียนชื่อเลขที่ของบัญชีแยกประเภททุกบัญชีที่มียอดคงเหลือ (4) ช่องเดบิต ใช้สำหรับบันทึกจำนวนเงินของบัญชีแยกประเภทที่มียอดคงเหลือทางด้านเดบิต (5) ช่องเครดิต ใช้สำหรับบันทึกจำนวนเงินของบัญชีแยกประเภทที่มียอดคงเหลือทางด้านเครดิต 5.9.2 ขั้นตอนการทำงบทดลอง ปกติกิจการจะจัดทำงบทดลองทุกสิ้นเดือน ทุกไตรมาส (3 เดือน) หรือเมื่อสิ้นงวดงวดบัญชี ก่อนการคำนวณหาผลการดำเนินงาน โดยมีขั้นตอนการจัดทำ ดังนี้ ขั้นที่ 1 คำนวณหายอดคงเหลือด้วยดินสอในบัญชีแยกประเภท ดังตัวอย่าง เงินสด เลขที่ 101 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 1 ทุน-นายมนัส ร.ว.1 150,000 - ม.ค. 4 ค่าเช่า ร.ว.1 3,000 - 6 รายได้ค่าซ่อม ร.ว.1 1,000 - 11 เงินฝากธนาคาร ร.ว.2 20,000 - 18 เงินฝากธนาคาร ร.ว.2 8,000 - 13 ค่าใช้จ่ายเบ็ดเตล็ด ร.ว.2 180 - 21 ลูกหนี้-นายอดุลย์ ร.ว.3 1,500 - 15 อุปกรณ์การซ่อม ร.ว.2 1,000 - 23 เงินกู้-ธนาคารออมสิน ร.ว.3 80,000 - 20 ถอนใช้ส่วนตัว ร.ว.2 2,000 - 121,820.- 240,500 - 25 เจ้าหนี้-ร้านมิตรภาพ ร.ว.3 30,000 - 28 เงินกู้-ธนาคราออมสิน ร.ว.3 60,000 - 31 เงินเดือน ร.ว.3 2,500 - 118,680 -

198 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง เงินฝากธนาคาร เลขที่ 102 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 11 เงินสด ร.ว.2 20,000 - ม.ค. 17 ค่าเบี้ยประกัน ร.ว.2 1,000 - 27 รายได้ค่าซ่อม ร.ว.3 115,000 - 18 เงินสด ร.ว.2 8,000 - 26,000.- 35,000 - 9,000 - ลูกหนี้-นายอดุลย์ เลขที่ 103 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 10 รายได้ค่าซ่อม ร.ว.2 1,500 - ม.ค. 21 เงินสด ร.ว.3 1,500 - อุปกรณ์การซ่อม เลขที่ 104 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 3 เจ้าหนี้-ร้านมิตรภาพ ร.ว.1 50,000 - 15 เงินสด ร.ว.2 1,000 - เจ้าหนี้-ร้านมิตรภาพ 5,000 - 56,000 - เจ้าหนี้-ร้านมิตรภาพ เลขที่ 201 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 25 เงินสด ร.ว.3 30,000 - ม.ค. 3 อุปกรณ์การซ่อม ร.ว.1 50,000 - 15 อุปกรณ์การซ่อม ร.ว.2 5,000 - 25,000.- 55,000 - เจ้าหนี้-บริษัท AIS เลขที่ 202 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 29 ค่าโทรศัพท์ ร.ว.3 2,000 -

199 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง เงินกู้-ธนาคารออมสิน ..... เลขที่ 203 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 28 เงินสด ร.ว.3 60,000 - ม.ค. 23 เงินสด ร.ว.3 80,000 - 20,000.- ทุน-นายมนัส เลขที่ 301 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 1 เงินสด ร.ว.1 150,000 - ถอนใช้ส่วนตัว เลขที่ 302 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 20 เงินสด ร.ว.2 2,000 - รายได้ค่าซ่อม เลขที่ 401 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 6 เงินสด ร.ว.1 1,000 - 10 ลูกหนี้-นายอดุลย์ ร.ว.1 1,500 - 27 เงินฝากธนาคาร ร.ว.3 15,000 - 17,500 - ค่าเช่า เลขที่ 501 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 4 เงินสด ร.ว.1 3,000 -

200 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง ค่าใช้จ่ายเบ็ดเตล็ด เลขที่ 502 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 13 เงินสด ร.ว.2 180 - ค่าเบี้ยประกัน เลขที่ 503 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 17 เงินฝากธนาคาร ร.ว.2 1,000 - ค่าโทรศัพท์ เลขที่504 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 29 เจ้าหนี้-บริษัท AIS ร.ว.3 2,000 - เงินเดือน เลขที่ 505 พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เดบิต พ.ศ.25X5 รายการ หน้า บัญชี เครดิต เดือนวันที่ บาท สต. เดือนวันที่ บาท สต. ม.ค. 31 เงินสด ร.ว.3 2,500 - ขั้นที่2 เขียนหัวงบทดลอง 3 บรรทัด ประกอบด้วย 1. เขียนชื่อกิจการ 2. เขียนคำว่า "งบทดลอง" 3. เขียนวันที่ เดือน ปีที่ทำงบทดลอง ขั้นที่ 3 สร้างรูปแบบงบทดลอง ขั้นที่ 4 นำชื่อบัญชีแยกประเภทที่มียอดคงเหลือมาเขียนใหม่อีกครั้งหนึ่งลงในช่องชื่อบัญชี ของรูปแบบงบทดลอง โดยเขียนให้เรียงตามลำดับหมวดบัญชี ขั้นที่ 5 นำเลขที่บัญชีของบัญชีแยกประเภทที่มียอดคงเหลือมาเขียนใหม่อีกครั้งหนึ่งลงใน ช่องเลขที่บัญชีตามรูปแบบของงบทดลอง โดยเขียนให้เรียงตามลำดับเลขที่บัญชีของแต่ละหมวดบัญชี

201 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง ขั้นที่ 6 นำยอดคงเหลือเดบิตทุกบัญชีจากบัญชีแยกประเภทมาเขียนลงในช่องเดบิตของ งบทดลอง ขั้นที่ 7 นำยอดคงเหลือเครดิตจากบัญชีแยกประเภทมาเขียนลงในช่องเครดิตของงบทดลอง ขั้นที่ 8 รวมจำนวนเงินในช่องเดบิต และเครดิตให้เท่ากัน แล้วนำมาเขียนให้อยู่ในระดับ เดียวกันพร้อมทั้งขีดเส้นคู่ใต้ยอดรวมนั้น ดังตัวอย่าง ร้านมนัสการไฟฟ้า งบทดลอง วันที่ 31 มกราคม 25X5 ชื่อบัญชี เลขที่ บัญชี เดบิต เครดิต บาท สต. บาท สต. เงินสด 101 121,820 - เงินฝากธนาคาร 102 26,000 - อุปกรณ์การซ่อม 104 56,000 - เจ้าหนี้-ร้านมิตรภาพ 201 25,000 - เจ้าหนี้-บริษัท AIS 202 2,000 - เงินกู้-ธนาคารออมสิน 203 20,000 - ทุน-นายมนัส 301 150,000 - ถอนใช้ส่วนตัว 302 2,000 - รายได้ค่าซ่อม 401 17,500 - ค่าเช่า 501 3,000 - ค่าใช้จ่ายเบ็ดเตล็ด 502 180 - ค่าเบี้ยประกัน 503 1,000 - ค่าโทรศัพท์ 504 2,000 - เงินเดือน 505 2,500 - 214,500 - 214,500 -

202 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง 5.9 การตรวจสอบเมื่องบทดลองไม่ลงตัว ตามปกติงบทดลองจัดทำขึ้นเพื่อพิสูจน์ให้เห็นว่า ผลรวมของยอดคงเหลือทางด้านเดบิต จะต้องเท่ากับผลรวมของยอดคงเหลือทางด้านเครดิต ซึ่งแสดงว่างบทดลองลงตัว กิจการได้บันทึก บัญชีในสมุดรายวันทั่วไป และผ่านรายการไปยังบัญชีแยกประเภทตามระบบบัญชีคู่ แต่การที่ งบทดลองลงตัวก็มิได้หมายความว่า งบทดลองถูกต้องเสมอไป อาจจะมีข้อผิดพลาดที่ไม่ปรากฏให้เห็น ได้ในงบทดลอง ดังนั้น การตรวจสอบงบทดลองจึงแบ่งออกได้เป็น 3 กรณีดังนี้ กรณีที่ 1 งบทดลองลงตัวและถูกต้อง เป็นงบทดลองที่ทำการตรวจสอบแล้วพบว่า 1. การบันทึกบัญชีถูกต้องตามระบบบัญชีคู่ทุกรายการ 2. ยอดคงเหลือของบัญชีแยกประเภทคำนวณได้ถูกต้องทุกบัญชี 3. ผลรวมของยอดคงเหลือทางด้านเดบิตเท่ากับผลรวมของยอดคงเหลือทางด้านเครดิต กรณีที่ 2 งบทดลองลงตัวแต่ไม่ถูกต้อง เป็นงบทดลองที่ใช้พิสูจน์ความถูกต้องในการหา ยอดคงเหลือทางด้านเดบิต และเครดิตตามระบบบัญชีคู่เท่านั้น แต่ยังมีความผิดพลาดบางอย่างที่ทำ ให้งบทดลองไม่ถูกต้อง ซึ่งจะไม่ปรากฏให้เห็นได้ในงบทดลอง ความผิดพลาดดังกล่าวได้แก่ 1. กิจการลืมบันทึกรายการบางรายการในสมุดรายวันทั่วไปทั้งทางด้านเดบิต และ เครดิตจึงทำให้งบทดลองยังคงลงตัว แต่บัญชีไม่ถูกต้อง เช่น กิจการได้รับค่าบริการซ่อมรถจำนวน 1,000 บาท แต่กิจการลืมบันทึกบัญชี ซึ่งหมายถึงไม่ได้บันทึกเดบิต เงินสด 1,000 บาท และไม่ได้ เครดิต รายได้ค่าซ่อม 1,000 บาท ความผิดพลาดข้อนี้เกิดขึ้นทั้งทางด้านเดบิต และเครดิตในจำนวน เงินที่เท่ากัน เป็นต้น 2. กิจการลืมผ่านรายการบางรายการจากสมุดรายวันทั่วไป ไปบัญชีแยกประเภท ทั้งทางด้านเดบิตและเครดิต จึงทำให้งบทดลองยังคงลงตัว แต่บัญชีไม่ถูกต้อง เช่น กิจการได้บันทึก บัญชีในสมุดรายวันทั่วไปโดยเดบิต เงินสด 500 บาท และเครดิต ลูกหนี้การค้า 500 บาท แต่ลืมผ่าน รายการไปบัญชีแยกประเภท ซึ่งหมายถึงไม่ได้ผ่านรายการไปบัญชีเงินสดทางด้านเดบิต 500 บาท และไม่ได้ผ่านรายการไปบัญชีลูกหนี้การค้าทางด้านเครดิต 500 บาท เป็นต้น 3. กิจการได้ผ่านรายการบางรายการไปยังบัญชีแยกประเภทซ้ำ 2 ครั้ง จึงทำให้ งบทดลองยังคงลงตัว แต่บัญชีไม่ถูกต้อง เช่น กิจการได้บันทึกบัญชีในสมุดรายวันทั่วไปโดยเดบิต ลูกหนี้การค้า 1,200 บาท เครดิต รายได้ค่าบริการ 1,200 บาท แต่กิจการได้ผ่านรายการไปบัญชี แยกประเภทซ้ำ 2 ครั้ง ซึ่งหมายถึงผ่านรายการไปบัญชีลูกหนี้ทางด้านเดบิต 1,200 บาท 2 ครั้ง และ ผ่านรายการไปบัญชีรายได้ค่าบริการทางด้านเครดิต 1,200 บาท 2 ครั้ง เป็นต้น

203 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง 4. กิจการบันทึกจำนวนเงินของรายการบางรายการผิดทั้ง 2 ด้าน เช่น จ่ายเงินเดือน 3,500 บาท แต่บันทึกในสมุดรายวันทั่วไปโดยเดบิต เงินเดือน 3,000 บาท เครดิต เงินสด 3,000 บาท จึงทำให้งบทดลองยังคงลงตัว เป็นต้น 5. บันทึกรายการผิดบัญชี เช่น กิจการให้บริการแก่นายสมศรียังไม่ได้รับเงินแทนที่จะ บันทึกบัญชีโดยเดบิต ลูกหนี้-นายสมศรี 2,000 บาท เครดิต รายได้ค่าบริการ 2,000 บาท แต่ได้ บันทึกเป็นเดบิต ลูกหนี้-นายสมยศ 2,000 บาท เครดิต รายได้ค่าบริการ 2,000 บาท รายการนี้ ผิดพลาดที่ชื่อของลูกหนี้เท่านั้น จึงทำให้งบทดลองยังคงลงตัว แต่ชื่อบัญชีไม่ถูกต้อง เป็นต้น 6. กิจการบันทึกบัญชีผิดหมวดบัญชี เช่น จ่ายค่าซ่อมแซมอาคาร 82,000 บาท แทนที่ จะบันทึกบัญชีโดยเดบิต ค่าซ่อมแซมอาคาร (หมวดค่าใช้จ่าย) 82,000 บาท เครดิต เงินสด 82,000 บาท แต่กลับนำไปบันทึกบัญชีโดยเดบิต อาคาร (หมวดสินทรัพย์) 82,000 บาท เครดิต เงินสด 82,000 บาท จะเห็นได้ว่าความผิดพลาดข้อนี้เกิดขึ้นเฉพาะชื่อบัญชีทางด้านเดบิตเท่านั้น ซึ่งทั้งบัญชี ค่าซ่อมแซมอาคาร และอาคารอยู่คนละหมวดบัญชี แต่มียอดคงเหลือที่ต้องนำไปแสดงในงบทดลอง ด้านเดียวกัน จึงทำให้งบทดลองยังคงลงตัว แต่ชื่อบัญชีไม่ถูกต้อง เป็นต้น 7. ความผิดพลาดที่ชดเชยกัน เช่น ยอดคงเหลือทางด้านเดบิตของบัญชีเงินสดต่ำ 150 บาท ในขณะเดียวกันยอดคงเหลือทางด้านเครดิตของบัญชีเจ้าหนี้การค้าต่ำไป 150 บาท เช่นกัน จึงทำ ให้งบทดลองยังคงลงตัว แต่จำนวนเงินไม่ถูกต้อง เป็นต้น 8. ความผิดพลาดที่เกิดจากการบันทึกจำนวนเงินผิดด้วยยอดที่เท่ากัน เช่น กิจการ จ่ายค่าใช้จ่ายเบ็ดเตล็ด 560 บาท แต่บันทึกบัญชีโดยเดบิต ค่าใช้จ่ายเบ็ดเตล็ด 650 บาท และเครดิต เงินสด 650 บาท จะเห็นได้ว่าความผิดพลาดข้อนี้เกิดจากการเขียนจำนวนเงินสลับกัน ซึ่งทำให้ ยอดเงินทั้งด้านเดบิตและเครดิตต่ำไปด้วยจำนวนเงินที่เท่ากัน คือ 90 บาท จึงทำให้งบทดลอง ยังคงลงตัว แต่จำนวนเงินไม่ถูกต้อง เป็นต้น กรณีที่ 3 งบทดลองไม่ลงตัว เป็นงบทดลองที่ผลรวมด้านเดบิต และเครดิตไม่เท่ากันตาม ระบบบัญชีคู่ ซึ่งเกิดจากสาเหตุดังนี้ 1. ผลรวมจำนวนเงินในงบทดลองไม่ถูกต้อง 2. นำยอดคงเหลือจากบัญชีแยกประเภททั่วไปมาเขียนในงบทดลองผิดด้าน หรือเขียน จำนวนเงินผิดพลาด เช่น ยอดคงเหลือในบัญชีแยกประเภทลูกหนี้การค้า จำนวน 656 บาท แต่พนักงานบัญชีนำไปเขียนในงบทดลอง 665 บาท หรือ ยอดคงเหลือเป็นของด้านเดบิต แต่นำไป เขียนในงบทดลองทางด้านเครดิต เป็นต้น 3. คำนวณหายอดคงเหลือของบัญชีแยกประเภทบางบัญชีไม่ถูกต้อง

204 ผู้เรียบเรียง : นางสาวฮัสนะห์ เจะโวะ รายวิชา การบัญชีเบื้องต้น (20200-1002) หน่วยที่ 5 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภทและงบทดลอง 4. ผ่านรายการทางด้านเดบิต และเครดิตด้วยจำนวนเงินที่ไม่เท่ากัน เช่น กิจการจ่าย ค่าพาหนะ 1,000 บาท โดยได้ผ่านรายการไปยังบัญชีค่าพาหนะทางด้านเดบิต 1,000 บาท แต่ผ่าน รายการไปยังบัญชีเงินสดด้านเครดิตเพียง 100 บาท ซึ่งไม่เป็นไปตามระบบบัญชีคู่ เป็นต้น เมื่อพบว่างบทดลองไม่ลงตัว คือ ยอดรวมทางด้านเดบิตไม่เท่ากับยอดรวมทางด้านเครดิต ตามระบบบัญชีคู่ กิจการต้องทำการตรวจสอบ และแก้ไขเพื่อทำให้งบทดลองลงตัว ตามขั้นตอน ดังนี้ ขั้นที่1 ตรวจสอบงบทดลอง โดยพิจารณาตรวจสอบใน 2 ประเด็น คือ 1. ตรวจสอบการบวกจำนวนเงิน เพื่อหาผลรวมในงบทดลองช่องเดบิต และเครดิตใหม่ อีกครั้งหนึ่ง 2. ตรวจสอบการนำยอดคงเหลือจากบัญชีแยกประเภทที่นำมาเขียนในงบทดลองว่า จำนวนเงินถูกต้อง และนำมาเขียนลงในช่องเดบิตหรือเครดิตถูกต้องตามหลักการบัญชีหรือไม่ ขั้นที่ 2 ตรวจสอบบัญชีแยกประเภท โดยพิจารณาตรวจสอบใน 2 ประเด็น คือ 1. ตรวจสอบการหายอดคงเหลือในบัญชีแยกประเภททุกบัญชีใหม่อีกครั้งหนึ่ง 2. ตรวจสอบการผ่านรายการจากสมุดรายวันทั่วไป ไปบัญชีแยกประเภทว่าชื่อบัญชี และจำนวนเงินถูกต้องตามหลักการบัญชีคู่หรือไม่ ขั้นที่ 3 ตรวจสอบสมุดรายวันทั่วไป โดยพิจารณาตรวจสอบการนำรายการค้า หรือเอกสาร ประกอบการบันทึกบัญชีว่านำมาบันทึกบัญชีในสมุดรายวันทั่วไปถูกต้องครบถ้วนหรือไม่ 5.10 ประโยชน์ของงบทดลอง ในแต่ละงวดบัญชีกิจการจะใช้ประโยชน์จากงบทดลอง ดังนี้ 5.10.1 เป็นเครื่องมือตรวจสอบว่ากิจการบันทึกบัญชีตามระบบบัญชีคู่ทุกครั้งหรือไม่ 5.10.2 ช่วยให้ทราบข้อผิดพลาดในการจัดทำบัญชีและสามารถแก้ไขได้ทันท่วงที 5.10.3 เป็นที่รวมยอดคงเหลือของบัญชีแยกประเภททั่วไปทุกบัญชี ทำให้สะดวกและ รวดเร็วในการนำตัวเลขของบัญชีต่าง ๆ ไปจัดทำงบการเงินในวันสิ้นงวดบัญชี