กฏและมาตรฐานทางไฟฟ้า

หน่วยท่ี2

มาตรฐานสายไฟฟา้

จดุ ประสงคก์ ารสอน

2.1 รชู้ นดิ ของสายไฟฟา้
2.1.1 บอกสายตนั
2.1.2 บอกสายตีเกลยี ว

2.2 รูข้ ้อกาหนดทัว่ ไปเกี่ยวกบั สายไฟฟา้
2.2.1 บอกสีของฉนวนหมุ้ สายไฟฟา้
2.2.2 บอกชนดิ ของสายหมุ้ ฉนวน
2.2.3 บอกการใชง้ านของสายไฟฟ้า

2.1 ชนดิ ของสายไฟฟา้
สายไฟฟ้าสามารถแบง่ ออกไดเ้ ปน็ 2 ชนดิ คอื สายตนั และสายตเี กลยี ว
2.1.1 สายตัน (Solid wire) เรยี กอกี อยา่ งวา่ สายเดีย่ ว สว่ นมากจะเปน็ ขนาด

เล็กหุ้มฉนวน

2.1.2 สายตเี กลยี ว เรียกอีกอย่างว่า สายสแตรน (Stranded wire) จะนาเอา
สายเดยี่ วหลายเส้น มาพนั เป็นเกลยี ว สามารถทนแรงดึงไดด้ กี วา่ สายเด่ียว

ขนาดพ้ืนหนา้ ตดั ของสายไฟฟ้าวดั เป็นตารางมิลลิเมตร (มม.2) หรือท่ีเรียก
อีกอยา่ งหน่ึงวา่ สแควม์ ิล (Square mil: (mm.2)) ซ่ึงเป็นหน่วยวดั ในระบบเมตริก
ส่วนหน่วยวดั ของระบบ องั กฤษจะวดั เป็นเซอร์คูลาร์มิล(Circular mil) ปัจจุบนั

ผผู้ ลิตจะระบุชนิดและขนาดพ้ืนท่ีหนา้ ตดั ไวบ้ นสายไฟฟ้า ท้งั น้ีเพ่ือความสะดวก
ในการใชง้ าน

2.2 ข้อกาหนดทวั่ ไปเกย่ี วกบั สายไฟฟา้ ทคี่ วรทราบ มดี งั น้ี
2.2.1 สขี องฉนวนห้มุ สายไฟฟ้า โค้ดสมี าตรฐาน มดี งั น้ี
สายหมุ้ ฉนวนแกนเดยี ว ใช้ไดท้ กุ สี
สายหุ้มฉนวน 2 แกน ใช้สีเทาออ่ น ดา
สายหุ้มฉนวน 3 แกน ใช้สีเทาอ่อน ดา แดง
สายหมุ้ ฉนวน 4 แกน ใชส้ ีเทาอ่อน ดา แดง นา้ เงิน
สายหุ้มฉนวน 5 แกน ใช้สเี ทาอ่อน ดา แดง นา้ เงิน เหลือง
สาหรบั สายดนิ (earth) ใช้สายสเี ขียว หรือเขียวสลับเหลอื ง



ระบบ 1 เฟส
-สายเฟส ฉนวนต้องเปน็ สีน้าตาล
-สายนิวทรัล ฉนวนต้องเป็น สฟี า้
-สายดิน ฉนวนต้องเปน็ สีเขยี วแถบเหลอื ง
ระบบ 3 เฟส
-สายเฟส A ฉนวนตอ้ งเปน็ สีนา้ ตาล
-สายเฟส B ฉนวนต้องเปน็ สดี า
-สายเฟส C ฉนวนต้องเป็น สเี ทา
-สายนวิ ทรลั ฉนวนตอ้ งเปน็ สีฟา้
-สายดนิ ฉนวนตอ้ งเปน็ สีเขยี วแถบเหลือง

2.2.2 ชนิดของสายหุ้มฉนวน
สายทนี่ ิยมใชใ้ นงานติดต้ังไฟฟ้าทั่วไปที่ควรทราบไดแ้ ก่ สาย VAF,

VFF, VSF, THW, VCT และสาย NYY
ก. สาย VAF เนื่องจากมรี ูปทรงแบนจึงเรียกว่า สายแบนแกนคู่ ภายใน

ประกอบดว้ ย สายทองแดงจานวนสองเส้นห้มุ ดว้ ยฉนวนพีวีซีสองช้ันหรอื
(PVC/PVC) ดงั รปู ท่ี 2.1 (ก) เหมาะสาหรบั งานเดินสายไฟฟา้ ดว้ ยเข็มขดั รดั สาย
เน่อื งจากสามารถดัดโค้งงอไดด้ ี พิกัดแรงดนั 300 โวลต์ อณุ หภมู ิใช้งานไม่เกนิ 70
องศาเซลเซียส มหี ลายขนาด เช่น 2 ⨉ 1.5 (มม.2) หมายถงึ ภายในสาย VAF
ประกอบดว้ ยสายจานวน 2 เส้น แต่ละเส้นมีพ้นื ท่ีหนา้ ตดั เท่ากับ 1.5 ตาราง
มลิ ลเิ มตร

ข. สาย VFF ภายในประกอบดว้ ยสายทองแดงฝอยจานวนสองแกนหมุ้ ดว้ ย
ฉนวน พีวซี ชี ัน้ เดียว (pvc insulated) ดงั รปู ที่ 2.1 (ข) เหมาะสาหรบั งานท่ีตอ้ ง
เคลื่อนย้ายบ่อย ๆ พกิ ัดแรงดนั และอุณหภูมิใช้งานเหมือนกับสาย VAF

ค. สาย VSF ภายในประกอบด้วยสายทองแดงฝอยหมุ้ ดว้ ยฉนวนพวี ีซีชนั้ เดยี ว
จานวน หน่ึงเส้น ดังรปู ท่ี 2.1 (ค) เหมาะสาหรบั งานซอ่ มบารุงท่ัวไป พกิ ดั แรงดนั
และอณุ หภูมใิ ช้งาน เหมอื นกบั สาย VAF

ง. สาย THW ภายในประกอบดว้ ยสายทองแดงตันเสน้ เดยี ว หุ้มดว้ ยฉนวนพวี ซี ี
ชนั้ เดียว ดงั รูปท่ี 2.1 (ง) ใชส้ าหรบั ติดต้งั ในท่อร้อยสาย พกิ ัดแรงดนั 750 โวลต์
อุณหภมู ใิ ช้งาน ไม่เกิน 70 องศาเซลเซียส

จ. สาย VCT ภายในประกอบดว้ ยสายทองแดงฝอยจานวน 2 แกน หรือมากกว่า
หุ้มฉนวนสองชัน้ ดังรูปท่ี 2.1 (จ) ใชต้ อ่ เขา้ กบั ปลัก๊ ตัวผู้ของอปุ กรณ์ไฟฟ้าต่าง ๆ
และอน่ื ๆ พกิ ัด แรงดันและอณุ หภูมิใช้งานเหมือนกบั สาย THW

ฉ. สาย NYY ภายในประกอบดว้ ยสายทองแดงจานวนสองแกนหรือมากกวา่ ห้มุ
ดว้ ย ฉนวนสามชั้น ดงั รปู ที่ 2.1 (ฉ) เหมาะสาหรับการเดินสายใต้ดนิ โดยตรงหรอื ใช้
งานทั่วไป บางชนดิ จะมีแผ่นเหล็กเป็นเกราะกาบัง พกิ ัดแรงดันและอุณหภูมใิ ช้งาน
เหมอื นกับสาย VCT

รปู ที่ 2.1 ตัวอยา่ งสายไฟฟา้ ที่ใชง้ านทว่ั ไป

2.3 การใชง้ านของสายไฟฟา้
สายไฟฟา้ ท่ผี ลติ ตามมาตรฐานของสานกั งานมาตรฐานผลติ ภณั ฑอ์ ุตสาหกรรม

มอก.11-2531 ได้กาหนดชนดิ ของสายไฟฟ้าและลักษณะการติดตัง้ ไว้ดงั ตารางท่ี
2.1 ขนาดกระแสและรูปแบบการติดต้งั แสดงตารางท่ี 2.2 และตารางท่ี 2.3

ตารางท่ี 2.2 ขนาดกระแสของสายไฟฟา้ ทองแดงหมุ้ ฉนวนพีวซี ี ตาม มอก.
11-2531 อณุ หภูมิ ตัวนา 70 องศาเซลเซยี ส ขนาดแรงดนั 300 หรอื 750 โวลต์
อุณหภมู ิโดยรอง 40 องศาเซลเซยี ส (สาหรบั วิธกี ารเดินสาย ก - ค) และ 30 องศา
เซลเซียส (สาหรบั วธิ ีการเดินสาย ง และ จ)

ขนาดสาย ขนาดกระแส (แอมแปร)์
วิธกี ารเดินสาย
(ตร.มม.) ก
คง
0.5 9 ข ทอ่ ทอ่ ทอ่ ทอ่ จ
1 14
1.5 17 โลหะ อโลหะ โลหะ อโลหะ
2.5 23 8 8 7 10 9 -
11 11 10 15 13 21
15 14 13 18 16 26
20 18 17 24 21 34

ขนาดสาย ขนาดกระแส (แอมแปร)์
วธิ กี ารเดินสาย

คง

(ตร.มม.) ก ข ทอ่ ทอ่ ทอ่ ทอ่ จ
4 31 โลหะ อโลหะ โลหะ อโลหะ
6 42 27 24 23 32 28 45
10 60 35 31 30 42 36 56
16 81 50 43 42 58 50 75
25 111 66 56 54 77 65 97
35 137 89 77 74 103 87 125
50 169 110 95 91 126 105 150
- 119 114 156 129 177

ตารางที่ 2.3 ชนิดของตวั นาและรปู แบบการตดิ ตัง้

วิธกี าร รปู แบบการติดต้ัง ชนิดของตัวนาและรปู แบบการติดต้ัง
เดนิ สาย • สายแกนเดียวหุ้มฉนวนเดนิ ในอากาศ

ก

ข • สายแบนหุ้มฉนวนมีเปลือกเดินเกาะผนงั

ค • สายแกนเดียวหุ้มฉนวนไม่เกิน 3 เส้น หรือสายหุ้มฉนวนมี
เปลือกไม่เกิน 3 แกน เดนิ ในทอ่ ในอากาศ ในท่อฝังในผนังปูน
ฉาบ หรอื ในท่อในฝา้ เพดาน

วธิ ีการ รปู แบบการตดิ ตง้ั ชนดิ ของตัวนาและรปู แบบการตดิ ต้งั
เดนิ สาย
• สายแกนเดียวหุ้มฉนวนไม่เกิน 3 เส้น หรือสายหุ้ม ฉนวนมี
ง เปลอื กไมเ่ กนิ 3 แกน เดินในท่อฝังดิน

จ • สายแกนเดียวหมุ้ ฉนวนมีเปลอื กไม่เกิน 3 เสน้ หรือ สายหุ้ม
ฉนวนมเี ปลอื กไมเ่ กิน 3 แกน ฝงั ดนิ โดยตรง

ตารางท่ี 2.4 คา่ ตัวคณู คงที่เมื่ออุณหภมู เิ ปลยี่ นแปลง (สูงหรือตา่ กวา่ ตารางที่ 2.2)

อณุ หภมู ิโดยรอบ (องศา วธิ ีเดินสาย ก - ค ตวั คณู
เซลเซียส) - วธิ ีเดนิ สาย ง และ จ
21 - 25 - 1.06
26 - 30 1
31 - 35 1.08 0.94
36 - 40 1 0.87
41 - 45 0.91 0.79
46 - 50 0.82 0.71
51 - 55 0.7.1 -
56 - 60 0.58 -

สรปุ

ชนดิ ของสายไฟฟ้า
สายไฟฟ้าสามารถแบ่งออกไดเ้ ปน็ 2 ชนดิ คือ สายตัน และสายตเี กลยี ว
2.1.1 สายตนั (Solid wire) เรยี กอีกอยา่ งวา่ สายเดีย่ ว ส่วนมากจะเปน็ ขนาดเลก็ ห้มุ ฉนวน
2.1.2 สายตีเกลยี ว เรยี กอกี อยา่ งวา่ สายสแตรน (Stranded wire) จะนาเอาสายเดยี่ ว

หลายเส้น มาพนั เปน็ เกลยี ว สามารถทนแรงดงึ ได้ดกี ว่าสายเดีย่ ว
ขนาดพนื้ หน้าตดั ของสายไฟฟา้ วัดเป็นตารางมลิ ลิเมตร (มม.2) หรอื ท่ีเรียกอีกอยา่ งหน่งึ ว่า

สแควม์ ลิ (Square mil: (mm.2)) ซงึ่ เป็นหนว่ ยวดั ในระบบเมตริก สว่ นหนว่ ยวัดของระบบ
อังกฤษจะวัดเป็นเซอร์คลู าร์มลิ (Circular mil) ปัจจุบนั ผู้ผลิตจะระบชุ นิดและขนาดพน้ื ทหี่ น้าตัด
ไวบ้ นสายไฟฟา้ ทงั้ นเ้ี พ่อื ความสะดวกในการใช้งานนัน่ เอง