คู่มือการผลิตกล้าไม้ป่าคุณภาพดี ฉบับประชาชน

คู่มืคู่ อมื การผลิต ลิ กล้า ล้ไม้ป่ม้ ป่ าคุณภาพดี ฉบับ บั ประชาชน สำ นักส่งเสริมการปลูกลูป่า กรมป่าไม้ 2566

สำ หรับรัการผลิตลิกล้าล้ไม้ไม้ด้อด้ย่าย่งมีคุมีณคุภาพ คู่มือการผลิตกล้าไม้ป่าคุณภาพดีฉบับประชาชนนี้ จัดทำ ขึ้นเพื่อเป็น แนวทางในการผลิตกล้าไม้ที่ไที่ด้คุณภาพดี เพิ่มมูลค่ากล้าไม้ พัฒนาอาชีพชี ในการผลิตลิกล้าล้ไม้ใม้ห้ไห้ด้มด้าตรฐาน โดยมีหมีลักลัการสำ คัญคั สองด้าด้น ได้แด้ก่ กล้าล้ไม้ ควรได้มด้าจากแหล่งล่เมล็ด ล็ พันพัธุ์ที่ธุ์ดีที่ดีหรือรืสายพันพัธุ์ที่ธุ์ดีที่ดีซึ่งซึ่จะส่งผลให้กห้ล้าล้ ไม้มีม้ มี การเติบติ โตดีมีดีรูมีรูปทรงที่ต้ที่อต้งการตามวัตวัถุปถุระสงค์ ปรับรัตัวตั ได้ดีด้หดีลังลัการปลูกลู มีอัมีตอัราการรอดตายสูงสูให้ผห้ลตอบแทนทางเศรษฐกิจกิเมื่อมื่ถึงถึเวลาเก็บ ก็ ผลผลิตลิ ในอนาคตและกระบวนการผลิตลิกล้าล้ไม้คุม้ณคุภาพดี ตั้งตั้แต่กต่ารเลือลืกวัสวัดุเดุพาะชำ เทคนิคการเพาะชำ กล้าล้ไม้และการบำ รุงรุดูแดูลรักรัษากล้าล้ไม้ซึ่งซึ่เป็น ป็ ขั้นขั้ตอนเพื่อพื่ให้ไห้ด้ กล้าล้ไม้ใม้ห้เห้ติบติโตได้ดีด้ ดีไม่มีม่ โมีรคและแมลงมีคมีวามทนทานต่อต่ สภาพแวดล้อล้มเป็น ป็ กล้าล้ไม้ ที่มีที่คุมีณคุภาพเมื่อมื่นำ ไปปลูกลูในพื้นพื้ที่เที่ป้าป้หมาย โดยหวังวัว่าว่คู่มืคู่อมืนี้จะเป็น ป็ ประโยชน์ สำ หรับรัผู้ปผู้ระกอบการผลิตลิกล้าล้ไม้แม้ละประชาชนผู้สผู้นใจสามารถนำ ไปใช้เช้ป็น ป็ แนวทาง คณะผู้จัผู้จัดทำ คำ นำ

สารบัญ บั หน้า ที่มที่าของกล้าไม้คุณภาพดี การจัดการเมล็ดไม้ การจัดการเรือรืนเพาะชำ กล้าไม้ การเพาะชำ กล้าไม้ การบำ รุงดูแลรักรัษากล้าไม้ บรรณานุกนุรม 4 8 13 15 20 25 ภาคผนวก 1 27 ภาคผนวก 2 30

4

5

6

7

การจัด จั การเมล็ด ล็ ไม้ การจัดจัการเมล็ด ล็ ไม้ มีคมีวามสำ คัญต่อต่คุณภาพของกล้าล้ ไม้ ทั้งทั้ทางด้าด้นพันธุกรรมและความสมบูรบูณ์แข็ง ข็ แรง การจัดจัการเมล็ด ล็ ไม้จม้ะประกอบด้วด้ยขั้นขั้ตอน ดังดันี้ 1.การจัดจัเก็บ ก็ เมล็ด ล็ ไม้ : ต้อต้งคำ นึงถึงถึช่วช่งเวลาเก็บ ก็ ที่เที่หมาะสม ควรเก็บก็เมล็ดล็พันธุ์ที่ธุ์ สุที่กสุแก่ โดยสังเกตการเปลี่ยลี่นสีของผลหรือรืฝัก เมื่อมื่แก่ทั่ก่วทั่ต้นต้ ประมาณ 80 เปอร์เร์ซ็นซ็ต์ จะทำ ให้ได้เด้มล็ดล็ ไม้คุม้คุณภาพดี มีเมีปอร์เร์ซ็นซ็ต์กต์ารงอกสูงสูกล้าล้แข็งข็แรง ซึ่งซึ่ไม้แม้ต่ลต่ะชนิดจะสุกสุแก่แก่ตกต่าต่งกันกั ให้หลีกลีเลี่ยลี่งการเก็บก็เมล็ดล็ ไม้ที่ม้ร่ที่วร่งหล่นล่แล้วล้เป็นเวลานาน 2 สัก 2 พะยูงยู ตัว ตั อย่างลักษณะผลแก่พร้อ ร้ มเก็บ 8

ลำ ดับ ชื่อไทย ชื่อวิทยาศาสตร์ ตัว ตั อย่างช่วงเวลาเก็บเมล็ดที่เหมาะสมของไม้บางชนิด 9

เมล็ดไม้ที่คที่วรเก็บบนต้น ได้แก่ พะยูงยูประดู่ แดง มะฮอกกานี ยูคยูาลิปตัส สนทะเล เสลา ตะแบก 2.วิธีวิก ธี ารเก็บ ก็ เมล็ด ล็: ควรเก็บก็เมล็ดล็จากแม่ไม่ม้หม้ลายต้นต้ที่อที่ยู่ห่ยู่ ห่างกันกั แล้วล้นำ เมล็ดล็มาผสมกันกัเพื่อให้เกิดกิความหลากหลาย ทางสายพันธุ์ วิธีวิกธีารแบ่งบ่ออกเป็น 2 ลักลัษณะ 2.1 การเก็บ ก็ เมล็ด ล็ ไม้ขม้ณะที่ผที่ลสุกสุแก่บก่นต้นต้ การลิดลิกิ่งกิ่ไม้ที่ม้มีที่เมีมล็ดล็ (กรณีที่ต้ที่นต้ ไม้ไม้ม่สูม่งสูมาก) แต่วิต่ธีวิกธีารนี้อาจจะทำ ความเสียหายให้แก่แก่ม่ไม่ม้ ทำ ให้ปีถัดถั ไปติดติผลน้อยหรือรื ไม่ติม่ดติ ไม้บางชนิดผลหรือรืฝักแตก บนต้นเร็วร็ทำ ให้เมล็ดที่มีที่ มี ขนาดเล็กมากหรือรืเมล็ดที่ เบาปลิวหายไป ไม้บางชนิดผลหรือรืฝักแก่ หลุดลุร่วร่งช้าช้การเก็บเมล็ดที่ ร่วร่งจากต้นจะแก่เกินไป ทำ ให้ได้เมล็ดคุณภาพต่ำ ไม้บางชนิดเมล็ดเริ่มริ่งอก ตั้งตั้แต่อยู่บยู่นต้น การเก็บเมล็ด บนต้นจึงเป็นวิธีที่ธีที่เที่หมาะสม เพื่อที่จที่ะได้เมล็ดไม้คุณภาพดี 1 2 3 เทคนิคการเก็บ ก็ เมล็ด ล็ ไม้บม้นต้นต้มีห มี ลายวิธีวิ ธี เช่น การเหวี่ยวี่งเชือชืกที่มีที่น้ำมี น้ำ หนักถ่วถ่งปลาย แล้วล้เขย่าย่กิ่งกิ่ เหมาะสำ หรับรัต้นต้ ไม้ที่ม้มีที่ลำมี ลำต้นต้และกิ่งกิ่ก้าก้นสูงสูใหญ่ การเขย่าย่ต้นต้เหมาะสำ หรับรัต้นต้ ไม้ที่ม้มีที่ขมีนาดไม่สูม่งสูใหญ่ การปีนต้นไม้เพื่อเก็บเมล็ดด้วยมือ หรือรื ใช้กช้รรไกรด้ามยาว ตัดช่อช่ผล เพื่อไม่ทำ ลายแม่ไม้ เหมาะสำ หรับรัต้นไม้ที่มีที่ มีลำ ต้น และกิ่งก้านสูงใหญ่ ยากต่อการเขย่าต้นหรือรืเหวี่ยงเชือชืก 1 2 3 4 การเก็บเมล็ดมะค่าโมงที่อที่ยู่บยู่นต้น 10

2.2 การเก็บ ก็ เมล็ด ล็ ที่โที่คนต้นต้ วิธีวินี้ธีนี้เป็นวิธีวิที่ธี สที่ะดวก แต่ข้ต่อข้เสีย คือ เมล็ดล็ที่ร่ที่วร่งหล่นล่ ตามธรรมชาติอติาจแก่เก่กินกิ ไป ไม่ไม่ด้คุด้คุณภาพ หรือรือาจถูกถูแมลงเข้าข้ทำ ลาย แต่ไต่ม้บม้างชนิดควรใช้ วิธีวิกธีารนี้ เช่นช่ ไม้ตม้ระกูลกูยาง มะค่าโมง และไผ่ชผ่นิดต่าต่งๆ ซึ่งซึ่ผู้เผู้ก็บก็เมล็ดล็ควรทำ ความสะอาด รอบโคนต้นต้ก่อก่น เพื่อให้ได้เด้มล็ดล็ที่ร่ที่วร่งใหม่ การเก็บเมล็ดไผ่ที่ผ่ที่โที่คนต้น : เมื่อมื่เก็บก็รวบรวมเมล็ดล็ ไม้แม้ล้วล้ต้อต้งทำ การคัดแยก สิ่งเจือจื ปนออกให้เหลือลืแต่เต่มล็ดล็ ไม้ และสะดวก ในการเก็บก็รักรัษาหรือรืเพาะในแปลงเพาะ การคัดแยกเมล็ดล็มี 2 ขั้นขั้ตอน ดังดันี้ 3. การคัดแยกเมล็ด ล็ 3.1 การแยกเมล็ด ล็ ออกจากผลหรือรืฝัก : แยกตามลักลัษณะของฝักหรือรืผล 1) วิธีหัก ตัดตัขยี้ หรือรื ใช้เช้ครื่อรื่งฝัด ปั่น เพื่อช่วช่ยคัดแยกฝักหรือรืผลที่มีที่ มีเปลือก ไม่แข็งหรือรืเหนียว และไม่แตกเอง เช่นช่พะยูงยูชิงชิชันชั สะเดา 2) วิธีการผึ่งในที่ร่ม หรือรืตากแดด ช่วช่ยให้ผลหรือรืฝักของไม้บางชนิดแตกออก เช่นช่กระถินเทพา มะค่าโมง แดง 3) วิธีการตัดตั ส่วนห่อหุ้มเมล็ด เช่นช่ ประดู่ 11

การคัดและทำ ความสะอาดเมล็ดพะยูงยู 3.2 การคัดและทำ ความสะอาดเมล็ด การคัดและทำ ความสะอาดเมล็ดยูคยูาลิปตัส เพื่อให้ได้เมล็ดที่มีที่ มีคุณภาพดี เมื่อคัดแยกผลหรือรืฝักแล้ว ต้องนำ มาคัดและทำ ความสะอาดเพื่อนำ สิ่งเจือปน หรือรืเมล็ดลีบเสียออก ซึ่งซึ่เมล็ดที่สที่ะอาดจะทำ ให้เก็บรักรัษา ได้นานขึ้น ไม่เสียหายระหว่างการเก็บรักรัษา 12

วัสดุเพาะชำ ที่ดี ควรประกอบด้วย ธาตุอาหารพืชพอเพียง และมีคุณสมบัติ ที่สามารถระบายน้ำ และอากาศได้ดี รากสามารถยึดเกาะได้ การเตรียมวัสดุเพาะชำ อาจผสมวัสดุ เช่นช่หน้าดิน ขุยมะพร้าว แกลบเผา หรือขี้เลื่อย 3 การจัด จั การเรือ รื นเพาะชำ กล้า ล้ไม้ 1. วัสดุเพาะชำ หน้าดิน : แกลบเผาหรือรืทรายหยาบ : ปุ๋ยคอกหรือรืปุ๋ยหมัก ทั้งนี้ไม่มีสูตรตายตัว สามารถปรับได้ตาม แต่ละพื้นที่ขึ้นอยู่กับชนิดไม้ วัสดุที่หาได้ใน ท้องถิ่นและลักษณะเดิมของหน้าดิน (ดินร่วน ดินทราย ดินเหนียว) อัตอัราส่วนการผสมวัสวัดุเดุพาะชำ กล้าล้ ไม้ทั่ม้วทั่ ไป 5 : 1 : 1 สร้างเพื่อใช้หช้ว่านเมล็ด ให้เมล็ดงอกแล้วจึงย้ายกล้า จากแปลงเพาะไปใส่ในถุงเพาะชำ กล้าไม้ ซึ่งวัสดุที่ใช้ใช้นการเพาะควรมีลักษณะร่วนซุย เพื่อสะดวกในการงอกของกล้าไม้ และสะดวกในการถอนเพื่อย้ายกล้าไม้ลงในถุงเพาะชำ 2. แปลงเพาะ ควรเปลี่ยนวัสดุเพาะชำ ทุกครั้งที่เพาะเมล็ด เพื่อป้องกันการเกิดโรค และการสะสมเชื้อราในแปลงเพาะและเรือนเพาะชำ การปฏิบัติในการเพาะชำ กล้าไม้ มีดังนี้ 13

สร้างขึ้นเพื่อเลียนแบบธรรมชาติที่กล้าไม้ในระยะแรกต้องการร่มเงา หรือต้องการแสงสว่างน้อย โดยใช้วัช้ วัสดุช่วช่ยพรางแสงเพื่อไม่ให้กล้าไม้ถูกแสงโดยตรง 3. เรือนเพาะชำ ลักษณะของเรือนเพาะชำ ที่ดี มีวัมีสวัดุอำดุอำพรางแสง มีรมีะบบถ่าถ่ยเทอากาศที่ดีที่ดี สะอาด แสงแดดส่องถึงถึได้เด้ต็มต็ที่ ไม่มีม่ โมีรคและแมลง สามารถแบ่งตามลักษณะอายุกยุารใช้งช้านและลักษณะโครงสร้าร้งของโรงเรือรืน เป็น 2 ประเภท ดังนี้ ใช้วัช้ วัสดุที่มีความคงทนถาวร ใช้งช้านมากกว่า 2 ปี ไม่สามารถเคลื่อนย้ายโรงเรือนได้ แต่จะมีค่าใช้จ่ช้ จ่ายในการก่อสร้าง ค่อนข้างสูง ขึ้นอยู่กับขนาดของเรือน และวัสดุที่เลือกใช้ เรือรืนเพาะชำ กล้าล้ไม้แม้บบถาวร เรือรืนเพาะชำ กล้าล้ไม้แม้บบชั่วคราว ใช้วัช้ วัสดุที่ไม่มีความคงทนถาวร สามารถเคลื่อนย้ายได้ วัสดุที่สร้างโรงเรือนได้ มีอายุการใช้งช้านสั้นน้อยกว่า 2 ปี ที่หาได้ง่ายและสะดวกในพื้นที่ นอกจากนี้ อาจมีรูปแบบที่ไม่ต้องสร้างโรงเรือน คือ การนำ กล้าไม้มาเรียง ใต้ร่มเงาไม้ หรือเรียงถุงเพาะชำ กล้าไม้กลางแจ้ง ข้อดีคือไม่สิ้นเปลืองงบประมาณ ในการทำ เรือนเพาะชำ ดำ เนินการได้สะดวก แต่มีข้อเสีย คือ ควบคุมปัจจัยภายนอกได้ยาก เช่นช่เศษกิ่งไม้ใบไม้ เมล็ดและรากของต้นไม้ที่ให้ร่มเงา 14

การเพาะชำ กล้า ล้ไม้ 15 เป็นวิธีกธีารขยายพันธุ์ด้ธุ์ ด้วยเมล็ด โดยการนำ เมล็ดไม้ที่ผ่ที่าผ่นคัดเลือกแล้ว ว่าเป็นสายพันธุ์ดีธุ์ ดีมาทำ การเพาะในวัสดุเพาะชำ จนเกิดเป็นกล้าไม้ ซึ่งซึ่จะได้กล้าไม้มีระบบรากที่แที่ข็งแรง แต่เนื่องจากเมล็ดไม้แต่ละชนิด มีความสามารถในการงอกต่างกัน จึงจำ เป็นต้องมีวิธีกธีารจัดการเมล็ด ก่อนการเพาะ เพื่อให้เมล็ดงอกได้รวดเร็ว ร็ และสม่ำ เสมอ ซึ่งซึ่แบ่งออก เป็น 4 กลุ่ม ตามคุณสมบัติของเปลือกเมล็ด ดังนี้ 1.1 เปลือกหุ้มเมล็ดบาง น้ำ สามารถซึมซึผ่าผ่นได้ง่าง่ย เมล็ดไม้ลักษณะนี้สามารถนำ ไปเพาะได้ทันทัที เช่นช่ ไผ่ชผ่นิดต่าง ๆ หรือรืแช่น้ำช่ น้ำ เป็นเวลา 12-24 ชั่วชั่โมง เช่นช่อินทนิลน้ำ เสลา ตะแบกนา เพื่อเป็นการคัด เมล็ดที่ไที่ม่มีคุณภาพ เช่นช่เมล็ดลีบ หรือรืถูกแมลง ทำ ลาย ออกก่อนการเพาะ การเพาะชำ กล้าไม้ แบ่งออกเป็น 2 วิธี วิ ธี 1.2 เปลือกหุ้มเมล็ดแข็ง น้ำ ซึมซึผ่าผ่นได้ยาก หรือรืมี สารเคลือบเมล็ด สำ หรับรักลุ่มลุ่เมล็ดไม้ที่มีที่ มีลักษณะ แบน เช่นช่ขี้เหล็กบ้าน ใช้เช้วลาแช่น้ำช่ น้ำ ร้อร้นแล้วทิ้งทิ้ไว้ 15 นาทีนำที นำ ไปเพาะได้เลย สำ หรับรักลุ่มลุ่เมล็ดไม้ที่มีที่ มี ลักษณะอวบ เปลือกหนากว่า เช่นช่กระถินณรงค์ กระถินเทพา ใช้เช้วลาแช่น้ำช่ น้ำ ร้อร้นแล้วทิ้งทิ้ไว้ 12-24 ชั่วชั่โมง เพื่อช่วช่ยให้เปลือกเมล็ดนิ่ม หรือรืสารเคลือบ เมล็ดละลาย 1. การเพาะชำ กล้าไม้แบบอาศัยเพศ เมล็ดเสลา เมล็ดกระถิน 4

1.4 ผลแข็งหนา เช่นช่ สัก เลี่ยน มะกอก ประดู่ สมอพิเภก สมอไทย ใช้วิช้ วิธีกธีารขัด ผ่าผ่หรือรืหมัก 1.3 เปลือกเมล็ดแข็งหนา น้ำ ซึมซึผ่าผ่นได้ยาก ใช้ เวลาในการงอกนาน เช่นช่มะค่าโมง คูณ หางนกยูงยูฝรั่งรั่ ใช้วิช้ วิธีกธีารตัดหรือรื ขลิบด้านตรงข้ามขั้วขั้เมล็ด หรือรืด้านข้าง ให้เกิดรอยแผล รูปแบบการนำ เมล็ดไปเพาะ มี 2 รูปแบบ ดังนี้ 1) เพาะลงถุงเพาะชำ เหมาะสำ หรับรัเมล็ดที่มีที่ มีขนาด ใหญ่ ที่มีที่ มีระยะเวลาการงอกของเมล็ดเร็ว ร็ (7-20 วัน) หรือรืเมล็ดที่มีที่ มีเปอร์เร์ซ็น ซ็ ต์การงอกสูง เมื่อจัดการเมล็ด ก่อนการเพาะแล้วนำ เมล็ดวางในถุง กลบเมล็ดด้วย วัสดุเพาะชำ ให้สม่ำ เสมอ หนาประมาณ 3-5 มม. รดน้ำ ให้ชุ่มชุ่เช่นช่มะค่าโมง สะเดา หลุมลุพอ แดง มะฮอกกานี ยางนา มะค่าแต้ เป็นต้น เมล็ดมะค่าโมง เมล็ดสมอพิเภก 16

2) เพาะในแปลงเพาะเมล็ด เหมาะสำ หรับรัเมล็ดขนาดเล็ก ทำ การเตรียรีมแปลงเพาะเมล็ด หว่านเมล็ดให้ทั่วทั่แปลง หรือรืเป็นแถว เป็นแนว กลบเมล็ดด้วยวัสดุเพาะชำ ให้สม่ำ เสมอ หนาประมาณ 3-5 มม. รดน้ำ ให้ชุ่มชุ่ เมื่อเมล็ดงอกแล้วให้ย้ายชำ กล้าไม้ขนาดต้นกล้าที่เที่หมาะสมในการ ย้ายชำ ของแต่ละชนิดแตกต่างกัน ซึ่งซึ่พิจารณาจากความสมบูรณ์ แข็งแรง มีรากอ่อน ต้นอ่อน และยอด ที่สที่ามารถพัฒนาไปเป็นต้นกล้าที่สที่มบูรณ์ ได้ รากไม่ยาวเกินไปจนทำ ให้รากขด หรือรืสังเกตว่ามีใบแท้อท้อกมา จำ นวน 1-2 ใบ ให้รดน้ำ ให้ชุ่มชุ่แปลงเพาะและถอนต้นกล้าออกจากแปลง ด้วยความระมัดระวัง ย้ายลงถุงเพาะชำ ที่ไที่ด้จัดเตรียรีมไว้ เตรียรีมถุงโดยการกรอกวัสดุเพาะ ใช้ไช้ม้แทงลงในถุงให้มีขนาดใหญ่ และลึกกว่ารากเล็กน้อย เพื่อให้รากไม่ขดงอ สามารถเจริญริเติบโตได้ดี จากนั้นให้กลบวัสดุเพาะให้เต็มถุงเพื่อปิดช่อช่งว่างระหว่างรากกับดิน แล้วรดน้ำ ให้ชุ่มชุ่ทั้งทั้นี้ในการย้ายชำ กล้าไม้ต้องปฏิบัติในเรือรืนเพาะชำ หรือรื ในบริเริวณที่มีที่ มีการพรางแสงแดด เป็นเวลา 2-3 สัปดาห์แรก หรือรืจนกว่ากล้าไม้จะตั้งตั้ตัวได้ ประมาณ 7 วัน ให้สำ รวจกล้าไม้ที่ตที่าย และย้ายชำ ซ่อซ่มกล้าไม้ที่ตที่าย เพื่อให้กล้าไม้เติบโตได้เท่าท่เทียทีมกัน 17

เป็นวิธีกธีารผลิตกล้าไม้ที่ใที่ห้ลักษณะเดียวกันกับต้นแม่ ทำ ได้หลาย วิธี เช่นช่ ปักชำ ตอน เสียบยอด ซึ่งซึ่เป็นวิธีที่ธีที่สที่ะดวกเมื่อเทียทีบกับ การเพาะเมล็ด สำ หรับรั ไม้ป่านิยมใช้กช้ารปักชำ ซึ่งซึ่มีขั้นขั้ตอน ดังนี้ 2.2 รอให้กิ่งใหม่มีอายุ 30-40 วัน ตัดกิ่งเดิมเพื่อให้แตกกิ่งใหม่ ซึ่งซึ่กิ่งใหม่จะมีอายุน้ยุน้อย และสามารถออกรากได้ดีเมื่อนำ มาปักชำ 2.1 ตัดกิ่งที่ไที่ด้อายุมยุาแต่งกิ่งเพื่อเตรียรีม ปักชำ โดยตัดยอดทิ้งทิ้และตัดปลายใบ 2.3 2.4 ชุบฮอร์โร์มนเร่งร่ราก IBA , NAA หรือรืวิตามิน B 18 2. การเพาะชำ กล้าไม้แ ม้ บบไม่อม่าศัยเพศ การชุบฮอร์โร์มนเร่งร่รากของต้นรวงผึ้งผึ้ นำ กิ่งชำ ย้ายลงถุงหรือรืปักชำ ในภาชนะที่เที่ตรียรีมไว้ แล้วราดด้วยยาฆ่าฆ่เชื้อชื้รา 2.5

2.8 บำ รุงดูแลรักรัษา และทำ กล้าไม้ให้แกร่งร่ 2 นำ ไปปลูกลู .9 นำ ไปวางเรียรีง รดน้ำ ให้ชุ่มชุ่และอบในกระโจมหรือรืครอบด้วย ถุงพลาสติกเพื่อเก็บความชื้นชื้แล้ววางในที่ร่ที่มร่หรือรืพรางให้มี แสงรำ ไรประมาณ ร้อร้ยละ 50 ในกรณีวันที่มีที่ มีอากาศร้อร้นให้ฉีด พ่นน้ำ บนกระโจมหรือรืถุงพลาสติก เพื่อลดอุณหภูมิป้องกันกิ่ง เหี่ยวเฉา ควรหมั่นมั่ตรวจสอบรอยรั่วรั่ของกระโจมโดยดูจากไอ น้ำ ที่เที่กาะข้าง หากไม่มีไอน้ำ เกาะแสดงว่ากระโจมหรือรืถุง พลาสติกรั่วรั่ ให้ทำ การปิดรอยรั่วรั่ ให้เรียรีบร้อร้ย 2.6 ทิ้งทิ้ไว้จนรากงอก ประมาณ 40-45 วัน จึงทำ การเปิด กระโจมเพื่อให้กล้าไม้ปรับรัตัวกับสภาพแวดล้อม 2.7 19 การปักชำ ลงในถาดเพาะชำ

5 การบำ รุงดูแลรักษากล้าไม้ การดูแลกล้าไม้เป็นการปฏิบัติต่อกล้าไม้หลังจากย้ายชำ กล้าอ่อน ไปจนถึงกล้าไม้มีขนาดและอายุพร้อมปลูก ซึ่งมีความสำ คัญต่ออัตราการรอดตายของกล้าไม้ ประกอบด้วย การรดน้ำ สัปดาห์แรกควรรดน้ำ ทุกวัน เช้าช้-เย็น หลังจากนั้นควรรดน้ำ วันละครั้ง ก่อนนำ กล้าไม้ลงปลูก การใส่ปุ๋ย ควรใส่ปุ๋ยไนโตรเจนแก่กล้าไม้ในช่วช่งแรก และก่อนย้ายปลูกควรลดไนโตรเจน และเพิ่มปุ๋ยฟอสฟอรัส และโปแทสเซียม เพื่อให้เกิดการพัฒนาระบบราก และเกิดการสะสมอาหารของกล้าไม้ N P K การป้องกันและกำ จัดวัชพืชและศัตรูพืช ควรถอนวัชพืชทุกสัปดาห์ขณะที่วัชพืชมีขนาดเล็ก เพราะหากทิ้งไว้นาน การถอนวัชพืชขนาดใหญ่จะกระทบกับรากของกล้าไม้ เมื่อกล้าไม้อายุครบ 1 เดือน ควรถอนวัชพืชทุก 2 สัปดาห์ หรือเดือนละครั้ง ส่วนศัตรูพืช ควรหมั่นตรวจสอบอยู่เสมอ หากพบควรกำ จัดด้วยวิธีที่ ตรงกับโรคและแมลงที่พบ 1 2 3 20

ตำ แหน่งที่เที่กิดอาการขาดธาตุอาหาร ใบล่าล่งและใบแก่ นอกจากนี้ควรสังเกตกล้าไม้ว่ามีอาการแสดงของในโรคพืช หรืออาการขาดธาตุอาหารชนิดใดหรือไม่ เช่นช่ เหล็กล็ เนื้อใบระหว่างเส้นใบเป็นสีเหลืองอ่อน เส้นใบสีเขียว กำ มะถัน ใบมีสีเขียวซีดซีหรือรืสีเหลือง ใบมีขนาดเล็ก แคลเซียม ใบโค้งงอบิดเบี้ยว ปลายยอดอ่อนแห้งตาย ทองแดง ปลายใบเรียรีว ขอบโค้งขึ้น เนื้อเยื่อแลายใบตาย โบรอน ฐานใบมีสีซีดซี ใบบิดเบี้ยว และตายจากฐานใน แมงกานีส ใบมีสีเหลือง อาจพบจุดแผลไหม้บนใบ สังกะสี ใบมีขนาดเล็ก ยอดแตกเป็นกระจุก เกิดอาการเหลืองระหว่างเส้นใบ ไนโตรเจน ใบมีสีเขียวอ่อนจนถึงสีเหลือง ต้นแคระเกร็นร็ โพรแทสเซียม ใบมีสีซีดซี ปลายใบเป็นสีน้ำ ตาล ขอบใบไหม้ มีจุดสีน้าตาล ฟอสฟอรัสรั ใบมีสีเขียวเข้ม หรือรืสีเขียวปนม่วง การเติบโตลดลง โมลิบลิดินัดิ นัม ใบมีจุดเหลืองกระจายทั่วทั่ ใบ แมกนิเซียม ใบมีสีเหลืองซีดซีๆเป็นหย่อมๆ มีสีเขียวที่ฐที่านใบและเส้นใบ ตำ แหน่งที่เที่กิดอาการขาดธาตุอาหาร ยอดและใบอ่ออ่น Fe S Ca Cu B Mn Zn N K P Mo Mg ที่มา : ชลิดา เล็กสมบูรณ์. 2554. โรคพืชและการวินิจฉัย. พิมพ์ที่ สำ นักพิมพ์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.ร์กรุงเทพฯ. 269 น. บ้านและสวน. ภาษาต้นไม้. (ออนไลน์). สืบค้นวันที่ 29 มีนาคม 2563. แหล่งที่มา : http://board.postjung.com/1141468. สำ นักวิจัยและพัฒนาการป่าไม้ กรมป่าไม้ 21

ตัวอย่างโรคพืชป่าไม้ ที่มา : กรมอุทยานแห่งชาติสัตว์ป่า และพันธุ์พืช (2563) 22

การตัดราก และการลิดใบ การตัดรากควรทำ ทันทีเมื่อพบว่าราก ชอนไชออกมานอกถุง เพื่อเป็นการป้องกัน ไม่ให้รากของกล้าไม้เจริญเติบโตนอกถุง หากรากไม้มีขนาดใหญ่ ก่อนการตัดราก ควรงดการให้น้ำ แก่กล้าไม้ เพื่อให้ดินในถุง แข็ง จัดตัวแน่น เพื่อป้องกันกล้าไม้ในถุง กระทบกระเทือน และภายหลังการตัดราก ต้องรดน้ำ แก่กล้าไม้ทันที ส่วนการลิดใบ เป็นการช่วช่ยให้กล้าไม้ ได้รับแสงสว่างได้ดีขึ้น และช่วช่ยป้องกันโรค และแมลงได้ สามารถทำ ได้โดยลิดใบจาก คอรากของลำ ต้นออก ให้เหลือใบประมาณ 2 ส่วน 3 ของลำ ต้น การทำ ให้กล้าไม้แกร่ง ควรทำ ก่อนการนำ กล้าไม้ไปปลูก ประมาณ 1 เดือน จะทำ ให้กล้าไม้สามารถ ปรับตัวได้ดีกับสภาพแวดล้อมภายนอก เรือนเพาะชำ เช่นช่ทนแดดจัด ขาดน้ำ โดยให้กล้าไม้ได้รับแสงแดดมากขึ้น และ ลดความถี่ในการให้น้ำ จะช่วช่ยให้กล้าไม้ มีเปอร์เซ็นต์การรอดตายสูงขึ้น เมื่อนำ ไปปลูกในพื้นที่จริง การคัดกล้าและจัดเรียงตามลำ ดับความสูง เป็นการเอื้อให้กล้าไม้ที่เติบโตช้าช้กว่าสามารถ รับแสงสว่างและน้ำ ได้ดีขึ้น และหากพบกล้าไม้ที่มี โรคและแมลงจนไม่สามารถแก้ไขได้ให้คัดทิ้ง สำ หรับกล้าไม้ที่สามารถบำ รุงให้ฟื้นคืนได้ให้คัด แยกและนำ ไปบำ รุงใส่ปุ๋ยในอีกแปลงหนึ่ง 4 5 6 23

การขนย้ายกล้าไม้ การขนย้ายกล้าไม้ควรเตรียมวัสดุคลุมกล้า ไม้ เพื่อลดการสูญเสียน้ำ ของกล้าไม้ และ การขนส่งไม่ควรซ้อนทับกล้าไม้มากเกินไป เพราะอาจทำ ให้กล้าไม้เสียหาย หากไม่สามารถปลูกได้ทันที ภายหลังการขนย้ายควรนำ กล้าไม้ มาเรียงพักกล้าไม้ในที่ร่ม และรอเวลาที่เหมาะสมในการปลูก การปลูกกล้าไม้ ควรขุดหลุมปลูกให้มีขนาดใหญ่เพียงพอ และรองก้นหลุมด้วยปุ๋ยคอก แล้วกลบด้วย ดินก่อนแล้วจึงนำ กล้าไม้ลงไปปลูกในหลุม สำ หรับการปลูกควรเลือกระยะเวลาที่ เหมาะสม เช่นช่ ปลูกในช่วช่งต้นฤดูฝน การบำ รุงรักษาต้นไม้ในช่วงปีแรก หากมีช่วงฤดูแล้งหรือฝนทิ้งช่วงยาวนาน ควรรดน้ำ ไม่ให้กล้าไม้ขาดน้ำ ซึ่งอาจจะทำ ให้กล้าไม้ตายได้ นอกจากนี้ควรกำ จัดวัชพืชหรือเถาวัลย์ที่อาจจะรบกวน กล้าไม้และแย่งอาหารจากกล้าไม้ และควรมีการใส่ปุ๋ย ให้กล้าไม้ด้วย และควรป้องกันอันตรายอื่น ๆ เช่น สัตว์กินพืช ไฟป่า ที่อาจทำ อันตรายกล้าไม้ได้ 7 8 9 24

กรมป่าไม้. 2563. การขาดธาตุอาหารในพืช . เอกสารเผยแพร่ ส่วนวิจัย และพัฒพันาการป่าป่ ไม้ สำ นักวิจัวิยจัและพัฒพันาการป่าป่ ไม้,ม้กรมป่าป่ ไม้.ม้1 หน้า. กรมป่าไม้. 2545. คุณภาพเมล็ดไม้และการพัฒนาแหล่งเมล็ดพันธุ์ไม้ป่า. เอกสารเผยแพร่ทร่างวนวัฒนวิทยา ประจำ ปี พ.ศ. 2545 เล่มที่ 2. ส่วนวนวัฒนวิจัย, สำ นักวิชาการป่าไม้, กรมป่าไม้. 196 หน้า. กรมป่าไม้. 2563. วิจัยและพัฒนาการป่าไม้สู่..ประชาชน เรื่อง แม่ไม้.ม้ เอกสารเผยแพร่ฝ่ร่ ฝ่ายวิจัยการปลูกลูสร้าร้งสวนป่า ส่วนวนวัฒนวิจัย, สำ นักวิจัยและพัฒนาการป่าไม้, กรมป่าไม้. 1 หน้า. กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืธุ์ พืช. 2563. ตัวตัอย่างโรคพืชป่าไม้.ม้ เอกสารเผยแพร่ สำ นักวิจัยการอนุรันุกรัษ์ป่าไม้และพันธุ์พืธุ์ พืช, กรม อุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืธุ์ พืช. 1 หน้า. สุวรรณ ตั้งตั้มิตรเจริญริ. 2557. แนวทางการพัฒนาแหล่งเมล็ดพันธุ์ไม้ป่า. สำ นักวิจัยและพัฒนาการป่าไม้ กรมป่าไม้. กรุงเทพฯ. 148 น. องค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ. 2535. การเก็บการรักษา การปฏิบัติต่ติอต่เมล็ดไม้.ม้กรุงเทพฯ 38 หน้า. บรรณานุกนุ รม 25

Willan,R L., 1985. A Guide to Forest Seed Handling. Available Source : http://www.fao.org/3/ad232e/ad232e00.htm, 9/7/2020. Finn Stubsgaard and Jesper Baadagaard. 1989. Planning seed collections, Lecture Note C-3, Danida Forest Seed Centre. 23 p. Forest Restoration Research Unit. 2000. Tree Seeds and Seedlings for Restoring Forests in Northern Thailand. Biology Department, Science Faculty, Chiang Mai Unoversity, Thailand. 151 p. Jesper Baadagaard and Finn Stubsgaard. 1989. Seed collection, Lecture Note C-4, Danida Forest Seed Centre. 26 p. John K. Francis, Tropical Tree Seed manual, Chapter 2. Reforestation, Nurseries, & Genetics Resources. Available Source : https://rngr.net/publications/ttsm/ch2, 9/7/2020. 119-124 p. Norman Jones, 2013. Forestry Technology: Seed Collection. Agroforestry, Trees of life, Trees for life. Available Source : https://agroforestry.org/free-publications/2013-12-11-19-48-32, 9/7/2020. บรรณานุก นุ รม (ต่อ ต่ ) 26

27

28

28

29

30

31

หัวหน้าฝ่ายวิจัวิยจัการปลูกลูสร้าร้งสวนป่า สำ นักวิจัวิยจัและพัฒนาการป่าไม้ นางวรพรรณ หิมพานต์ นักวิชวิาการป่าไม้ชำม้ชำนาญการพิเศษ กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่ว์ ป่า และพันธุ์พืธุ์ พืช นายศุภศุสิทธิ์ ชุนชุเชาวฤทธิ์ ผู้อำผู้อำนวยการส่วนส่งเสริมริการปลูกลูไม้เม้ศรษฐกิจกิ สำ นักเศรษฐกิจกิการป่าไม้ นายเสริมริยชญ์ ชำ นาญค้า ผู้อำผู้อำนวยการส่วนส่งเสริมริและถ่าถ่ยทอดเทคโนโลยี สำ นักวิจัวิยจัและพัฒนาการป่าไม้ หัวหน้าฝ่ายวิจัวิยจัการปรับรั ปรุงพันธุ์แธุ์ละจัดจัการเมล็ดล็พันธุ์ไธุ์ม้ป่ม้ ป่า สำ นักวิจัวิยจัและพัฒนาการป่าไม้ นางพวงพรรณ หวังวั โพล้งล้ นายสุทัสุศทัน์ เล้าล้ สกุลกุ คณะผู้จั ผู้ ด จั ทำ สำ นักส่งเสริมริการปลูกลูป่า กรมป่าไม้ 61 ถ.พหลโยธินธิลาดยาว จตุจัตุกจัร กรุงเทพฯ 10900 โทร. 0 2561 4292-93 ต่อต่5517, 5520 www.forest.go.th จัดจัทำ โดย ที่ปที่รึกรึษา นายพฤกษ์ โสโน ผู้อำผู้อำนวยการสำ นักส่งเสริมริการปลูกลูป่า บรรณาธิกธิาร นายสุวสุรรณ ตั้งตั้มิตมิรเจริญริ ผู้เผู้ชี่ยชี่วชาญเฉพาะด้าด้นการส่งเสริมริการปลูกลูป่า กองบรรณาธิกธิาร นายสิทธิพธิงษ์ โกวพัฒนกิจกิ ผู้อำผู้อำนวยการส่วนผลิตลิกล้าล้ ไม้ สำ นักส่งเสริมริการปลูกลูป่า นายไชยา แดนโพธิ์ ผู้อำผู้อำนวยการส่วนฟื้นฟูพื้ฟูพื้นที่ป่ที่ ป่าไม้ สำ นักส่งเสริมริการปลูกลูป่า

คณะผู้จั ผู้ ด จั ทำ กองบรรณาธิกธิาร (ต่อต่ ) นักวิชวิาการป่าไม้ปม้ฏิบัฏิติบักติาร สำ นักส่งเสริมริการปลูกลูป่า นางสาวสุปสุาณี นิยมศิลป นางสาววรรณวิศวิา เปียอรุณ นักวิชวิาการป่าไม้ สำ นักส่งเสริมริการปลูกลูป่า นักวิชวิาการป่าไม้ สำ นักส่งเสริมริการปลูกลูป่า นางสาวธนิดา ภักภัดี นางอรริษริา เผ่าผ่วงศา นักวิชวิาการป่าไม้ สำ นักส่งเสริมริการปลูกลูป่า นักวิชวิาการป่าไม้ปม้ฏิบัฏิติบักติาร สำ นักส่งเสริมริการปลูกลูป่า นางสาวฐาปะนีย์ โฮ่กุลกุ นางสาวชญานิศ เอกธรรมชลาลัยลั นักวิชวิาการป่าไม้ สำ นักส่งเสริมริการปลูกลูป่า นางสาวธนันญ์ภญ์ร ทองศักดิ์สิดิ์ สิทธิ์ นักวิเวิคราะห์นโยบายและแผน สำ นักส่งเสริมริการปลูกลูป่า นางสาวติณติณา ศรียรีา นักจัดจัการงานทั่วทั่ ไป สำ นักส่งเสริมริการปลูกลูป่า ปีที่พิที่ พิมพ์ พุทพุธศักราช 2566 ผู้ปผู้ระสานงาน กรมป่าไม้ โดย สำ นักส่งเสริมริการปลูกลูป่า ส่วนผลิตลิกล้าล้ ไม้ เลขที่ 61 ถ.พหลโยธินธิแขวงลาดยาว เขตจตุจัตุกจัร กรุงเทพฯ 10900 โทรศัพท์ 0 2561 4592-93 ต่อต่5517 หรือรื 5520