oktober 2018 | 51 KNCV in het kort Tijdens de Avond van de Chemie zijn vier vooraanstaande chemici benoemd tot erelid van de KNCV vanwege hun belangrijke werk in het chemische werkveld en voor de vereniging. Deze eer ging naar Ewine van Dishoeck, hoogleraar moleculaire astrofysica aan de Universiteit Leiden, David Reinhoudt, emeritus hoogleraar supramoleculaire chemie en technologie, Rietje van Dam-Mieras, emeritus hoogleraar duurzame ontwikkeling en onderwijsinnovatie, en Bert Meijer, hoogleraar organische chemie aan de Technische Universiteit Eindhoven. Ook werden twee zeer actieve leden benoemd tot Leden van Verdienste. Lene Hviid, global manager en bestuurslid bij Shell, en Tom Gribnau, voormalig R&Ddirecteur bij Organon, hebben zich altijd ingezet voor de KNCV en worden op deze manier onderscheiden voor hun grote betrokkenheid. Zelf een nieuwtje voor de rubriek ‘KNCV in het kort’? Mail het naar [email protected] en heeft de EPSRC (de Engelse tegenhanger van NWO) een aanzienlijk extra budget gereserveerd om open access te subsidiëren voor Britse chemici. Maar daarbij is de vrees dat dit ten koste zal gaan van het geld dat beschikbaar is voor wetenschappelijk onderzoek zelf. Bovendien liggen er perverse prikkels op de loer. Voor een uitgever kan het aantrekkelijk zijn om meer artikelen te publiceren en een oogje dicht te knijpen waar het gaat om de kwaliteit. Nu al schieten de open-accessbladen als paddenstoelen uit de grond. Voortdurend krijgen chemici uitnodigingen om artikelen in te sturen of editor te worden van tijdschriften waarvan niemand ooit heeft gehoord. Let wel, ik begrijp én deel de ergernis over de exorbitante winstmarges van de commerciële uitgevers. Daar moet een oplossing voor komen. Maar we moeten ons ook realiseren dat het juist de uitgevers zijn die de kwaliteit van de tijdschriften bewaken, onderhouden en borgen. Niet voor niets publiceren chemici graag in specifieke kwaliteitsjournals. Kwaliteit en reputatie komen tot stand via consensus en dat kost tijd. Open-accessbladen met een acceptabele kwaliteit die niet achter een betaalmuur zitten specifiek voor chemisch onderzoek? Ik ken ze niet. Boemerang De verplichting om vanaf 2020 uitsluitend in open-accessbladen te publiceren zou daarom weleens als een boemerang kunnen werken. Nu is er nog sprake van een overgangssituatie, waarin door de open-accessvoorwaarden van de VSNU specifiek voor Nederlandse wetenschappers zijn bedongen bij een groot aantal uitgevers. Maar als de uitgevers in algemene zin niet voor 2020 afzien van hun abonnementsmodel, dan hebben Nederlandse wetenschappers geen mogelijkheid meer om hun werk te publiceren in vakbladen van hoge kwaliteit en staan zij met lege handen. Dat is hoog spel spelen over de rug van de wetenschappers. Nu al ondervinden we de nadelen van deze onderhandelingen. Op dit moment hebben Nederlandse chemici al maanden geen toegang tot de bladen van de Royal Society of Chemistry, omdat de onderhandelingen over open access zijn vastgelopen. We hebben nu dus geen zicht op belangrijke ontwikkelingen in een deel van het veld. Dat is een zeer verontrustende ontwikkeling. Het heeft geen zin om een transitie te forceren waarbij er onvoldoende is gekeken naar de randvoorwaarden en alternatieven. De kosten, de kwaliteitsborging, de toegankelijkheid; er zijn voorlopig meer vragen dan antwoorden. Misschien moet we als Europese chemische beroepsverenigingen de krachten bundelen en zélf een open-access-journal ontwikkelen. Wij hebben geen commercieel motief en we beschikken over een achterban gevuld met topeditors. Ik ben benieuwd wat onze leden daarvan vinden. Reacties zijn van harte welkom via voorzitter@ kncv.nl. Floris Rutjes, voorzitter KNCV
C2W INTERNATIONAL Online chemistry magazine From whiskey waste to automotive biofuel Read more www.c2winternational.nl Sign up now! C2W-int-A4.indd 1 11-1-2018 16:44:00
oktober 2018 | 53 KNCV AGENDA 16 oktober 2018, Zwolle Bestrijding van resistente bacteriën Avondlezing door dr. J. Frieling Locatie: Polymer Science Park, Zwolle Chemische Kring Zwolle Informatie: Jenneke Pandelaar [email protected] 23 oktober 2018, Utrecht Hoe verbeter ik mijn wetenschappelijke poster? Praktische workshop waarbij je aan de slag gaat met je poster Locatie: Coachhuis, Utrecht KNCV-Bureau Informatie: KNCV-Bureau, 070-337 87 90 [email protected] 7 november 2018, Den Bosch Getrainde immuniteit: extra afweer tegen infecties Avondlezing door prof. dr. Mihai Netea Locatie: Rode Kruis Gebouw, Den Bosch Bossche Chemische Kring Informatie: Tom Gribnau, 0412-45 37 94 [email protected], www.beceka.info 8 november 2018, Utrecht Hoe verbeter ik mijn presentatie(vaardigheden)? Praktische workshop leren presenteren Locatie: Coachhuis, Utrecht KNCV-Bureau Informatie: KNCV-Bureau, 070-337 87 90 [email protected] 8 november 2018, Haren Cryo-electronenmicroscopy Avondlezing door dr. Cristina Paulino Locatie: ’t Clockhuys, Haren Groningse Chemische Kring Informatie: Kommer Brunt [email protected], 050-534 89 34 Voor meer informatie over deze en andere activiteiten: www.kncv.nl/agenda Voor opname van uw activiteit in deze rubriek kunt u contact opnemen: Frans Koeman, [email protected] Telefoon: 070-337 87 93 Maarten Jaspers wint KNCV Van Arkelprijs Maarten Jaspers is winnaar van prijs voor beste proefschrift op het gebied van anorganische en fysische chemie. Maarten Jaspers heeft de KNCV Van Arkelprijs gewonnen. Jaspers is na zijn promotie bij de molecular materialsgroep van de Radboud Universiteit aan de slag gegaan als onderzoeker bij Stahl. De jury prijst de grote diepgang van zijn onderzoek op het gebied van biomimetische polymeer hydrogels. De Van Arkelprijs beloont buitengewone prestaties van jonge wetenschappers op het gebied van anorganische of fysische chemie. Jaspers onderzocht de chemie en fysica van composieten van vezels en hydrogels, waarvan de mechanische eigenschappen opmerkelijke gelijkenissen vertonen met het skelet van biologische cellen en hun directe omgeving. ‘Succesvolle pogingen om dit natuurlijke gedrag te reproduceren in synthetische systemen zijn bijzonder en waardevol’, zegt Ben Erné, voorzitter van de selectiecommissie van de Van Arkelprijs. No-nonsense Copromotor Paul Kouwer prijst Jaspers om de onafhankelijke aanpak van zijn onderzoek en de verwerking en de presentatie van zijn resultaten. ‘Zijn nononsense en uiterst efficiënte methodologie resulteerde in een significant aantal peer-reviewed publicaties, waaronder Nature en Nature Communications. Daarnaast is Maarten in staat om zijn resultaten op een heldere en aantrekkelijke manier te presenteren.’ Sinds 1990 reikt de KNCVsectie Nanostructures and Self-Assembly iedere twee jaar de Van Arkelprijs uit aan jong talent op het gebied van de anorganische en fysische chemie. De prijs bestaat uit een oorkonde en een geldbedrag van € 2.500. Carolien Terlien
Wetenschapsquiz Deuren open: 18h00 | Start quiz: 19h30 30 euro per ploeg (5 personen) Info en inschrijving via http://www.wetenschapsquiz.be Vrijdag 23 november 2018 14de editie Sabine Hagedoren etenschapsquiz @ T Vrijdag 23 november 2018 14de editie etenschapsquiz Technopolis Sabine Hagedoren Presentatie door C2W_wetenschapsquiz_210x297.indd 1 24-09-18 12:35
oktober 2018 | 55 KVCV Ransomware 3 Druiven 2 Anachronisme 1 CRISPR-Cas 5 Triboluminescentie 4 Pale Blue Dot 7 Colossus 6 Mud cracks 10 Roze 9 Mangaanknollen 8 Van Mendeljev tot Mechelen met Sabine Hagedoren Test hier je kennis als voorproefje op de 14de editie van de Wetenschapsquiz in Technopolis! 1 We hebben het allemaal al eens gezien: een inbreuk op de chronologische samenhang van een tafereel, de ene al wat subtieler dan de andere. Hoe heet de inbreuk waarvan we hier een voorbeeld zien? 2 Deze vraag gaat over een Spaanse traditie op Oudejaarsavond. Bij elke klokslag om middernacht, wordt één stuk van een bepaald voedingsitem gegeten. Waarvan eten de Spanjaarden traditioneel twaalf stuks tijdens de nacht van 31 december op 1 januari? 3 Onder welk specifiek type malware kun je WannaCry catalogeren? 4 Wie al eens een nachtelijk, al dan niet alcoholisch, drankje genuttigd heeft in het pikdonker, heeft het misschien al eens gemerkt. IJsblokjes lichten op in het donker. Hoe heet dit fenomeen? 5 Welke technologie is in 2015 verkozen tot doorbraaktechnologie van het jaar? Je kunt de technologie omschrijven als een soort van moleculaire schaar die slechte deeltjes van het genoom wegknipt. 6 Lange jaren werd ENIAC onterecht aangezien als de eerste programmeerbare elektronische computer. Twee jaar vóór ENIAC was in Bletchley Park, Engeland echter al een andere computer operationeel. Wat is de naam van de eerste elektronische computer? 7 Toen de Voyager 1 zijn primaire opdracht had voltooid en onderweg was om ons zonnestelsel te verlaten, draaide NASA de camera om een foto te nemen van de aarde met de grote uitgestrektheid van het heelal als achtergrond. Wat is de naam van die foto? 8 Diepzeemijnbouw is een vrij nieuwe manier van mijnbouw met onderwaterrobots, waarbij je mineralen op de bodem van de zee ontgint. Hierbij focus je meestal op gebieden in de diepzee die een hoge hoeveelheid bollen bevatten op de bodem. Wat is de naam van die bollen? 9 Tachtig jaar nadat ‘witte chocolade’ als derde soort chocolade is geïntroduceerd, naast de reeds bestaande pure en melkchocolade, heeft fabrikant Barry Callebaut vorig jaar een vierde soort chocolade onthuld: Ruby Chocolade. Maar liefst dertien jaar aan onderzoek zijn nodig geweest om tot het juiste verwerkingsproces van de Ruby-cacaobonen te komen waarin de kleur en smaak van de cacaobonen in de chocolade goed tot hun recht zou komen. Welke kleur heeft deze chocolade? 10 Deze sedimentatiestructuur wordt gevormd door het uitdrogen van modderig sediment. Ze zijn spleetvormig en kunnen verschillen in diepte en grootte, maar de typische continue aaneenschakeling van polygonen is zeer kenmerkend. Naar welke term zijn we op zoek? X Antwoorden CANSTOCKPHOTO/SLAVONSTOK
C2W_studiedag_210x297.indd 1 24-09-18 12:50
oktober 2018 | 57 Agenda COLOFON KVCV-ACTIVITEITEN 2 november 2018 De ontwikkelingsgeschiedenis van computerchips Locatie: Eindhoven, Nederland Organisatie: Historiek i.s.m. Chemie Historische Groep (KNCV) 6 november 2018 Een dosis polyfenol antioxidanten... Wat zijn de effecten op de gezondheid? De voedselbronnen? En zijn voedingssupplementen nuttig? Locatie: Gent Organisatie: Jong 23 november 2018 MedChem 2018: New Avenues in Kinase Drug Discovery: a Bright Future? Locatie: Namen Organisatie: Medicinale & Bio-organische chemie i.s.m. SRC 23 november 2018 Wetenschapsquiz Locatie: Mechelen Organisatie: KVCV Centraal i.s.m. ie-net, AYM en Technopolis 25 november 2018 Dag van de Wetenschap Locatie: Mechelen Organisatie: KVCV Centraal 6 december 2018 Studiedag giftige planten en hun toxines - wetgeving, controle en beheersing van giftige planten in de voedselketen Locatie: Meise Organisatie: Voeding Blijf op de hoogte van alle geplande KVCV-activiteiten via www.kvcv.be/ kalender ACTIVITEITEN ANDERE ORGANISATIES 21 oktober 2018 Biotechdag 2018: Geneeskunde op maat Locatie: Antwerpen Organisatie: VIB Inlichtingen: www.vib.be/nl/biotechdag 21-23 november 2018 6th Belgian Symposium on Tissue Engineering Locatie: Gent Organisatie: UGent Inlichtingen: www.pbm.ugent.be 6 december 2018 Sugar and Chemistry - a sweet combination? Locatie: Leuven Organisatie: UC Leuven-Limburg Inlichtingen: www.ucll.be/studeren/navorming KVCV vzw p/a Universiteit Antwerpen - Campus Groenenborger - Departement Chemie - Groenenborgerlaan 171 - 2020 Antwerpen tel: +32 479 60 12 32, [email protected], www.kvcv.be BTW-nummer: BE410-934-461 IBAN: BE04 4310 6848 8131, BIC: KREDBEBB Redactie KVCV-pagina’s An Mammolito en Christophe De Bie. De KVCV-redactie kan gecontacteerd worden op [email protected]. Aankondigingen van activiteiten e.d. kun- nen eveneens doorgegeven worden voor opname. KVCV-bestuur Algemeen Voorzitter: Christophe De Bie ([email protected]) Secretaris-Generaal: Christopher De Dobbelaere ([email protected]) Raadsleden: Denis Comeyne, Karel Haesevoets, Eric Schouteden, Rudolf Vanheertum en Thomas Vranken KVCV-lidgelden € 55,- Standaard lidmaatschap € 30,- Young professionals (t. e. m. 29 jaar, kopie identiteitskaart) € 12,- Studenten (kopie studentenkaart) € 165,- Secundaire scholen € 363,- Universiteiten en hogescholen € 1.694,- (goud), € 1.029,- (zilver), € 363,- (brons) Bedrijven Al deze bedragen zijn inclusief 21 % BTW. Op www.kvcv.be vindt u de modaliteiten van de verschillende lidmaatschappen en is er de mogelijkheid tot intekenen op het gewenste lidmaatschap. Binnen het standaard lidmaatschap is er de mogelijkheid om het lidgeld over te maken via domiciliëring (www.kvcv.be). Indien u intekent voor domiciliëring, krijgt u een eenmalige korting van € 10,-, wat het lidgeld eenmalig op € 45,- brengt. KVCV wordt gesteund door Gouden KVCV-lidmaatschap: BASF Antwerpen, ExxonMobil Chemical Europe, Lab Support, Sumitomo Chemical Europe Zilveren KVCV-lidmaatschap: Janssen Pharmaceutica Bronzen KVCV-lidmaatschap: ACTA, Agilent Technologies, Analytik Jena, ARLANXEO Belgium, Bruker Belgium, Covestro, Evonik Antwerpen, Interscience Belgium, Laborama, Monsanto Europe, Optimus Instruments, Primoris Belgium, SerCoLab, Tessenderlo Chemie, Tiense Suikerraffinaderij, Umicore Lidmaatschap universiteiten en hogescholen: Odisee
TalentMatch Tinder voor je carrière. Ga naar Jobnet.nl/TalentMatch en ontdek jouw carrièrematch! Werkgever Werkgever Werkgever Dé plaats in het najaar om studenten, starters en (young) professionals uit heel Nederland te ontmoeten! Deelnemen met uw organisatie? [email protected] 020 - 638 21 46 Onder andere de volgende events vinden plaats tijdens De Nederlandse Carrièredagen: op: De Nederlandse Carrièredagen is een activiteit van onderdeel van de Vrijdag 23 en zaterdag 24 november 2018 Utrecht advertentie
oktober 2018 | 59 COLOFON Op bezoek bij Corbion Jong NBV en Jong KNCV organiseren gezamenlijk bedrijfsbezoek aan Corbion. J ong KNCV organiseert in samenwerking met Jong NBV een bedrijfsbezoek naar Corbion in Gorinchem. Dit vindt plaats op dinsdag 13 november van 14.00 tot 16.30 uur. Corbion heeft een lange historie in de biotechnologische sector en is tegenwoordig gespecialiseerd in melkzuurtoepassingen, zoals polymelkzuur bioplastics. Daarnaast speelt het bedrijf mee op de markt voor voeding (veilig en betaalbaar voedsel), biochemicals (duurzame alternatieven voor fossiele chemicaliën) en biomedicals (polymeren die het lichaam afbreekt. Belangrijke aandachtspunten van Corbion zijn duurzaamheid en innovatie. De Nederlandse Biotechnologische Vereniging (NBV) is dé beroepsvereniging van professionals werkzaam in de toegepaste life sciences. De achthonderd leden zijn werkzaam op gebieden als farma, landbouw, voedsel, milieu en industriële biotechnologie. Kennisuitwisseling en netwerken staan bij ons centraal. Het lidmaatschap is 52 euro per jaar. Leden ontvangen zevenmaal per jaar C2W. De contributie bedraagt tussen de 25 euro en 52 euro per jaar (afhankelijk van leeftijd). KNCV-leden betalen slechts 25 euro per jaar. Studenten betalen de eerste 3 jaar 16 euro per jaar (mits nog student). Meer informatie vindt u op www.nbv.kncv.nl. WWW.NBVSITE.NL Op 14 februari 2019 vindt de zesde editie van Innovation for Health plaats in WTC Rotterdam. Ook komend jaar ondersteunt de NBV dit evenement. De conferentie brengt meer dan achthonderd bezoekers en zestig invloedrijke sprekers bij NBV steunt Innovation for Health Volg de iGEM-teams! J aarlijks geeft de NBV de Nederlandse teams die deelnemen aan de iGEM-competitie de kans om hun eerste ideeën te delen met de bezoekers van de Nederlandse Biotechnologie Conferentie (NBC). Maar wat is er eigenlijk terechtgekomen van die eerste ideeën? De afgelopen weken hebben wij updates op onze website geplaatst over de zes iGEM-teams die dit jaar deelnemen vanuit Nederland. Kijk op www. nbv.kncv.nl voor de artikelen van de teams van TU Delft, Universiteit Leiden, Rijksuniversiteit Groningen, Universiteit X Kijk voor meer informatie en inschrijven op jong.kncv.nl/corbion. Leden van Jong KNCV en Jong NBV betalen €2,50, niet-leden €7,50. Voor dit event zijn een beperkt aantal plekken beschikbaar, dus schrijf je snel in! elkaar uit industrie, wetenschap, overheid, financiën en maatschappelijke organisaties met als doel bij te dragen aan een duurzame toekomst voor de gezondheidszorg. Innovation for Health biedt een podium aan innovatieve projecten en producten uit industrie en academie, gericht op prevention, diagnosis, cure & care. Een bezoek aan Innovation for Health brengt je de trends, inspiratie, interactie, nieuwe contacten en vele kansen voor nieuwe samenwerkingen. X Kijk voor meer informatie en registratie www.innovationforhealth.nl. NBV-leden krijgen € 50 korting op hun inschrijving. Mail naar [email protected] voor een vouchercode. Utrecht, TU Eindhoven en Hogeschool Rotterdam. Van 24 tot en met 28 oktober presenteren zij hun werk in Boston. NBV
60 | oktober 2018 Carrière ‘Een van onze analisten kan zich sinds de zomer volledig richten op de uitbouw van onze fagenbank. Die start kunnen we maken dankzij de crowdfunding. Doordat we zo in feite al met een project zijn begonnen, verwacht ik dat grotere financiering voor nieuwe projectvoorstellen die hierop voortbouwen gemakkelijker loskomt.’ Aan het woord is Stan Brouns, moleculair microbioloog bij de Technische Universiteit Delft (TU Delft) en wetenschappelijk crowdfunding-pionier. In het voorjaar van 2017 benaderden journalisten Brouns als deskundige op het gebied van bacteriofagen – virussen die bacteriën infecteren – voor een uitzending van een tv-programma over faagtherapie. De groep van Brouns werkt aan de bacteriële afweer tegen bacteriofagen, waaronder het CRISPR-Cas9-systeem. De verhalen van patiënten die met levensbedreigende, antibioticaresistente bacteriële infecties afreisden naar Polen of Georgië voor faagtherapie raakten de microbioloog. Intensief adverteren ‘In Nederland is er niet alleen geen faagtherapie voor mensen, maar er wordt ook vrijwel geen onderzoek naar gedaan’, constateert Brouns. ‘Ik vind dat we dit mogelijke alternatief voor antibiotica op zijn minst goed moeten onderzoeken, zodat veilige en effectieve toepassingen eveneens voor patiënten in Nederland beschikbaar komen.’ De onderzoeker zette een website op om publieke steun te vinden voor dat idee. ‘Voor financiële steun, maar ook om in contact te komen met medici die onderzoek naar faagtherapie willen doen.’ Het Universiteitsfonds van de TU Delft nam de coördinatie van de crowdfunding van Brouns over met een eigen webpagina en riep alumni middels brieven op het project te steunen. Het kost Brouns weinig moeite meer het project onder de aandacht te houden. ‘We hebben in het begin twee weken intensief geadverteerd op Facebook. Dat stimuleerde duidelijk het aantal donaties. Verder presenteer ik regelmatig een update van het project voor onze donateurs en andere geïnteresseerden. Maar dat is geen moeite. Het contact met de mensen voor wie ons initiatief er werkelijk toe doet, geeft juist veel positieve energie en voldoening.’ Inmiddels is zo’n € 40.000 opgehaald aan donaties. ‘Om een volledig onderzoeksproject van enkele tonnen te financieren, gaat crowdfunding niet snel genoeg’, relativeert Brouns. ‘Maar het is wel een goede eerste stap om materialen aan te schaffen en een analist vrij te maken om de faagbibliotheek op te zetten.’ Die kan daardoor waarschijnlijk al begin 2019 opengaan. ‘Daar zoeken we dan natuurlijk weer de nodige mediaaandacht omheen. Want je merkt dat na een tv-uitzending over dit onderwerp het aantal bezoekers en donaties sterk toeneemt. Ook al wordt ons initiatief in die uitzendingen niet eens genoemd. Het zet mensen die willen bijdragen blijkbaar voldoende aan om zelf verder te googelen.’ Geen illusies Vijf jaar geleden voorspelden sommigen dat crowdfunding zou uitgroeien tot serieuze financieringsvorm voor innovatieve ideeën en startende ondernemingen. Terwijl grote investeerders, banken en overheden door de kredietcrisis de handen op de knip hielden, moest particulier geld inzamelen in kleine coupures met behulp van internet en social media uitkomst bieden. Het begon in de VS voor artistieke projecten. Startende ondernemingen, vaak in de sfeer van gadgets en games, volgden. In 2013 nog schreef Agentschap NL van het Nederlandse ministerie van Economische Zaken wervend dat ook wetenschappers en studenten hun weg naar crowdfunding hadden gevonden. Met voorbeelden van crowdfundingsites als rockethub.com, scifundchallenge.org en petridish.org; ook Nederland kende met Flintwave kort een wetenschappelijke crowdfundingsite. Die crowdfundinfrastructuur is allemaal alweer offline. Zelfs crowdfund-voorbeeldbedrijven als SellaBand en TenPages gingen failliet. Als serieuze financieringsvorm voor kapitaalintensief onderzoek in de chemie en life sciences hoef je over crowdfunding dan ook geen illusies meer te hebben. In België sloeg de hype minder aan dan in Nederland met zijn VOC-verleden en coöCrowdfunding is niet de nieuwe pinautomaat voor de wetenschap. Bij maatschappelijk aansprekende onderwerpen kunnen particuliere donaties wel een mooie aanvulling of een startbedrag voor onderzoek opleveren. Crowdfunding als eerste stap Veel crowdfunding-infrastruc- tuur is alweer offline Harmen Kamminga
oktober 2018 | 61 peratieve banken. Accountant KPMG becijferde in 2014 dat elke Nederlander gemiddeld € 1,58 aan crowdfunding besteedde en elke Belg € 0,11. Verscherpt toezicht van autoriteiten op het risico-investeren dat crowdfunding in feite is, heeft Vlamingen er sindsdien niet actiever op gemaakt. ‘Een crowdfundingplatform voor wetenschappelijk onderzoek kennen we hier niet’, stelt bijvoorbeeld Peter De Meyer, woordvoerder van de Universiteit Antwerpen. ‘Ons Universiteitsfonds heeft de mogelijkheden eens bestudeerd, maar concludeerde dat het juridisch te gecompliceerd is.’ Bescheiden voortgang In Nederland leeft het deels rechtstreeks uit particuliere donaties financieren van wetenschappelijke projecten bescheiden voort. Zo haalde medisch bioloog Paul Wijnker in het VUmc in Amsterdam de afgelopen maanden € 34.583 op aan donaties voor genetisch onderzoek naar hartspierziektes. De Hartstichting verdubbelde het bedrag. ‘Het is belangrijk dat een project mensen direct aanspreekt en tot de verbeelding spreekt’, weet Tim de Jong, masterstudent life science & technology in Leiden. Met nog twaalf Leidse studenten vertrekt De Jong binnenkort naar Boston om deel te nemen aan de jaarlijkse biologie-competitie iGEM (zie ook pagina 34). Zij hopen daar een bacterie te presenteren die door fluorescente kleurverandering de mate van stress aangeeft en zo de screening van antibacteriële middelen vergemakkelijkt. De kosten voor het project bedragen zo’n € 50.000. De Jong: ‘Op basis van de ervaringen van het vorige Leidse iGEM-team, hebben wij begroot dat we € 8.900 aan particuliere giften kunnen realiseren. Daarvan is inmiddels 60 % binnen.’ De Jong vindt de crowdfunding een leerzaam aspect van het project, voor zijn toekomst als wetenschapper. ‘Ik zie het als een mogelijke route naar aanvullende financiering. De bulk van de funding moet wel uit andere kanalen blijven komen.’ Quote 500 Faag-onderzoeker Brouns kijkt inmiddels met een schuin oog naar de Quote 500. ‘Ik denk dat wetenschappers in Nederland zich te weinig richten op het potentieel van particulieren die echt wat te besteden hebben en ook goede dingen met hun geld willen doen. Als je verhaal goed genoeg is om het grote publiek te overtuigen om bij te dragen aan je onderzoek, dan moet dat toch ook bij enkele zeer rijke mensen aanslaan? Zelf weet ik nog niet hoe ik ze moet bereiken. Maar ik ben ervan overtuigd dat deze mensen wetenschappelijk onderzoek substantieel kunnen stimuleren.’ ISTOCK/LEMON TREE IMAGES 04_Auteur Colofon C2W is het onafhankelijke nieuwsorgaan van de KNCV, de Nederlandse beroepsvereniging voor mensen met een passie voor moleculen. Mens & Molecule (MeMo) is het onafhankelijke nieuwsorgaan van de KVCV, de beroepsvereniging van alle Vlaamse chemici, ongeacht hun diploma. C2W en MeMo zijn inhoudelijk identiek. Redactie +31 88 6440640 hoofdredacteur: dr. Erwin Boutsma vak-/eindredacteur: ir. Puck Moll vakredacteur: ir. Arjen Dijkgraaf eindredacteur: drs. Franny Scholte Advertentie-exploitatie Bas van den Engel +31 6 42306937, [email protected] Media-order/traffic Charlotte Jongeneel +31 88 6440654, [email protected] Marketing Lisa Plenge +31 88 2266670, [email protected] Abonnementen KNCV-leden ontvangen C2W gratis; de contributie bedraagt tussen de € 32 en € 122. C2W-abonnement voor niet-KNCV-leden: Nederland en België: € 277,50; daarbuiten € 309. KVCV-leden ontvangen MeMo gratis; de contributie bedraagt tussen de € 12 en € 55. MeMo-abonnementen voor niet-KVCV-leden en bedrijven: € 109,95 in België en Nederland; daarbuiten € 123,45. Ledenadministratie KNCV-ledenadministratie: Postbus 249, 2260 AE, Leidschendam, +31 70 3378797, [email protected]. Het lidmaatschap van de KNCV en/of de secties kan schriftelijk worden opgezegd vóór 15 november van het lopende jaar. Hiervan krijgt u een bevestiging. Abonnementenadministratie +31 88 2266633, [email protected] of [email protected] Verschijningsfrequentie C2W verschijnt 12 keer per jaar en is online te lezen op www.c2w.nl. De niet-KNCV-leden van de NBV ontvangen 7 edities. De niet-KNCV-leden van de NVBMB ontvangen 4 edities. MeMo verschijnt 12 keer per jaar en is online te lezen op www.mensenmolecule.be. Vormgeving Content Innovators, Marije van der Linde Druk Veldhuis Media Reproductie Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, hetzij mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming. Uitgever Roeland Dobbelaer Vakbladen.com Postbus 19949 2500 CX Den Haag Rijswijkseweg 60 (13de etage) 2516 EH Den Haag Meer informatie www.c2w.nl/colofon en www.mensenmolecule.be/colofon Credit cover iStock/bubaone
COMMUNICEER MET PROFESSIONALS IN CHEMIE EN LIFE SCIENCES Advertentie-exploitatie Archer Media Bas van den Engel | +31(0)6-423 06 937 [email protected] • Ledenblad van de KNCV • Oplage van ruim 10.000 exemplaren, wordt gelezen door ruim 35.000 professionals en aankoopbeslissers in chemie, life sciences , voeding (biofarma, (bio)proces- en laboratoriumtechnologie • Verspreiding onder leden van relevante vakorganisaties, instituten, onderwijsinstellingen en studieverenigingen • Doorplaatsen van uw advertenties naar Mens & Molecule, het Vlaamse vakblad voor chemie en life sciences www.c2w.nl • Ledenblad van de KVCV • Oplage van ruim 5.000 exemplaren, wordt gelezen door ruim 12.500 professionals en aankoopbeslissers in chemie, biowetenschappen, voeding, (bio)farma, procestechnologie en laboratoria • Verspreiding onder leden van relevante vakorganisaties en instituten • Doorplaatsen van uw advertenties naar C2W, het Nederlandse vakblad voor chemie en life sciences www.mensenmolecule.be IN NEDERLAND IN VLAANDEREN C2W en MeMo_sales_stopper_210x297.indd 1 26-07-18 09:51
oktober 2018 | 63 Media De Eetwijze(r) Anthony Warner 2017, 352 pagina’s Uitgeverij Omniboek Prijs: € 20 Voor iedereen die de wereld van de dieetgoeroes en voedingsadviessites niet kent, bevat De Eetwijze(r) veel verrassingen. Chef-kok en wetenschapsjournalist Anthony Warner sleurt je namelijk mee en laat je kennismaken met de uithoeken van deze wereld, die hij vervolgens aan de hand van wetenschappelijk onderzoek compleet fileert. Warner studeerde ooit biowetenschappen, maar maakte de overstap naar een carrière als chefkok. Op zijn blog The Angry Chef maakt hij zich al langer druk over de vele onzinnige voedingshypes die rond gaan, en in De Eetwijze(r) bundelt hij zijn zorgen meeslepend. Warner behandelt bekende voedingsclaims zoals glutenvrij eten, ‘detoxen’ en het gevaar van suiker. Hij neemt je mee naar de oorsprong van de claims en gebruikt daarna wetenschappelijk onderzoek en gesprekken met experts om te laten zien waar ze de mist ingaan. Chemici zullen zich vooral verbazen over het alkalisch dieet. Daarbij willen mensen uitsluitend basische producten eten om ervoor te zorgen dat de pH van hun bloed licht basisch blijft, want bloed heeft gemiddeld een pH rond de 7,3. De uitwerking van dit principe wekt de verbazing. Zo zien volgers citroen als een enorm basisch product en raden ze aan om ‘dood’ kraanwater levend te maken met een scheut bleek. Geen oordeel Het siert Warner dat hij zijn best doet om de claims onbevangen te beschrijven zonder meteen een oordeel te hebben. Bovendien zet hij de volgers van de diëten niet weg als domme mensen, maar in sommige gevallen krijgen de gangmakers het wel flink te verduren. Hij kan zich vooral niet inhouden als het gaat om gezondheidswebsite Goop van actrice Gwyneth Paltrow. Voedingshypes gevild Hoewel het boek lekker doorleest, halen sommige zijsporen de vaart uit het verhaal. Bijvoorbeeld de introductie van zijn ‘impulsieve brein’, waarmee hij fictieve gesprekken voert. Ook gaat Warner halverwege het boek opeens de diepte in en haalt hij onder meer de traditionele Chinese geneeskunde aan als het startpunt van fenomeen voedingshypes. Dit blijkt later een opmaat naar een serieuzer gedeelte van het boek, over de extreme effecten die dit soort voedingsadviezen kunnen hebben op bijvoorbeeld kankerpatiënten, maar het voelt eerst aan alsof het niet in het verhaal past. De Eetwijze(r) geeft je op een toegankelijke manier inzicht in een bijzondere en interessante wereld. En het laat je achter met stof tot nadenken over de manier waarop wij met onze voeding omgaan, en wat voor vergaande effecten dit op sommige mensen kan hebben. u Op het Food & Nutrition Evenement op 6 november geeft Anthony Warner de lezing The Truth About Fat - Why obesity and weight gain is far more complex than most people think. Kijk voor meer informatie op www.foodandnutrition.nu. Renée Moezelaar Als wetenschapper in de wereld van voedingshypes en dieten duiken, je moet het maar durven. Anthony Warner gaat de uitdaging aan, en met succes. u Vrolijke wetenschap De International Science Center and Science Museum Day is op 10 november. Wereldwijd wordt de branche opgeroepen zichzelf die dag in het zonnetje te zetten, met de duurzaamheidsdoelen van de VN als rode draad. Technopolis in Mechelen organiseert dan de tweede Science Comedy Night, met humoristische optredens van zeven communicatief hoogbegaafde wetenschappers. Vanaf 20.00 uur; tickets zijn alleen online verkrijgbaar. www.iscsmd.org tinyurl.com/vrolijkewetenschap u Delft Het Science Centre Delft organiseert de jaarlijkse Wetenschapsdag dit jaar op 28 oktober. Thema is The Evolution of Science, en er zijn lezingen over onder meer robotica en ‘genomische voeding’. Daarnaast zijn er workshops en excursies naar de botanische tuin en de Green Village, de proeftuin voor duurzame innovaties op de campus. Toegang gratis. tinyurl.com/groendelft ‘Sommige zijsporen halen de vaart uit het verhaal’
www.cls-services.nl recruitment, selection and secondment in chemistry | pharma | biotech | food | feed CLS Services CHEMISTRY OF CONNECTING PEOPLE FIND THE NEWEST VACANCIES ON OUR WEBSITE Recruitment is about people. Our drive is to make people happy. Not only by having excellent employment conditions but also by trying to make the whole recruitment process a more fun and positive experience. Preparing you as good as possible for upcoming interviews, increasing the chance of fi nding you a suitable position. Off ering (individual) support in order to achieve excellent and lasting results. Through our extensive experience we have built expert knowledge in our fi eld when it comes to recruitment & selection. We speak your language and understand your needs and the challenges you face. Interested to know what we can do for you? Visit our website for more information, current vacancies or send an open application. And with our free app you have new jobs, training and workshops at your fi ngertips. de beste banen voor bèta’s KIJK VOOR MEER BANEN OP WWW.BETABANEN.NL • AIT Manager Optical Airbus Defence and Space Netherlands, Leiden • Assistent Coördinator Petrochemie CheckMark, Vlissingen • Associate Scientist LabResource, Leiden • Batch Release Officer Labresource, Groningen • Biotechnicus/ Proefdierverzorger Labresource, DenBosch • Chemisch analist (MLO) LabResource, Wageningen • Chemisch Analist 5 ploegen CheckMark, Middelburg • Chemisch Analist GMP (2 ploegen) Labresource, Nijmegen • Chemisch Analist Kwaliteitscontrole LabResource, Wageningen • Cleanroom laborant celkweek CheckMark, Boxmeer • Ervaren HPLC Analist Food/Feed CheckMark, Rotterdam • Fysisch Chemisch Laborant CheckMark, Alkmaar • HSEQ Coördinator CheckMark, Haarlemarea • Interim Facility Manager Labresource, UtrechtArea • Junior QA Officer Labresource, Groningen • Kwaliteitsmedewerker Labresource, DenBosch • Laboratorium Manager Food LabResource S, Barneveld • Microbiologisch Analist GMP Labresource, Groningen • Natchemisch Analist Food CheckMark, Rotterdam • Part-time Chemisch Analist CheckMark, Rotterdam • Petrochemisch Analist 5 ploegen CheckMark, Rotterdam • R&D Technician Labresource, DenBosch • Senior microbiologisch analist Labresource, DenBosch • Senior Research Chemist (HPLC-MS) LabResource Schiphol, Rotterdam • Supervisor Productontwikkeling Chemie LabResource, Dordrecht • Supervisor R&D Chemie Labresource, Enschede • Teamleider (analytische chemie) Labresource, Breda • Technical Support Engineer CheckMark, Amsterdam • Technician USP/DSP Labresource, Boxmeer • Wetenschappelijk beoordelaar Ctgb, Ede advertentie
oktober 2018 | 65 Mensen I n het boek Belgisch bier, getest en geproefd, vorige maand verschenen, beschrijven Kevin Verstrepen en Miguel Roncoroni de eigenschappen van maar liefst 250 Belgische bieren: ‘een complete gids’, zo luidt de ondertitel. Verstrepen (43) weet waar hij over schrijft: hij is hoogleraar genetica aan de KU Leuven, directeur van het Institute for Beer Research, en hoofd van het departement microbiologie van het Vlaamse Instituut voor Biotechnologie (VIB). ‘Wat me aanspreekt is de combinatie van wetenschap en het brouwproces’, vertelt hij. Verstrepen onderzoekt gisten om hun biologie beter te kunnen begrijpen, maar ook om nieuwe giststammen te ontwikkelen. Ruim een jaar geleden opende hij een experimentele brouwerij, zodat ze die nieuwe gisten nu ook op grotere schaal kunnen testen. Voor elke geanalyseerde biersoort deed het onderzoeksteam zowel chromatografische analyses als een ‘zintuiglijke beoordeling’, zoals Verstrepen proeven noemt. ‘Het Getest en geproefd proeven klinkt natuurlijk leuk, maar het kost ook veel tijd en het is lastig om er goede wetenschappelijke data uit te verkrijgen. Daarom selecteerden we vijftien mensen die na een opleiding consistent veel smaken konden onderscheiden.’ Zij proefden de biertjes blind: ze wisten niet welk bier het was en dronken bovendien uit geblindeerde glazen. ‘Eerst introduceren we het brouwproces, de belangrijkste ingrediënten en onze analysemethodes. Daarop volgt de beschrijving van elk biertje.’ Beter begrip van ziektes Verstrepen geeft toe dat zijn boek niet geschikt is om in één keer uit te lezen. ‘Je kunt beter een biertje uitzoeken en dan de beschrijving lezen met het biertje erbij.’ De opbrengst van het boek gaat gedeeltelijk naar het project ‘Wetenschap op stap’, dat basisschoolkinderen enthousiast wil maken voor biowetenschappen. Dat is natuurlijk niet gericht op bier. Verstrepen: ‘Daar zijn ze dan nog een beetje te jong voor. Maar als ze later zouden gaan studeren, is bierbrouwen wel heel geschikt om de basis van biochemie uit te leggen. Het is een complex proces waar alles in terug komt.’ Verstrepens interesse in brouwprocessen was al gewekt tijdens zijn master bioingenieurswetenschappen aan de KU Leuven. ‘Voor mijn afstudeerstage in Zuid-Afrika deed ik onderzoek naar wijntechnologie. Dat vond ik zo interessant, dat ik sindsdien steeds met gist heb gewerkt.’ Na zijn masteropleiding bleef Verstrepen eerst in Leuven voor een promotieonderzoek naar bieraroma. In 2003 vertrok hij naar Boston om postdoctoraal onderzoek te doen aan MIT. Daarna kreeg hij de kans om aan Harvard een eigen onderzoeksgroep te beginnen die met gisten genetische processen in kaart bracht. Kevin Verstrepen schreef een boek over Belgisch bier. Niet zomaar een boek, maar het resultaat van jarenlang wetenschappelijk onderzoek door de ‘bierprofessor’ van België. ‘Onderzoek naar gistcellen kan helpen om ziektes beter te begrijpen’, legt Verstrepen uit. ‘Veel bekende ziektes zijn eerst in gist onderzocht.’ In 2009 keerde Verstrepen met zijn onderzoeksteam terug naar Leuven. ‘Wat je in het boek ziet, is maar een klein deel van ons onderzoek’, vertelt Verstrepen. Toch is het duidelijk dat bier een grote rol speelt in het professionele leven van Verstrepen. Al drinkt hij na al die jaren ook nog steeds met plezier een biertje in het café. ‘Daar geniet ik zeker nog van. Maar ik merk wel dat we vaak eerst minutenlang aan het biertje aan het ruiken zijn. Dan blijven we toch wetenschappers.’ Femke Jaarsma Komend voorjaar gaat Robert-Jan Smits het college van bestuur van de Technische Universiteit Eindhoven leiden, als opvolger van Jan Mengelers die met pensioen gaat. Smits was eerder directeurgeneraal research en innovatie van de Europese Commissie, en als zodanig architect van het kaderprogramma Horizon2020 dat € 80 miljard in R&D stak. Hij lanceerde ook het omstreden voorstel om in 2020 open access verplicht te maken. Dat hij gaat streven naar een sterkere aansluiting van de universiteit op de maatschappij, mag geen verbazing wekken. Ex-minister Ronald Plasterk wordt weer hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam. Voordat hij fulltime de politiek in ging, doceerde hij daar moleculaire genetica, dit keer heet zijn leerstoel novel strategies for access to therapeutics. Plasterk combineert het met de functie van chief scientific officer bij de organisatie myTomorrows, die uitbehandelde patiënten toegang wil geven tot nieuwe geneesmiddelen. De match met het persoonlijke genoom speelt daarbij een belangrijke rol. ‘Veel bekende ziektes zijn eerst in gist onderzocht’
66 | oktober 2018 In Beeld Chemie helpt kwantumfysica Grafeennanolinten van een paar zesringen breed staan volop in de belangstelling vanwege ‘topologische’ eigenschappen die bepalen of en hoe ze elektronen doorgeven. Om dit te bestuderen, moet de koolstofstructuur perfect zijn, en dat bereik je alleen door de linten chemisch te synthetiseren. Je gaat uit van diverse uitgekiende bouwstenen, elk met maar twee of drie ringen, die je letterlijk aan elkaar puzzelt op een goudoppervlak. Als laatste stap sluit je alle ringen die nog open zijn. In Nature presenteerden Berkeley-chemicus Felix Fischer en fysicus Michael Crommie zo het bewijs dat je elektronen kunt vangen op plekken in zo’n lint waar de breedte één zesring verspringt – theoretisch was dat al voorspeld. (AD) MICHAEL CROMMIE/FELIX FISCHER/UC BERKELEY
APPROVED gratis monstersetje van elk type beschikbaar ARTIKELNR. VAN VOOR VOS-19020 € 7,50 € 5,95 VOS-19030 € 6,50 € 5,25 VOS-19021 € 9,95 € 8,75 VOS-19031 € 8,95 € 7,75 VOS-19023 € 7,50 € 5,95 VOS-19032 € 6,50 € 6,25 MODEL Helder, schroefdraad Helder, crimpcap Amber, schroefdraad Amber, crimpcap Schroefdop 9-425, septum 1mm Crimpcap 11mm, septum 1mm VIALS & CAPS Helder of amberkleurig glas Schroefdop of crimpcap 2ml, platbodem, met schrij abel Type Agilent Per 100 stuks verpakt prijzen geldig t/m 3 oktober 2018 prijzen exclusief btw SPUIT 10ML 2 DELIG Niet steriel, per 2.500 verpakt VOS-24001 ARTIKELNR. VAN VOOR VOS-19001 € 49,00 € 45,00 VOS-19002 € 49,00 € 45,00 VOS-19003 € 79,00 € 75,00 VOS-19004 € 79,00 € 75,00 VOS-19005 € 79,00 € 75,00 VOS-19006 € 79,00 € 75,00 VOS-19007 € 52,00 € 47,00 MATERIAAL, PORIEGROOTTE Nylon, 0,22μm Nylon, 0,45μm PTFE, 0,22μm PTFE, 0,45μm Cellulose acetaat, 0,22μm Cellulose acetaat, 0,45μm Nylon (buitenring), 0,45μm € 89,60 dus 3,58 cent per stuk SPUITFILTERS Ø25mm. Per doos van 100 stuks.
explore your talent alle elementen voor een topbaan recruitmentspecialist in chemie & life sciences Kantoor Gouda - hoofdkantoor Graaf Florisweg 69 2805 AG Gouda 0182 - 590 210 [email protected] Kantoor Amsterdam Matrix Innovation Center Science Park 402 1098 XH Amsterdam 020 - 8204 430 [email protected] Kantoor Rotterdam Based Inn Business Center Hoefsmidstraat 41 3194 AA Hoogvliet Rotterdam 010 - 8208 950 [email protected] Kantoor Oss Pivot Park gebouw RK Henry Chesbrough Kloosterstraat 9 5349 AB Oss 0412 - 820 395 [email protected] www.checkmark.nl chemistry life sciences chemicals medical pharma food/agri other petrochemistry explore your talent alle elementen voor een topbaan recruitmentspecialist in chemie & life sciences Kantoor Gouda - hoofdkantoor Graaf Florisweg 69 2805 AG Gouda 0182 - 590 210 [email protected] Kantoor Amsterdam Matrix Innovation Center Science Park 402 1098 XH Amsterdam 020 - 8204 430 [email protected] Kantoor Rotterdam Based Inn Business Center Hoefsmidstraat 41 3194 AA Hoogvliet Rotterdam 010 - 8208 950 [email protected] Kantoor Oss Pivot Park gebouw RK Henry Chesbrough Kloosterstraat 9 5349 AB Oss 0412 - 820 395 [email protected] www.checkmark.nl chemistry life sciences chemicals medical pharma food/agri other petrochemistry Naamloos-2 1 01-10-18 13:53 C2W 10 | Vakblad voor chemie en life sciences | oktober 2018