26 januari 2018 | 51 Agenda KVCV-ACTIVITEITEN 20 februari 2018 Transitie naar hernieuwbare grondstoffen Locatie: Antwerpen Organisatie: Kekulé 21-23 februari 2018 Chemistry Conference for Young Scientists 2018 Locatie: Blankenberge Organisatie: Jong 6 maart 2018 Big data maken de maatschappij Locatie: Antwerpen Organisatie: Kekulé 15 maart 2018 Symposium Uitdagingen voor onze voeding: zekerheid, veiligheid en kwaliteit Locatie: Affligem Organisatie: Voeding 27 maart 2018 Op weg naar de therapieën van morgen Locatie: Antwerpen Organisatie: Kekulé Blijf op de hoogte van alle geplande KVCV-activiteiten via www.kvcv.be/ kalender. ANDERE ORGANISATIES 22-25 mei 2018 8th International symposium on Hormone and Veterinary Drug Residue Analysis Locatie: Gent Organisatie: UGent, ILVO inlichtingen: www.vdra.be 17-21 juni 2018 International Symposium on Inorganic and Environmental Materials 2018 Locatie: Gent Organisatie: UGent, SIMJ inlichtingen: http://isiem2018.org 8-12 juli 2018 12th International Symposium on the Scientific Bases for the Preparation of Heterogeneous Catalysts Locatie: Louvain-la-Neuve Organisatie: LD Organisation inlichtingen: www.ldorganisation.com 8-13 juli 2018 16th Belgian Organic Synthesis Symposium Locatie: Brussel Organisatie: LD Organisation inlichtingen: www.ldorganisation.com 9-12 juli 2018 Electroceramics XVI Locatie: Hasselt Organisatie: UHasselt inlichtingen: www.electroceramicsxvi.org 16-20 juli 2018 4th International Conference on Advanced Complex Inorganic Nanomaterials Locatie: Namen Organisatie: Université de Namur, Université Catholique de Louvain inlichtingen: http://webapps.fundp.ac.be/ acin2018 ENDotUNE KVCV vzw p/a Universiteit Antwerpen - Campus Groenenborger - Departement Chemie - Groenenborgerlaan 171 - 2020 Antwerpen tel: +32 479 60 12 32, [email protected], www.kvcv.be BTW-nummer: BE410-934-461 IBAN: BE04 4310 6848 8131, BIC: KREDBEBB Redactie KVCV-pagina’s An Mammolito en Christophe De Bie. De KVCV-redactie kan gecontacteerd worden op [email protected]. Aankondigingen van activiteiten e.d. kunnen eveneens doorgegeven worden voor opname. KVCV-bestuur Algemeen Voorzitter: Christophe De Bie ([email protected]) Secretaris-Generaal: Christopher De Dobbelaere ([email protected]) Penningmeester-Generaal: Liene De Beuckeleer ([email protected]) Raadsleden: Eric Schouteden, Rudolf Vanheertum en Thomas Vranken KVCV-lidgelden € 55,- Standaard lidmaatschap € 30,- Young professionals (t. e. m. 29 jaar, kopie identiteitskaart) € 12,- Studenten (kopie studentenkaart) € 165,- Secundaire scholen € 363,- Universiteiten en hogescholen € 1.694,- (goud), € 1.029,- (zilver), € 363,- (brons) Bedrijven Al deze bedragen zijn inclusief 21 % BTW. Op www.kvcv.be vindt u de modaliteiten van de verschillende lidmaatschappen en is er de mogelijkheid tot intekenen op het gewenste lidmaatschap. Binnen het standaard lidmaatschap is er de mogelijkheid om het lidgeld over te maken via domiciliëring (www.kvcv.be). Indien u intekent voor domiciliëring, krijgt u een eenmalige korting van € 10,-, wat het lidgeld eenmalig op € 45,- brengt. KVCV wordt gesteund door Gouden KVCV-lidmaatschap: BASF Antwerpen, ExxonMobil Chemical Europe, Lab Support, Sumitomo Chemical Europe Zilveren KVCV-lidmaatschap: Janssen Pharmaceutica Bronzen KVCV-lidmaatschap: ACTA, Agilent Technologies, Analytik Jena, ARLANXEO Belgium, Bruker Belgium, Covestro, Evonik Antwerpen, Interscience Belgium, Laborama, Monsanto Europe, Optimus Instruments, Primoris Belgium, SerCoLab, Tessenderlo Chemie, Tiense Suikerraffinaderij, Umicore Lidmaatschap universiteiten en hogescholen: Odisee COLOFON WWW.KVCV.BE C2W_C2W 01 2018_2 51 16-01-18 15:48
52 | 26 januari 2018 NVBMB COLOFON NVBMB-Dr. Bert L. Schram prijs Tijdens de NWOCHAINS bijeenkomst in december 2017 in Veldhoven ontvingen twee jonge wetenschappers de NVBMBDr. Bert L. Schramprijzen, vanwege hun lezingen op het gebied van de biochemie en moleculaire biologie. De twee winnaars zijn: • Alice Bolner van het Knipscheer lab, Hubrecht Instituut. De titel van haar lezing was Endogenous DNA interstrand crosslinks are repaired via the Fanconi anemia pathway and a newly identifi ed pathway. • Ahmed Soliman van het Kortholt lab, Rijksuniversiteit Groningen. De titel van zijn lezing was Disruption of LRRK2 dimerization as a novel therapeutic approach against Parkinson’s Disease. Beide winnaars ontvingen € 500, mogelijk gemaakt door de ESCOM Science Foundation. De Nederlandse Vereniging voor Biochemie en Moleculaire Biologie (NVBMB) stelt zich ten doel het onderzoek en onderwijs in de biochemie en de moleculaire biologie te stimuleren, en de maatschappelijke belangen van haar leden te behartigen. Dit doet zij onder meer via het houden van wetenschappelijke bijeenkomsten en discussieplatforms, en via contacten met soortgelijke (inter)nationale organisaties. Voor informatie over de komende activiteiten zie www.kncv.nl/nvbmb. Voorzitter: prof. dr. L. Brunsveld ([email protected]) Secretaris: dr. H. Van Ingen ([email protected]) Penningmeester: dr. A.I. de Kroon ([email protected]) Leden: mw. dr. M. Adjobo-Hermans ([email protected]); dr. Y. Bollen ([email protected]); mw. prof. dr. M.M.A.E. Claessens; mw. prof. dr. A. Kocer ([email protected]); prof. dr. F. Van Leeuwen (fred.v.leeuwen@ nki.nl); dr. C.P.M. van Mierlo (carlo.van[email protected]); dr. Noël van Peij (Noel. [email protected]) ; Prof. Dr. D.J. Slotboom ([email protected]); prof. dr. C.P. Verrijzer (c.verrijzer@erasmusmc.nl). Lidmaatschap Inschrijven als lid kan via de website www.kncv.nl/nvbmb. Contributie: 30 euro voor KNCV-leden, 40 euro voor niet-KNCV-leden en 5 euro voor studentleden, 15 euro voor niet-KNCVstudentleden. Kopij voor volgende nummer Kopij voor het volgende NVBMBverenigingsnieuws kunt u per e-mail en als Word-file naar de redactie sturen naar dr. Carlo van Mierlo ([email protected]). De redactie neemt het recht te lange teksten in te korten. Graag de teksten kort en bondig houden. Beurzen voor internationale stages Twee studenten krijgen de beurs. Esther van Wouden bergh, masterstudent infection and immunity, Universiteit Utrecht (foto onder), gaat naar het Ragon instituut in Cambridge, Massachusetts, om antilichamen te optimaliseren, zodat ze cellulaire cytotoxiciteit induceren tegen hivgeïnfec teerde cellen. Helene Jahn, masterstudent molecular and cellular life sciences (foto boven), Universiteit Utrecht, gaat naar het Weill Cornell Medical College, Depart ment of Biochemistry in New York. Helene gaat de fl ippaseactiviteit van het mitochondriale spanningsafhankelijke ionkanaal bestuderen. X meer informatie over een NBs- aanvraag is te vinden op https://nvbmb.kncv.nl NVBMB-voorjaarssymposium Het NVBMBvoorjaarssymposium vindt plaats op vrijdag 6 april, georganiseerd door het glycobiologieplatform van de NVBMB, samen met de Nederlandse Vereniging voor Celbiologie (DSCB) en de Nederlandse Vereni ging voor Microscopie (NVvM). Centraal staat de interactie tussen glyco en celbiologie met een focus op de rol van glycosylering bij ERGolgi transportprocessen en de celmembraan. Op de voorlopige sprekerslijst staan: • Denis Martinvalet van de universiteit van Genève, Zwitserland; • David Stephens van de University of Brighton, GB; • Maria Garcia-Parajo van Institute of Photonic Sciences, Barcelona, Spanje; • Geert van den Bogaart van RadboudUMC, Nijmegen; • Friedrich Förster van de Universiteit Utrecht; • Charles Barlowe van de Geisel School of Medicine in Dartmouth, Hanover, VS; • Valerie Weaver van de University of California, VS. Locatie: De Brakke Grond, Amsterdam Meer informatie: Dirk Lefeber, Radboud umc, namens het NVBMBGlycoDe Nora Baart Stichting (NBS) reikt toelages uit voor buitenlandse stages aan studenten. De NVBMB reikt de Dr. Bert L. Schram-prijzen uit aan twee jonge weten - schappers. biologieplatform; Dirk.Lefeber@radboudumc. nl of met Jaap van Buul, Sanquin Amsterdam, namens DSCB; [email protected]. C2W_C2W 01 2018_2 52 16-01-18 15:48
26 januari 2018 | 53 COLOFON De NBV organiseert ook in 2018 weer het Nederlandse Biotechnologie Congres. Dit jaar vindt het het Nederlandse Biotechnologie Congres plaats op dinsdag 22 mei. Zet die datum dus alvast in je agenda! Na enkele jaren in de Wageningse Berg is het tijd voor een nieuwe locatie: het Akoesticum in Ede. Direct naast het station van EdeWageningen bevindt zich het eerste en enige trainingscentrum voor muziek, dans en theater in Nederland. Dit centrum is gevestigd in de voormalig Frisokazerne. De nieuwe locatie biedt de mogelijkheid om ook een muzikaal element aan het programma toe te voegen. iGEM-winnaars In 2017, tijdens NBC17, stonden Luuk van der Wielen, Rob Vries en Ylva Poelman op het podium en kon je parallelsessies uit de hele breedte van de biotechnologie bijwonen. Het programma van NBC18 maken wij binnenkort bekend. Momenteel wordt achter de schermen hard gewerkt om ook dit jaar weer een mooi programma samen te stellen. Eén tip van de sluier maken wij alvast bekend. De grote winnaar van de iGEMcompetitie 2017, het team van Technische Universiteit Delft, deelt tijdens NBC18 ervaringen en technologische ontwikkelingen met ons. De iGEMcompetitie is de grootste internationale wedstrijd voor studenten met betrekking tot synthetische biologie. Het team won met een testmethode die snel en ter plekke antibioticaresistentie in bacteriën in melkvee kan aantonen. Tijdens de NBC17 was het team van de TU Delft nog aanwezig om zijn eerste ideeën via NBC-18: Biotechnology in Harmony hun poster te presenteren en enkele maanden later heeft het tal van prijzen binnengesleept in Boston. Zo won het de overgraduate Grand Prize en daarnaast nog acht prijzen. Ontwikkeling testmethode ‘Wij hebben ons idee toegespitst op gebruik in de melkveeindustrie en een veelvoorkomende ziekte bij koeien namelijk mastitis, ofwel uierontsteking’, zegt Kimberly Barentsen, een van de iGEMwinnaars. ‘De methode gebruikt een eiwit, Cas13a, dat deel uitmaakt van de CRISPRCasfamilie. Het Cas13aeiwit is zo te programmeren dat het op zoek gaat naar genen waarvan bekend is dat ze specifi ek in antibioticaresistente bacterien zitten. Maar anders dan de andere Caseiwitten gaat het Cas13aeiwit vervolgens ook ál het andere RNA in een cel te lijf als dit eiwit eenmaal is geactiveerd. We hebben een testmethode ontwikkeld om die enorme RNAafbraak zichtbaar te maken. Bij detectie wordt het troebele sample helder en dat kun je met het blote oog goed zien.’ De Nederlandse Biotechnologische Vereniging (NBV) is dé beroepsvereniging van professionals werkzaam in de toegepaste life sciences. De achthonderd leden zijn werkzaam op gebieden als farma, landbouw, voedsel, milieu en indus triële biotechnologie. Kennisuitwisseling en net werken staan bij ons centraal. Het lidmaatschap is 52 euro per jaar. Leden ontvangen tienmaal per jaar C2W life sciences. De contributie bedraagt tussen de 25 euro en 52 euro per jaar (afhankelijk van leeftijd). KNCV-leden betalen slechts 25 euro per jaar. Studenten betalen de eerste 3 jaar 16 euro per jaar (mits nog student). Meer informatie vindt u op www.nbv.kncv.nl. WWW.NBVSITE.NL X Blijf op de hoogte via www.nbv.kncv.nl/nbc-18. Zodra meer informatie beschikbaar komt, delen wij dit via de website, linkedin en de nieuwsbrief. NBV C2W_C2W 01 2018_2 53 16-01-18 15:48
advertentie Ontvang gratis 2 edities van EVMI Ga naar evmi.nl/abonneren en sluit nu uw gratis proefabonnement af! Het abonnement stopt automatisch. EVMI is een vakblad voor professionals in de levensmiddelenindustrie. Het belicht de nutritionele en technische aspecten van de voedselproductie, maar ook de marketing van voedingsproducten komt aan bod. • Print • Digitaal • Nieuwsbrief • Website Het vakblad met nieuws en achtergronden over de levensmiddelenindustrie. expertise voedingsmiddelenindustrie Breken zeewier en algen door als dagelijkse kost? ELX Drinks lanceert proteïnedrank die drinkt als dorstlesser Maagdarmmodellen kunnen op termijn dierproeven vervangen Jaargang 18, nummer 4 – mei 2017 Commentaar * Veel EVMI-covers zijn macrofoto’s van voeding. Dat zou hier kunnen door in te zoomen op het bord Nog geen coverfoto aanwezig op de server. Gr Sam 150517 foto staat er, bord ‘pasta’van seamore expertise voedingsmiddelenindustrie Jaargang 18, nummer 5 - juli 2017 Fresh Demo en Liquid Seals verlengen de levensduur van versproducten Isobionics maakt de essentie van de sinaasappel What’s hot @ Anuga 2017? Commentaar Foto liefst zo snijden dat niet alleen de mensen op de voorgrond, maar ook de kazen aan de muur prominent in beeld komen Volg ons ook op social media! CHRIST CHRISTOPHE KEREBEL OPHE KEREBEL My My Twitter Twitter : @chrisker : @chrisker e e • Optimale toepassing in elk bereik • Voor elke toepassing het geschikte oplosmiddel • Gelijkblijvende hoge kwaliteit voor betrouwbare analyseresultaten • Een redelijke prijs bij de hoogste kwaliteit Wij zijn experts op het gebied van chemicaliën, laboratoriumbehoeften en Life Science. Gewoon de beste oplossing. Oplosmiddelen van Contact Nederland: Tel. 01 80 51 67 04 · www.carlroth.nl Contact België: Vlaanderen & Brussel: Tel. 03 283 47 10 Wallonie& Bruxelles: Tel. 080 447 958 www.carlroth.be C2W_MeMo_NL_BE_NL Chemikalien_56x259.indd 1 10/28/2016 1:14:13 PM Senior Scientist Katalyse Regio Rotterdam PhD + 10 jaar Petrochemie Chemisch Analist Regio Eindhoven HLO Chemie + HPLC, Nat-Chemisch Project Coördinator Regio Leiden WO + 2 jaar Immunologie Sales Support Medewerker LabResource kantoor Schiphol HBO Communicatie / Marketing Hoofdanalist Voedingsmiddelen Regio Noord-Holland Noord HLO + Micro + Coördinatie QHSE Manager Farmacie Regio Utrecht HLO/WO + 5 jaar ervaring GxP Experts in science staffing Laboratorium, QA, RA, Clinical, Sales LabResource biedt een gespecialiseerde recruitment service in geheel Nederland voor vaste en tijdelijke science- en laboratoriumbanen. Wij zijn op zoek naar startende en ervaren labprofessionals op MLO, HLO en WO niveau. Bekijk al onze vacatures op www.labresource.nl en schrijf je in! Tel: 020-4069750 - E-mail: [email protected] C2W_C2W 01 2018_2 54 16-01-18 15:48
#01 Januari 2018 Doe-het-zelf bio Waag Society leidt nieuwe biohackers op. Voor thuisexperimenteerders zonder labervaring biedt de Waag Society de BioHack Academy, die voor de vijfde keer wordt gegeven vanaf 29 januari in Amsterdam. Deelnemers leren alles over het maken van biomaterialen zoals brandstof, voedsel, vezels, geurstoffen, geneesmiddelen en meer. De benodigde instrumenten en apparatuur zoals incubators of centrifuges maken de deelnemers zelf. Onlangs is bij de Waag Society ook de FabAcademy weer gestart, voor digitale fabricage zoals 3D printing. waag.org Genetisch bepaald Sanquin en OLVG ontwikkelden samen een nieuwe lactose-intolerantietest. Het gaat om een genotyperingstest, die vaststelt of iemand genetisch gezien lactose kan verdragen. Het is een van de eerste resultaten van Labcombinatie, de samenwerking tussen beide instituten. De test is volledig geautomatiseerd en draait op het Sanquin Moleculair Platform. Een patiënt hoeft enkel een beetje bloed af te geven. De alternatieve test waarbij iemand veel lactose moet innemen waarna het effect wordt gemeten, is onaangenaam voor de patiënt. www.sanquin.org Ambitieus plan Health-RI wil geld voor beter gezondheidsonderzoek. Health Research Infrastructure is een initiatief van de gezondheidssector om biobanken, beeldbanken en andere data van gezonde mensen en patiënten beter te ontsluiten voor onderzoekers. In het businessplan van half december 2017 staat dat € 25 miljoen per jaar nodig is, onder andere om mensen en apparatuur voor het IT-platform te kunnen bekostigen. Partners zoals biobanken, universitaire ziekenhuizen en organisaties en bedrijven waaronder KWF Kankerbestrijding en Philips brengen het geld bij elkaar. www.health-ri.org Iedere chemicus die in het lab weleens een oplosmiddel zocht voor een sterk polaire stof, maar geen water of alcoholen kon gebruiken omdat de verbinding een reactie aan zou gaan met protonen, die weet dat DMF (dimethylformamide) vaak het klusje wel klaarde. Alleen, DMF en andere polair aprotische oplosmiddelen zoals NMP (N-methylpyrrolidon) en DMAc (dimethylaceetamide) zijn zeer schadelijk voor de gezondheid, met name vanwege de vermeende reprotoxiciteit. Ze worden mogelijk verboden binnen de EU. Onderzoekers van Wageningen Food & Biobased Research zoeken naar veilige, biobased alternatieven voor deze oplosmiddelen. Het feit dat stoffen uit biomassa vaak zeer polair zijn maakt dit een logische keuze. Bovendien zijn er groeiende stromen (rest)producten uit de productie van biobased chemicaliën. Voorbeelden zijn bioethanol, furaandicarbonzuur en melkzuur. Uit het literatuuronderzoek dat in november 2017 verscheen volgde een lange lijst biochemicaliën die momenteel worden geproduceerd of als reststroom bij andere processen vrijkomen. Voor het vervangen van polair aprotische oplosmiddelen zijn natuurlijk enkel de polaire stoffen interessant die geen protonen afgeven. Daarnaast is het van belang of de stoffen wel in grote hoeveelheden beschikbaar zijn of komen in de nabije toekomst. De industriële schaal en de commerciële productie werden dus ook op een rijtje gezet. Uiteindelijk resulteerde dat in een lijst van 19 biobased stoffen die potentieel hebben om schadelijke oplosmiddelen te vervangen. Bovenaan die lijst staat cyreen (dihydrolevoglucosenon) dat in twee stappen gemaakt wordt uit cellulosehoudende biomassa. Britse en Australische onderzoekers hebben de stof al succesvol toegepast als oplosmiddel in plaats van DMF. Verder op de lijst staan isohexide- en isosorbide-verbindingen en levulinezuur, ook afgeleid van glucose. De schadelijkheid van deze verbindingen is niet meegenomen in de selectie. De onderzoekers zeggen dan ook dat een toxiciteitsstudie noodzakelijk is. Cyreen krijgt momenteel het stempel ‘schadelijk’, dat is minder ernstig dan het ‘schadelijk voor de gezondheid’ van DMF. Tot slot zouden producenten en gebruikers, gestimuleerd door de overheid, moeten bepalen of het technisch en economisch haalbaar is om in hun processen de oplosmiddelen te vervangen, zeggen de onderzoekers. Polaire oplosmiddelen worden groen C2W_C2W 01 2018_2 55 16-01-18 15:48
advertentie 15 & 16 MARCH 2018 BRUSSELS KART EXPO LABORAMA Innovation in Lab Technology EXPO C2W_C2W 01 2018_2 56 Advertentie 210 x 297 mm.indd 1 16-01-18 15:48 17/11/17 15:40
labtechnology Januari 2018 Colofon Labtechnology Magazine is een uitgave van Bèta Publishers. Labtechnology Magazine verschijnt in C2W/C2W Life Sciences, MeMo (Vlaanderen), Medicines en EVMI. Deze uitgave komt tot stand onder verantwoordelijkheid van Roeland Dobbelaer (uitgever), Bastienne Wentzel (tekst en redactie) en Bas van den Engel (sales). Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Bas van den Engel: [email protected] / 0642306937 Persberichten naar Bastienne Wentzel: [email protected] Oplage: 22.500 E r is niet een ‘beste flowmeter’. Alles hangt af van de applicatie en wat de eigenaar ervan verwacht. Gasmassaflowmeters (MFM) en massaflowcontrollers (MFC), generaliserend MFC’s genoemd, meten en regelen de gasmassaflow. Typische toepassingen voor MFC’s zijn processen in de halfgeleiderindustrie, dosering van gassen in bioreactoren, luchtinjectie in ijs en voor laboratoriumtoepassingen zoals katalysatoronderzoek. De MFC’s die hier aan bod komen zijn geschikt voor relatief lage gasflows, van een paar cc/min tot 500 of 1000 l/min. In dit applicatiegebied is de thermische gasmassaflowmeter op basis van het bypassconcept het meest toegepaste instrument. CAPillAir versus MeMs Er zijn MFC’s op basis van een capillaire sensor en instrumenten die met een MEMSsensor (micro-electro-mechanical system) zijn uitgerust. Beide sensortechnieken hebben voordelen en beperkingen. Een MFC met een capillaire sensor is voorzien van een laminar flow element (LFE) in de bypass. Deze combinatie leidt tot een meer lineair verband tussen de flow door de sensor en bypass over het hele meetbereik. Daarnaast is het mogelijk om deze MFC’s te gebruiken voor lucht, helium of een ander gas. Een ander voordeel van de capillaire sensor is de mogelijkheid om alle productberoerde delen in RVS uit te voeren. Er is dus een ruime materiaalkeuze voor corrosieve applicaties en er zijn uitvoeringen voor hogedruk beschikbaar. De MEMS-gebaseerde MFC heeft geen LFE maar een flowconditioner. De belangrijkste functie daarvan is het stabiliseren van de flow zodat een geconditioneerde hoeveelheid gas door de sensor gaat stromen. De doorlaat van de sensor is veel groter, zodat bijvoorbeeld de drukval relatief laag is en de sensor nauwelijks gevoelig is voor vervuiling. Een kanttekening is dat dit type MFC gekalibreerd moet worden met het zelfde gas als in de applicatie. Het voordeel is wel dat het instrument daardoor nauwkeuriger is. Het grootste voordeel van de MEMS sensor is evenwel dat deze geen (meetbare) drift vertoont. Drift is een langzame verschuiving van de gemeten waarde bij een bepaalde flow. Drift beïnvloedt de nauwkeurigheid en de reproduceerbaarheid en uiteindelijk de betrouwbaarheid van de flowmeter. Meer voorDelen Een andere voordeel van de MEMS zijn dat de sensor heel snel is: 50 ms, waardoor onder andere het instrument vrijwel direct de nieuwe meetwaarde aangeeft, en bij nulflow ook nulflow aangeeft. De opwarmtijd is slechts een seconde (terwijl dat bij capillaire concepten oploopt tot wel 15 minuten), en het instrument hoeft in tegenstelling tot capillaire MFC’s niet ‘genuld’ te worden. MEMS gebaseerde MFC’s bieden een aanzienlijk betere betrouwbaarheid van de gemeten of geregelde flow. Voor de MEMS gebaseerde MFC’s gelden betere specificaties als het gaat om nauwkeurigheid, reactietijd en te halen turndown. Elk instrument dient met het gas van de applicatie gekalibreerd te worden. Dat heeft dan wel als voordeel dat het instrument nauwkeuriger is. De beperking schuilt er in dat deze MFC’s niet voor elk gas toegepast kunnen worden. Een cruciaal voordeel van de MEMS-gebaseerde MFC’s is de minimale drift in de sensor. Dat resulteert in een betere lange termijn nauwkeurigheid, herhaalbaarheid en betrouwbaarheid. Met dank aan Ton Bol, A-B-T bv, de Nederlandse vertegenwoordiging van Vögtlin Instruments. elektronische sensor maakt massaflowcontroller snel en nauwkeurig er is een grote keuze aan flowmeters, die onder andere verschillen in het type sensor. We zetten de voor- en nadelen van enkele soorten op een rijtje. C2W_C2W 01 2018_2 57 16-01-18 15:48
58 | 26 januari 2018 Media Reactions – An illustrated exploration of elements, molecules and change in the universe - Theodore Gray en Nick Mann Black Dog & Leventhal Publishers Inc, 2017 € 29,95 (hardcover), 224 pagina’s Theodore Gray, chemicus maar vooral schrijver van populairwetenschappelijke boeken, heeft er tien jaar over gedaan om zijn trilogie over de wonderlijke wereld van de chemie te voltooien. Eerst was er in 2011 Elements, ‘want alles begint bij elementen’, waarna Molecules in 2014 een logische volgende stap was. In oktober 2017 verscheen het sluitstuk Reactions. Gray blikt in dit derde en laatste deel kort terug op elementen en moleculen en leidt daarmee het echte onderwerp in: de chemische reactie, of in zijn woorden ‘de prachtige magie die ontstaat als je moleculen de ring van een nanoscale fightclub instuurt’. Gray schrikt niet terug voor dergelijke grootse formuleringen en wat flauwe grapjes, wat maakt dat het boek je soms het gevoel geeft zich vooral te richten op jongvolwassenen. Maar dat gevoel is onterecht. Het boek barst uit zijn voegen van leuke weetjes en anekdotes over alledaagse materialen en processen. Gray legt uit waarom de steentijd en de bronstijd vóór de Chemietrilogie voltooid ijzertijd kwamen, ofschoon ijzer zo algemeen is dat je het ‘overal vindt waar je een schep in de grond steekt’. Hij vertelt hoe de samoerai er toevallig achterkwamen hoe je exceptioneel goede zwaarden maakt door ijzer met verschillende hardheid in lagen af te wisselen. En hij prikt en passant de mythe door: naar moderne maatstaven is dit befaamde damaststaal, nog steeds in gebruik in duurdere koksmessen, kwalitatief middelmatig. Bovengemiddeld Zelfs in The Boring Chapter vind je interessante feitjes. Zo verbruikt een grasspriet tijdens zijn groei honderden miljarden glucosemoleculen per seconde. Als een zonnepaneel net zo efficiënt zou zijn, zou het in slechts tien uur genoeg energie en grondstoffen verzamelen om een compleet nieuw zonnepaneel te kunnen maken. In het hoofdstukken over explosieven wijst Gray ons op de unieke eigenschap van nitroglycerine, dat in feite een enkel molecuul is waarin brandstof en zuurstof zijn verenigd, Erwin Boutsma In Reactions trakteert Theodore Gray zijn lezers op een scala aan doortimmerde weetjes over alledaagse materialen en processen. X Aanklacht De teloorgang van organon illustreert hoe kortzichtig winstbejag steeds meer goedlopende hightechbedrijven kapotmaakt, vinden de Rotterdamse sociologiehoogleraren jack Burgers en johan Heilbron. Volgens hen had akzoNobel het farmabedrijf nooit moeten verkopen. Hun boek De Zaak organon laat zich laat lezen als een wetenschappelijk gefundeerde aanklacht tegen aandeelhouderskapitalisme. Ze krijgen bijval van oud-akzotopman kees van lede, die als commissaris ook fel tegen blijkt te zijn geweest, maar omwille van de lieve vrede zijn mond hield. tinyurl/organonboek ‘Het boek barst uit zijn voegen van leuke weetjes’ waardoor de explosie heel snel en makkelijk verloopt. Laat een bekerglas met nitroglycerine vallen en een schokgolf van 7,5 km/s vanuit de bodem zet alle nitroglycerine in 13 microseconden om in een gas van 5.000 °C; dat gas neemt 20.000 keer zo veel volume in, wat een geweldige explosie oplevert. Er zijn veel van dit soort boeken te koop, over talloze onderwerpen, en vaak eindigen ze snel in de ramsj voor een fractie van de oorspronkelijke prijs. Reactions verdient dat lot niet, want het ontstijgt met zijn doortimmerde inhoud en fraaie vormgeving – prachtig beeld van fotograaf Nick Mann – de middelmaat ruimschoots. C2W_C2W 01 2018_2 58 16-01-18 15:48
26 januari 2018 | 59 Mensen ‘Met ons CRISPR Clearapparaat kun je het Cas9gen detecteren, waardoor je biowapens op basis van CRISPRCas gene drives kunt opsporen’, vertelt Carina Nieuwenweg (27), masterstudent moleculaire levenswetenschappen aan de Wageningen Universiteit. Ze ontwierp de detectiekit samen met haar medestudenten Martijn van Galen en Angelina Horsting voor de NWO Topsector Chemie Studentencompetitie. Op het CHAINScongres kregen ze voor hun project de eerste prijs én een cheque van € 1.000 per persoon. ‘Met een gene drive kun je het DNA van een wilde populatie aanpassen’, schetst Nieuwenweg het gevaar. ‘Met CRISPRCas zorg je namelijk voor een zelfvermenigvuldigende mutatie die eenopeen meekomt met de volgende generaties.’ Nieuwenweg is vooral bang voor misbruik in plaagdieren. ‘De reproductietijd van plaagdieren is kort, daarom verspreiden mutaties zich extra snel. Dit maakt het gevaarlijk als iemand ze doelgericht aanpast om bijvoorbeeld ziektes te verspreiden.’ De student vervolgt: ‘Daarom is het belangrijk zulke gene drives snel in het veld te kunnen opsporen zonder labfaciliteiten.’ Daartoe ontwikkelde het team CRISPR Clear een handzame detectiemethode. Nieuwenweg legt uit: ‘Onze methode vermenigvuldigt selectief Cas9 met LAMP, loop-mediated isothermal amplification. Het ontstaan van extra DNA verandert de pH, wat je kunt aantonen met een fenylrood pHindicator.’ Straaljagerpiloot ‘Zelfs in de vakantie had ik zin om een wiskundig model uit te werken om de verspreiding van gene drives te voorspellen’, vertelt een bevlogen Nieuwenweg. Toch koos ze in eerste instantie voor een opleiding tot straaljagerpiloot bij het Belgische leger. ‘Na Wapen je tegen CRISPR drie jaar moest ik er helaas mee stoppen. Ik had te lang niet gevlogen vanwege een vermoeidheidsvirus.’ Nieuwenweg besloot het roer om te gooien en koos voor een bachelor moleculaire levenswetenschappen. ‘Er zijn veel interessante ontwikkelingen gaande in de biochemie, waaronder die rond CRISPRCas. De multidisciplinaire aanpak die nodig is voor de bijbehorende veiligheidsvraagstukken spreekt me erg aan.’ De aansluitende master combineert ze nu met een master militaire strategische wetenschappen aan de Nederlandse Defensie Academie. Nieuwenweg: ‘De discipline die ik in het leger heb aangeleerd, komt goed van pas bij het doen van twee opleidingen tegelijkertijd.’ Ze heeft zelfs nog tijd over om te bloggen voor Resource – het magazine van Wageningen Universiteit –, politiek actief te zijn voor de PvdA en voor haar echte passie: zweefvliegen. En tussendoor dus de studentencompetitie te winnen. Aan het einde van dit collegejaar hoopt Nieuwenweg beide studies te hebben afgerond en verder te kunnen met een promotie in de bioveiligheid. ‘Zo wil ik veiligheid blijven combineren met wetenschappelijk onderzoek.’ Carina Nieuwenweg ontwierp met haar team een handzame detectiekit om misbruik van CRISPRCas gene drives op te sporen. Hiermee won ze de Topsector Chemie Studentencompetitie. Femke Jaarsma in Utrecht valt moleculair plantenfysioloog Sjef Smeekens in als decaan van de faculteit bètawetenschappen van de Universiteit Utrecht. Hij vervangt celbioloog Gerrit van Meer die na zeven jaar bezuinigen de uitwerking van het nieuwste strategische plan overlaat aan een opvolger. Daar wordt nog naar gezocht. Van meer (64) blijft nog wel aan als hoogleraar. Biochemicus Hans Vliegenthart is verkozen tot Fellow van de american association for the advancement of science (aaas). De Utrechtse emeritus ontvangt die onderscheiding vanwege zijn pionierswerk op het gebied van glycanen. op 29 maart reikt de antwerpse faculteit farmaceutische, biomedische en diergeneeskundige wetenschappen een eredoctoraat uit aan de ierse neurowetenschapper John Cryan. als hoogleraar aan University college cork focust cryan op de interactie tussen het brein, de darmen en het microbioom. ‘Het ontstaan van extra DNA verandert de pH’ C2W_C2W 01 2018_2 59 16-01-18 15:48
60 | 26 januari 2018 Carrière Je nieuwe baas vindt jou Nederland telt ongeveer 8,3 miljoen mensen met betaald werk. Meer dan 7 miljoen van hen hebben een profiel op LinkedIn; ruim 80 %. In België ligt het percentage met rond de 65 % lager, maar ook hier geldt dat het aantal gebruikers van de sociaalnetwerksite blijft groeien. Nu het merendeel van je vakgenoten een profiel heeft op LinkedIn, hoe zorg je er dan voor dat werkgevers juist jóu vinden? Jezelf in de kijker spelen op LinkedIn gaat volgens loopbaanprofessional Aaltje Vincent volgens een drietrapsraket: ‘Een goed profiel, een goed netwerk en goede activiteit.’ Hoe werkzoekenden dit kunnen aanpakken, beschreef Vincent in boeken als Solliciteren via LinkedIn, Career management via LinkedIn en Jobmarketing 3.0. Vincent: ‘Wie nu nog geen LinkedInprofiel heeft, wordt minder snel gevonden. En als je er op staat, kun je er maar beter goed op staan.’ Want met heel Nederland op LinkedIn, moet je wel je best doen om jouw profiel bij je volgende werkgever onder de aandacht te krijgen. Zoekwoorden Het goede profiel is nodig om überhaupt gevonden te worden. Vincent: ‘Corporate recruiters en recruiters van bureaus voor werving en selectie zoeken de hele dag op LinkedIn naar kandidaten die het beste passen bij de vacatures die zij moeten vervullen.’ Volgens Vincent gebruiken zij via speciale betaalde accounts tot vierenveertig filters om op allerlei parameters snel profielen te screenen. Dat is het verdienmodel van LinkedIn. ‘Recruiters betalen om goede kandidaten snel te kunnen vinden. Andersom is het voor gebruikers dus zaak om als goede kandidaat snel naar voren te komen.’ Opvallen in screenings begint door de juiste zoekwoorden te gebruiken. Vincent: ‘Recruiters scannen vaak eerst de regel ‘huidige functie’. Daar moeten dus de functietitels staan die jouw vakmanschap beschrijven in termen die in jouw branche gebruikelijk zijn.’ Volgens Vincent hoeft dat helemaal niet de functieomschrijving te zijn die jouw huidige werkgever hanteert. Ze adviseert ook de zoekwoorden te gebruiken die staan in vacatures die jij interessant vindt. ‘En kijk naar profielen van vakgenoten die al doen wat jij wilt gaan doen. Je kunt wel heel creatief eigen originele bewoordingen kiezen, maar dat vergroot de kans dat je gevonden wordt niet. Kies gebruikelijke zoekwoorden en zorg dat die in je profiel een keer of acht voorkomen. Dat zet je hoger in de zoekresul taten.’ Voor een kleine groep mensen in zeer gewilde, vaak technische functies, is de kopregel ook de plek om aan te geven dat ze expliciet níet op zoek zijn naar ander werk. ‘De meeste mensen worden zelden benaderd via LinkedIn, maar sommige mensen krijgen tien keer per dag een verzoek voor een gesprekje met een recruiter’, zegt Geraldine Sinnema, senior loopbaancoach bij ‘Een Wereld van Verschil’, die vanuit Wageningen hogeropgeleiden met loopbaanvragen begeleidt. ‘Ook in bepaalde functies in de chemie en life sciences komt dat voor. Als je daar niet van gediend bent, kan dat erg storend zijn. Als dat zo is, kun je direct in de kopregel aangeven dat je niet op zoek bent. Dat biedt geen garantie dat bedrijven je niet meer benaderen, maar het zal wel minder worden.’ Naast de kopregel is ook een profielfoto cruciaal. Vincent: ‘Oogcontact met een vriendelijke lach van een professioneel ogend persoon, geeft toekomstige werkgever en collega’s nu eenmaal een betere indruk dan een vaag vakantiekiekje. Wie daar al weg klikt, zal je verdere profiel niet meer zien.’ Meer dan competenties Het profiel moet behalve uniek ook zo volledig mogelijk zijn. Vincent: ‘Natuurlijk zorg je ervoor dat de nodige zoekwoorden erin staan, maar vermijd lange algemene beschrijvingen. Houd het kort, maak scanAcht op de tien werkende Nederlanders en bijna zeven op de tien werkende Belgen hebben een profiel op LinkedIn. Hoe zorg je ervoor dat een toekomstige werkgever jou sneller vindt dan je concurrent? ‘Competenties opsommen blijft te vaag’ Harmen Kamminga C2W_C2W 01 2018_2 60 16-01-18 15:48
26 januari 2018 | 61 bare rijtjes met vooral je resultaten en zo veel mogelijk getallen. Jij bent nooit de enige die een bepaalde functie heeft vervuld, maar wel de enige die het op deze manier en met deze resultaten heeft gedaan. Daarin onderscheid jij jezelf van alle anderen. Dat moet je laten zien. Gebruik daarvoor alle onderdelen van het profi el. Dus ook projecten, patenten en publicaties. Alles wat van toepassing is, voeg je toe.’ Volgens Sinnema maakt het vooral uit of de informatie in het profi el specifi ek en concreet is. ‘Competenties opsommen blijft te vaag. Vertel met voorbeelden en resultaten hoe jij de dingen doet.’ Een netwerk van goede kwaliteit helpt ook om te worden gevonden. Zo veel mogelijk connecties verzamelen is daarbij maar beperkt zinvol. Vincent: ‘Het gaat om de kwaliteit van je netwerk. Zorg vooral dat je goed connected bent met vakgenoten. Dat zijn ook de mensen die de mensen die je zoeken zullen kennen. Mensen uit het netwerk van je netwerk komen hoger in zoekresultaten. Zorg daarnaast voor interessante connecties buiten je vak. Dat geeft de indruk van een breder blikveld. Daar kun je gerust je zwager tussen zetten. Die link legt zo snel toch niemand.’ Sinnema tipt in dat verband ook het zoekvak dat de laatste tijd linksboven in het scherm te vinden is goed te benutten. ‘Daarin kun je niet alleen zoeken op namen van personen, maar ook op functietitels en termen voor bijvoorbeeld branches en vakgebieden, zelfs via slimme boolean-zoektermen. Zo ontdek je heel snel waar mensen met ongeveer dezelfde opleiding of werkervaring nu werken, welke mensen, bedrijven of instellingen voor jou wellicht interessant zijn en hoe collega’s hun profi el hebben opgebouwd.’ Actief zijn De derde trap naar gevonden worden, is actief worden. Actieve gebruikers zijn beter zichtbaar op de LinkedInstartpagina. Daar door blijven actieve gebruikers bij anderen in hun netwerk meer top of mind. Vincent: ‘Deel dus dingen die je interessant vindt op je eigen startpagina, maak en deel eigen content en geef commentaren op bijdragen van anderen. Maar blijf altijd positief. Niemand selecteert een zeurpiet.’ Colofon c2W is het onafhankelijke nieuwsorgaan van de kNcV, de Nederlandse beroepsvereniging voor mensen met een passie voor moleculen. mens & molecule (memo) is het onafhankelijke nieuwsorgaan van de kVcV, de beroepsvereniging van alle Vlaamse chemici, ongeacht hun diploma. c2W en memo zijn inhoudelijk identiek. Redactie: dr. Erwin Boutsma (hoofdredacteur), ir. Puck moll (vak-/eindredacteur), ir. arjen Dijkgraaf (vakredacteur), drs. Franny scholte (eindredacteur), ilse Naus msc (vakredacteur), Femke jaarsma (stagiair). Vormgeving: twin media bv Drukkerij: Veldhuis media Uitgever: Bèta Publishers bv, Roeland Dobbelaer advertentieverkoop: Bas van den Engel, 06-423 069 37, [email protected] c2W verschijnt 12 keer per jaar en is online te lezen op www.c2w.nl. kNcV-leden ontvangen c2W gratis; de contributie bedraagt tussen de € 32 en € 122. De niet-kNcV-leden van de NBV ontvangen 10 edities. De niet-kNcV-leden van de NVBmB ontvangen 4 edities. memo verschijnt 9 keer per jaar en is online te lezen op www.memo.be. kVcV-leden ontvangen memo gratis; de contributie bedraagt tussen de € 12 en € 55. kNcV-ledenadministratie: Postbus 249, 2260 aE, leidschendam, 070-337 87 97, [email protected]. Het lidmaatschap van de kNcV en/of de secties kan schriftelijk worden opgezegd vóór 15 november van het lopende jaar. Hiervan krijgt u een bevestiging. c2W-abonnement voor niet-kNcV-leden: Nederland en België: € 277,50; daarbuiten € 309. memo-abonnementen voor niet-kVcV-leden en bedrijven: € 109,95 in België en Nederland; daarbuiten € 123,45. abonnementenadministratie: mijntijdschrift.com, abonneeservice, artemisweg 101, 8239 DD lelystad, Nederland, 088-226 66 33 (10 cent p.m.), [email protected], [email protected], www.mijntijdschrift.com meer informatie: www.c2w.nl/colofon en www.memo.be/colofon Deze uitgave is gedrukt op Fsc-papier. In de volgende edities • Een interview met René Medema, directeur van het Nederlands kanker instituut. • Een interview met Evgeny Pidko, hoogleraar inorganic systems engineering aan de technische Universiteit Delft. • Met nanopores de diepte in, hoever kun je gaan met het sequencen van DNa? ERic DE VRiEs C2W_C2W 01 2018_2 61 16-01-18 15:48
62 | 26 januari 2018 In Beeld HUsEYiN atEsci/GRoEP VaN DER molEN (lEiDEN NatUURkUNDE) Molecuul voelt vocht Dit organorutheniumcomplex werkt als diode zodra er water bij komt, meldt de leidse onderzoeker sense jan van der molen in Nature Nanotechnology. 2-Ru-N is positief geladen, wordt omringd door vier PF6--tegenionen en is op zich symmetrisch. Het diode-effect ontstaat als je indiumtinoxide (ito) bedekt met rechtopstaande complexen en de vrije uiteinden aftast met een aFm-microscoopnaald die je ook met ito coat. ito trekt vocht aan. De polaire watermoleculen op het vrije deel van de naald verplaatsen PF6-. Door de verstoorde symmetrie van de elektronenwolk loopt bij 60 % relatieve vochtigheid in één richting de elektrische weerstand drie ordegroottes op. (aD) C2W_C2W 01 2018_2 62 16-01-18 15:48
Het CleanFit assortiment, bestaande uit biobased polymeer push-in koppelingen, PU en PFA leidingen, verlegt de grenzen van de verbindingstechniek op het gebied van hygiëne, betrouwbaarheid en veiligheid. Dit ultraschone en steriliseerbare assortiment is perfect geschikt voor de meeste gassen en medische vloeistoffen en voldoet daarbij aan de veeleisende toepassingen en normen in de Life Science en Clean Room industrie. biobased polymeer push-in koppelingen PU en PFA leidingen CleanFit Assortiment parker.nl THIS IS RELIABILITY 0206AdvC2W_Cleanfit_20102017.indd 1 10-10-17 10:54 Wordt nu mediapartner van Labtechnology Het pakket ziet er als volgt uit: • In iedere editie een logo plaatsen op de speciale partnerpagina in het Labtechnology Magazine (verschijnt maar liefst 31 keer per jaar, wordt verzonden naar de gehele doelgroep). • Iedere maand een productnieuws advertentie in de online ‘Product News for Labs’. • Iedere maand* een product nieuws bericht in Labtechnology Magazine. • Gratis exposure in de online edities van C2W, MeMo en EVMI. • En dit alles voor slechts €375,- per maand! (* onder voorbehoud) Neem contact op met Bas van den Engel voor de voorwaarden via [email protected] 00_C2W_omslag.indd 6 16-01-18 16:43
SINGLE USE EVENT The Single Use Event When? September 11th 2018 Who? (bio)process technologists, (bio)pharmaceutical scientists, (bio)chemists, life scientists, biotechnologists, researchers and process managers Why? to meet decision makers and in uencers in this market Where? Benelux and Aachen area 300 visitors 25 Table-tops 11 lectures (2 keynotes) Contact Sales - Bas van den Engel [email protected] - +31 (0)6 423 06 937 C2W_ SingleUseEvent_210x297_HR.indd 1 12-01-18 13:29 c2w 1 | Vakblad voor chemie en life sciences | januari 2018 00_C2W_omslag.indd 1 16-01-18 16:43