การบัญชีเบื้องต้น-01

การบญั ชมี บี ทบาทและมีความสาคญั ในกจิ การทกุ ประเภท ไมว่ า่ จะดาเนินการโดยหวงั ผลกาไรหรือไมก่ ต็ าม เพ่อื ให้
เกิดความเข้าใจในการนาไปปฏิบตั งิ านด้านบัญชีหรือการประยุกต์ใช้บัญชีแบบครัวเรือน ตามแนวคิดหลกั เศรษฐกจิ พอเพียง
จึงควรเข้าใจความหมายของการบัญชี จุดประสงค์ของการบญั ชี ประโยชน์ของขอ้ มูลการบญั ชี ข้อแนะนาการเรียนวิชาบญั ชี
รวมทงั้ ความรูเ้ กย่ี วกบั แมบ่ ทการบญั ชี เพอ่ื ประยกุ ตใ์ ชก้ บั งานดงั กลา่ วขา้ งตน้ ใหม้ ีประสทิ ธภิ าพยิง่ ขน้ึ

สมาคมนักบัญชีและผู้สอบบญั ชีรับอนุญาตแห่งประเทศไทย หรือ ส.บช. (The Institute of Certified
Accountants and Auditor of Thailand : ICAAT) ในปั จจุบันคือสภาวิชาชีพบัญชีในพระบรมราชปู ถัมภ์
( Federation of Accounting Professions under the Royal Patronage of His Majesty the King) ไ ด้ใ ห้
ความหมายของการบญั ชไี ว้ดงั นี้

การบญั ชี (Accounting) หมายถงึ ศลิ ปะของการเกบ็ รวบรวม บนั ทกึ จาแนกและทาสรปุ ขอ้ มูลอนั เก่ยี วกบั
เหตกุ ารณท์ างเศรษฐกจิ ในรูปตวั เงนิ ผลงานขนั้ สุดทา้ ยของการบญั ชกี ค็ อื การใหข้ อ้ มลู ทางการเงินซ่งึ เป็นประโยชน์
แกบ่ คุ คลหลายฝ่ าย และผทู้ ่สี นใจในกจิ กรรมของกจิ การ

จากคานิยามดงั กลา่ ว การบญั ชี หมายถงึ ศลิ ปะของการจดบนั ทกึ การจาแนกใหเ้ ป็นหมวดหมู่และการสรปุ ผล
สงิ่ สาคญั ในรูปตวั เงนิ รายการและเหตกุ ารณต์ า่ งๆ ซ่งึ เกย่ี วขอ้ งดา้ นการเงินรวมทงั้ การแปลความหมายของผล
การปฏบิ ตั ิ ซ่งึ เป็นคานยิ ามท่ไี ดร้ บั การยอมรบั โดยทวั ่ ไป



การบญั ชีมีความหมายที่สาคญั 2 ประการ คือ

1. การทาบญั ชี (Bookkeeping) เป็นหนา้ ทข่ี องผ้ทู าบญั ชี (Bookkeeper) มีดงั นี้
1.1 การรวบรวม (Collecting) หมายถึง การรวบรวมข้อมูลหรือรายการค้าท่เี กิดขึ้นประจาวัน

และหลกั ฐานท่เี กย่ี วกบั การดาเนินธรุ กจิ เชน่ การซ้อื และขาย การรบั และจา่ ยเงิน เป็นตน้
1.2 การบนั ทึก (Recording) หมายถึง การจดบนั ทกึ รายการค้าท่เี กิดข้นึ แตล่ ะครงั้ ให้ถูกต้องตาม

หลกั การบญั ชที ่รี บั รองทวั ่ ไปพรอ้ มกบั บนั ทกึ ขอ้ มลู ใหอ้ ยู่ในรูปของหน่วยเงินตรา
1.3 การจาแนก (Classifying) หมายถึง การนาขอ้ มูลท่จี ดบนั ทกึ ไวแ้ ลว้ มาจาแนกใหเ้ ป็นหมวดหมู่ของ

บญั ชปี ระเภทตา่ งๆ เชน่ หมวดสนิ ทรพั ย์ หน้ีสิน ส่วนของเจา้ ของ รายไดแ้ ละคา่ ใชจ้ า่ ย
1.4 การสรปุ ข้อมลู (Summarizing) เป็ นการนาข้อมูลท่ไี ดจ้ าแนกให้เป็ นหมวดหมู่แลว้ มาสรุปเป็ น

รายงานทางการเงนิ (Accounting Report) ซ่งึ แสดงถึงผลการดาเนนิ งานและฐานะการเงนิ ของธุรกจิ ตลอดจนการ
ไดม้ าและใชไ้ ปของเงนิ สดในรอบระยะเวลาบญั ชหี น่งึ

2. การให้ขอ้ มลู ทางการเงิน เพ่อื ประโยชนแ์ กบ่ คุ คลทเ่ี ก่ยี วขอ้ งหลายฝ่ าย เชน่ ฝ่ ายบริหาร ผใู้ หก้ ู้ เจ้าหน้ี
รฐั บาล นกั ลงทนุ เป็นตน้ นอกจากน้ขี อ้ มลู ทางการเงินสามารถนาไปใชป้ ระโยชนใ์ นการวิเคราะหท์ างด้านการเงิน
การจดั ทางบประมาณ การปรบั ปรงุ ระบบบญั ชี เป็นตน้

กจิ การประเภทตา่ งๆ ทป่ี ระกอบธรุ กจิ รา้ นคา้ เจ้าของคนเดยี วตา่ งกม็ ่งุ หวงั ผลกาไรในกจิ การของตนเองทงั้ ส้ิน
ดงั นนั้ จึงจาเป็นตอ้ งจดั ทาบญั ชเี พอ่ื วตั ถุประสงคห์ ลกั ดงั ตอ่ ไปน้ี

1. เพอ่ื ชว่ ยใหเ้ จ้าของกจิ การสามารถควบคมุ รกั ษาสนิ ทรพั ย์ของตนเองได้
2. เพอ่ื ชว่ ยใหท้ ราบผลการดาเนินงานของกจิ การ ในรอบระยะเวลาใดเวลาหน่งึ วา่ ผลการดาเนินงานท่ีผ่านมา
กจิ การมกี าไรหรือขาดทนุ เป็นจานวนเทา่ ใด
3. เพอ่ื ชว่ ยใหท้ ราบฐานะการเงนิ ของกจิ การ ณ วนั ใดวนั หน่งึ ว่ากจิ การมีสินทรพั ย์ หน้สี นิ และทนุ ซ่ึงเป็ นส่วน
ของเจา้ ของกจิ การเป็นจานวนเทา่ ใด
4. การทาบญั ชเี ป็นการรวบรวมสถิตอิ ย่างหน่ึงท่ชี ว่ ยในการบริหารงาน และใหข้ อ้ มูลอนั เป็ นป ระโยชน์
ในการวางแผนการดาเนนิ งานและควบคมุ กจิ การใหป้ ระสบผลสาเรจ็ ตามความมงุ่ หมาย
5. เพอ่ื บนั ทกึ รายการคา้ ทเ่ี กดิ ขน้ึ ตามลาดบั กอ่ นหลงั และจาแนกประเภทของรายการคา้ ไว้
6. เพ่อื ใหถ้ กู ตอ้ งตามพระราชบญั ญตั วิ ่าดว้ ยการทาบญั ชขี องกจิ การตา่ งๆ

เม่อื มกี ารจดั ทาบญั ชอี ยา่ งถกู ตอ้ งตามวตั ถุประสงคแ์ ลว้ กจ็ ะสง่ ผลทาใหก้ จิ การไดร้ บั ประโยชน์ของข้อมูลการ
บญั ชมี ากมาย ดงั ตอ่ ไปน้ี

1. เพื่อเป็ นเคร่ืองมือวดั ความสาเรจ็ ในการดาเนิ นธุรกิจ การทาบญั ชีจะทาให้กิจการทราบผลการ
ดาเนนิ งาน ฐานะทางการเงิน และความมนั ่ คงของธุรกจิ โดยในการจดั ทาบญั ชนี นั้ จะบนั ทกึ บญั ชีรายการต่างๆ ท่ี
เกดิ ขนึ้ ในการดาเนนิ ธรุ กจิ

2. เพ่ือช่วยในการวางแผนและตดั สินใจของธรุ กิจ โดยประเมินจากขอ้ มูลเหตกุ ารณใ์ นอดตี ปัจจุบนั และ
อนาคต ซ่งึ อาจจะอย่ใู นรูปของรายงานวเิ คราะหต์ า่ งๆ อนั เป็นเคร่อื งมอื ชว่ ยใหผ้ บู้ รหิ ารงานสามารถดาเนินงานอยา่ ง
มปี ระสิทธิภาพมากขนึ้

3. เพื่อช่วยในการวางแผนกาไร และควบคมุ ค่าใช้จา่ ยของกิจการ เม่อื ขอ้ มูลทางบญั ชถี ูกต้อง จะทาให้
ทราบจานวนตน้ ทนุ และคา่ ใชจ้ า่ ยท่เี กดิ ขนึ้ และคานวณตน้ ทนุ ของสินคา้ และบริการไดถ้ ูกต้อง ซ่ึงจะช่วยในการ
ตดั สนิ ใจกาหนดราคาสินคา้ หรอื บริการของธุรกจิ ชว่ ยควบคมุ ตน้ ทนุ การผลติ และคา่ ใชจ้ า่ ยตา่ งๆ ใหเ้ ป็ นไปตามท่ี
กาหนดไว้ และนาไปวเิ คราะห์ ปรบั ปรงุ รายจา่ ยทไ่ี ม่จาเป็ นออกรวมถึงช่วยวางแผนการดาเนินงานได้ถูกต้อง
เหมาะสมกบั ทรพั ยากรท่กี จิ การมีอยู่

การเรียนวชิ าบญั ชนี นั้ ตอ้ งยดึ ถือ และปฏบิ ตั ติ ามหลกั การบญั ชที ร่ี บั รองกนั โดยทวั ่ ไป ไม่ว่าจะเป็ นมาตรฐาน
การบญั ชี แมบ่ ทการบญั ชี ประกาศจากกรมพฒั นาธุรกจิ การคา้ เป็นตน้ โดยมขี อ้ แนะนาดงั นี้

1. ควรอา่ นหนงั สือวชิ าบญั ชแี ตล่ ะบทอย่างละเอยี ดอยา่ งน้อย 2 ครงั้ เร่อื งใดอา่ นแลว้ ไม่เขา้ ใจใหถ้ ามครูผู้สอน
หรอื ผู้รู้

2. ควรทาแบบประเมินผลหรือแบบฝึกหดั ทกุ ขอ้ ดว้ ยตนเอง อย่างสม่าเสมอ รวดเร็วและถูกตอ้ ง
3. การเขยี นตวั หนงั สือและตวั เลขตอ้ งใหอ้ ่านง่าย ชดั เจน สะอาด และเรยี บรอ้ ย
4. การเขยี นตวั เลขนนั้ ควรใหต้ รงหลกั เสมอ เชน่ หลกั หน่วยกเ็ ขยี นให้ตรงกบั หลกั หน่วย เหลา่ นี้ เป็ นต้น
ตวั เลขทกุ ๆ 3 ตวั ใหใ้ ชเ้ คร่อื งหมาย “,” โดยนบั จากจดุ ทศนิยมไปทางซ้ายมือทุก 3 ตวั และถ้าไม่มีเศษสตางค์
ใหใ้ ชเ้ คร่อื งหมาย “- ” เชน่ 5,250.75 หรอื 15,000.-
5. ถ้าเขียนตวั เลขผิดให้ขีดเส้นฆ่าตวั เลขท่ีผิด แล้วเขียนตวั เลขใหม่ท่ถี ูกต้องไว้ข้างบ นตวั เลขผิด
และลงชอ่ื ยอ่ กากบั ไว้ ไมค่ วรขดู ลบตวั เลขทผ่ี ดิ หรอื เขยี นตวั เลขอ่นื ทบั ตวั เลขท่ผี ิด ตวั อย่างเช่น ตวั เลขท่ถี ูกตอ้ ง
คอื 3,500 แตเ่ ขยี นเป็น 5,300 ดงั นนั้ จงึ แกไ้ ขใหถ้ ูกตอ้ ง คอื

กรอบแนวคดิ หรบั การรายงานทางการเงิน กาหนดขอ้ สมมตขิ องงบการเงิน (Underlying Assumption) ซ่งึ ระบุ
ไว้เพยี งการดาเนินงานตอ่ เน่อื ง (Going Concern)

เกณฑค์ งค้าง (Accrual Basis) การบนั ทกึ รายการทางบญั ชี จะบนั ทึกกต็ ่อเม่ือรายการนนั้ ได้เกิดข้นึ แลว้
โดยบนั ทกึ ถูกตอ้ งตรงตามงวดบญั ชที เ่ี ก่ยี วขอ้ ง นอกจากจะใหข้ อ้ มลู แกผ่ ู้ใชง้ บการเงินเก่ยี วกบั รายการคา้ ในอดีต
ทเ่ี ก่ยี วขอ้ งกบั การรบั และจ่ายเงนิ สดแลว้ ยงั ใหข้ อ้ มลู เก่ยี วกบั ภาระผกู พนั ทก่ี จิ การตอ้ งจ่ายเป็ นเงินสดในอนาคต
และขอ้ มูลเกย่ี วกบั ทรพั ยากรทจ่ี ะไดร้ บั เป็นเงินสดในอนาคตดว้ ย ดงั นนั้ จึงใหข้ อ้ มลู รายการและเหตกุ ารณท์ างบญั ชี
ในอดตี ซ่งึ เป็นประโยชน์แกผ่ ู้ใชง้ บการเงนิ ในการตดั สินใจเชงิ เศรษฐกจิ

ทงั้ น้ี ขอ้ มูลผลการดาเนินงานตามเกณฑค์ งค้างถูกนาเสนอในงบกาไรขาดทุนและกาไรขาดทนุ เบด็ เสร็จอ่ืนของกิจการ
โดยข้อสมมติของการดาเนินงานต่อเน่ือง เพ่อื ใหผ้ ู้ใช้หลกั สามารถทราบผลตอบแทนจากการใชท้ รัพยากรของฝ่ ายบริหาร
รวมทงั้ สามารถใชใ้ นการพยากรณ์ผลตอบแทนในอนาคตจากการใชท้ รพั ยากรของกจิ การ

ขณะทข่ี อ้ มูลผลการดาเนินงานทถ่ี กู สะทอ้ นดว้ ยกระแสเงนิ สดในอดตี ถกู นาเสนอในงบกระแสเงินสดของกจิ การ
เพ่อื ใหผ้ ู้ใชห้ ลกั สามารถทราบขอ้ มลู เกย่ี วกบั กระแสเงินสดระหวา่ งรอบระยะรายงานสาหรับกิจกรรมดาเนินงาน
กจิ กรรมลงทนุ และกจิ กรรมจดั หาเงิน ตลอดจนสามารถใชป้ ระเมินสภาพคลอ่ งของกจิ การได้

ข้อสมมติในการจดั ทางบการเงิน คอื การดาเนินงานต่อเนื่อง (Going Concern) กล่าวคือ งบการเงิน
ท่จี ดั ทาขนึ้ ตามกรอบแนวคดิ สาหรบั การรายงานทางการเงนิ ตอ้ งมขี อ้ สมมตทิ ่วี า่ กจิ การจะดาเนินงานอย่างตอ่ เน่อื ง
และดารงอย่ตู อ่ ไปในอนาคต หรอื สามารถกลา่ วอีกนยั หน่งึ วา่ กจิ การไมม่ ีเจตนาหรือความจาเป็ นท่ีจะเลกิ กจิ การ
หรอื ลดขนาดการดาเนนิ งานอยา่ งมีสาระสาคญั อย่างไรกต็ ามหากกิจการมีเจตนาหรือมีความจาเป็ นดงั กล่าว
งบการเงินตอ้ งจดั ทาขน้ึ โดยใชเ้ กณฑอ์ ่นื และตอ้ งเปิดเผยหลกั เกณฑท์ ่ใี ชใ้ นหมายเหตปุ ระกอบงบการเงนิ ดว้ ย

องค์ประกอบของงบการเงิน

องคป์ ระกอบของงบการเงนิ หมายถงึ ประเภทของรายการทางบญั ชีท่แี ยกแสดงตามลกั ษณะเนื้อหาเชิง
เศรษฐกจิ ซ่งึ สามารถแบง่ องคป์ ระกอบของงบการเงนิ ไดเ้ ป็น 2 ประเภท ดงั นี้

1. องค์ประกอบท่ีเก่ียวข้องโดยตรงกบั ฐานะการเงิน ไดแ้ ก่ สินทรพั ย์ หน้ีสินและส่วนของเจ้าของ
ซ่งึ กรอบแนวคดิ ทางการเงนิ ไดใ้ หค้ านยิ ามของแตล่ ะองคป์ ระกอบทเ่ี กย่ี วขอ้ งโดยตรงกบั ฐานะการเงิน ดงั นี้

สินทรพั ย์ หมายถึง ทรพั ยากรท่อี ย่ใู นความควบคมุ ของกจิ การ ซ่งึ เป็นผลมาจากเหตุการณ์ในอดีตไม่ว่า
มาจากการซ้ือ การผลติ หรือการรับบริจาคกต็ าม แต่ต้องไม่รวมถึงรายการและเหตกุ ารณ์ทางบญั ชที ่ีคาดว่า
จะเกดิ ขน้ึ ในอนาคต เชน่ การทาสญั ญาซ้อื สินคา้ ลว่ งหนา้ เป็นตน้

หนี้สิ น หมายถึง ภาระผูกพนั ในปัจจุบนั ของกจิ การ ซ่ึงเป็ นผลมาจากเหตุการณ์ในอดตี เช่น การซื้อสินค้าหรือ
บรกิ ารเป็นเงินเช่อื การกยู้ มื เงนิ จากสถาบนั การเงนิ การขายสินคา้ พรอ้ มกบั การรบั ประกนั ภายหลงั การขาย เป็นตน้

ส่วนของเจา้ ของ หมายถึง ส่วนไดเ้ สียคงเหลอื ในสนิ ทรพั ยข์ องกจิ การหลงั จากหกั หนี้สินทงั้ หมดออกแล้ว
เชน่ หนุ้ สามญั กาไรสะสม เป็นตน้

2. องคป์ ระกอบที่เกีย่ วข้องโดยตรงกบั ผลการดาเนินงาน ไดแ้ ก่ รายได้และคา่ ใช้จ่าย ซ่ึงกรอบแนวคดิ
สาหรบั การรายงานทางการเงนิ ไดใ้ หค้ านิยามของแตล่ ะองคป์ ระกอบท่เี ก่ยี วขอ้ งโดยตรงกบั ผลการดาเนินงาน
ในงบกาไรขาดทนุ เบด็ เสรจ็ อ่นื ดงั น้ี

รายได้ หมายถึง การเพม่ิ ขนึ้ ของประโยชน์เชงิ เศรษฐกจิ ในรอบระยะเวลารายงานในรูปของกระแสเขา้ หรือ
การเพม่ิ คา่ ของสนิ ทรพั ย์ หรอื การลดลงของหนีส้ ินอนั ส่งผลใหส้ ว่ นของเจ้าของเพม่ิ ขน้ึ แตไ่ ม่รวมถงึ เงนิ ทนุ ท่ไี ดร้ ับ
จากผู้มสี ่วนรว่ มในสว่ นของเจา้ ของ เชน่ รายไดจ้ ากการขายสนิ คา้ รายไดค้ า่ ธรรมเนียม รายไดด้ อกเบยี้ รายไดเ้ งนิ
ปันผล รายไดค้ า่ เชา่ เป็นตน้ รายไดร้ วมถึงรายการท่เี ป็นรายได้ และผลกาไร

ค่าใช้จ่าย หมายถึง การลดลงของประโยชน์เชงิ เศรษฐกจิ ในรอบระยะเวลารายงานในรูปของกระแสออก
หรอื การลดคา่ ของสินทรพั ย์ หรือการเพม่ิ ขึ้นของหน้ีสินอนั ส่งผลให้ส่วนของเจ้าของลดลง แต่ต้องไม่รวมถึง
การแบง่ ปันสว่ นทนุ ใหก้ บั ผู้มีสว่ นร่วมในสว่ นของเจ้าของ เชน่ การลดทนุ การจ่ายเงินปันผลเป็นตน้ ทงั้ นี้ ตวั อย่าง
รายการคา่ ใชจ้ ่าย เชน่ ตน้ ทนุ ขาย คา่ เส่อื มราคา คา่ ใชจ้ ่ายในการโฆษณาและการส่งเสริมการขาย ค่าใช้จ่าย
ในการฝึกอบรมพนกั งาน เป็นตน้ ทงั้ นี้ผลขาดทนุ จึงเป็นรายการท่เี ป็นคา่ ใชจ้ า่ ย เป็นตน้