BAB 2
Ndhudah lan Nulis Geguritan kanthi Becik
Dening Adeng fatah Bintoro
Lantip Basa lan Sastra Jawa
2 Ndhudah lan Nulis Geguritan kanthi Becik
Tujuan Pembelajaran :
▪ Menganalisis isi pokok gagasan yang disampaikan melalui teks geguritan.
▪ Menguraikan makna kata sukar yang terkandung dalam teks geguritan.
▪ Menguraikan isi teks geguritan menjadi teks gancaran/prosa sesuai dengan isi
dari teks geguritan.
▪ Menghubungkan relevansi isi/pesan dari teks geguritan dengan kehidupan
sekitar.
Lantip Basa lan Sastra Jawa
Profil Pelajar Pancasila:
• Beriman, Bertakwa kepada Tuhan Yang Maha Esa dan Berakhlak Mulia
• Berkebinekaan Global
• Gotong royong
• Mandiri
• Bernalar Kritis
• Kreatif
Lantip Basa lan Sastra Jawa
APA KUWI GEGURITAN ?
GEGURITAN YAIKU
PUISI JAWA GAGRAG ANYAR SING ORA KAIKET GURU GATRA, GURU
LAGU LAN GURU WILANGAN, NANGING ISIH NGUGEMI ANANE RASA
KAENDAHAN
Cacahe gatra/ larikan, 8 Kena dienggo
saran sindiran
2wanda /suku kata ora utawa kritikan
katemtokaken 7 Kadang kala
migunakake
1 lelewaning basa
6 Isine mentes
5 Tembung-
tembunge pilihan
UNSUR-UNSUR
INTRINSIK
TEMA NYRITAKE ISINE
GEGURITAN GEGURITAN
ISINE 24
GEGURITAN
AMANAT
1 GEGURITAN
3
Bebuka Materi:
Geguritan
Jinising Struktur Ngembangake Maca Nulis
Geguritan Geguritan Isi Geguritan Geguritan Geguritan
Lantip Basa lan Sastra Jawa
1 Jinising Geguritan
Jinis
Geguritan
Geguritan Geguritan
Gagrag Lawas Gagrag Anyar
Lantip Basa lan Sastra Jawa
Titikan Geguritan Gagrag Lawas
1 Diwiwiti tembung sun gegurit
2 Tibaning swara ing pungkas padha
3 Cacahe wanda saben sagatra padha
4 Sakora-orane ana patang gatra
5 Jeneng panulise ora ana utawa anonim
Lantip Basa lan Sastra Jawa
Titikan Geguritan Gagrag Anyar
Ora diwiwiti tembung sun gegurit
Cacahe wanda saben sagatra bebas
Tibane swara ing pungkasan wanda bebas
Cacahe gatra bebas
Jeneng panulise cetha
Lantip Basa lan Sastra Jawa
2 Struktur Geguritan
Struktur
geguritan
Tipografi Diksi Unsur Imaji Rima Tema Unsur Pitutur
fisik batin
Majas Rasa Nada
Lantip Basa lan Sastra Jawa
a. Unsur fisik
Carane panulis Geguritan bisa
duweni rima
Wujud ngajak pamaca kang gawe
endah
kanggo
tetembungan ngrasakake
Pamilihing kang gawe
Cara nulis tetembungan citraan
aksara/tembung ing geguritan endah geguritan
kanggo narik
kawigaten Rima
Imaji
Majas
Diksi
Tipografi
Lantip Basa lan Sastra Jawa
b. Unsur batin
Gagasan pokok Sikape panulis
kang nalika gawe
diandharake geguritan
panulis
Rasa Pitutur
Tema Nada
Carane panulis Pesen/amanat
kanggo kang
ngandharake diandharake
gagasan panulis
Lantip Basa lan Sastra Jawa
3 Ngembangake Geguritan
Tegese nggawe gancaran saka apa kang diandharake panulis marang
pamaca. Kaperang dadi 2 :
Gancaran kaiket Gancaran bebas
• Ngowahi isi • Nggawe gancaran
geguritan kanthi kanthi nggunakake
nambahi tetembungane
tetembungan dhewe.
saengga pamaca
paham.
Lantip Basa lan Sastra Jawa
4 Maca Geguritan
Bab sing prelu digatekake nalika maca geguritan:
Wicara Wiraga Wirama Wirasa
• Gegayutan • Obahing • Alon, • Anggone
karo awak banter, maca
pocapan nalika cetha, lan geguritan
lan vokal maca samare kudu laras
nalika geguritan pamacane karo isine.
maca geguritan
geguritan
Lantip Basa lan Sastra Jawa
5 Nulis Geguritan
Trap-trapan nulis geguritan:
➢ Nemtokake tema.
➢ Nemtokake irah-irahan kang jumbuh.
➢ Ngembangake tema kanthi nyusun reng-rengan.
➢ Milih diksi kang mentes lan manthes.
Lantip Basa lan Sastra Jawa
Materi Pembelajaran
Ndhudah lan Nulis Geguritan kanthi Becik
A. Maca Teks Geguritan kanthi Patitis lan Endah
B. Ngowahi Geguritan Dadi Gancaran (Parafrase)
C. Nggayutake Isi Geguritan Klawan Kahanan ing Bebrayan
D. Nulis Geguritan
Lantip Basa lan Sastra Jawa
A. Maca Teks Geguritan kanthi Patitis lan Endah
1.
Analisis isi pokok gagasan teks geguritan.
2.
Analisis isi pokok teks kagiyatan nyemak video geguritan.
3.
Ngudhari tegese tembung angel sajroning teks geguritan.
Lantip Basa lan Sastra Jawa
TULADHA GEGURITAN
SEKOLAHKU
Sekolahanku….
Panggonan anggonku golek ilmu
Sekolahanku
Diwulang dening bapak ibu guru
Sekolahanku…
Sinau, maca buku
Ing panggonan iki
Aku diajari supaya karo wong tuwaku kudu bekti
Ing panggonan iki
Aku diajari marang kanca aja meri
Diparingi PR kanggo gladhen
Kanggo sangu urip ing tengahing bebrayan
Aku percaya…
Sanajan abot kudu dilakoni
Kabeh mau kanggo kepentingan pribadhi
Kareben ngesuk dadi wong kang aji
Miguna tumrap bangsa lan nagari
Lantip Basa lan Sastra Jawa
Analisis isi pokok teks kagiyatan nyemak video geguritan
Supaya siswa luwih lantip
anggone nganalisis gagasan saka
teks geguritan. Ayo coba gatekna
seratan geguritan kanthi irah-irahan
“Sekolahku“.
Lantip Basa lan Sastra Jawa
B. Ngowahi Geguritan Dadi Gancaran (Parafrase)
Pethikan Geguritan Wujud Gancaran (Parafrase)
• Rengeng-rengeng dakprungu • Aku krungu swara kang ora pathi
Kidung Wahyu Kalaseba cetha, nanging isih bisa
dingerteni saka tetembangan
• Seratan Denmas Sri Narendra Kidung Wahyu Kalaseba kang
Kalaseba. ditulis dening Den Mas Sri
Narendra Kalaseba.
Lantip Basa lan Sastra Jawa
C. Nggayutake Isi Geguritan Klawan Kahanan ing
Bebrayan
Amanat/pesen Gayut karo kahanan
masarakat saiki
• Basa Jawa perlu nut
ing jaman kelakone • Jaman kang saya maju
ndadekake kabeh
kudu bisa ngetutke
lakuning jaman.
Lantip Basa lan Sastra Jawa
1 Nemtokake tema kang bakal ditulis.
D. Nulis 2 Nemtokake irah-irahan kang jumbuh karo isine.
Geguritan 3 Ngembangake tema kanthi nyusun reng-rengan.
4 Milih diksi utawa tetembungan kang mentes lan mantes.
Lantip Basa lan Sastra Jawa
Lantip Basa lan Sastra Jawa