ชุดกิจกรรมการเรียนรู้วิทยาศาสตร5

สารละลายกรด - เบส ก

คานิยม

นางสาวศิริอร คล้ายสกุล ตาแหน่งครู วิทยฐานะชานาญการ โรงเรียนเขาทะลุพิทยาคม
อาเภอสวี จังหวัดชุมพร สานักงานเขตพ้ืนที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 11 รับผิดชอบการสอนในรายวิชา
วิทยาศาสตร์ กลุ่มสาระวิทยาศาสตร์ ผลงานของครูและนักเรียนเป็นที่ประจักษ์ของเพ่ือครู ผู้ปกครอง และ
ชุมชนโดยเฉพาะการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ เพ่ือพัฒนาผลสัมฤทธ์ิทางการเรียน ถือได้ว่าเป็นนวัตกรรมที่ดี
เพอ่ื พัฒนาผ้เู รยี นให้มีคุณภาพต่อไป

แผนการจดั การเรียนรูส้ ่งเสริมใหผ้ ้เู รียนได้ฝึกทักษะด้วยตนเอง โดยใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้
ทมี่ กี ารเรียบเรียงตามลาดับเนื้อหา อีกท้ังมีการนาเสนอท่ีน่าสนใจ เชื่อว่า นวัตกรรม เร่ือง สารและสมบัติ
ของสาร ช้ันมธั ยมศึกษาปที ่ี 1 จะสามารถพฒั นาผลสัมฤทธ์ิทางการเรียนของนักเรียนช้ันมัธยมศึกษาปีท่ี 1
โรงเรียนเขาทะลุพทิ ยาคมได้

ขอขอบคุณนางสาวศิริอร คล้ายสกุล ที่ให้การดูแลเอาใจใส่นักเรียนเป็นอย่างดี ขอเป็น
กาลังใจในการปฏิบัติหนา้ ทีใ่ หป้ ระสบผลสาเร็จ

ลงชื่อ................................................
( นายฑีฆาวฒุ ิ บุญสวสั ด์ิ )

ผู้อานวยการโรงเรียนเขาทะลุพิทยาคม

สารละลายกรด - เบส ข

คานา

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ โดยใช้กระบวนการสืบเสาะหาความรู้แบบวัฏจักร
การเรียนรู้ 5 ข้ัน เรื่อง สารและสมบัติของสาร กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ สาหรับนักเรียนชั้น
มัธยมศึกษาปีท่ี 1 ชุดที่ 5 เรื่อง สารละลายกรด – เบส จัดทาขึ้นเพื่อใช้ประกอบการเรียนการสอน
รายวิชาวิทยาศาสตร์ 1 รหัสวิชา ว 21101 โดยเน้นผู้เรียนเป็นสาคัญ ผู้เรียนได้ศึกษาและเรียนรู้ด้วย
ตนเองตามลาดับขั้นตอนที่ได้ระบุไว้ในชุดกิจกรรมการเรียนรู้ สามารถเรียนรู้ได้อย่างอิสระ และ
พัฒนาตนเองได้เต็มตามศักยภาพ ซึ่งตอบสนองพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พุทธศักราช 2542
และสอดคล้องกับหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 ที่มุ่งเน้นให้ผู้เรียนได้รับ
การพัฒนาท้ังด้านความรู้ กระบวนการคิด กระบวนสืบเสาะหาความรู้ และแก้ปัญหา ความสามารถ
ในการสื่อสาร การตัดสินใจ การนาความรู้ไปใช้ในชีวิตประจา วัน ตลอดจนมีจิตวิทยาศาสตร์
คุณธรรมและค่านิยมที่ถูกต้องเหมาะสม

ขอขอบคุณผู้อานวยการ รองผอู้ านวยการ และคณะครูในโรงเรียนเขาทะลุพิทยาคมตลอดจน
ผู้เช่ียวชาญและผู้เก่ียวข้องทุกท่าน ท่ีให้คาแนะนาในการปรับปรุงตรวจสอบและแก้ไขจนได้ชุดกิจกรรม
การเรียนรวู้ ทิ ยาศาสตร์ท่สี มบรู ณ์ มีประสิทธิภาพและเป็นประโยชน์ตอ่ การจัดการเรียนรู้ รวมไปถึงเจ้าของ
เอกสารและตาราตา่ ง ๆ ที่ใชเ้ ป็นเอกสารอ้างอิง มา ณ โอกาสนดี้ ว้ ย

ผู้จัดทาหวังเป็นอย่างย่ิงว่า ชุดกิจกรรมการเรียนรู้วิทยาศาสตร์น้ีจะเป็นประโยชน์ต่อการ
พฒั นาผู้เรียนสง่ ผลใหผ้ เู้ รียนเข้าใจและสามารถนาความรทู้ ไี่ ด้ไปประยกุ ต์ใชใ้ นสถานการณ์ต่างๆที่เกี่ยวข้อง
กับชีวิตประจาวัน และส่งเสริมให้ครูจัดกิจกรรมการเรียนรู้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ และเป็นส่วนสาคัญใน
การพัฒนาคณุ ภาพและมาตรฐานการศึกษา กลมุ่ สาระการเรียนรวู้ ทิ ยาศาสตรใ์ ห้ดียง่ิ ข้ึน

ศริ ิอร คลา้ ยสกุล

สารละลายกรด - เบส ค

สารบญั หน้า

เรอ่ื ง ก
ข
คานยิ ม ค
คานา ง
สารบญั ง
สารบญั (ต่อ) จ
สารบัญตาราง 1
สารบัญภาพ 2
คาช้แี จงเกย่ี วกบั ชดุ กจิ กรรม 3
แผนผังข้ันตอนการใช้ชุดกจิ กรรม 4
คาช้แี จงการใชช้ ุดกิจกรรมสาหรบั นักเรียน 6
มาตรฐานการเรียนรู้/ตัวชวี้ ดั /จุดประสงค์การเรยี นรู้ 8
แบบทดสอบกอ่ นเรยี น 9
กระดาษคาตอบแบบทดสอบก่อนเรียน-หลงั เรียน 10
บตั รเนอ้ื หาท่ี 1 เรอื่ ง ความหมายและสมบตั ิของสารละลายกรด - เบส 12
บัตรกิจกรรมท่ี 1 เรือ่ ง ความหมายและสมบตั ิของสารละลายกรด - เบส 15
บัตรเนื้อหาที่ 2 เรื่อง ประเภทของสารละลายกรด - เบส 17
บัตรกิจกรรมท่ี 2 เรื่อง ประเภทของสารละลายกรด - เบส 22
บตั รเนื้อหาท่ี 3 เรอ่ื ง การตรวจสอบความเปน็ กรด - เบสของสารละลาย 23
บตั รกจิ กรรมที่ 3 เร่ือง การตรวจสอบความเป็นกรด - เบสของสารละลาย 28
บตั รเนอ้ื หาท่ี 4 เรื่อง กรดและเบสในชวี ติ ประจาวนั 29
บัตรกิจกรรมท่ี 4 เรอ่ื ง กรดและเบสในชีวติ ประจาวัน 30
บัตรแบบฝกึ หัด เร่ือง สารละลายกรด - เบส 32
แบบทดสอบหลงั เรียน 33
ภาคผนวก 34
เฉลยแบบทดสอบกอ่ นเรยี น
เฉลยแบบทดสอบหลังเรียน

สารละลายกรด - เบส ง

สารบญั ( ต่อ ) หนา้

เร่ือง 35
36
เฉลยบัตรกิจกรรมท่ี 1 เรื่อง ความหมายและสมบัติของสารละลายกรด - เบส 37
เฉลยบตั รกิจกรรมท่ี 2 เรื่อง ประเภทของสารละลายกรด - เบส 38
เฉลยบัตรกิจกรรมท่ี 3 เรื่อง การตรวจสอบความเป็นกรด - เบสของสารละลาย 39
เฉลยบตั รกิจกรรมท่ี 4 เร่ือง กรดและเบสในชีวติ ประจาวัน 40
เฉลยบตั รแบบฝกึ หัด เรอ่ื ง สารละลายกรด - เบส 41
แบบบันทกึ คะแนนชดุ กิจกรรม ชุดที่ 5 เรอื่ ง สารละลายกรด - เบส
บรรณานกุ รม

สารบญั ตาราง

ตารางท่ี หนา้
ตารางท่ี 1 ตารางแสดงช่วงการเปลี่ยนสขี องอินดิเคเตอรบ์ างชนิด 19
ตารางที่ 2 ตารางแสดงช่วงการเปลี่ยนสขี องอินดเิ คเตอรจ์ ากธรรมชาติบางชนดิ 20
ตารางท่ี 3 ตารางแสดงความสัมพันธร์ ะหว่างความเปน็ กรด - เบสกบั ค่า pH 21
ตารางที่ 4 ตารางแสดงค่า pH ของของเหลวในส่ิงมชี วี ิตและสารรอบตัวในชีวติ 21

ประจาวันบางชนิด 26
ตารางท่ี 5 ตารางแสดงกรด - เบสในชีวติ ประจาวนั บางชนิด

สารละลายกรด - เบส จ

สารบญั ภาพ หนา้

ภาพที่ 12
13
ภาพท่ี 1 ตัวอยา่ งกรดอนิ ทรีย์ 17
ภาพท่ี 2 ตวั อย่างกรดอนนิ ทรีย์ 18
ภาพท่ี 3 สารละลายลิตมสั 19
ภาพท่ี 4 กระดาษลติ มัส 20
ภาพท่ี 5 ยูนิเวอรซ์ ัลอนิ ดิเคเตอร์แบบกระดาษและแบบสารละลาย 23
ภาพท่ี 6 pH meter แบบต่างๆ 24
ภาพที่ 7 สารประเภททาความสะอาด 24
ภาพที่ 8 สารปรุงแต่งอาหาร 25
ภาพที่ 9 สารในภาคเกษตรกรรม 25
ภาพที่ 10 ยารักษาโรค
ภาพที่ 11 เครอ่ื งสาอาง

สารละลายกรด - เบส 1



ชุดกิจกรรมการเรียนรู้รายวิชาวิทยาศาสตร์ โดยใช้กระบวนการสืบเสาะหาความรู้แบบวัฏจักร
การเรียนรู้ 5 ขั้น เรื่อง สารและสมบัติของสาร กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ สาหรับนักเรียนชั้น
มธั ยมศกึ ษาปที ่ี 1 ประกอบดว้ ยชุดกิจกรรมการเรยี นรู้ ท้ังหมด 5 ชดุ ดังนี้

1. ความหมายและสมบัตขิ องสาร
2. สารเน้ือเดยี ว และ สารเนือ้ ผสม
3. คอลลอยด์ และ สารแขวนลอย
4. สารละลาย
5. สารละลายกรด-เบส

ชุดกิจกรรมชุดน้ีเป็นชุดกิจกรรมการเรียนรู้ ชุดที่ 5 เร่ือง สารละลายกรด - เบส ใช้เวลาใน
การเรยี น 5 ชั่วโมง ชุดกจิ กรรมชุดน้ปี ระกอบดว้ ย

1. คาชแี้ จงเก่ยี วกับชุดกิจกรรม
2. คาแนะนาการใช้ชุดกจิ กรรมสาหรบั นกั เรียน
3. แผนผังขน้ั ตอนการใช้ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้วทิ ยาศาสตร์
4. มาตรฐานการเรียนรู/้ ตัวชี้วัด/จดุ ประสงค์การเรียนรู้
5. แบบทดสอบก่อนเรียน
6. กระดาษคาตอบแบบทดสอบก่อนเรยี น
7. บตั รเน้ือหา/บัตรกจิ กรรม/บตั รแบบฝึกหัด
8. แบบทดสอบหลงั เรยี น
9. กระดาษคาตอบแบบทดสอบก่อนเรยี น
10. เฉลยแบบทดสอบกอ่ นเรยี น
11. เฉลยแบบทดสอบหลังเรียน
12. เฉลยบัตรกจิ กรรม/บตั รแบบฝึกหดั
13. บรรณานุกรม

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้วิทยาศาสตร์น้ี จัดทาขึ้นเพ่ือให้นักเรียนใช้ประกอบการเรียน
ในห้องเรียน โดยครูผู้สอน เป็นผู้ท่ีคอยกากับดูแลและช่วยเหลือ กระตุ้นให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้
เปิดโอกาสให้นักเรียนได้แลกเปลี่ยนเรียนรู้ ในข้ันตอนการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ตามแผนการจัดการ
เรียนร้ทู ีผ่ ู้สอนจดั ทาข้นึ ผูใ้ ช้ชุดกิจกรรมควรศกึ ษาคาแนะนาในการใชช้ ุดกิจกรรมการเรียนรู้ก่อนใช้ทุกคร้งั

สารละลายกรด - เบส 2

แผนผงั แสดงข้ันตอนการใชช้ ดุ กิจกรรมวทิ ยาศาสตร์

ชดุ ที่ 1 เรื่อง ความหมายและสมบตั ิของสาร

1. อ่านคาชี้แจงเก่ยี วกับชดุ กิจกรรม/คาแนะนาการใช้ชดุ กิจกรรม

2. ศึกษาชดุ กจิ กรรมการเรยี นรูโ้ ดยปฏิบัตกิ จิ กรรม ดังน้ี ไมผ่ า่ นเกณฑ์

- ทาแบบทดสอบก่อนเรียน
- ศกึ ษาบัตรเน้อื หา
- ทาบตั รกจิ กรรม
- ทาบตั รแบบฝกึ หดั
- ทาแบบทดสอบหลังเรียน

3. ตรวจสอบคาตอบ การประเมินผล
แบบทดสอบก่อนเรียน - หลงั เรียน
บัตรกจิ กรรม บตั รแบบฝึกหดั จากบัตรเฉลย

4. ทาแบบทดสอบวดั ผลสัมฤทธ์ิทางการเรียน ผ่านเกณฑ์

สารละลายกรด - เบส 3

คาชแ้ี จงการใชช้ ดุ กิจกรรมสาหรับนักเรียน

การ เรี ย น รู้โ ด ย ใช้ ชุ ด กิจ กร รมการเ รี ย นรู้ โ ด ยใช้ กระบ ว นการ สืบ เ ส าะห าคว ามรู้ แบ บ วัฏ จั กร
การเรียนรู้ 5 ขั้น เรื่อง สารและสมบัติของสาร กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ สาหรับนักเรียน
ช้ันมัธยมศึกษาปีที่ 1 ชุดท่ี 5 เร่ือง สารละลายกรด - เบส เพื่อช่วยให้นักเรียนสามารถเรียนได้ง่ายข้ึน
มีความรคู้ วามเขา้ ใจในบทเรยี นดีข้นึ ใหน้ ักเรียนปฏบิ ตั ิตามข้นั ตอนดว้ ยความซ่ือสตั ย์ และตงั้ ใจดงั น้ี

1. ให้นักเรยี นแต่ละกลุ่มอ่านคาช้ีแจง คาแนะนาและขั้นตอนการเรียนโดยใช้ชุดกิจกรรมการ เรียนรู้
ใหเ้ ขา้ ใจกอ่ นลงมือศึกษาชุดกิจกรรมการเรยี นรู้

2. ศึกษาจุดประสงค์การเรียนรู้ ให้เข้าใจชัดเจน เพื่อให้ทราบว่าเมื่อเรียนจบเนื้อหาแต่ละเรื่องแล้ว
นกั เรียนสามารถเรียนรู้อะไรบา้ ง

3. ทาแบบทดสอบก่อนเรียน ชดุ กิจกรรมการเรียนรู้ ชุดท่ี 5 เร่ือง สารละลายกรด - เบส จานวน 10 ข้อ
ใช้เวลา 10 นาที เพอื่ วดั ความรูพ้ ืน้ ฐานของตนเองเก่ียวกับเร่ืองทจี่ ะศกึ ษา

4. ปฏิบัติกิจกรรมตามข้ันตอน ในชุดกิจกรรมการเรียนรู้ ขณะปฏิบัติกิจกรรมนักเรียนร่วมกันแสดง
ความคิดเห็น ซักถามแลกเปลี่ยนเรียนรู้ อย่างมีอิสระ มีเหตุมีผล ยอมรับฟังความคิดเห็นของคนอื่น
เรียนรู้อย่างมีความสขุ และสามารถขอคาแนะนาจากครเู มือ่ มปี ญั หาในการปฏิบัติกิจกรรม ไม่ควร
ดูเฉลยก่อนจะทากจิ กรรมแล้วนักเรยี นจะเขา้ ใจ และได้รบั ประโยชน์จากชุดกิจกรรมการเรียนรู้ชุด
นมี้ ากทส่ี ุด

5. เมอื่ ปฏบิ ตั ิกจิ กรรมต่าง ๆ เรียบร้อยแล้วให้ตรวจสอบคาตอบได้จากเฉลยบัตรกิจกรรม เฉลยบัตร
แบบฝึกหดั และบนั ทกึ ผลลงในแบบบันทึกคะแนนของนักเรยี น

6. เม่ือศึกษาและปฏิบัติกิจกรรมครบทุกกิจกรรมแล้วให้ทาแบบทดสอบหลังเรียนชุดกิจกรรม
การเรียนรู้ ชุดที่ 5 เรื่อง สารละลายกรด - เบส จานวน 10 ข้อ ใช้เวลา10 นาที เพื่อตรวจสอบ
ความร้คู วามเข้าใจจากการศึกษาชดุ กจิ กรรมการเรยี นรวู้ ิทยาศาสตร์

7. ตรวจคาตอบจากเฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน – หลังเรียน พร้อมบันทึกผลคะแนนท่ีได้เพ่ือตรวจสอบ
ความก้าวหน้าทางการเรียน ซึ่งนักเรียนต้องทาแบบทดสอบหลังเรียนได้ร้อยละ 70 ข้ึนไปจึงจะผ่าน
เกณฑ์ ถ้านักเรียนไม่ผ่านเกณฑ์ตามท่ีกาหนดให้ทบทวนเน้ือหาแล้วให้ทาแบบทดสอบหลังเรียนอีก
ครั้ง หากผ่านเกณฑ์ให้ทาแบบทดสอบวัดผลสัมฤทธทิ์ างการเรียนต่อไป

8. หลังจากทากิจกรรมเสร็จเรียบร้อยแล้ว ให้เก็บวัสดุอุปกรณ์ และชุดกิจกรรมการเรียนรู้ให้
เรยี บรอ้ ย

สารละลายกรด- เบส 4

มาตรฐานการเรยี นรู้/ตวั ชี้วัด/
จุดประสงค์การเรียนรู้

มาตรฐานการเรียนรู้

สาระที่ 3 สารและสมบัติของสาร

มาตรฐาน ว 3.1 เข้าใจสมบัติของสาร ความสัมพันธ์ระหว่างสมบัติของสารกับโครงสร้างและแรงยึดเหน่ียว
ระหว่างอนุภาค มีกระบวนการสืบเสาะ หาความรู้และจิตวิทยาศาสตร์ส่ือสารส่ิงท่ีเรียนรู้
นาความร้ไู ปใชป้ ระโยชน์

สาระที่ 8 ธรรมชาติของวทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี

มาตรฐาน ว 8.1 ใช้กระบวนการทางวิทยาศาสตร์และจิตวิทยาศาสตร์ในการสืบเสาะหาความรู้ การ
แก้ปัญหา รู้ว่าปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่เกิดข้ึนส่วนใหญ่มีรูปแบบที่แน่นอน สามารถ
อธิบายและตรวจสอบได้ ภายใต้ข้อมูลและเครื่องมือท่ีมีอยู่ในช่วงเวลาน้ันๆ เข้าใจว่า
วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี สังคม และสง่ิ แวดลอ้ ม มีความเก่ียวข้องสัมพันธ์กัน

ตวั ชีว้ ดั

ว 3.1 ม 1/3 ทดลองและอธบิ ายสมบตั ิความเปน็ กรด - เบส ของสารละลาย
ว 3.1 ม 1/4 ตรวจสอบค่า pH ของสารละลายและนาความรู้ไปใช้ประโยชน์
ว 8.1 ม 1 - 3/1 ตง้ั คาถามท่ีกาหนดประเด็นหรือตวั แปรท่ีสาคัญในการสารวจตรวจสอบ หรอื ศกึ ษา
ค้นควา้ เรือ่ งทส่ี นใจได้อย่างครอบคลมุ และเช่อื ถือได้

สารละลายกรด- เบส 5

ว 8.1 ม 1 - 3/2 สร้างสมมติฐานท่สี ามารถตรวจสอบไดแ้ ละวางแผนการสารวจตรวจสอบหลาย ๆ วิธี
ว 8.1 ม 1 - 3/3 เลือกเทคนคิ วธิ กี ารสารวจตรวจสอบทงั้ เชิงปรมิ าณและเชงิ คุณภาพท่ีได้ผลเท่ียงตรง
ว 8.1 ม 1 - 3/4 และปลอดภยั โดยใช้วสั ดุและเครื่องมอื ที่เหมาะสม
ว 8.1 ม 1 - 3/5 รวบรวมขอ้ มลู จดั กระทาข้อมลู เชิงปรมิ าณและคณุ ภาพ
ว 8.1 ม 1 - 3/6 วิเคราะหแ์ ละประเมินความสอดคล้องของประจักษ์พยานกับขอ้ สรุป ทงั้ ท่ีสนับสนุน
ว 8.1 ม 1 - 3/7 หรอื ขดั แยง้ กับสมมติฐาน และความผิดปกติของข้อมูลจากการสารวจตรวจสอบ
สร้างแบบจาลอง หรอื รูปแบบ ทอ่ี ธิบายผลหรือแสดงผลของการสารวจตรวจสอบ
ว 8.1 ม 1 - 3/8 สรา้ งคาถามท่นี าไปส่กู ารสารวจตรวจสอบ ในเร่ืองท่เี กี่ยวข้อง และนาความร้ทู ่ีได้ไป
ใชใ้ นสถานการณ์ใหม่หรืออธิบายเกย่ี วกับแนวคดิ กระบวนการ และผลของโครงงาน
ว 8.1 ม 1 - 3/9 หรือชนิ้ งานให้ผอู้ ่ืนเข้าใจ
บนั ทึกและอธบิ ายผลการสงั เกต การสารวจ ตรวจสอบ ค้นคว้าเพิม่ เตมิ จากแหลง่
ความรูต้ า่ ง ๆ ใหไ้ ด้ข้อมลู ทเ่ี ช่ือถือได้ และยอมรับการ เปล่ียนแปลงความรทู้ ่ีค้นพบ
เมอ่ื มีข้อมลู และประจกั ษพ์ ยานใหมเ่ พ่ิมขึน้ หรือโต้แย้งจากเดมิ
จดั แสดงผลงาน เขยี นรายงาน และ/หรืออธิบายเกีย่ วกับแนวคดิ กระบวนการและ
ผลของโครงงานหรือช้นิ งานให้ผอู้ ่นื เขา้ ใจ

จดุ ประสงค์การเรยี นรู้
หลงั จากศึกษาชดุ การเรยี นรู้กิจกรรมวทิ ยาศาสตร์ เรื่อง สารละลายกรด – เบส นกั เรยี นจะมี

ความรคู้ วามสามารถ ดังนี้
1. บอกความหมาย และอธบิ ายสมบตั ิของสารละลายกรด - เบสได้
2. ทดลองและสรุปผลการทดลองเกย่ี วกบั สมบัติของสารละลายกรด - เบสได้
3. ตรวจสอบความเปน็ กรด - เบส ทีใ่ ช้ในชีวิตประจาวนั ได้
4. บอกหลกั การใชส้ ารละลายกรด - เบส ในชีวติ ประจาวันไดอ้ ยา่ งถกู ต้องปลอดภัย

สารละลายกรด - เบส 6

คาช้แี จง แบบทดสอบก่อนเรยี น
ชุดท่ี 5 เร่อื ง สารละลายกรด - เบส

จานวน 10 ข้อ เวลา 10 นาที

ให้นกั เรียนเลือกคาตอบที่ถูกต้องเพียงข้อเดียว แล้วทาเคร่ืองหมาย (X) ลงใน
กระดาษคาตอบ

1. หากตอ้ งการทดสอบความเป็นกรด - เบส 4. ถา้ มีสารละลายเปน็ ของเหลวใสอย่ใู นขวดแกว้

ของสาร จะใช้วิธีการทดสอบใดจึงจะงา่ ยท่ีสดุ และสมศักด์ติ ง้ั สมมตุ ฐิ านว่าเปน็ กรดไฮโดร

ก. ทดสอบสมบตั ิการนาไฟฟ้า คลอรกิ แล้ว สมศกั ดิ์ควรทดสอบสมมติฐาน

ข. ทดสอบโดยการทาปฏกิ ริ ิยากับหนิ ปนู ตามข้อใด

ค. ทดสอบโดยทาปฏิกริ ยิ ากับโลหะหรืออโลหะ ก. ดมและชมิ

ง. ทดสอบด้วยกระดาษลิตมัสหรอื กระดาษ ข. ทดสอบกับหินปูน

ยนู ิเวอร์แซนอนิ ดิเคเตอร์ ค. ทดสอบกบั กระดาษลิตมสั

2. ข้อใด ไม่ใช่ สมบตั ขิ องสารจาพวกกรด ง. ทดสอบกบั เจนเชยี นไวโอเลต

ก. ทาปฏกิ ิรยิ ากับหนิ ปนู 5. ขอ้ ใดเปน็ สมบตั ิของสารละลายเบสท่ใี ช้

ข. ไม่ทาปฏิกริ ยิ ากับโลหะ ตรวจสอบสารละลายเบสไดแ้ นน่ อนที่สดุ

ค. กัดกร่อนสารจาพวกพลาสตกิ ได้ ก. มีรสฝาด

ง. เปลย่ี นสีกระดาษลติ มัสจากสนี า้ เงนิ เปน็ สแี ดง ข. กัดเสื้อผ้า

3. ขอ้ ใด ไม่ สามารถบอกความแตกต่างระหวา่ ง ค. ถูกมือล่นื

สารละลายกรดและเบสได้ ง. เปลย่ี นสีกระดาษลิตมัสจากสีแดงเปน็ สนี ้าเงิน

ก. ชิมรส 6. เม่ือนาขเี้ ถ้าจากเตาหงุ ต้มมาละลายในน้าขี้เถ้าน้นั

ข. ใช้กระดาษลติ มัส จะมีสมบตั ิคล้ายสบู่ ทดสอบด้วยกระดาษลติ มสั

ค. การกัดกรอ่ นโลหะ จะได้ผลตรงกบั ข้อใด

ง. การเกดิ ฟองกับสารจาพวกน้ามนั ก. ไมเ่ ปล่ยี นสกี ระดาษลิตมัส

ข. เปล่ียนสีกระดาษลติ มัสจากสีน้าเงินเปน็ แดง

ค. เปลยี่ นสีกระดาษลติ มัสจากสีแดงเป็นน้าเงิน

ง. เปล่ียนสีกระดาษลิตมัสจากสีเหลืองเป็นสสี ้ม

สารละลายกรด- เบส 7

7. สาร A มีค่า pH เท่ากับ 3 ข้อใดอธิบาย 9. เม่ือสารที่ใช้ทาความสะอาดหอ้ งนา้ เปรอะเป้ือน
สมบัตขิ องสาร A ได้ถูกต้อง ร่างกาย ควรปฏิบัตอิ ยา่ งไร
ก. สาร A มีคา่ ความเป็นกลาง ก. รีบใช้ยาแดงทา
ข. สาร A มคี า่ ความเปน็ กรดมาก ข. รบี ไปพบแพทย์
ค. สาร A มีค่าความเปน็ เบสมาก ค. ใชน้ ้าล้างออกใหห้ มด
ง. ข้อมูลไม่เพยี งพอ สรุปไมไ่ ด้ ง. ไม่ต้องทาอะไรเพราะไม่เกิดอันตราย

8. เมือ่ นาน้ามะนาวมาตรวจสมบตั กิ ารเป็น 10. ถ้านกั เรียนต้องการทาแกงส้ม ควรเลือกใช้
กรด-เบส พบวา่ สามารถเปลีย่ นสีกระดาษ ภาชนะใดจึงจะปลอดภัยจากสารพษิ มากที่สดุ
ลติ มัสจากน้าเงนิ เป็นแดง แต่ไมเ่ ปลยี่ นสี ก. ภาชนะเหล็ก
เจนเชียนไวโอเลต น้ามะนาวคอื สารใด ข. ภาชนะดนิ เผา
ก. กรดแร่ ค. ภาชนะเคลอื บ
ข. เบสแก่ ง. ภาชนะอลมู ิเนียม
ค. เบสออ่ น
ง. กรดอินทรีย์

พอทากนั ได้ไหมคะเดก็ ๆ
ถา้ ยังสงสยั ไมเ่ ขา้ ใจ ไปศึกษา
จากชุดกิจกรรมกนั ก่อนนะคะ

ส ละล - ส 8

ชอ่ื -สกลุ ...................................................................................................เลขท.่ี .........ชัน้ ........

กอ่ นเรยี น หลังเรียน

ขอ้ ก ข ค ง ขอ้ ก ข ค ง
1 1
2 2
3 3
4 4
5 5
6 6
7 7
8 8
9 9
10 10

สรปุ ผลการเรียน เกณฑ์การประเมิน
คะแนน ระดบั คุณภาพ
ผลประเมนิ ก่อนเรียน หลงั เรียน ระดับ 9-10 ดีมาก
10 10 คุณภาพ 7-8 ดี
คะแนนเต็ม 5-6 พอใช้
คะแนนท่ไี ด้ - 0-4 ปรบั ปรงุ

สารละลายกรด - เบส 9

บัตรเนื้อหาท่ี 1
เร่อื ง ความหมายและสมบตั ิ
ของสารละลายกรด - เบส

สารละลายต่าง ๆ ท่ีใช้ในชีวิตประจาวันแต่ละชนิดจะมีสมบัติที่แตกต่างกัน มีท้ังชนิดท่ีมีฤทธิ์
กัดกร่อนหรือท่ีเรียกว่า มีสมบัติเป็นกรด และชนิดท่ีมีสมบัติเป็นเบส สารบางชนิดเป็นอันตราย แต่บาง
ชนิดสามารถนามาใช้ประโยชน์ได้ สมบัติของสารละลายกรด - เบส จึงเป็นเกณฑ์อีกประเภทหน่ึง
ทน่ี ักวทิ ยาศาสตร์นามาใช้ในการจาแนกประเภทของสาร

สารละลายกรด (acid solution) คือ สารละลายท่ีกรดละลายในน้า (กรดเป็นตัวละลาย
น้าเป็นตัวทาละลาย) ซ่งึ สามารถแตกตัวใหไ้ ฮโดรเจนไอออน (H+) เม่ือละลายนา้

สมบตั ิของสารละลายกรด มีดงั น้ี
1) มีรสเปร้ยี ว
2) เปลย่ี นสีกระดาษลิตมัสจากสีน้าเงนิ เป็นสแี ดง (มีคา่ pH < 7)
3) ทาปฏิกิริยากับโลหะ เช่น สังกะสี ทองแดง แมกนีเซียม อะลูมิเนียมจะได้ ฟองแก๊ส

ไฮโดรเจนออกมา
4) กรดมีสมบัติกดั กร่อนโลหะ หนิ ปนู เนื้อเยอ่ื ของร่างกาย
5) กรดทาปฏิกิริยากับหินปูน ซึ่งเป็นสารประกอบพวกแคลเซียมคาร์บอเนต จะได้

แก๊สคารบ์ อนไดออกไซด์
6) สารละลายกรดทกุ ชนิดนาไฟฟ้าไดด้ ี
7) ทาปฏกิ ิริยากบั เบสได้เกลอื และนา้
สารละลายเบส (base solution) คือ สารละลายท่ีเบสละลายในน้า (เบสเป็นตัวละลาย
น้าเปน็ ตัวทาละลาย) ซ่งึ สามารถแตกตวั ให้ไฮดรอกไซด์ไอออน (OH-) เมื่อละลายนา้
สมบตั ขิ องสารละลายเบส มีดงั น้ี
1) มรี สฝาดหรอื เฝอ่ื น

2) เปล่ียนสกี ระดาษลติ มัสจากสีแดงเปน็ สีนา้ เงิน (มีคา่ pH > 7)

3) ทาปฏิกริ ยิ ากับนา้ มันพืชหรือน้ามนั หมู จะได้สารละลายมีฟองคล้ายสบู่

4) ทาปฏิกริ ิยากับแอมโมเนยี ไนเตรต จะได้แก๊สทมี่ ีกลิ่นฉุนของแอมโมเนีย

5) สามารถกดั กรอ่ นโลหะอะลมู ิเนยี ม และสงั กะสี มฟี องแก๊สเกดิ ข้นึ

6) ทาปฏิกริ ยิ ากับกรดได้เกลือและน้า

สารละลายกรด- เบส 10

บัตรกจิ กรรมท่ี 1
เรอ่ื ง ความหมายและสมบตั ขิ อง

สารละลายกรด - เบส

ช่อื -สกลุ ......................................................................................ชั้น.............เลขท่ี..............

คาชแ้ี จง ให้นกั เรยี นปฏบิ ัตติ ามขัน้ ตอน และบันทึกผลการทากจิ กรรมใน

แบบบันทึกผลการทดลอง

วสั ดอุ ุปกรณแ์ ละสารเคมี

ลาดับที่ รายการ จานวน/กล่มุ

1 แทง่ แกว้ คนสาร 1แท่ง

2 กระดาษลิตมัสสแี ดงและสีน้าเงนิ ชนิดละ 11 แผน่

3 กระดาษขาว A4 1 แผ่น

4 หลอดทดลอง 11 หลอด

5 บกี เกอรข์ นาด 100 ลูกบาศก์เซตเิ มตร 1 ใบ

6 สารละลายโซเดียมไฮโดรเจนคารบ์ อเนต(ผงฟู) 1 cm3

7 สารละลายโซเดยี มคลอไรด(์ เกลอื แกง) 1 cm3

8 สารละลายแคลเซียมไฮดรอกไซต์ (น้าปนู ใส) 1 cm3

9 นา้ อดั ลม 1 cm3

10 น้ามะนาว 1 cm3

11 นา้ มะขาม 1 cm3

12 น้าขเี้ ถา้ 1 cm3

13 น้าสบู่ 1 cm3

14 นา้ ส้มสายชู 1 cm3

15 สารละลายผงซกั ฟอก 1 cm3

สารละลายกรด - เบส 11

ข้นั ตอนการทดลอง

1. นาแทง่ แก้วคนสารท่ีสะอาดมาจุ่มลงในสารละลายโซเดียมไฮโดรเจนคาร์บอเนต จากนั้น

นามาแตะกับกระดาษลิตมัสสีแดงและสีน้าเงินที่วางอยู่บนกระดาษขาว สังเกตและ

บนั ทึกผลลงในตารางบันทึกผล

2. ลา้ งแท่งแกว้ คนสารให้สะอาดและเช็ดด้วยกระดาษทิชชูหรอื ผา้ ให้แหง้

3. ทาการทดลองซ้าข้อ 1 และ 2 แต่ใช้สารละลายโซเดียมคลอไรด์ (เกลือแกง) สารละลาย

แคลเซียมไฮดรอกไซต์ (น้าปูนใส) น้าอัดลม น้ามะนาว น้ามะขาม น้าขี้เถ้า น้าสบู่

น้าส้มสายชู สารละลายผงซักฟอก ตามลาดบั บันทกึ ผลลงในตารางบนั ทกึ ผล

ตารางบนั ทกึ ผลการทดลอง

สารละลาย การเปลี่ยนสกี ระดาษลติ มสั
สีแดง สีน้าเงนิ

สารละลายโซเดียมไฮโดรเจนคารบ์ อเนต (ผงฟู)

สารละลายโซเดยี มคลอไรด์ (เกลือแกง)

สารละลายแคลเซียมไฮดรอกไซต์ (นา้ ปูนใส)

นา้ อัดลม

น้ามะนาว

น้ามะขาม

นา้ ขเี้ ถ้า

น้าสบู่

น้าส้มสายชู

สารละลายผงซกั ฟอก

สรปุ ผลการทดลอง

………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………

สารละลายกรด - เบส 12

บัตรเนอื้ หาที่ 2
เร่อื ง ประเภทของสารละลาย

กรด - เบส

ประเภทของสารละลายกรด
กรดแบ่งเปน็ 2 ประเภทใหญ่ๆ คอื
1. กรดอินทรีย์ เป็นกรดท่ีได้จากส่ิงมีชีวิต เช่น พืช และจุลินทรีย์ หรือจากการสังเคราะห์
สามารถรบั ประทานได้ ไม่เป็นอนั ตรายตอ่ ร่างกาย ตัวอยา่ งกรดอินทรีย์
- กรดซิตริก (Citric acid) หรือกรดมะนาวเป็นกรดท่ีอยู่ในน้าผลไม้ท่ีมีรสเปร้ียว เช่น ส้ม

มะนาว
- กรดแอซิติก (Acetic acid ; CH3COOH) หรือกรดน้าส้มได้จากการหมักแป้งหรือน้าตาล

โดยใช้จลุ ินทรยี ์ พบในการผลติ นา้ ส้มสายชู
- กรดอะมิโน (Amino acid) เป็นกรดที่ใช้สร้างสารประเภทโปรตีน พบอยู่ในเน้ือสัตว์

ผลไมเ้ ปลอื กแขง็ หรือพชื ตระกูลถวั่
- กรดแอสคอร์บิก (Ascorbic acid) หรือวิตามินซี มีในผลไม้ท่ีมีรสเปรี้ยว ป้องกันโรค

เลือดออกตามไรฟนั เป็นตน้

มะนาว นา้ ส้มสายชู

ภาพท่ี 1 ตวั อยา่ งกรดอนิ ทรีย์
ท่ีมา : สารละลายกรด - เบสในชีวิตประจาวนั ( ออนไลน์).
เข้าถึงไดจ้ าก https://thephanwiidowpeakpaan.wordpress.com

สบื ค้นเมือ่ 2557.

สารละลายกรด - เบส 13

สมบตั ขิ องกรดทไี่ ดจ้ ากพชื
- เม่ือทดสอบดว้ ยเจนเซยี นไวโอเลตทมี่ ีสมี ว่ งจะไม่เปล่ยี นสีของเจนเชยี นไวโอเลต

(น้ายาปา้ ยล้ินสมี ่วง)
- สว่ นใหญ่มีสมบัตเิ ป็นกรดออ่ น มฤี ทธิ์กดั กรอ่ นน้อย
- เป็นกรดทใ่ี ช้ในการปรงุ อาหารแตง่ รสอาหารหรือเครื่องดื่มได้
2. กรดอนนิ ทรีย์ (กรดแร)่ เป็นกรดท่ีได้จากการสังเคราะหจ์ ากแร่ธาตุ ไม่สามารถ
รบั ประทานได้ มีฤทธิเ์ ป็นกดั กรอ่ นรนุ แรง ตัวอย่างของกรดอนนิ ทรยี ์
- กรดเกลือหรือกรดไฮโดรคลอริก (Hydrochloric acid ; HCl) เปน็ กรดแก่ แต่พบใน

นา้ ยอ่ ยในกระเพาะอาหารด้วย
- กรดไนตริก (Nitric acid, HNO3) เป็นสารเคมที ี่ใช้ในห้องปฎิบตั กิ ารเม่ือถูกผิวหนัง

จะเปน็ สีเหลือง ใช้ในการตรวจหาโปรตีนอัลบมู ิน
- กรดบอริค (Boric acid, H3BO3) เปน็ ยาฆา่ เช้ือราและยาลา้ งตา
- กรดกามะถันหรือกรดซัลฟวิ ริก (Sulphuric acid, H2SO4) ไม่มสี แี ละกล่ิน เปน็ กรดแก่

สามารถเกิดการกัดกร่อนได้ ใชก้ าจดั สนิมเหล็ก และทาปฏกิ ริ ิยากบั สารอนิ ทรียเ์ หลือ
เพียงถา่ นเท่านน้ั

กรดบอรกิ กามะถนั

ภาพที่ 2 ตวั อยา่ งกรดอนินทรีย์
ทมี่ า : สารละลายกรด - เบสในชีวิตประจาวนั (ออนไลน)์ .
เขา้ ถงึ ได้จาก https://thephanwiidowpeakpaan.wordpress.com

สบื คน้ เม่อื 2557.

สารละลายกรด - เบส 14

สมบตั ขิ องกรดท่ไี ดจ้ ากแร่ธาตุ
- เมอื่ ทดสอบด้วยเจนเซยี นไวโอเลตทมี่ ีสมี ว่ งจะเปล่ยี นสขี องเจนเซียนไวโอเลตจากสีม่วงเป็น

สีเขียวหรอื น้าเงนิ
- ส่วนใหญ่มีสมบัติเปน็ กรดแก่ มีฤทธก์ิ ดั กร่อนสูง
- เป็นพษิ ตอ่ ร่างกายโดยสามารถกดั กร่อนเนื้อเยอื่ จึงไมค่ วรนามาใช้เปน็ สารปรงุ แต่ง

รสอาหาร กรดประเภทน้ีสว่ นใหญจ่ ะนาไปใช้ในกระบวนการผลติ ทางอุตสาหกรรม
ประเภทตา่ ง ๆ เท่านน้ั

หมายเหตุ
*** เจนเชียนไวโอเลต เป็นสารท่ีมี ลักษณะสีม่วง ซึ่งเป็นสารชนิดเดียวกับสารที่ผลิตน้ายาสีม่วง
ป้ายปากในคนทีเ่ ปน็ เชือ้ ราในปาก หรือบางคนอาจนาไปใช้รักษาโรคน้ากัดเท้า การใช้เจนเชียนไวโอเลต
ทดสอบกรดชนิดต่าง ๆ เพื่อจาแนกชนิดกรดท่ีได้จาก พืชหรือ ได้จากแร่ธาตุทาได้ ดังน้ี ถ้าใส่
เจนเชียนไวโอเลตลงในกรดแล้วได้สีม่วงของเจนเชียนไวโอเลตเหมือนเดิมแสดงว่ากรดชนิดนี้ได้จาก
พืช ถ้าใส่เจนเชียนไวโอเลตลงในกรดแล้วเปล่ียนสีของเจนเชียนไวโอเลตจากสีม่วงเป็นสีเขียวหรือ
น้าเงนิ แสดงวา่ กรดชนดิ น้ไี ด้จากแรธ่ าตุ

ประเภทของสารละลายเบส
ตวั อย่าง สารละลายเบสในชีวติ ประจาวันและสิ่งแวดล้อมมีดังตอ่ ไปนี้
1. สารประเภททาความสะอาด

- ใช้ทาสบโู่ ซเดียมไฮดรอกไซด์ (NaOH)
- แอมโมเนีย (CH3) น้ายาลา้ งกระจก น้ายาปรับผา้ นุ่ม
- อตุ สาหกรรมผงซักฟอกโซเดียมคาร์บอเนต (Na2CO3)
2. สารปรงุ แต่งอาหาร
- โซเดยี มไฮดรอกไซด (NaOH) ทาผงชรู ส
- โซเดียมไบคารบ์ อเนต (NaHCO3) ทาขนม
3. สารทใ่ี ช้ทางการเกษตรไดแ้ กป่ ยุ๋
- ยเู รยี [CO (NH2) 2] ใช้ทาปุ๋ย
- แก้ดนิ เปรีย้ วแคลเซียมไฮดรอกไซด์ [Ca (OH) 2]
4. ยารักษาโรค
- NH3 (NH4) 2CO3 แก้เป็นลม
- ลดกรดในกระเพาะอาหารแคลเซียมไฮดรอกไซด์ [Ca (OH) 2]
- แมกนเี ซยี มไฮดรอกไซด [Mg (OH) 2] ลดกรดในกระเพาะอาหาร ยาถ่าย

สารละลายกรด - เบส 15

บัตรกิจกรรมที่ 2
เร่อื ง ประเภทของสารละลาย

กรด - เบส

ชอื่ -สกลุ .........................................................................ชั้น...........เลขท.่ี ...........

คาช้แี จง ใหน้ ักเรยี นปฏบิ ตั ติ ามขน้ั ตอน และบนั ทกึ ผลการทากิจกรรมใน
แบบบนั ทกึ ผลการทดลอง

วสั ดอุ ุปกรณแ์ ละสารเคมี

ลาดบั ที่ รายการ จานวน/กลุม่
1 หลอดหยด
2 หลอดทดลองขนาดกลาง 1อัน
3 สารละลายเจนเชยี นไวโอเลต
4 น้ากลัน่ 6 หลอด
5 สารละลายกรดแอซิตกิ (กรดนา้ สม้ ) 1 cm3
6 น้ามะนาว 3 cm3
7 น้ามะขาม 3 cm3
8 สารละลายกรดซลั ฟิวริก (กรดกามะถนั ) 3 cm3
9 สารละลายกรดไฮโดรคลอริก (กรดเกลือ) 3 cm3
10 กระบอกตวงขนาด 10 ลูกบาศก์เซนตเิ มตร 3 cm3
3 cm3

1 ใบ

สารละลายกรด - เบส 16

ข้นั ตอนการทดลอง
1.หยดสารละลายเจนเชียนไวโอเลต 1 หยด ลงในน้ากล่ัน 3 ลูกบาศก์เซนติเมตร ซึ่งบรรจุ

ในหลอดทดลองขนาดกลาง สังเกตการเปลยี่ นแปลง บันทึกผลลงในตารางบนั ทึกผล
2.ทาซ้าข้อ 1 แต่ใช้สารละลายกรดแอซิติก น้ามะนาว น้ามะขาม สารละลายกรดซัลฟิวริก

สารละลายกรดไฮโดรคลอริกแทนน้ากลัน่ ตามลาดบั

ตารางบันทกึ ผลการทดลอง

ชนดิ ของสาร การเปลย่ี นแปลงเมื่อเติมสารละลาย
1.นา้ กล่นั
2.สารละลายกรดแอซิตกิ
3.น้ามะนาว
4.นา้ มะขาม
5.สารละลายกรดซลั ฟวิ ริก
6.สารละลายกรดไฮโดรคลอริก

สรุปผลการทดลอง
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………

ลองทากนั ดนู ะคะเพอ่ื น ๆ

สารละลายกรด - เบส 17

บตั รเนอ้ื หาที่ 3
เรื่อง การตรวจสอบความเป็น
กรด - เบสของสารละลาย

สารละลายกรด - เบส ส่วนมากจะเป็นสารละลายที่ใส ไม่มีสีจึงไม่สามารถแยกออกจากกัน
ด้วยตาได้ ส่วนมากเป็นสารท่ีเป็นอันตราย เพราะมีฤทธิ์กัดกร่อนเนื้อเย่ือของร่างกาย จึงไม่สามารถ
ทดสอบดว้ ยการชิมหรอื สมั ผสั ได้

เราสามารถตรวจสอบความเปน็ กรด - เบสของสารละลายได้ด้วยอินดิเคเตอร์ ซ่ึงเป็นสารที่ใช้
บอกสมบัติบางอย่างในปฏิกิริยาเคมี โดยการเปล่ียนสีหรือการเปลี่ยนแปลงสมบัติบางอย่างที่มองเห็นได้
สารที่นามาใช้ในการตรวจสอบความเป็นกรด - เบสของสารละลายต่าง ๆ เรียกว่า " อินดิเคเตอร์
สาหรับกรด - เบส (acid-base indicator)"

อินดิเคเตอร์แต่ละชนิดจะมีการตรวจสอบความเป็นกรด - เบสของสารละลายแตกต่างกัน
อนิ ดิเคเตอร์ท่นี ยิ มใช้กัน ไดแ้ ก่

1) สารละลายลิตมัส ทาจากสิ่งมีชีวิตพวกไลเคนส์ ตัวสารละลายมีสีม่วง เมื่อหยดลิตมัส
ลงในสารละลายเป็นกรดจะเปล่ียนเป็นสีแดง ถา้ หยดลงในสารละลายที่เป็นเบสจะไดส้ นี ้าเงนิ

ภาพที่ 3 สารละลายลิตมัส
ทม่ี า : สารละลายกรด-เบส( ออนไลน์).
เขา้ ถงึ ไดจ้ าก http://www.dayshare.org/SupalukJuntap1/ss-38491450

สืบคน้ เมื่อ 2557.

สารละลายกรด - เบส 18

นอกจากสารละลายลติ มสั แล้วยังมกี ระดาษลิตมัสซ่ึงมี 2 สี คอื สีแดง กบั สนี า้ เงิน

ภาพที่ 4 กระดาษลติ มสั
ที่มา : กระดาษลติ มสั litmus-paper ( ออนไลน์).

เข้าถงึ ได้จาก http:// http://www.labvalley.com/product/187

สืบค้นเมื่อ 2557.

เมอ่ื ใชก้ ระดาษลิตมสั ตรวจสอบสารละลายจะสามารถจาแนกสารได้เปน็ 3 ประเภท ดงั น้ี
 สารละลายทม่ี ีสมบัตเิ ปน็ กรด จะเปลีย่ นสีกระดาษลติ มสั จากสีนา้ เงินไปเปน็ สแี ดง
 สารละลายที่มสี มบัติเป็นเบส จะเปลีย่ นสีกระดาษลติ มสั จากสแี ดงไปเปน็ สีนา้ เงิน
 สารละลายที่มีสมบัติเป็นกลาง จะไม่ทาปฏิกิริยากับกระดาษลิตมัสทั้งสีน้าเงินและสีแดง
กระดาษลิตมสั จงึ ไมเ่ ปลยี่ นสี
2) ฟีนอลฟ์ ทาลนี เป็นสารละลายใส ไม่มีสี ถ้าคา่ pH ตา่ กว่า 8.3 จะไม่มีสี ค่า pH อยรู่ ะหวา่ ง

8.3 - 10 จะมสี ชี มพูอ่อน แตถ่ ้าค่า pH สูงกว่า 10 จะมสี มี ่วงแดง โดยทว่ั ไปในสารละลายกรดสว่ นใหญ่ ถ้า
หยดสารละลายฟีนอล์ฟทาลีนจะไม่มีสี และในสารละลายเบสจะมีสมี ่วงแดง

3) ยูนิเวอร์ซัลอินดิเคเตอร์ อินดิเคเตอร์แบบลิตมัสจะบอกได้แต่เพียงว่าสารละลายใดเป็น
กรด เบส หรือเป็นกลางเท่าน้ัน ไม่สามารถบอกได้ว่าสารชนิดใดมีความเป็นกรด – เบสมากกว่ากัน
ถ้าเราต้องการทราบความเป็นกรด - เบส มากหรือน้อยต้องใช้ยูนิเวอร์ซัลอินดิเคเตอร์ซึ่งจะสามารถ
บอกคา่ pH ของสารละลายได้

โดยยูนิเวอร์ซัลอินดิเคเตอร์สามารถเตรียมได้จากอินดิเคเตอร์หลาย ๆ ชนิด เช่น เมทิลเรด
เมทิลเยลโลว์ ไทมอลบลู บรอมไท- มอลบลู มาผสมกันในอัตราส่วนท่ีเหมาะสม ยูนิเวอร์ซัลอินดิเคเตอร์
ทีน่ ยิ มใชม้ ที ัง้ ในรปู ของสารละลายและเป็นกระดาษยนู เิ วอรซ์ ัลอนิ ดิเคเตอร์

สารละลายกรด - เบส 19

ภาพท่ี 5 ยนู เิ วอร์ซลั อนิ ดเิ คเตอร์แบบกระดาษและแบบสารละลาย
ทีม่ า : การตรวจสอบความเปน็ กรด - เบสของสารละลาย (ออนไลน)์ .

เขา้ ถึงไดจ้ าก http://majorchemspa.files.wordpress.com/
สืบค้นเมื่อ 2557.

ตารางที่ 1 ตารางแสดงช่วงการเปล่ยี นสขี องอนิ ดิเตอร์เตอร์บางชนดิ

อินดิเคเตอร์ ชว่ ง pH ท่เี ปลย่ี นสี สที ีเ่ ปล่ยี น

เมทลิ ออเรนจ์ 3.1 - 4.4 แดง - เหลอื ง
เมทลิ เรด 4.2 - 6.3 แดง - เหลอื ง
ลติ มัส 5.0 - 8.0 แดง - น้าเงิน
6.0 - 7.6 เหลือง - นา้ เงิน
บรอมไทมอลบลู 6.8 - 8.4 เหลอื ง - แดง
ฟีนอลเรด 8.3 - 10.0 ไมม่ สี ี - ชมพเู ขม้

ฟีนอล์ฟทาลนี

สารละลายกรด - เบส 20

ความรเู้ พ่ิมเตมิ
นอกจากนี้เรายังสามารถใช้สารสกัดธรรมชาติ เช่น น้าคั้นจากกะหล่าปลีสีม่วง น้าค้ันจาก

ดอกอญั ชนั ดอกกหุ ลาบ มาใช้เปน็ อนิ ดิเคเตอร์ได้ เรียกวา่ “อินดิเคเตอรธ์ รรมชาติ”

ตารางท่ี 2 ตารางแสดงช่วงการเปล่ียนสีของอินดิเคเตอรจ์ ากธรรมชาตบิ างชนดิ

ชนิดของพชื ช่วง pH ทเี่ ปลย่ี นสี สีที่มกี ารเปลี่ยนแปลง

อญั ชนั 1-3 แดง - มว่ ง
กหุ ลาบ 3-4 ชมพู - ไมม่ ีสี
กระเจ๊ียบ 6-7 แดง - เขยี ว
ชงโค 6-7 ชมพู - เขียว
บานไม่รูโ้ รย 8-9 แดง - มว่ ง
ดาวเรือง 9 - 10 ไมม่ ีสี - เหลือง
ผกากรอง 10 - 11 ไม่มีสี - เหลือง

3) เครื่องวัดค่า pH (pH meter) เป็นเครื่องมือท่ีใช้วัดค่า pH ของลารละลาย ซึ่งบอกค่า
ได้ละเอียดกว่าการตรวจสอบด้วยอินดิเคเตอร์ต่าง ๆ โดยจะแสดงค่าเป็นตัวเลขที่หน้าปัด และยัง
สามารถแสดงค่า pH ทีเ่ ปลี่ยนไปอยา่ งตอ่ เนอื่ งตลอดเวลาท่เี กดิ ปฏิกิริยาด้วย

ภาพท่ี 6 pH meter แบบตา่ ง ๆ

ที่มา : การตรวจสอบความเปน็ กรด - เบสของสารละลาย (ออนไลน)์ .

เขา้ ถงึ ไดจ้ าก http://www.chemistmag.com.
สบื ค้นเมอ่ื 2557.

สารละลายกรด - เบส 21

คา่ pH กบั ความเปน็ กรด – เบสของสาร
สารละลายท่ีเก่ียวข้องกับชีวิตประจาวัน เช่น ยา น้า น้าอัดลม ดิน กาแฟ น้าย่อยในกระเพาะ
อาหาร นา้ นมสด ล้วนมีความเป็นกรด – เบสมากนอ้ ยแตกต่างกันไป นกั วทิ ยาศาสตร์ชาวสวีเดน ชอื่
ซอเรน ปีเตอร์ ลอรติ ซ์ซอเรนเซน ไดค้ ดิ วิธบี อกความเปน็ กรด – เบสดว้ ยคา่ pH ดังนี้
ค่า pH ใช้บอกความเป็นกรด - เบสของสารละลายท่ีมีความเข้มข้นไม่เกิน 1 โมลต่อ
ลกู บาศก์เดซเิ มตร คา่ pH จะมีค่าระหว่าง 0 - 14
- สารละลายทเี่ ป็นกลางจะมีค่า pH เทา่ กับ 7
- สารละลายที่มคี ่า pH นอ้ ยกวา่ 7 จะมีสมบตั ิเป็นกรด
- สารละลายทมี่ ีค่า pH มากกว่า 7 จะมสี มบตั ิเปน็ เบส

ตารางท่ี 3 ตารางความสัมพันธ์ระหวา่ งความเป็นกรด - เบสกับค่า pH

ในชีวิตประจาวัน เราจะต้องเกี่ยวข้องกับสารหลายชนิด ทั้งเป็นอาหาร เคร่ืองใช้ หรือสารใน
สิ่งแวดลอ้ ม รวมท้ังของของเหลวในส่ิงมีชีวิตทัง้ พืชและสตั ว์ ซึ่งสารเหล่านีจ้ ะมีค่า pH อยใู่ นชว่ งหน่ึง

ตารางท่ี 4 ตารางค่า pH ของของเหลวในสง่ิ มชี ีวติ และสารรอบตัวในชีวิตประจาวันบางส่วน

สาร ชว่ ง pH สาร ชว่ ง pH

ของเหลวในร่างกาย ของเหลวในอาหารจากพชื และสัตว์

น้ายอ่ ยในกระเพาะอาหาร 1.6-2.5 นา้ มะนาว 2.8-3.4

นา้ ปัสสาวะ 5.5-7.0 น้าส้มสายชู 2.5-3.5

นา้ ลาย 6.2-7.4 น้าอดั ลม 3.0-4.0

เลอื ด 7.35-7.45 นา้ สม้ คน้ั 3.0-4.0

น้าดี 7.8-8.6 นา้ มะเขอื เทศ 3.8-4.0

ของเหลวในสิง่ แวดลอ้ ม กาแฟดา 4.8-5.2

และยา นมสด 6.5-7.0

น้าฝน 5.5-6.0 ไข่แดง 7.8-8.0

น้าประปา 6.5-8.0

นา้ ทะเล 7.8-8.3

ยาธาตนุ า้ แดง 9.0-9.5

สารละลายกรด - เบส 22

บัตรกิจกรรมท่ี 3
เรื่อง การตรวจสอบความเปน็
กรด - เบส ของสารละลาย

ช่ือ-สกลุ ............................................................................ช้นั ...........เลขท่ี...........

คาช้แี จง เพือ่ ตรวจสอบความรู้ความเข้าใจเรอ่ื งอินดเิ คเตอร์ ใหน้ ักเรียนทา เครอื่ งหมาย ()
ลงในช่องกรดหรือเบสที่มีความสาคัญกบั ผลการทดสอบทก่ี าหนดให้

การเปลย่ี นสีของอนิ ดิเคเตอร์ สมบัติของสารละลาย

ชนดิ ของ กระดาษลติ มัส ฟนี อฟ์ ทาลนี กรด เบส กลาง
สารละลาย
นา้ เงนิ แดง ไม่มีสี เปน็ สี
A เปน็ เปน็ ชมพูมว่ ง
B แดง นา้ เงนิ
C
D - - - ……………… ……………… ………………
E
F - - - ……………… ……………… ………………
G
- -  - ……………… ……………… ………………

 -  - ……………… ……………… ………………

- - -  ……………… ……………… ………………

-  -  ……………… ……………… ………………

- -  - ……………… ……………… ………………

หมายเหตุ  คอื การเปลยี่ นแปลงทสี่ งั เกตได้
- คอื ไม่มีการเปลี่ยนแปลง

สารละลายกรด - เบส 23

บตั รเนอ้ื หาที่ 4
เร่ือง กรดและเบส
ในชีวติ ประจาวัน

ชีวิตประจาวันในปัจจุบัน เราได้ใช้สารต่างๆ ที่มีสมบัติเป็นกรด - เบสทั้งทางตรงและทางอ้อมซึ่ง
ใช้ในการเป็นยารักษาโรค (ยาลดกรดในกระเพาะอาหาร) กาจัดส่ิงสกปรก (สบู่ ผงซักฟอก) ปรุงอาหาร
(น้าสม้ สายชู) นอกจากน้ี ในร่างกายก็ประกอบด้วยสารท่ีมีสมบัติเป็นกรด - เบส เช่น กรดเกลือในกระเพาะ
อาหาร นา้ ดจี ากตับ มสี มบัตเิ ปน็ เบส เป็นตน้ สารท่ีมีสมบตั เิ ปน็ กรด - เบสในชีวติ ประจาวัน เชน่

1. สารประเภททาความสะอาด
– บางชนดิ ก็มีสมบตั เิ ป็นเบส เชน่ สบู่ ผงซักฟอก นา้ ยาลา้ งจาน
– บางชนดิ มสี มบัตเิ ป็นกรด เชน่ นา้ ยาลา้ งหอ้ งนา้ และเคร่ืองสุขภณั ฑ์

ภาพท่ี 7 สารประเภททาความสะอาด
ท่ีมา : สารละลายกรด – เบสในชวี ิตประจาวัน (ออนไลน)์ .
เข้าถงึ ได้จาก https://warachemistry.wordpress.com/

สืบคน้ เม่อื 2557.

2. สารปรุงแต่งอาหาร มีทง้ั ทีม่ ีสมบัตเิ ป็นกรด เบส และเปน็ กลาง เชน่
- สารปรงุ แต่งอาหารท่ีมสี มบัติเป็นกรด เชน่ กรดแอซตี ิกในน้าส้มสายชู กรดซติ รกิ
ในนา้ มะนาว น้ามะขาม กรดแอสคอรบ์ ิกในวิตามินซี เป็นต้น
- สารปรุงแตง่ อาหารท่ีมีสมบัตเิ ป็นเบส เชน่ นา้ ปูนใส น้าข้ีเถา้ ผงฟู เปน็ ตน้
- สารปรงุ แต่งอาหารท่ีมีสมบัติเปน็ กลาง เชน่ ผงชูรส เกลอื แกง นา้ ตาลทราย เป็นต้น

สารละลายกรด - เบส 24

ภาพที่ 8 สารปรงุ แตง่ อาหาร
ทีม่ า : สารละลายกรด – เบสในชวี ิตประจาวัน (ออนไลน)์ .
เข้าถงึ ได้จาก https://warachemistry.wordpress.com/

สบื ค้นเม่ือ 2557.

3. สารในภาคเกษตรกรรม ไดแ้ ก่ ปยุ๋ ซ่ึงมีทงั้ ที่มีสมบัตเิ ป็นกรดและเบส เชน่
- ปยุ๋ ทม่ี สี มบัตเิ ป็นกรด เชน่ ปุ๋ยแอมโมเนยี มซัลเฟต ปยุ๋ แอมโมเนยี มคลอไรด์ เป็นต้น
- ป๋ยุ ทม่ี สี มบัตเิ ป็นเบส เชน่ ปยุ๋ ยูเรยี ปยุ๋ แอมโมเนยี เป็นต้น

ภาพที่ 9 สารในภาคเกษตรกรรม
ทมี่ า : สารละลายกรด – เบสในชวี ิตประจาวัน (ออนไลน์).
เขา้ ถึงได้จาก https://warachemistry.wordpress.com/

สืบคน้ เมอื่ 2557.

สารละลายกรด - เบส 25

4. ยารกั ษาโรค
– บางชนดิ ก็มสี มบัตเิ ปน็ เบส เช่น ยาแอสไพริน วติ ามนิ ซี
– บางชนิดมสี มบตั เิ ป็นกรด เชน่ ยาลดกรด ยาธาตุ

ภาพที่ 10 ยารกั ษาโรค
ทีม่ า : สารละลายกรด – เบสในชวี ติ ประจาวนั (ออนไลน์).
เขา้ ถึงได้จาก https://warachemistry.wordpress.com/

สืบค้นเมอื่ 2557.

5. เครื่องสาอาง
– สว่ นใหญม่ ีสภาพเป็นกลาง เชน่ นา้ หอม สเปรย์ฉีดผม ยารกั ษาสวิ ฝา้ ยาย้อมผม เป็นตน้

ภาพท่ี 11 เคร่ืองสาอาง
ทมี่ า : สารละลายกรด – เบสในชวี ติ ประจาวนั (ออนไลน)์ .
เข้าถึงได้จาก https://warachemistry.wordpress.com/

สบื ค้นเม่อื 2557.

สารละลายกรด - เบส 26

ตารางท่ี 5 ตารางแสดงกรด - เบสในชวี ติ ประจาวนั ทคี่ วรรจู้ ัก

สารละลายกรด - เบส 27

ข้อควรระวงั ในการใช้สารละลายกรด
กรดเป็นสารท่ีมีพิษต่อมนุษย์และสัตว์ เพราะมีฤทธิ์ในการกัดกร่อน ดังน้ันในการใช้สาร

ท่ีมีฤทธิ์เป็นกรดในชีวิตประจาวันจะต้องใช้อย่างระมัดระวัง โดยเฉพาะภาชนะที่นามาบรรจุ
สารละลายทม่ี ีฤทธิเ์ ปน็ กรด เชน่ น้าสม้ สายชู น้ามะนาว นา้ มะขามเปยี ก ควรใช้ภาชนะที่เป็นแก้วหรือ
กระเบื้องเคลือบไม่ควรใช้ภาชนะที่เป็นโลหะหรือพลาสติกโดยเด็ดขาด ส่วนสารละลายกรดที่มีผล
ต่อสิ่งแวดล้อมน้ัน เมื่อนามาล้างพื้นหรือสุขภัณฑ์แล้วไม่ควรปล่อยลงในแหล่งน้า นอกจากนี้
สารละลายกรดยงั ทาลายพ้นื บ้านท่ีเปน็ หินปนู ทาให้พื้นบ้านชารุด ดังน้ันการใช้สารละลายกรดจึงต้อง
ใชใ้ ห้ถูกวิธี และอ่านคาแนะนาให้เขา้ ใจก่อนนาไปใช้

ขอ้ ควรระวังในการใช้สารละลายเบส
สารละลายเบสมีฤทธใิ์ นการกัดกร่อน เมื่อเบสสมั ผัสกบั ผวิ หนังจะทาให้ผิวหนังเกิดการอักเสบ

ปวดแสบปวดร้อนและลอกเป็นขุย ดังน้ันควรระวังในการสัมผัสกับเบส โดยสังเกตได้ว่าเบสสัมผัส
ถกู สว่ นใดของรา่ งกายจะรู้สกึ ลืน่ ๆ จงึ ควรรบี ล้างออกด้วยน้าสะอาดแล้วล้างออกด้วยน้าส้มสายชูและ
ลา้ งด้วยนา้ สะอาดอีกครง้ั

เข้าใจกันไหมเพ่ือน ๆ
ไมม่ ีอะไรยากเลยใชไ่ หม
ขอแคพ่ วกเรามีความตง้ั ใจ

สารละลายกรด - เบส 28

บัตรกิจกรรมท่ี 4
เร่อื ง กรด และ เบส
ในชวี ิตประจาวัน

ชอ่ื -สกุล ................................................................................ช้ัน...........เลขท.ี่ ...............

คาชี้แจง ให้นักเรยี นจบั ค่รู ะหวา่ งประเภทของสารกับสารในชีวติ ประจาวันให้ถูกต้อง โดย
นาตัวอักษรภาษาองั กฤษไปเติมหน้าข้อความท่สี อดคล้องกนั

ประเภทของสาร ชนิดของสาร
………….….…. 1. สารประเภททาความสะอาด A. วิตามนิ ซี
…………….….. 2. สารปรุงแต่งอาหาร B. ปุ๋ย
………..…..….. 3. สารในภาคเกษตรกรรม C. ผงชูรส
……..….…..…..4. ยารักษาโรค D. สบู่
…………......….5. เคร่ืองสาอาง E. ยายอ้ มผม
F. น้าปนู ใส
G. นา้ หอม
H. นา้ ยาล้างห้องนา้
I. ยาลดกรด

ทากนั ไดไ้ หมค่ะเพอื่ น ๆ

สารละลายกรด - เบส 29

บัตรแบบฝึกหดั
เรือ่ ง สารละลายกรด – เบส

ช่ือ-สกลุ ................................................................................ช้นั ...........เลขท่ี...........

คาชแี้ จง จากกิจกรรมทน่ี ักเรียนได้เรียนรูผ้ ่านมา ใหน้ ักเรียนใส่เคร่ืองหมาย () หนา้ ข้อความ
ที่เหน็ วา่ ถูก และ ใส่เครอื่ งหมาย () หนา้ ข้อความทีเ่ หน็ วา่ ผิด

................1. กรดมีรสเปรี้ยว มคี า่ pH < 7
................2. เบส เปลยี่ นสกี ระดาษลติ มสั จากสนี ้าเงนิ เป็นสีแดง
................3. กรดอนิ ทรยี ์ เป็นกรดที่ไดจ้ ากส่งิ มชี ีวติ สามารถรบั ประทานได้
................4. กรดอนนิ ทรีย์ เม่ือทดสอบด้วยสารละลายเจนเชียนไวโอเลตจะไม่เปล่ียนสี

เจนเชยี นไวโอเลต
................5. สารชนิดใดตรวจสอบแลว้ มีคา่ pH เท่ากบั 9 แสดงว่าสารน้นั มสี มบัติเปน็ กลาง
................6. น้าคนั้ จากกะหล่าปลสี มี ว่ ง น้าคั้นจากดอกกหุ ลาบ สามารถนามาใชเ้ ป็นอินดิเคเตอร์ได้
................7. ผงชรู ส เกลอื แกง เปน็ สารปรงุ แตง่ อาหารท่มี สี มบัตเิ ปน็ กรด
................8. เครื่องสาอางสว่ นใหญ่มีสภาพเป็นกลาง เชน่ นา้ หอม ยารกั ษาสวิ
................9. หากต้องใชภ้ าชนะในการใส่นา้ ส้มสายชู ควรใช้ภาชนะท่ีเปน็ พลาสติก
................10. หากรา่ งกายสมั ผัสกบั สารจาพวกเบส ควรรบี ลา้ งออกด้วยน้าสะอาดทันที

สารละลายกรด - เบส 30

แบบทดสอบหลังเรยี น
ชดุ ท่ี 5 เรือ่ ง สารละลายกรด - เบส

จานวน 10 ข้อ เวลา 10 นาที

คาชแี้ จง ใหน้ กั เรยี นเลือกคาตอบที่ถกู ต้องเพยี งข้อเดียว แลว้ ทาเคร่ืองหมาย (X) ลงใน
กระดาษคาตอบ

1. ถา้ นักเรียนต้องการทาแกงสม้ ควรเลือกใช้ 4. ข้อใด ไม่ใช่ สมบตั ขิ องสารจาพวกกรด

ภาชนะใดจงึ จะปลอดภยั จากสารพิษมากที่สุด ก. ทาปฏกิ ริ ิยากับหินปูน

ก. ภาชนะเหล็ก ข. ไม่ทาปฏิกริ ิยากบั โลหะ

ข. ภาชนะดินเผา ค. กดั กร่อนสารจาพวกพลาสติกได้

ค. ภาชนะเคลือบ ง. เปลีย่ นสกี ระดาษลิตมัสจากสีน้าเงนิ เป็น

ง. ภาชนะอลูมเิ นียม สแี ดง

2. เมื่อนาข้ีเถ้าจากเตาหุงตม้ มาละลายในน้า 5. ขอ้ ใดเปน็ สมบัติของสารละลายเบสทใี่ ช้

น้าขเ้ี ถ้านั้นจะมสี มบตั ิคล้ายสบู่ ทดสอบ ตรวจสอบสารละลายเบสไดแ้ น่นอนทส่ี ุด

ดว้ ยกระดาษลิตมัสจะได้ผลตรงกับข้อใด ก. มรี สฝาด

ก. ไมเ่ ปล่ยี นสกี ระดาษลิตมสั ข. กัดเสื้อผ้า

ข. เปล่ียนสกี ระดาษลิตมัสจากสีนา้ เงินเป็นแดง ค. ถกู มือลืน่

ค. เปลยี่ นสีกระดาษลติ มัสจากสีแดงเป็นน้าเงิน ง. เปลี่ยนสกี ระดาษลิตมสั จากสีแดงเปน็

ง. เปล่ียนสีกระดาษลติ มัสจากสเี หลอื งเปน็ สสี ้ม สนี า้ เงนิ

3. หากตอ้ งการทดสอบความเป็นกรด - เบส 6. สาร A มคี ่า pH เท่ากับ 3 ขอ้ ใดอธิบาย

ของสาร จะใชว้ ิธกี ารทดสอบใดจงึ จะง่ายทสี่ ดุ สมบัติของสาร A ได้ถูกต้อง

ก. ทดสอบสมบัติการนาไฟฟา้ ก. สาร A มคี า่ ความเป็นกลาง

ข. ทดสอบโดยการทาปฏกิ ริ ิยากับหนิ ปนู ข. สาร A มีคา่ ความเป็นกรดมาก

ค. ทดสอบโดยทาปฏิกริ ิยากบั โลหะหรืออโลหะ ค. สาร A มคี ่าความเปน็ เบสมาก

ง. ทดสอบดว้ ยกระดาษลติ มัสหรอื กระดาษ ง. ข้อมูลไมเ่ พียงพอ สรปุ ไม่ได้

ยนู ิเวอร์แซนอนิ ดเิ คเตอร์

สารละลายกรด - เบส 31

7. ขอ้ ใด ไม่ สามารถบอกความแตกต่างระหวา่ ง 9. ถ้ามีสารละลายเป็นของเหลวใสอยใู่ นขวดแก้ว
สารละลายกรดและเบสได้ และสมศกั ดิ์ต้ังสมมตุ ิฐานว่าเปน็ กรดไฮโดรคลอริก
ก. ชิมรส แลว้ สมศกั ดค์ิ วรทดสอบสมมตฐิ านตามข้อใด
ข. ใชก้ ระดาษลติ มัส ก. ดมและชมิ
ค. การกดั กรอ่ นโลหะ ข. ทดสอบกับหินปูน
ง. การเกดิ ฟองกบั สารจาพวกนา้ มัน ค. ทดสอบกับกระดาษลิตมสั
ง. ทดสอบกบั เจนเชียลไวโอเลต
8. เม่ือนานา้ มะนาวมาตรวจสมบัติการเปน็
กรด - เบส พบว่าสามารถเปลี่ยนสีกระดาษ 10. เมอ่ื สารท่ีใชท้ าความสะอาดหอ้ งนา้ เปรอะเปื้อน
ลติ มสั จากนา้ เงินเป็นแดง แตไ่ ม่เปล่ยี นสี ร่างกาย ควรปฏิบัติอยา่ งไร
เจนเชยี นไวโอเลต น้ามะนาวคือสารใด ก. รบี ใชย้ าแดงทา
ก. กรดแร่ ข. รีบไปพบแพทย์
ข. เบสแก่ ค. ใชน้ ้าล้างออกให้หมด
ค. เบสอ่อน ง. ไม่ต้องทาอะไรเพราะไมเ่ กิดอันตราย
ง. กรดอินทรีย์

พวกเราทาไดแ้ ลว้ นะ

สารละลายกรด - เบส 32

ภาคผนวก

สารละลายกรด - เบส 33

เฉลยแบบทดสอบ
ก่อนเรยี น

ขอ้ ท่ี คาตอบ
1ง
2ข
3ก
4ข
5ง
6ค
7ข
8ง
9ค
10 ข

สารละลายกรด - เบส 34

เฉลยแบบทดสอบ
หลังเรียน

ขอ้ ท่ี คาตอบ
1ข
2ค
3ง
4ข
5ง
6ข
7ก
8ง
9ข
10 ค

สารละลายกรด - เบส 35

เฉลยบัตรกิจกรรมท่ี 1

เรอื่ ง ความหมายและสมบตั ิของ
สารละลายกรด - เบส

คาชีแ้ จง ให้นกั เรียนตรวจผลการทดลองกบั แนวการบันทกึ ผลการทดลองท่ีบนั ทึกไว้
ใหห้ ลังจากทากจิ กรรมแลว้

สารละลาย การเปลยี่ นสกี ระดาษลติ มัส

สารละลายโซเดยี มไฮโดรเจนคารบ์ อเนต (ผงฟู) สีแดง สนี ้าเงิน
สารละลายโซเดียมคลอไรด์ (เกลือแกง)
สารละลายแคลเซียมไฮดรอกไซต์ (น้าปูนใส) เปลย่ี นเป็นสนี ้าเงิน -
น้าอัดลม
นา้ มะนาว --
น้ามะขาม
น้าขเ้ี ถ้า เปลีย่ นเป็นสนี ้าเงนิ -
น้าสบู่
น้าสม้ สายชู - เปลีย่ นเปน็ สีแดง
สารละลายผงซักฟอก
- เปลีย่ นเปน็ สแี ดง

- เปล่ยี นเปน็ สีแดง

เปล่ียนเปน็ สนี า้ เงิน -

เปล่ยี นเป็นสีนา้ เงิน -

- เปลี่ยนเป็นสแี ดง

เปล่ยี นเป็นสนี ้าเงิน -

สรุปผลการทดลอง
สารทเ่ี ปลยี่ นสีกระดาษลติ มัสจากสแี ดงเป็นสนี ้าเงนิ แสดงวา่ สารน้นั เป็นเบส สารทีเ่ ปลี่ยนสี
จากน้าเงินเป็นสแี ดงแสดงวา่ เป็นกรด และสารที่ไมเ่ ปล่ยี นสีกระดาษลิตมัสท้งั 2 สี แสดงวา่
สารน้ันเป็นกลาง

สารละลายกรด - เบส 36

เฉลยบตั รกจิ กรรมท่ี 2
เรือ่ ง ประเภทของสารละลายกรด - เบส

คาชแี้ จง ใหน้ ักเรยี นตรวจผลการทดลองกับแนวการบนั ทึกผลการทดลองทบี่ ันทึกไว้
ใหห้ ลังจากทากิจกรรมแลว้

ชนิดของสาร การเปล่ยี นแปลงเมื่อเตมิ สารละลาย
1.นา้ กลนั่ ไมเ่ ปลยี่ นแปลง
2.สารละลายกรดแอซิตกิ ไม่เปลี่ยนแปลง
3.น้ามะนาว ไมเ่ ปลย่ี นแปลง
4.น้ามะขาม ไมเ่ ปลีย่ นแปลง
5.สารละลายกรดซลั ฟวิ รกิ
6.สารละลายกรดไฮโดรคลอริก เปลย่ี นจากสีม่วงเป็นสเี ขียว หรอื สนี า้ เงิน
เปล่ียนจากสมี ว่ งเปน็ สีเขยี ว หรือสนี ้าเงนิ

สรุปผลการทดลอง
กรดแบ่งเปน็ 2 ประเภท คือ
1. กรดจากแร่ธาตุ (กรดอนินทรีย)์ เปน็ กรดซง่ึ เปลย่ี นสีของสารละลาย
เจนเชียนไวโอเลตเป็นสีเขียวหรือน้าเงิน
2. กรดจากพชื (กรดอินทรยี ์) เป็นกรดซง่ึ ไมเ่ ปล่ียนสีของสารละลาย
เจนเชียนไวโอเลต

สารละลายกรด - เบส 37

เฉลยบัตรกิจกรรมที่ 3

เร่ือง การตรวจสอบความเป็น
กรด - เบส ของสารละลาย

คาชแ้ี จง ให้นักเรยี นตรวจสอบความรู้ความเขา้ ใจเรื่องอินดเิ คเตอรห์ ลงั จากศึกษา
ชดุ กิจกรรมแลว้ ใหถ้ ูกต้อง

การเปลย่ี นสีของอนิ ดเิ คเตอร์ สมบตั ิของสารละลาย

ชนดิ ของ กระดาษลติ มัส ฟีนอฟ์ ทาลีน กรด เบส กลาง
สารละลาย
นา้ เงนิ แดง ไม่มสี ี เป็นสี 
A เปน็ เปน็ ชมพูมว่ ง 
B แดง น้าเงนิ
C 
D - - - 
E
F - - - 
G 
- - - 

 - -

- --

- - 

- - -

สารละลายกรด - เบส 38

เฉลยบัตรกจิ กรรมที่ 4

เร่อื ง กรด และ เบส
ในชีวิตประจาวัน

คาชี้แจง ให้นักเรยี นตรวจสอบประเภทของสารกับสารในชวี ติ ประจาวนั ให้ถูกต้อง

ประเภทของสาร ชนิดของสาร
D,H 1. สารประเภททาความสะอาด A. วิตามินซี
C,F 2. สารปรุงแต่งอาหาร B. ปุ๋ย
B 3. สารในภาคเกษตรกรรม C. ผงชูรส
I 4. ยารกั ษาโรค D. สบู่
E,G 5. เครื่องสาอาง E. ยายอ้ มผม
F. น้าปูนใส
G. น้าหอม
H. น้ายาลา้ งหอ้ งน้า
I. ยาลดกรด

ทากันได้หรือเปลา่ คะเพือ่ น ๆ

สารละลายกรด - เบส 39

เฉลยบัตรแบบฝึกหดั
เรอื่ ง สารละลายกรด - เบส

คาชี้แจง จากกจิ กรรมท่ีนกั เรยี นได้เรยี นรผู้ ่านมา ให้นักเรียนใสเ่ ครื่องหมาย ()
หน้าข้อความทเี่ ห็นว่าถูก และ ใส่เคร่อื งหมาย () หน้าขอ้ ความทเ่ี ห็นว่าผิด

 1. กรดมีรสเปรยี้ ว มคี า่ pH < 7
 2. เบส เปล่ียนสกี ระดาษลิตมัสจากสีน้าเงนิ เป็นสีแดง
 3. กรดอินทรยี ์ เป็นกรดทีไ่ ด้จากสง่ิ มีชีวิต สามารถรบั ประทานได้
 4. กรดอนนิ ทรยี ์ เม่ือทดสอบดว้ ยสารละลายเจนเชยี นไวโอเลตจะไม่เปลีย่ นสี

เจนเชียนไวโอเลต
 5. สารชนดิ ใดตรวจสอบแลว้ มีคา่ pH เท่ากบั 9 แสดงวา่ สารนัน้ มสี มบตั เิ ป็นกลาง
 6. นา้ คน้ั จากกะหล่าปลีสมี ่วง นา้ คั้นจากดอกกหุ ลาบ สามารถนามาใช้เป็นอินดเิ คเตอร์ได้
 7. ผงชรู ส เกลอื แกง เปน็ สารปรงุ แต่งอาหารทีม่ ีสมบัติเป็นกรด
 8. เคร่ืองสาอางส่วนใหญ่มีสภาพเปน็ กลาง เชน่ นา้ หอม ยารักษาสวิ
 9. หากตอ้ งใช้ภาชนะในการใส่นา้ สม้ สายชู ควรใชภ้ าชนะทเ่ี ปน็ พลาสตกิ
 10. หากรา่ งกายสัมผสั กบั สารจาพวกเบส ควรรีบล้างออกด้วยน้าสะอาดทันที

ทาได้ทกุ ขอ้ เลยค่ะ

สารละลายกรด - เบส 40

แบบบันทึกคะแนนชดุ กจิ กรรมการเรียนรู้
เรอ่ื ง สารละลายกรด - เบส

ชอื่ -สกลุ ................................................................................ชั้น...........เลขท่ี...........

คะแนน กจิ กรรมท่ีประเมิน แบบฝกึ หดั รวมคะแนน แบบทดสอบ
1234 กอ่ นเรียน หลังเรียน
คะแนนเต็ม 12 8 7 8
คะแนนที่ได้ 10 45 10 10
คดิ เปน็ ร้อยละ

ผลการประเมนิ การทากจิ กรรมชุดที่ 1  ผ่าน  ไม่ผ่าน
ลงชือ่ ....................................................ผู้ประเมิน
( นางสาวศิริอร คลา้ ยสกลุ )
ตาแหน่ง ครชู านาญการ

เกณฑ์การประเมิน

เกณฑก์ ารประเมินกิจกรรมและแบบฝกึ หัด

ระดบั 4 ร้อยละ 90 - 100 หมายถึง ดมี าก

ระดับ 3 ร้อยละ 70 - 89 หมายถงึ ดี

ระดบั 2 รอ้ ยละ 50 - 69 หมายถึง พอใช้

ระดบั 1 ร้อยละ 1 - 49 หมายถงึ ปรับปรุง

เกณฑ์การตดั สินการประเมนิ ได้ระดบั 3 ขน้ึ ไป ถือว่า ผ่าน

เกณฑก์ ารประเมนิ แบบทดสอบก่อนเรยี นและแบบทดสอบหลงั เรียน

ระดบั 4 9 - 10 คะแนน หมายถึง ดีมาก

ระดับ 3 7 - 8 คะแนน หมายถึง ดี

ระดบั 2 5 - 6 คะแนน หมายถงึ พอใช้

ระดับ 1 ต่ากว่า 5 คะแนน หมายถงึ ปรับปรุง

เกณฑก์ ารตดั สินการประเมนิ ได้ระดับ 3 ขน้ึ ไป ถือว่า ผ่าน

สารละลายกรด - เบส 41

บรรณานกุ รม

กระดาษลิตมสั litmus-paper ( ออนไลน)์ . เข้าถึงได้จาก http://www.labvalley.com/product/ 1
สืบค้นเม่ือ 2557.

กอบนวล จติ ตนิ นั ทน์. (มปป). คูม่ ือ - เตรยี มสอบ วิทยาศาสตร์ ม.1. กรุงเทพฯ : สานักพมิ พภ์ ูมิบัณฑิต.
การตรวจสอบความเปน็ กรด - เบสของสารละลาย (ออนไลน)์ . เข้าถึงไดจ้ าก http://www.chemistmag.

com. สบื ค้นเมือ่ 2557.
การตรวจสอบความเปน็ กรด-เบสของสารละลาย ( ออนไลน์). เขา้ ถึงไดจ้ าก http://majorchemspa.files.

wordpress.com/ สบื คน้ เม่ือ 2557.
ถนดั ศรีบุญเรือง และคณะ. (มปป). วทิ ยาศาสตร์ม.1 เล่ม 1.กรุงเทพฯ : สานกั พิมพ์อกั ษรเจริญทัศน์.
บญั ชา แสนทวี และคณะ. (มปป). วทิ ยาศาสตร์ม.1 เลม่ 1.กรงุ เทพฯ : สานักพมิ พ์วฒั นาพานชิ .
ประดบั นาคแกว้ และ ดาวลั ย์ เสรมิ บญุ สุข. (2553). วิทยาศาสตร์ ม. 1. กรุงเทพฯ : สานักพิมพ์แม็ค.
พมิ พันธ์ เตชะคปุ ต์ และคณะ.(2555). วิทยาศาสตร์ ม.1.กรุงเทพฯ : สานกั พิมพ์ บริษัทพัฒนาคุณภา

วชิ าการ (พว.) จากัด.
ยพุ า วรยศ และคณะ. (มปป).วิทยาศาสตร์เลม่ 1.กรงุ เทพฯ : สานกั พิมพ์อกั ษรเจริญทัศน์.
ยุพา วรยศ และคณะ. (มปป). คู่มือครู วิทยาศาสตร์เล่ม 1. กรุงเทพฯ : สานักพิมพ์อกั ษรเจริญทศั น์.
ลดั ดาวัลย์ เสียงสังข์ และคณะ. (2553). คมู่ อื เตรียมสอบ วิทยาศาสตร์ ม.1-2-3. กรงุ เทพฯ : สานกั พิมพ์

บรษิ ัทไฮเอ็ดพบั ลชิ ชิ่ง จากดั
สกลศักดิ์ มหาพรหม. (2551). ขยนั ก่อนสอบ วิทยาศาสตร์ ม.1. กรุงเทพฯ : สานกั พมิ พ์แม็ค.
สถาบนั พฒั นาคุณภาพวิชาการ. (2555). คูม่ อื ครวู ิทยาศาสตร์ ช้ันมธั ยมศกึ ษาปที ี่ 1.กรุงเทพฯ :

สานกั พิมพ์ บริษทั พัฒนาคุณภาพวิชาการ (พว.) จากัด.
ส่งเสริมการสอนวทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี, สถาบัน. (2553). วทิ ยาศาสตร์ 1 ช้ันมธั ยมศกึ ษาปที ่ี 1

เลม่ 1. กรงุ เทพฯ : โรงพมิ พค์ รุ สุ ภาลาดพร้าว.
สง่ เสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี, สถาบนั . (2553). คู่มือครู วิทยาศาสตร์1 ชน้ั มธั ยมศึกษาปีท่ี1

เล่ม 1. กรงุ เทพฯ : โรงพมิ พ์ครุ สุ ภาลาดพร้าว.
สมพงศ์ จันทร์โพธ์ศรี. (มปป). คู่มอื เตรยี มสอบวทิ ยาศาสตร์เล่มรวม ม.1. กรุงเทพฯ : สานักพิมพ์ บริษทั

พัฒนาคณุ ภาพวิชาการ (พว.) จากดั .
สารละลายกรด - เบส (ออนไลน์). เขา้ ถึงได้จาก http://www.dayshare.org/SupalukJuntap1/ss-

38491450 สืบคน้ เมื่อ 2557.
สารละลายกรด - เบสในชวี ิตประจาวัน( ออนไลน์). เขา้ ถึงได้จาก https://thephanwiidowpeakpaan.

wordpress.com สบื ค้นเมอ่ื 2557.

สารละลายกรด - เบส 42

บรรณานุกรม

สารละลายกรด – เบสในชวี ติ ประจาวัน (ออนไลน์). เข้าถึงได้จาก https://warachemistry.word
press.com/ สืบคน้ เมื่อ 2557.