คู่มืออิเล็กทรอนิกส์สัณฐานวิทยาเบื้องต้นของพืช ภายในสวนพฤกษศาสตร์ระยอง

ใบ (Leaf)

โครงสร้้างหลัักที่่�ทำำ�หน้้าที่่�สัังเคราะห์์ด้้วยแสงเพื่่�อสร้้างอาหารให้้แก่่พืืช พืืชบางชนิิดมีีการปรัับเปลี่่�ยน
โครงสร้า้ งใบเพื่่อ� ให้เ้ หมาะสมกับั สภาพแวดล้อ้ มในถิ่่น� ที่อ�่ ยู่ท�่ ำำ�ให้้ใบพืืชมีีลัักษณะสััณฐานที่่�หลากหลาย บางชนิดิ มีีการ
เปลี่ย�่ นแปลงรููปร่่างเพื่่อ� ทำ�ำ หน้า้ ที่เ�่ ฉพาะ เช่่น ใบสะสมอาหาร ใบยึึดเกาะ

ส่วนประกอบใบ (Leaf Composition)
arBdoetnaRnaiycong
แผ่่นใบ (blade) เส้น้ ใบ (vein)
ลำำ�ต้้น (stem)

ก้้านใบ (petiole) เส้้นกลางใบ (midrib)
หููใบ (stipule)

รหู้ รือไม่ ? blade phyllode

ลัักษณะของแผ่่นใบมะกรููดที่เ�่ ห็น็ เป็็น 2 wing petiole
แผ่่น เกิิดจากก้้านใบที่่�แผ่่ออกเป็น็ แผ่่นคล้้ายปีกี petiole
จึึงมีีการเรีียกโครงสร้้างนี้้ว� ่่า wing petiole ใน
บางครั้้ง� มีีการเข้า้ ใจผิดิ ว่่า wing petiole เป็น็ หููใบ 45
เเต่่จริิง ๆ เเล้้ว เป็็นส่่วนหนึ่่ง� ของก้้าน
phyllode ของกระถินิ รงค์ ์ มีีลักั ษณะ
ก้า้ นใบที่แ�่ ผ่่ออกเป็น็ แผ่่น� เพื่่อ� ทำ�ำ หน้า้ ที่แ�่ ทนแผ่่นใบ

หูใบ (Stipule)

โครงสร้า้ งที่อ�่ ยู่บ�่ ริเิ วณโคนก้า้ นใบ แบ่่งเป็น็ 2 กลุ่ม�
ได้แ้ ก่่ ใบที่่ไ� ม่่มีีหููใบ (exstipulate leaf) และใบที่ม่� ีีหููใบ
(stipulate leaf)

หูใบขนาบก้านใบ
(Free Lateral Stipule)
arBdoetnaRnaiycong หูใบระหวา่ งกา้ นใบ
(Interpetiolar Stipule)
หููใบ

หููใบ หใู บหุ้มข้อ
(Ochrea)
หใู บหมุ้ ตายอด
(Bud Stipule) หููใบ
ยอด
หููใบ หูใบติดกา้ นใบ
(Adnate Stipule)
หููใบ

46

เส้นใบ (Leaf Venation)

เส้น้ ใบ (vein) สามารถแบ่่งได้้เป็น็ 2 แบบ

เสน้ ใบร่างแห (Reticulate Venation)
เส้น้ กลางใบ (midrib: M) เป็น็ ส่่วนที่ต�่ ่่อมาจาก
ก้า้ นใบ (petiole) และแตกแขนงเป็น็ เส้น้ ใบ (vein: V)
เส้น้ ใบย่่อย (veinlet: VL) จำ�ำ นวนมาก พบในพืชื ใบเลี้ย� งคู่่�
arBdoetnaRnaiycong V

VL

V เสน้ ใบขนาน (Parallel Venation)
เส้้นใบ (vein: V) ทุุกเส้้น เรีียงขนานกัันทั่่�ว
ทั้้�งแผ่่นใบ (blade) ไม่่มีีการบรรจบกันั ของเส้น้ ใบ พบ
ในพืืชใบเลี้ย� งเดี่�่ยว

M

VL

VL 3
4
V

M V

12
1 เส้น้ ใบร่่างแหแบบขนนก (pinnately reticulate venation) ใบเลี้�ยงคู่�
2 เส้น้ ใบขนานแบบขนนก (pinnately parallel venation) ใบเลี้�ยงเดี่่ย� ว
3 เส้น้ ใบร่่างแหแบบฝ่่ามืือ (palmately reticulate venation) ใบเลี้ย� งคู่�
4 เส้น้ ใบขนานแบบฝ่า่ มือื (palmately parallel venation) ใบเลี้�ยงเดี่่�ยว

47

รปู ร่างใบ (Leaf Shape)
arBdoetnaRnaiycong
รููปแถบ รููปเคีียว ขอบขนาน รููปรีี ใบหอก ใบหอกกลับั
(linear) (falcate) (oblong) (elliptic) (lanceolate) (oblanceolate)

(oรูvูaปไtข่e่ ) ร(ูoูปbไขv่่กatลัeบั ) (cรูoูปrหdััวaใtจe) (รoููbปหcััวoใrจdกaลtัeบั ) ส(dามeเlหtoลีi่่�ยdม) ส(าoมbเหdลeี่่�ยltมoกidลั)บั

(spรูaูปtชu้้อlaนte) (ข้่r�าhวoหmลbามoตiัdัด) (suลิ่bม� uเเlคaบte) (peรูlูปtโaล่t่e) (oรูrูbปวiงcกuลlaมr) (reรnููifปoไตrm)

ติ่ �งหูู เงี่�ยงใบหอก หััวลููกศร รููปพัดั หยักั ลึึก ฉีีกแบบนิ้้�วมืือ หยักั ลึึกสุดุ แบบขนนก
(auriculate) (hastate) (sagittate) (fan-shape) (palmatifid) (pinnatisect)

48

ปลายใบ (Leaf Apex)
arBdoetnaRnaiycong
(aเcรีีuยวmแiหnลatมe) (aแcหuลtมe) แห(ลaมrคisลt้a้าtยeเ)ข็็ม ย(าcวaคuล้dา้ aยtหeา)ง

ม้(ว้ciนrr/hมoือื seจั)ับ ปล(pายuแnหgeลnมtแ)ข็็ง (aตpิ่ง� icแuหlลaมte) (mตuิ่ �งcหroนnาaมte)

(roโuค้nง้ มdนed) (rเeว้t้าuบุ๋s๋ม� e) (emเวa้า้gตiื้nน� ate) (เcว้l้าeลึfึกt)

(pปrลaาeยmแoหrว่s่งe) (spหiนnาoมse) (trunตัcัดate) ป(o้า้ bนt/u sมeน)

49

ฐานใบ (Leaf base)
arBdoetnaRnaiycong
(deรูcูuปคrรrีeีบnt) (sรaููgปลiูtูกtaศtรe) (cunรููeปลิi่f่o�มrm) (amโอpบleแxกicนaul) (coหัrัวdใaจte) (truรูnูปcตัaดั te)

(auรูrูiปcติ่u่ง� lหaููte) (rouกnลdมed) รููป(เoฉีbียlงiq/uเบeี้้)ย� ว (aสttอeบnเuรีียatวe) รู(ูoปปb้า้ tนu/s eม)น รูู(ปpโลe่่/lt กa้tน้ eปิ)ิด

ขอบใบ (Leaf Margin)

(eเnรีียtiบre) (unคdลืu่่น�late) (ขcนilคiaรtุeยุ ) ขอ(rบevใบoมl้u้วtนeล) ง

จั(กั seฟัrันraเลtื่e�อ)ย จ(ัsกั eฟัrันruเลlื่a�อtยeถ)ี่�่ (หdยeัักnซtีa่ฟ�่ tัันe) ห(นspาiมnแoหseล)ม

หยัักลึึกแบบขนนก หยักั ลึึกสุดุ แบบขนนก (cหreยัnักaมtนe) แ(บpบeตีdีaนtเeป็)ด็
(pinnatipartite) (pinnatisect)

50

ชนดิ ใบ (Types of Leaf) 2) ตาซอกใบ
arBdoetnaRnaiycong
โดยทั่่�วไปมีีการจำำ�แนกชนิิดใบออกเป็น็ 2 ชนิิด บริิเวณซอกระหว่่างก้้านใบและลำ�ำ ต้้นที่�่ใบเดี่�่ยว
คือื ใบเดี่่ย� ว (simple leaf) และใบประกอบ (com- ติดิ อยู่�่จะมีีตาซอกใบ (axillary bud)
pound leaf)
ใบแต่่ละชนิดิ มีีลัักษณะเด่่นที่�แ่ ตกต่่างกััน ทำำ�ให้้
วิิธีีการที่่�ใช้้ในการสัังเกตชนิิดของใบมีีได้้หลายวิิธีี เช่่น
การสัังเกตที่่�อายุุของใบ การมีีตากิ่�งที่ซ่� อกใบ เป็็นต้้น petiole

axillary bud

ใบเดยี่ ว (Simple Leaf) stem

3) การเว้าของแผน่ ใบ
ในบางครั้้�งแผ่่นใบจะมีีการเว้้าที่่�ลึึกมาก ทำำ�ให้้
blade เมื่ �อมองจากระยะไกลจะมีีลัักษณะคล้้ายใบประกอบ
แต่่แผ่่นใบยัังมีีการเชื่อ� มกันั อยู่�่

petiole
1) อายุของใบ

ในกิ่่�งเดีียวกัันนั้้น� ใบที่โ�่ คนกิ่่�งและใบที่�่ปลายกิ่�ง
จะมีีอายุทุ ี่�่ต่่างกันั สามารถสัังเกตโดยใช้้ ขนาดของใบ
ความอ่่อนแข็ง็ ของแผ่่นใบ ความเเตกต่่างของสีีแผ่่นใบ
เป็น็ ต้น้

young leaf

old leaf blade

51

ใบประกอบ (Compound Leaf)
arBdoetnaRnaiycong
ใบย่่อยทุกุ ใบที่�่เรีียงอยู่�่บนแกนกลางใบจะมีีอายุุที่่�เท่่ากันั สามารถสัังเกตจากสีีที่่�มีีความสม่ำ��ำ เสมอกันั บริิเวณ
ซอกใบย่่อยจะไม่่มีีตากิ่ ง�

ใบประกอบแบบขนนก ใบประกอบแบบนว้ิ มือ
(Pinnately Compound Leaf) (Palmately Compound Leaf)

(lใeบยa่่fอleยt)
แ(กraนcกhลisา)ง

(pก้e้าtนioใบle)
ใบประกอบแบบขนนกหนึ่งชัน้ (Pinnately Compound Leaf)

ใบประกอบขนนกปลายเดี่�่ยว (Odd pinnate leaf) ใบประกอบขนนกปลายคู่�่ (Even pinnate leaf)

ใบประกอบขนนกสองชั้น (Bipinnate Leaf) ใบประกอบขนนกสามชั้น (Tripinnate Leaf)
(tใeบยr่t่iอaยryชั้ �นlทeี่a่�สflาeมt)

(seใcบoย่n่อdยaชัr้yน� ทีl่e�่สaอfงlet) แก(rนaกcลhาilงlยa่่อ) ย
แ(กraนcกhลisา)ง
แก(rนaกcลhาilงlยa่่อ) ย
(pก้e้าtนioใบle)

52

การเรยี งของใบ (Phyllotaxy)

การเรีียงตัวั ของใบบนลำ�ำ ต้้นหรืือกิ่�งแบ่่งเป็็น 3 แบบ ได้้แก่่ การเรีียงของใบแบบหนึ่่�งข้้อหนึ่่�งใบ การเรีียง
ของใบแบบหนึ่่�งข้อ้ สองใบ และการเรีียงของใบแบบหนึ่่�งข้้อมากกว่่าสองใบ

แบบหนง่ึ ข้อหนึ่งใบ
มีีหลายลัักษณะ ขึ้�น้ อยู่ก�่ ับั รููปแบบการเรีียงตััวของใบ
arBdoetnaRnaiycong
เรยี งดา้ นเดยี ว เรยี งแบบสลบั เรยี งเวยี นแบบสลับ
(Monostichous) (Alternate) (Spiral)

เรยี งสลับแบบมกี าบหมุ้ ใบกระจุกแบบกุหลาบซ้อน
(Alternate with Leaf Sheath) (Rosette)

แบบหน่ึงขอ้ สองใบ แบบหนึ่งขอ้ มากกว่าสองใบ
บริิเวณข้อ้ เดีียวกันั จะมีีใบสองใบติดิ อยู่่ใ� นตำำ�แหน่่งตรงข้า้ มกันั แต่่ละข้้อจะมีีใบตั้้�งแต่่สามใบ
ขึ้น�้ ไปติิดอยู่�่รอบลำำ�ต้น้

เรียงตรงขา้ ม เรียงตรงข้ามสลบั ตัง้ ฉาก เรยี งรอบวง
(Opposite) (Decussate) (Whorl)

53

การจดั เรยี งใบอ่อนก่อนคล่ี (Leaf Vernation)
arBdoetnaRnaiycongพับเข้าหากัน (Conduplicate)ม้วนลง (Revolute) มว้ นขนึ้ (Involute)

1 2 3

พับจบี (Plicate) มว้ นตามยาว (Convolute)
5
4 6

ใบพเิ ศษ (Modified Leaf)

มอื เกาะ (Leaf tendrils) ใบอวบน้ำ� (Succulent Leaves) หนาม (Spines)

7 succulent leaves 8 9

tendril ก้านใบอวบนำ้ � (Succulent Petiole) หนามหูใบ (Stipular Spines)
10 11

succulent petiole stipule

1 ไชหินิ (Droogmansia godefroyana (Kuntze.) Schindl.) 7 ดองดึึง (Gloriosa superba L.)
2 พรวด (Rhodomyrtus tomentosa (Aiton) Hassk.) 8 ว่่านหางจระเข้้ (Aloe vera (L.) Burm. f.)
3 บััวหลวง (Nelumbo nucifera Gaertn.) 9 ดาวล้้อมเดืือน (Echinopsis calochrora K.Schum.)
4 พืืชวงศ์์ปาล์ม์ (Arecaceae) 10 กวักั มรกต (Zamioculcas zamiifolia (G.Lodd.) Engl.)
5 พืืชวงศ์์ขิิง (Zingiberaceae) 11 โป๊๊ยเซีียน (Euphorbia milii Des Moul.)
6 เดหลีจี ัักรพรรดิ์์� (Zingiberaceae)
54

พชื กนิ แมลง (Carnivorous Plants)

กบั ดักแบบหลุมพราง (Pitfall Trap)
กัับดัักแบบหลุุมพราง คืือ ใบที่�ม่ ีีการ
เปลี่�่ยนแปลงไปจนมีีลักั ษณะคล้้ายถุงุ ภายใน
บรรจุเุ อนไซม์์สำ�ำ หรับั ย่่อยแมลง โดยทั่่ว� ไปพบ
ในพืชื สกุุลหม้อ้ ข้า้ วหม้อ้ แกงลิงิ Nepenthes
เช่่น เขนงนายพราน น้ำำ��เต้า้ ลม เป็น็ ต้้น

2
arBdoetnaRnaiycong
13 4
56
กบั ดกั แบบกาวเหนียว (Flypaper Trap)
ใบที่่�สร้้างขนซึ่�่งทำำ�หน้้าที่่�ผลิิตสารเหนีียวเพื่่�อดััก
จัับเหยื่�อ โดยทั่่ว� ไปพบในพืชื สกุลุ หยาดน้ำ��ำ ค้า้ ง (Drosera
sp.)

กับดกั แบบถุง (Bladderwort Trap)
กัับดัักแบบถุุง เป็็นลัักษณะพิิเศษของพืืชสกุุล
สร้้อยสุุวรรณา (Utricularia sp.) มีีลัักษณะเป็็น
ถุุงขนาดเล็็ก ทำำ�หน้้าที่่�ดัักจัับแมลงน้ำำ��ขนาดเล็็ก

1 เขนงนายพราน (Nepenthes mirabilis (Lour.) Druce var. mirabilis)
2 ภายในกับั ดักั แบบหลุุมพราง
3-4 จอกบ่่วาย (Drosera burmannii Vahl)
5 ทิพิ เกสร (Utricularia minutissima Vahl)
7 6-7 สาหร่่ายข้า้ วเหนีียวเล็็ก (Utricularia gibba L.)

55

ดอก (Flowers)

ส่วนประกอบของดอก (Floral Composition)
arBdoetnaRnaiycong
(อAัับnเtรhณeููr) ยอด(เSกtสigรmเพaศ)เมีีย เกสรเพศเมีีย (Pistil)
ก้า้ นยอดเกสรเพศเมีีย (Style)

เ(กStสaรmเพeศnผู)้้�

(Stหaลmอiดnเaกlสcรoเพluศmผู้้n� ) ก(ลSีeีบpเลีa้ ย� l)ง
ก(ลPีeีบtดaอl)ก (รEิ้ �วpปicรaะlดyับัx)

รังั ไข่่ (Ovary) ออวููล (Ovule)

1

วงกลบี เลีย้ ง (Calyx) วงกลบี ดอก (Corolla)

วงกลีีบเลี้ �ยง เป็็นชั้้�นของกลีีบซึ่่�งอยู่่�วงนอกสุุด วงกลีีบดอก เป็็นชั้้�นถััดจากชั้ �นกลีีบเลี้ �ยงเข้้ามา
ของดอก ทำำ�หน้้าที่่�ห่่อหุ้้�มหรืือปกคลุุมส่่วนอื่่�นของ ส่่วนใหญ่่มีีสีีสวยงาม อาจแยกกันั เป็น็ กลีีบ ๆ เรียกว่่า กลีีบ
ดอกขณะที่่ด� อกยัังตููมอยู่ ่� ส่่วนมากมีีสีีเขีียวหรืือสีีอื่่�นซึ่่�ง ดอก (petal) หรืือเชื่�อมติดิ กัันเป็น็ หลอดกลีีบดอก (co-
ยัังไม่่สวยสะดุุดตาเหมืือนกัับกลีีบดอก อาจแยกกััน rolla tube)
เป็น็ กลีีบ เรีียกว่่า กลีีบเลี้ย� ง (sepal) หรือื เชื่�อมต่่อกััน
บางส่่วน เรีียกส่่วนที่่ต� ิิดกันั ว่่า หลอดกลีีบเลี้�ยง (calyx วงเกสรเพศเมีย (Gynoecium)
tube) และส่่วนปลายที่�แ่ ยกจากกันั เป็็นกลีีบ ๆ ว่่า แฉก วงเกสรเพศเมีีย เป็็นชั้้�นหรืือวงของเกสรเพศ
กลีีบเลี้�ยง (calyx lobe) เมีียซึ่ง�่ ประกอบด้ว้ ยเกสรเพศเมีียหนึ่่ง� อันั หรือื หลาย ๆ อันั
ซึ่�่งแยกจากกันั เป็็นอิสิ ระหรืือเชื่�อมติิดกััน
วงเกสรเพศผู้ (Androecium)

วงเกสรเพศผู้้� เป็็นชั้้�นหรืือวงของเกสรเพศผู้้� ซึ่ง�่
จะประกอบด้ว้ ยเกสรเพศผู้้�จำ�นวนเท่่าไรก็ไ็ ด้้

1 ชบา (Hibiscus rosa-sinensis L.)

56

ประเภทดอก (Types of Flower)
arBdoetnaRnaiycong
แบ่งประเภทตามลกั ษณะของดอก

ดอกเดย่ี ว (Solitary Flower) ดอกชอ่ (Inflorescence Flower)

ดอกเดีียว หมายถึึง ดอกที่เ�่ กิดิ ขึ้น�้ เพีียงหนึ่่ง� ดอก ดอกช่่อ หมายถึึง กลุ่่�มของดอกซึ่่�งมีีจำำ�นวน
ที่ป่� ลายกิ่�งหรืือซอกใบ มากกว่่าหนึ่่�งดอกขึ้�้นไปและเกิดิ อยู่บ�่ นก้า้ นอัันเดีียวกััน

147

258

369

1 แพรเซี่่ย� งไฮ้้ (Portulaca grandiflora Hook.) 6 ช่อ่ ดอกฤๅษีผี สม (Coleus scutellarioides (L.) Benth.)
2 บััวหลวง (Nelumbo nucifera Gaertn.) 7 ช่่อดอกพืชื วงศ์์ขิงิ (Zingiberaceae)
3 ช่อ่ ดอกลดรููปชบา (Hibiscus sp.) 8 ช่อ่ ดอกกระดุุมทอง (Melampodium divaricatum (Rich. ex
4 บัวั บา (Nymphoides indica (L.) Kuntze) Pers.) DC.)

5 ช่่อดอกเพศเมีียเขนงนายพราน (Nepenthes mirabilis (Lour.) 9 ช่อ่ ดอกสิิงหโมรา (Cyrtosperma johnstonii (N. E. B.) N. E. B.)
Druce var. mirabilis)

57

แบ่งประเภทตามส่วนประกอบของดอก
arBdoetnaRnaiycong
ดอกครบส่วน (Complete Flower) ดอกสมบรู ณเ์ พศ (Perfect Flower)

ดอกครบส่่วน (complete flower) คือื ดอกที่่� ดอกสมบููรณ์์เพศ (perfect flower) คืือ ดอกที่�่
มีีส่่วนประกอบครบทั้้�ง 4 วง ได้แ้ ก่่ วงกลีีบเลี้ย� ง (calyx) มีีเกสรครบทั้้�งสองเพศ แต่่จะมีีหรือื ไม่่มีีวงกลีีบเลี้�ยงและ
วงกลีีบดอก (corolla) วงเกสรเพศผู้้� (androecium) วงกลีีบดอกก็็ได้้ เช่่น เฟื่่�องฟ้้าซึ่่�งขาดวงกลีีบดอก
และวงเกสรเพศเมีีย (gynoecium) เช่่น หางนกยููงไทย

วงกลีีบเลี้ย� ง
(calyx)

ว(งcกoลrีoีบlดlaอ)ก (aวnงdเกrสoรeเcพiuศmผู้้�)

ว(gงเyกnสoรeเพciศuเmมีีย)

วง(กcลaีีlบyเxลี้)�ยง ใบ(bปrรaะcดtั)บั

ดอกไม่ครบส่วน (Incomplete Flower) ดอกไม่สมบูรณเ์ พศ (Imperfect Flower)

ดอกไม่่ครบส่่วน (incomplete flower) คืือ ดอกไม่่สมบููรณ์เ์ พศ (imperfect flower) คือื
ดอกที่ข่� าดวงใดวงหนึ่่�งไป เช่่น ดอกเพศผู้ข้� องแตงกวา ดอกที่่�ขาดเกสรเพศใดเพศหนึ่่ง� ไป เช่่น ดอกเพศเมีียของ
ซึ่่�งเป็็นดอกที่ข่� าดวงเกสรเพศเมีียไป แตงกวาที่่ข� าดวงเกสรเพศผู้�้

(aวnงdเกrสoรeเcพiuศmผู้้�) ว(งcกoลrีoีบlดlaอ)ก

ว(งcกoลrีoีบlดlaอ)ก

วงกลีีบเลี้ �ยง วง(กcลaีีlบyเxลี้)�ยง ว(gงเyกnสoรeเพciศuเmมีีย)
(calyx)

58

แบง่ ประเภทตามตำ�แหนง่ ของรงั ไข่
arBdoetnaRnaiycong
Epigynous Flower Hypogynous Flower

ดอกที่�่มีีกลีีบดอกและเกสรเพศผู้้�ติิดอยู่่�เหนืือ ดอกที่่�มีีกลีีบดอก กลีีบเลี้้�ยง และเกสรเพศผู้้�
รัังไข่่ จััดเป็็นดอกที่่�มีีรัังไข่่อยู่่�ใต้้ชั้น� วงกลีีบ (inferior ติดิ อยู่�่ในระดับั ต่ำำ��กว่่าชั้น� เกสรเพศเมีีย หรือื ดอกที่�่มีีรังั ไข่่
ovary) เช่่น แตงกวา เหนือื วงกลีีบ (superior ovary) เช่่น หางนกยููงไทย ไข่่เต่่า

petal

ovary sepal petal stamen
pistil
1 ovary
sepal
Perigynous Flower
ดอกที่่�มีีฐานดอกเป็็นรููปถ้้วย (hypanthium) 3
กลีีบเลี้ย� ง กลีีบดอก และเกสรเพศผู้้�ติดอยู่ร�่ อบ ๆ ขอบถ้ว้ ย
ส่่วนรัังไข่่ติิดอยู่ภ�่ ายในฐานดอกรููปถ้ว้ ย จัดั เป็็นดอกที่่�มีี petal
รัักไข่่กึ่่ง� ใต้ว้ งกลีีบ (half-inferior ovary) เช่่น พรวด
stamen
petal ovary

stamen

4

1 ดอกเพศเมีียของแตงกวา (Cucumis sativus L.)
calyx lobe 2 พรวด (Rhodomyrtus tomentosa (Aiton) Hassk.)
hypanthium 3 ห างนกยูงู ไทย (Caesalpinia pulcherrima (L.) Sw.)
2 4 ไข่่เต่า่ (Polyalthia debilis (Pierre) Finet & Gagnep.)

59

Bracteate คืือ ดอกหรือื ช่่อดอกที่ม�่ ีีใบประดัับ
arBdoetnaRnaiycong
Leafy Bract Involucre Spathe

bracteole

1 bract bract
Epicalyx
Petaloid Bract 23

Ebracteate
ดอกหรือื ช่่อดอกที่ไ�่ ม่่มีีใบประดับั

bract epicalyx 6

4 5

การเรยี งกลบี ของดอกตมู (Aestivation)

จรดกนั ซอ้ นเหล่ือม บิดเวียน การเรียงกลีบแบบแค
(Valvate) (Imbricate) (Convolute) (Vexillary)

78 9 10

1 หางนกยููงไทย (Caesalpinia pulcherrima (L.) Sw.) 6 ตำำ�ลึึง (Coccinia grandis (L.) Voigt)
2 กระดุมุ ทอง (Cucumis sativus L.) 7 พืชื สกุลุ นมตำำ�เลีีย (Hoya)
3 เ ดหลีีใบกล้้วย (Spathiphyllum cannifolium (Dryand. ex Sims) Schott) 8 ทองอุไุ ร (Russelia equisetifomis Schltdl. & Cham.)
4 เ ฟื่่อ� งฟ้้า (Bougianvillea sp.) 9 แพงพวยฝรั่�ง (Wrightia antidysenterica (L.) R. Br.)
5 พืืชสกุลุ ชบา (Hibiscus sp.) 10 แค (Sesbania grandiflora (L.) Poir.)

60

สมมาตรดอก (Flower Symmetry)

สมมาตรดอกแบ่่งเป็น็ 3 แบบ ได้แ้ ก่่ สมมาตรแบบรัศั มีี (radial symmetry) สมมาตรแบบครึ่่ง� ซีีก (bilateral
symmetry) และไม่่มีีสมมาตร (asymmetry)

ดอกสมมาตรตามรศั มี (Actinomorphic Flower)
ดอกสมมาตรตามรััศมีี คืือ ลัักษณะดอกที่ม�่ ีีแกนสมมาตรมากกว่่าหนึ่่�งแกน
arBdoetnaRnaiycong
1 2 3

ดอกสมมาตรดา้ นข้าง (Zygomorphic Flower)

ดอกสมมาตรด้้านข้า้ ง คือื ลัักษณะดอกที่่�มีีแกนสมมาตรเพีียงหนึ่่ง� แกน

4 5 6

ดอกไมม่ สี มมาตร (Irregular Flower)

1 ไ อริสิ น้ำำ�� (Neomarica longifolia (Link & Otto) Spague)
2 รักั (Calotropis gigantae (L.) W. T. Aiton)
3 สุทุ ธาสิิโนบล (Nymphaea capensis Thunb. var. zanzibariensis Casp.)
4 แค (Sesbania grandiflora (L.) Poir.)
5 กาตาฉ่่อ (Phalaenopsis deliciosa Rchb. f.)
7 6 พืชื วงศ์์ขิิง (Zingiberaceae)
7 พุุทธรัักษา (Canna generalis L. H. Bailey)

61

ตำ�แหนง่ การออกดอก (Position)

ดอกที่เกิดตรงซอกใบ
(Axillary flower)
arBdoetnaRnaiycong ดอกที่เกดิ ตรงปลายก่ิง
(Terminal flower)

1 2

ดอกที่เกิดตรงลำ�ตน้
(Cauliferous flower)

3 4

1 พ ิิลัังกาสา (Adisia polycephala Wall. ex A. DC.) 3 ตะลิิงปลิิง (Averrhoa bilimbi L.)
2 พนมสวรรค์์ (Clerodendrum paniculatum L.) 4 มะเฟืือง (Averrhoa carambola L.)

62

การเชือ่ มกันของวงกลีบเล้ียง (Calyx Fusion)
arBdoetnaRnaiycong
กลบี เลยี้ งแยก (Polysepalous) กลบี เลี้ยงเชอ่ื ม (Gamosepalous)

กลีีบเลี้ �ยง ห(Cลอalดyกxลีtีuบเbลี้e�ย)ง
(Sepal)

แ(Cฉaกlกyxลีีlบoเลbี้ �ยeง)

12

การเชือ่ มกนั ของวงกลีบดอก (Corolla Fusion)

กลบี ดอกแยก (Polypetalous) กลบี ดอกเชือ่ ม (Gamopetalous)

ก(ลPีeีบtดaอl)ก (Cแoฉrกoกllลaีีบlดoอbกe) (หCลoอroดlกlaลีีtบuดbอeก)

3 4

ไมม่ กี ลีบดอก (Apetalous) วงกลบี รวม (Perianth)
ชั้�นหรืือวงของกลีีบดอกที่�่ไม่่สามารถแยกได้้
ใบ(Bปrรaะcดtั)บั ว่่าเป็น็ กลีีบเลี้ย� งหรืือกลีีบดอก หากกลีีบแยกกัันเรีียก
แต่่ละกลีีบว่่า กลีีบรวม (Tepal) ถ้า้ เชื่อ� มติิดกันั เรีียก
5 ว่่า หลอดกลีีบรวม (Perianth tube)

ก(Tลีeีบpรaวlม)

1 ห างนกยููงไทย (Caesalpinia pulcherrima (L.) Sw.) 6
2 แค (Sesbania grandiflora (L.) Poir.)
3 โ คลงเคลงญวน (Melustoma saigonense (Kuntze) Merr.)
4 ต้อ้ ยติ่่�งฝรั่�ง (Ruellia simplex C. Wright)
5 โป๊ย๊ เซียี น (Euphorbia milii Des Moul.)
6 บัวั หลวง (Nelumbo nucifera Gaertn.)

63

รปู ร่างของดอก (Form of Corolla)
arBdoetnaRnaiycong
Polypetalous

Orchidaceous form Papilionaceous form

เป็็นรููปร่่างของดอกที่่�สามารถพบได้้เฉพาะใน รููปดอกถั่ว� ลัักษณะคล้า้ ยปีีกผีีเสื้อ� แสดงถึึงการ
พืืชวงศ์์กล้้วยไม้้เท่่านั้้�น มีี 3 กลีีบเลี้้�ยง 3 กลีีบดอก เรีียงตัวั ของกลีีบดอกของพืืชวงศ์์ Fabaceae
กลีีบดอกหนึ่่ง� กลีีบมีีรููปร่่างแตกต่่างจากกลีีบอื่่�น เรีียกว่่า
กลีีบปาก (Labellum)

กลีีบดอก กลีีบเลี้ �ยงด้้านบน ก(ฺBลีaีnบกnลeาrง)
(Petal) (Dorsal sepal) ก(ลWีีบiคnู่่�ขg้า้) ง
(Lกaลbีeีบlปluากm)
(Cเสo้้าlเuกmสรn)
ยอด(เSกtสigรmเพaศ)เมีีย (Opeฝrาcปuิดิ lum)
(Opeฝrาcปuิดิ lum)
(Lกaลbีeีบlปluากm) ก(Lลีaีบtเeลี้rย� aงlดs้้าeนpขa้า้ l)ง 1 กล(ีKีบeคูe่่ล� ่l่)าง

3

(Fเกuสsรeเพstศaผmู้เ้� ชืe่�อnมs) ยอด(เSกtสigรmเพaศ)เมีีย

ก(Dลีีoบrเลsี้aย� lงดs้eา้ pนaบlน) ก(ฺBลีaีnบกnลeาrง)
ก(ลPีeีบtดaอl)ก

กลีีบคู่ข�่ ้า้ ง กล(ีKีบeคูe่ล�่ ่l่)าง 4
(Wing)

2

1-2 กะเรกะร่่อนปากเป็ด็ (Cymbidium finlaysonianum Lindl.) 3-4 แค (Sesbania grandiflora (L.) Poir.)

64

Gamopetalous
arBdoetnaRnaiycong
1 2 3

รปู กงลอ้ รปู ลน้ิ รูปหลอด
(Rotate form) (Ligulate form) (Tubular form)

4 5

รูปดอกเขม็ หลอดเเคบปากบาน รปู กรวย รูปแตร รปู ลำ�โพง
(Salverform) (Funnel form)

67 8

รูประฆัง รูปปากเปิด
(Companulate form) (Bilabiate form)

1 มะเขือื (Solanum sp.) 5 ทองอุุไร (Tecoma stans (L.) Juss. ex Kunth)
2 ป ระทัดั ฝรั่ง� (Russelia equisetifomis Schltdl. & Cham.) 6 บานชื่่น� (Zinnia elegans Jacq.)
3 พุดุ พิชิ ญา (Wrightia antidysenterica (L.) R. Br.) 7 ตำ�ำ ลึึง (Coccinia grandis (L.) Voigt)
4 ผัักบุ้�งจีีน (Ipomoea aquatica Forssk. var. heterophylla 8 กะเพราแดง (Ocimum tenuiflorum L.)

(Hallier f.) Rendle)

65

ประเภทช่อดอก (Inflorescence Types)
arBdoetnaRnaiycong
123

456

78 9

10 11 12

1 หางนกยูงู ไทย (Caesalpinia pulcherrima (L.) Sw.) = corymb 7 มะเดื่่อ� (Ficus sp.) = hypanthodium
2 ทานตะวััน (Helianthus annuus L.) = capitulum 8 เข็็ม (Ixora sp.) = compound cyme
3 ไมยราบ (Mimosa sp.) = capitulum 9 สิงิ หโมรา (Cyrtosperma johnstonii (N. E. B.) N. E. B.) = spadix
4 บาหยา (Asystasia gangetica (L.) Anderson) = spike 10 ข่่าป่่า (Alpinia malaccensis (Burm.) Roscoe.) = raceme
5 ต้้อยติ่่�ง (Ruellia tuberosa L.) = dichasium 11 ฤาษีีผสม (Coleus scutellarioides (L.) Benth.) = verticillate
6 ต้า้ ง (Hoya kerrii Craib) = umbel 12 กระถินิ ณรงค์์ (Acacia auriculiformis A. Cunn. ex Benth) = spike

66

ผล (Fruits)
arBdoetnaRnaiycong
ประเภทของผล (Types of Fruit)

ผลเด่ยี ว (Simple Fruit) ผลรวม (Multiple Fruit)
ผลเดี่่�ยว หมายถึึง ผลหนึ่่�งผลซึ่่�งเจริิญมาจาก ผลรวม คืือ ผลซึ่่�งเกิิดจากรัังไข่่ของดอกย่่อยใน
ดอกหนึ่่�งดอกที่่�มีีรัังไข่่เพีียงหนึ่่�งอััน โดยที่่�รัังไข่่นั้้�นอาจ ช่่อดอกทั้้�งช่่อเจริิญเชื่ �อมกัันทั้้�งหมดจนเห็็นเป็็นผลเดีียว
เกิดิ จากหนึ่่ง� คาร์เ์ พลหรือื หลายคาร์เ์ พลก็ไ็ ด้้ เช่่น พริิก เช่่น ขนุุน ยอ หม่่อน เป็็นต้้น
มะนาว ผลยาง

5
16

2

7

ผลกลุ่ม (Aggregate Fruit)
ผลกลุ่ �ม คืือ ผลเล็็ก ๆ ที่่�อยู่่�บนแกนเดีียวกััน
3 หรืืออยู่�่เป็็นกลุ่�มบนฐานดอกอัันเดีียวกัันซึ่�่งเกิิดจาก
ดอกเดี่�่ยวที่่�มีีเกสรเพศเมีียจำำ�นวนมากซึ่่�งแยกจากกััน
เข่่น บััวหลวง ไข่่เต่่า เป็น็ ต้้น

4

1 มะนาว (Citrus aurentifolia (Christm.) Swingle) 8 9
2 ผลของพืชื วงศ์ย์ าง (Dipterocarpaceae)
3 พริิกตุ้้�ม (Capsicum annuum L.)
4 เต่า่ ร้า้ ง (Caryota mitis Lour.)
5 หม่่อน (Morus alba L.)
6 ยอ (Morinda citrifolia L.)
7 ข นุุน (Artocarpus heterophyllus Lam.)
8 ไข่่เต่า่ (Polyalthia debilis (Pierre) Finet & Gagnep.)
9 บัวั หลวง (Nelumbo nucifera Geartn.)

67

ประเภทของผล (Types of Fruit)

ผลสด (Freshy Fruit)
ผลที่�่มีีผนัังอ่่อนนุ่่�ม เป็็นเนื้้�อหรือื ใยนุ่่�ม ๆ

ผลเมล็ดเดียวแขง็ (Drupe)
arBdoetnaRnaiycong ผลแบบส้ม (Hesperidium)

2

1 ผลแบบแตง (Pepo)

ผลแบบมเี น้อื หลายเมลด็ (Berry)

3 (Fผruลit) 7

6

8
4 1 มะพร้า้ ว (Cocos nucifera L.)

2 เ ลมอน (Citrus x limon (L.) Osbeck)
3 เชอร์์รี่ส� เปน (Malpighia emarginata DC.)
4 มะพลับั (Diospyros areolata King & Gamble)
5 พริิก (Capsicum annuum L.)
6 กล้ว้ ย (Musa sp.)
7 น้ำำ�� เต้า้ (Lagenaria siceraria (Molina) Standl.)
5 8 ฟักั (Benincasa hispida (Thunb.) Cogn.)

68

ผลแหง้ แก่ไม่แตก (Dry Indehescent Fruit)
arBdoetnaRnaiycong
ผลแบบธัญพชื (Grain) ผลแหง้ เมล็ดลอ่ น (Achene)

1 2

ผลแบบปีกเดยี ว (Samara) ผลคลา้ ยผลปีกเดียว (Samaroid)

3

ผลเปลอื กแหง้ เมลด็ เดียว (Nut)

4

1 ข้้าว (Oryza sativa L.)
2 บัวั หลวง (Nelumbo nucifera Geartn.)
3 ประดู่่�บ้้าน (Pterocarpus indicus Willd.)
5 4 ผลของพืืชวงศ์์ยาง (Dipterocarpaceae)

5 มะม่ว่ งหิิมพานต์์ (Anacardium occidentale L.)

69

ผลแหง้ แก่แตก (Dry Dehescent Fruit)
ฝักแตกเเนวเดียว (Follicle)
arBdoetnaRnaiycong ผลแตกแบบผกั กาด (Silique)

1 2

ฝักแบบถ่วั (Legume) ผลแบบฝักหักข้อ (Loment)

3 4

ผลแหง้ แตก (Capsule)

56

1 สำำ�โรง (Sterculia foetida L.) 4 ไมยราบต้น้ (Mimosa pudica L.)
2 ผัักเสี้�ยนขน (Cleome rutidosperma DC.) 5 เขนงนายพราน (Nepenthes mirabilis (Lour.) Druce var. mirabilis)
3 หางนกยููงไทย (Caesalpinia pulcherrima (L.) Sw.) 6 ว่่านเพชรหึึง Grammatophyllum speciosum Blume

70

ดชั นชี อื่ วทิ ยาศาสตร์ (Index)
arBdoetnaRnaiycong
A 66 Dipterocarpus alatus 41 Nymphaea capensis var. zanzibariensis 33, 61
Acacia auriculiformis Dischidia major 33 Nymphoides indica 57
Acacia concinna 34 Droogmansia godefroyana 54 O
Acrostichum aureum 20 Drosera burmannii 55 Ocimum tenuiflorum 65
Acrostichum sp. 22, 23 Drynaria quercifolia 11, 19, 20 Ophioglossum costatum 21
Adenium obesum 41 Drynaria sp. 19, 20 Ophioglossum petiolatum 21
Adiantum caudatum 18, 27 E Opuntia cochenilifera 42
Adiantum sp. 24 Echinopsis calochrora 42, 54 Oryza sativa 37, 69
Adisia polycephala 62 Euphorbia milii 54, 63 P
Allium ascalonicum 36 F Palhinhaea cernua 6
Aloe vera 54 Ferocactus sp. 44 Pandanus odorifer 39
Alpinia malaccensis 66 Ficus sp. 66 Phalaenopsis deliciosa 61
Anacardium occidentale 69 Fissidens sp. 3, 4 Phlegmariurus carinatus 6
Angiopteris evecta 12, 20, 21 G Pinus kesiya 30
Antidesma ghaesembilla 41 Garcinia cowa 41 Pistia stratiotes 33
Artocarpus heterophyllus 67 Gloriosa superba 54 Platycerium coronarium 19
Asplenium sp. 22, 23 Grammatophyllum speciosum 70 Podocarpus neriifolius 31
Asplenium nidus 9, 20 Gymnocalycium damsii 44 Podocarpus sp. 31
Astrophytum asterias 44 Gymnocalycium mihanovichii 44 Polyalthia debilis 59, 67
Asystasia gangetica 66 Gymnocalycium saglionis 44 Portulaca grandiflora 57
Averrhoa bilimbi 62 H Psilotum nudum 6, 21
Averrhoa carambola 62 Helianthus annuus 36, 66 Pteris sp. 23
B Helminthostachys zeylanica 21 Pterocarpus indicus 69
Bauhinia aureifolia 34 Hibiscus rosa-sinensis 56 Pyrrossia sp. 23
Benincasa hispida 68 Hibiscus sp. 57, 60 R
Blechnum 23 Hippeastrum johnsonii 43 Rhodomyrtus tomentosa 54, 59
Bolbitis heteroclita 27 Hopea odorata 41 Ruellia simplex 63
Bougianvillea sp. 60 Hoya kerrii 66 Ruellia tuberosa 66
Brachycorythis henryi 34 Hoya sp. 60 Russelia equisetifomis 60, 65
C I S
Caesalpinia pulcherrima 59, 60, 63, 66, 70 Ipomoea aquatica var. heterophylla 65 Selaginella sp. 6
Calotropis gigantae 61 Ipomoea batatas 39 Sesbania grandiflora 60, 61, 63, 64
Canna generalis 61 Irvingia malayana 41 Solanum sp. 65
Capsicum annuum 67, 68 Ixora sp. 66 Spathiphyllum cannifolium 54, 60
Caryota mitis 67 L Stenochlaena palustris 18
Cassytha filiformis 33 Lagenaria siceraria 68 Sterculia foetida 39, 70
Catunaregum tomentosa 42 Lagerstroemia floribunda var. floribunda 37, 41 Syzygium antisepticum 41
Cephalomanes javanicum 9 Limnophila heterophylla 33 T
Ceratopteris thalictroides 18, 27 Lygodium microphyllum 6, 12 Tecoma stans 65
Cereus hildmannianus 44 M Tectaria sp. 22
Cibotium barometz 9, 10, 11, 13, 14 Malpighia emarginata 68 U
Citrus × aurentifolia 67 Mamillaria sp. 44 Utricularia gibba sp. 55
Citrus x limon 68 Mangifera indica 41 Utricularia minutissima sp. 55
Cleome rutidosperma 70 Marsilea crenata 6 V
Clerodendrum paniculatum 62 Melaleuca cajuputi 35, 41 Vigna radiata 37
Coccinia grandis 42, 60, 65 Melampodium divaricatum 57 Vitex pinnata 33
Cocos nucifera 68 Melocactus sp. 44 W
Codiaeum variegatum 34 Melustoma saigonense 63 Wrightia antidysenterica 60, 65
Coleus scutellarioides 57, 66 Microsorum sp. 22 Z
Cucumis sativus 59, 60 Microsorum scolopendria 24 Zamioculcas zamiifolia 54
Curcuma alismatifolia 36 Microsorum sp. 10 Zephyranthes rosea 36
Cycad sp. 29 Mimosa sp. 66, 70 Zinnia elegans 65
Cymbidium finlaysonianum 64 Morinda citrifolia 67
Cyrtosperma johnstonii 57, 66 Moringa oleifera 41
D Morus alba 67
Davallia repens 20 Musa sp. 68
Davallia sp. 10 N
Dendrophthoe pentandra 39 Nageia willichiana 31
Dioscorea brevipetiolata 43 Nelumbo nucifera 54, 57, 63, 67, 69
Diospyros areolata 41, 68 Neomarica longifolia 61
Diplazium esculentum 20 Nepenthes mirabilis var. mirabilis 55, 57, 70

71

arBdoetnaRnaiycongดชั นีชอ่ื ไทย 36 ทองอุุไร 60, 65 ยางนา 41
57 ทานตะวันั 36, 66 ยายแพก 24
ก 60 ทิิพเกสร ยิมิ โน 44
กระเจีียวบัวั 11, 19, 20 น 55 ร 61
กระดุุมทอง 66 น้ำ��ำ เต้้า 68 รััก 57, 66
กระดุุมทอง 41 บ 57 ฤ 18
กระแตไต่่ไม้ ้ 68 บััวบา 36 ฤๅษีีผสม 6, 12
กระถิินณรงค์์ 38 บััวฝรั่่ง� ดอกชมพูู 54, 57, 63, 67, 69 ล 68
กระบก 54 บััวหลวง 65 ลำ�ำ เท็็ง 34
กล้ว้ ย 65 บานชื่่น� 66 ลิิเภายุ่ง� 70
กล้้วยไม้้ 64 บาหยา 34 เลมอน 43
กวักั มรกต 61 ใบไม้้สีีทอง 29 ว 54
กะเพราแดง 39 ป 20 ว่่านนางบััวป้้อง 30
กะเรกะร่่อนปากเป็็ด 20 ปรง 69 ว่่านเพชรหึึง 34
กาตาฉ่่อ 9 ปรงทอง 65 ว่่านสี่ท�่ ิิศ 6
กาฝากมะม่่วง 27 ประดู่่�บ้า้ น 44 ว่่านหางจระเข้้ 33
กููดทอง 34 ประทัดั ฝรั่่ง� 54, 63 ส 6
กููดใบบาง 67 ปราสาทนางฟ้า้ 20 สนสามใบ 19
กููดหางค่่าง 66 โป๊๊ยเซีียน 18, 27 ส้ม้ ป่อ่ ย 55
โกสน 37, 69 ผ 65 สร้้อยนางกรอง 33
ข 9, 20 ผักั กููด 6 สังั วาลพระอิินทร์์ 39, 70
ขนุุน 31 ผัักขาเขีียด 70 สามร้อ้ ยยอด 57, 66
ข่่าป่่า 55, 57, 70 ผักั บุ้�งจีีน 37 สายผ้้าม่่าน 33, 61
ข้า้ ว 66 ผักั แว่่น 31 สาหร่่ายข้้าวเหนีียวเล็ก็ 35, 41
ข้า้ หลวงหลังั ลาย 59, 67 ผัักเสี้ย� นขน 62 สาหร่่ายฉัตั ร 41
ขุนุ ไม้้ 44 ไผ่่ 54, 59 สำ�ำ โรง 42
เขนงนายพราน 42 พ 68 สิิงหโมรา 43
เข็ม็ 60, 61, 63, 64 พญาไม้้ 67 สุุทธาสิิโนบล 67
ไข่่เต่่า 63 พนมสวรรค์์ 62 เสม็็ดขาว 6, 21
ค 33 พรวด 65 เสม็็ดแดง 59, 60, 63, 66, 70
คอนโดนางฟ้า้ 55 พริิก 61 เสมา 18, 27
เค็็ด 33 พริิกตุ้้�ม 60 ห 44
แค 56, 57, 60 พิลิ ัังกาสา 57 หญ้้า 61
โคลงเคลงญวน 41 พุดุ พิชิ ญา 68 หม่่อน
จ 41 พุุทธรัักษา 12, 20, 21 หวายทะนอย
จอก 68 แพงพวยฝรั่่ง� 21 หางนกยููงไทย
จอกบ่่วาย 54 แพรเซี่ย่� งไฮ้้ 12 หางนาคบก
จุกุ โรหิินีี 54 ฟ 12, 24 อ
ช 42, 54 ฟััก 9, 10, 11, ,13, 14 แอสโตร
ชบา 54, 60 เฟินิ กีีบแรด 60 ไอริิสน้ำำ��
ชวนชม 66 เฟินิ นกเขา
ชะมวง 63 เฟินิ นาคราช 65
เชอร์์รี่ส่� เปน 41 เฟินิ ใบมะขาม 66
ไชหิิน 37, 41 เฟินิ ลููกไก่่ทอง 67
ด 62 เฟื่�อ่ งฟ้้า 68
ดองดึึง 66 ม 41, 68
ดาวล้อ้ มเดือื น 42, 60, 65 มะเขือื 62
เดหลีีใบกล้้วย 33 มะเดื่อ� 41
ต 21 มะนาว 69
ต้อ้ ยติ่�ง 39 มะพร้า้ ว 41
ต้้อยติ่�งฝรั่่ง� 67 มะพลัับ 39
ตะเคีียนทอง 59 มะเฟืือง 43
ตะแบกนา 37 มะม่่วง 41
ตะลิงิ ปลิิง มะม่่วงหิมิ พานต์์ 44
ต้้าง มะรุุม 66, 70
ตำ�ำ ลึึง มัันเทศ
ตีีนนก มันั เทีียน 67
ตีีนนกยููง เม่่าไข่่ปลา 72
เตยทะเล แม่่ลููกดก
เต่่าร้า้ ง ไมยราบ
แตงกวา ย
ถ ยอ
ถั่ �วเขีียว
ท

arBdoetnaRnaiycongบรรณานกุ รม

กรมอุุทยานแห่่งชาติิ สััตว์์ป่่า และพัันธุ์์�พืืช. ช่่อดอกและดอก (inflorescences & flowers) [ออนไลน์์]. มปป. แหล่่งที่่�มา :
https://www.dnp.go.th/ [1 ก.ค. พ.ศ. 2564]
กรมอุทุ ยานแห่่งชาติิ สัตั ว์ป์ ่า่ และพัันธุ์์�พืืช. ใบ (Leaf) [ออนไลน์]์ . มปป. แหล่่งที่�่มา : https://www.dnp.go.th/ [29 มิ.ิ ย. พ.ศ. 2564]
กรมอุทุ ยานแห่่งชาติิ สัตั ว์ป์ ่่า และพัันธุ์์�พืืช. ผล (Fruits) [ออนไลน์]์ . มปป. แหล่่งที่�ม่ า : https://www.dnp.go.th/ [4 ก.ค. พ.ศ. 2564]
ก่่องกานดา ชยามฤต และวรดลต์์ แจ่่มจำ�ำ รููญ. คู่่�มืือจำำ�แนกพรรณไม้้ ฉบัับปรัับปรุงุ . กรุงุ เทพฯ: Meb’s Pick, 2559.
จรัญั มากน้้อย นาวิิน อิินทกููล และเกรีียงไกร อิินทกููล. รายชื่�อพรรณไม้้ในสวนพฤกษศาสตร์บ์ ้า้ นร่่มเกล้้าพิษิ ณุุโลก ในพระราชดำ�ำ ริ.ิ
พิิษณุโุ ลก: สวนพฤกษศาสตร์บ์ ้้านร่่มเกล้้า พิิษณุุโลก ในพระราชดำ�ำ ริิ องค์์การสวนพฤกษศาสตร์์, 2562
จารุุพันั ธ์์ ทองแถม และ ปิยิ เกษตร สุขุ สถาน. Ferns. กรุงุ เทพมหานคร : สำ�ำ นัักพิิมพ์ส์ ารคดีี, 2550
ฐายินิ ีี พลวงศ์ต์ ระกููล. ความหลากหลายชนิดิ ไบรโอไฟต์ใ์ นพื้้น� ที่ช�ุ่่ม� น้ำ��ำ บึึงสำ�ำ นักั ใหญ่่ จังั หวัดั ระยอง. วิทิ ยานิพิ นธ์ป์ ริญิ ญาวิทิ ยาศาสตร์บ์ ัณั ฑิติ ,
สาขาวิชิ าชีีววิิทยา ภาควิิชาชีีววิิทยา คณะวิทิ ยาศาสตร์ ์ จุฬุ าลงกรณ์ม์ หาวิิทยาลัยั , 2561
เต็ม็ สมิิตินิ ัันทน์.์ ชื่่�อพรรณไม้แ้ ห่่งประเทศไทย. พิิมพ์์ครั้้�งที่่� 3. กรุุงเทพมหานคร: โรงพิมิ พ์์สำ�ำ นักั งานพระพุุทธศาสนาแห่่งชาติ,ิ 2557
ทัศั ไนย จารุุวัฒั นพันั ธ์.์ เฟินิ All about Ferns รวมชนิิดและพัันธุ์์�ปลููกสำำ�หรัับคนรักั เฟิิน. นนทบุรุ ีี: บริิษััทอมรินิ ทร์พ์ ริ้้น� ติ้้�ง แอนด์ ์ พับั ลิซิ ชิ่่�ง
(มหาชน), 2563.
ทิติ ิริ ัตั น์ ์ พิมิ ลกิติ ติกิ ุลุ . ความหลากหลายชนิดิ ของเทอริโิ ดไฟต์ใ์ นพื้้น� ที่ช�ุ่่ม� น้ำ��ำ บึึงสำ�ำ นักั ใหญ่่ จังั หวัดั ระยอง. วิทิ ยานิพิ นธ์ป์ ริญิ ญาวิทิ ยาศาสตร์บ์ ัณั ฑิติ ,
สาขาวิิชาชีีววิทิ ยา ภาควิิชาชีีววิทิ ยา คณะวิทิ ยาศาสตร์ ์ จุุฬาลงกรณ์ม์ หาวิิทยาลัยั , 2561
วรดลต์์ แจ่่มจำำ�รููญ. คู่่�มืือการจำำ�แนกชนิิดพรรณไม้้แบบลัักษณะเด่่นเฉพาะ. กรุุงเทพมหานคร: สำำ�นัักงานหอพรรณไม้้, สำำ�นัักวิิจััย
การอนุรุ ักั ษ์์ป่่าไม้้และพันั ธุ์์�พืืช, กรมอุทุ ยานแห่่งชาติ ิ สัตั ว์ป์ ่า่ และพัันธุ์์�พืืช. 2558.
วิยิ ดา เทพหัตั ถีี. พจนานุกุ รม ศัพั ท์พ์ ฤกษศาสตร์ ์ สาขาอนุกุ รมวิธิ านพืชื . เล่่มที่�่ 13, ครั้้ง� ที่�่ 5. หนังั สือื ชุดุ จุฬุ าฯพจนานุกุ รม. กรุงุ เทพมหานคร:
สำ�ำ นักั พิมิ พ์แ์ ห่่งจุฬุ าลงกรณ์ม์ หาวิทิ ยาลัยั , 2552.
วิยิ ดา เทพหัตั ถีี. พจนานุกุ รมศัพั ท์พ์ ฤกษศาสตร์ ์ สาขาอนุกุ รมวิธิ าน. ครั้้ง� ที่�่ 4. กรุงุ เทพมหานคร: ภาควิชิ า พฤกษศาสตร์ ์ จุฬุ าลงกรณ์ม์ หาวิทิ ยาลัยั ,
2543.
ศููนย์ว์ ิจิ ัยั ความหลากหลายทางชีีวภาพ เฉลิมิ พระเกีียรติิ 72 พรรษา บรมราชินิ ีีนาถ มหาวิทิ ยาลัยั ราชภัฏั ยะลา และ สสวท.. คู่ม�่ ือื การเรีียนรู้้�
“พฤกษศาสตร์เ์ บื้้�องต้้น”. กรุุงเทพมหานคร: เอสพริ้้�นท์ ์ จำ�ำ กััด, 2004
สำำ�นัักงานหอพรรณไม้้ สำำ�นัักวิิจััยการอนุุรัักษ์์ป่่าไม้้และพัันธุ์์�พืืช กรมอุุทยานแห่่งชาติิ สััตว์์ป่่า และพัันธุ์์�พืืช.สารานุุกรมพืืช [ออนไลน์์].
มปป. แหล่่งที่่�มา : https://www.dnp.go.th/ [4 ก.ค. พ.ศ. 2564]
Brach, A. R. & H. Song. eFloras: New directions for online floras exemplified by the Flora of China Project. Taxon, 55(1),
2006: 188-192.
Glime, J.M. Bryophyte Ecology. Volume 1. [online]. 2020. Available from : http://www.bryoecol.mtu.edu/. [2021, 1 July]
Meza Torres, E. I., & Ferrucci, M. S. Ophioglossaceae: An exomorphological approach with emphasis in South American
species. 2013.
Neelesh, T. Ophioglossum: Structure and Reproduction [online]. n.d. Available from : https://www.biologydiscussion.com.
[2021, 10 July]
POWO. Plants of the World Online. Facilitated by the Royal Botanic Gardens , Kew [online]. 2019. Available from :
http://www.plantsoftheworldonline.org [2021, 1 July]
PPG I. A community-derived classification for extant lycophytes and ferns. Journal of systematics and evolution,
54(6), 2016 : 563-603.
Tagawa, M and K, Iwatsuki. “Pteridophytes.” In Flora of Thailand, Vol.3 Part 1, 1-128. Edited by T, Smitinand and K, Larsen.
Bangkok: TISIR Pres, 1979.
Tagawa, M and K, Iwatsuki. “Pteridophytes.” In Flora of Thailand, Vol.3 Part 2, 129-296. Edited by T, Smitinand and
K, Larsen. Bangkok: Phonphan Printing Co. Ltd., 1985.
Tagawa, M and K, Iwatsuki. “Pteridophytes.” In Flora of Thailand, Vol.3 Part 3, 297-480. Edited by T, Smitinand and
K, Larsen. Bangkok: Chutima Press, 1988.
Tagawa, M and K, Iwatsuki. “Pteridophytes.” In Flora of Thailand, Vol.3 Part 4, 481-639. Edited by T, Smitinand and
K, Larsen. Bangkok: Chutima Press, 1989.
Verma, S. C. Cytology of Ophioglossum coriaceum A. Cunn. Cytologia, 22(3-4), 1957 : 393-403.
Winlkin, P. and C. Thapyai. Dioscoreaceae. Flora of Thailand, 10 (1), 2009 : 1 –140.

73

arBdoetnaRnaiycong Email: [email protected]

ประวตั ผิ ูเ้ ขยี น

ชนชนม์ ชูเชื้อ

นสิ ติ ปริญญาตรีภาควชิ าพฤกษศาสตร์ สาขาพฤกษศาสตร์
จฬุ าลงกรณม์ หาวทิ ยาลัย
Email: [email protected]

ณฐั วฒิ สร้อยจิตร

นสิ ติ ปริญญาตรภาควชิ าพฤกษศาสตร์ สาขาพฤกษศาสตร์
จฬุ าลงกรณม์ หาวิทยาลัย
Email: [email protected]

ธนโชค วานชิ ผดงุ ธรรม

นิสิตปริญญาตรภาควิชาพฤกษศาสตร์ สาขาพฤกษศาสตร์
จุฬาลงกรณม์ หาวทิ ยาลัย
Email: [email protected]

74