คู่มืออิเล็กทรอนิกส์ปลาน้ำจืด ภายในสวนพฤกษศาสตร์ระยอง

ปลาน้าจืด E-book

ภายในสวนพฤกษศาสตรร์ ะยอง

วันเพญ็ ศรหริ ัญ
วรรณฤดี พยอมใหม่
พีรพงษ์ เจือหนองคลา้

ปE-boลok าน้าจืด

ภายในสวนพฤกษศาสตรร์ ะยอง

วนั เพญ็ ศรหิรญั
วรรณฤดี พยอมใหม่
พีรพงษ์ เจอื หนองคล้า

คำนำ

คู่มืออิเล็กทรอนิกส์ปลาน้าจืด จัดท้าขึ้นเพ่ือเป็นข้อมูลพื้นฐานการระบุชนิด
ของปลานา้ จดื ภายในสวนพฤกษศาสตรร์ ะยอง เนอ่ื งจากลักษณะของปลาแต่ละชนิดมี
ความแตกต่างกัน รวมไปถึงพฤติกรรมต่าง ๆ ของปลาน้าจืด การทา้ ความเข้าใจอาจท้า
ได้ยากส้าหรบั ผทู้ ี่เพ่งิ พบเห็นเปน็ คร้งั แรก ซง่ึ ในพื้นที่บึงส้านักใหญ่ สวนพฤกษศาสตร์
ระยอง นัน้ มีความสา้ คญั เพราะเปน็ พน้ื ทที่ ม่ี กี ารอนรุ ักษค์ วามหลากหลายของส่ิงมีชีวิต
ไวม้ ากมาย ผ้จู ัดทา้ สามารถรวบรวมปลาน้าจืดภายในสวนพฤกษศาสตร์ระยองทั้งส้ิน
22 ชนดิ แบ่งเปน็ ปลาหากนิ กลางวัน 10 ชนิด ปลาหากนิ กลางคนื 12 ชนิด ผู้ที่ใช้คู่มือ
น้ีสามารถเรียนรู้และเข้าใจถึงลักษณะ ชื่อ ชนิด วงศ์ พฤติกรรมการกินอาหาร และ
พฤติกรรมการออกหาอาหารเหล่านั้น นอกจากนี้การจัดท้าเป็นคู่มือในรูปแบบ
อเิ ล็กทรอนกิ ส์ิทา้ ให้สะดวกต่อการพกพาและใช้งาน เพอ่ื ส่งเสริมการเรยี นรู้ด้านปลานา้
จดื ภายในสวนแกท่ ุกเพศทุกวัยอีกด้วย ในท้ายท่ีสุดผู้จัดท้าคาดว่าผู้ท่ีได้ใช้คู่มือเล่มนี้
อาจนา้ ความรู้ทไี่ ด้จากการศึกษาไปใช้ต่อยอด ไม่ว่าจะใช้งานเชิงลึกด้านวิชาการ เช่น
การศึกษาเพศชนิดปลาน้าจืด หรอื อาจจะน้าไปใชใ้ นชวี ติ ประจ้าวันทั่วไป แต่น้อยท่ีสุด
คอื ผ้ทู ่ีได้ศึกษานั้นสามารถรู้จักและเข้าใจปลามากย่ิงข้ึน รวมถึงท้าให้การศึกษาและ
การอนรุ ักษเ์ ปน็ สิ่งทนี่ ่าสนใจมากกว่าท่ผี ่านมา

คณะนิสิตฝึกประสบการณ์
คณะวทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี สาขาชีววทิ ยา

มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสมี า
30 เมษายน 2565

กติ ติกรรมประกำศ

การจัดท้าคู่มืออิเล็กทรอนิกส์รวบรวมชนิดปลาน้าจืด ภายในพื้นที่สวน
พฤกษศาสตร์ระยอง ส้าเร็จลุลว่ งไปด้วยดีเนื่องดว้ ยความชว่ ยเหลือจากทุกฝ่าย คณะผู้
ฝึกปฏิบัตงิ านจากภาควิชาชวี วิทยา มหาวทิ ยาลัยราชภฏั นครราชสีมา ขอขอบพระคุณ
หัวหน้าสวนพฤกษศาสตร์ระยอง คุณวัชนะ บุญชัย ที่ให้การสนับสนุนให้โอกาสใน
การศึกษาเรียนรู้พร้อมทั้งได้กรุณาให้ค้าแนะน้าเป็นแนวทางในการด้าเนินงาน
ตลอดจนความคิดเหน็ ต่าง ๆ ที่มปี ระโยชน์ต่อการจดั ทา้ หนงั สอื คมู่ ือไดอ้ ย่างสมบูรณ์

ขอขอบพระคุณ นางสาวณิชกานต์ นามวงค์ นายเพชรรัตน์ ถาวรสาลี
นางสาวลกั ษกิ า รอดโพธิท์ อง นายสมเกยี รติ จบั ใจนาย และนางสาวสุพัตรา เจริญเวช
ธรรม ทไ่ี ดใ้ หค้ า้ แนะนา้ สนับสนนุ ในการฝึกประสบการณ์มาโดยตลอด ท้ังด้านความรู้
ทวั่ ไป ด้านวชิ าการ และทขี่ าดไมไ่ ด้ คมู่ อื ปลานา้ จืด โดย ชวลิต วิทยานนท์ (2548) ใน
การศึกษาเทียบตัวอย่าง รวมถึงเป็นผู้ให้ค้าแนะน้าและชี้แนะการแก้ไขท้าให้หนังสือ
คู่มือ ทเี่ กิดข้ึนมีความถูกต้อง และเหมาะสมตามหลกั วชิ าการ สามารถเผยแพรเ่ พอ่ื เปน็
แหลง่ ความรู้แก่ผทู้ ่เี ขา้ มาศกึ ษาธรรมชาติในสวนพฤกษศาสตร์ระยองแห่งนไี้ ด้

ในท้ายที่สุดนี้ขอขอบพระคุณ พนักงานเจ้าหน้าที่สวนพฤกษศาสตร์ระยอง
องค์การสวนพฤกษศาสตร์ทุกท่าน ที่คอยให้การสนับสนุนช่วยเหลือให้ค้าแนะน้า
สง่ เสรมิ และเปน็ ก้าลังใจในการจัดท้าหนังสือคู่มือท้าให้ผู้ศึกษาได้รับความสะดวกใน
การดา้ เนินการ และสร้างช้ินงานออกมาไดส้ า้ เรจ็ ได้ในทสี่ ุด ตลอดจนให้ประสบการณท์ ี่
นอกเหนอื จากการเรียนรภู้ ายในห้องเรียนซึ่งเป็นความรู้ที่มีค่า ซึ่งสามารถน้าไปใช้ต่อ
ยอดในการดา้ เนินชวี ติ ได้

สำรบญั หนา้
1
สวนพฤกษศาสตร์ระยอง 2
สวนพฤกษศาสตร์ระยอง 3
4
ปลานา้ จดื 5
พฤตกิ รรมการกินอาหาร 6
พฤติกรรมการออกหาอาหาร 7
เกรด็ ความรู้ 8
ค้าแนะน้าส้าหรับผ้ใู ชค้ ูม่ อื อิเล็กทรอนกิ ส์ 9
9
ชนดิ ปลาน้าจืด 10
กดเหลือง 10
กระด่ี 11
กระสง 11
กริมควาย 12
กัดไทย 12
เข็ม
ชะโด
ช่อน

สำรบัญ (ตอ่ ) หนา้
13
ซิวหางกรรไกร 13
ซิวหางแดง 14
ดุกด้าน 14
ตะเพียนขาว 15
เนื้อออ่ นหนวดยาว 15
นิล 16
บูท่ ราย 16
บใู่ ส 17
แปน้ แก้ว 17
แรด 18
สลาด 18
สลดิ 19
หมอช้างเหยียบ 19
หวั ตะก่ัว 20
ดัชนชี อื่ วิทยาศาสตร์ ดชั นีช่ือไทย 21
บรรณานกุ รม 22
ประวัตผิ เู้ ขยี น

สวนพฤกษศาสตร์
ระยอง

1

สวนพฤกษศำสตร์ระยอง

สวนพฤกษศาสตร์ระยองนั้น เป็นพื้นท่ีชุ่มน้าระดับชาติมีพ้ืนท่ี ประมาณ 831 ไร่
ตง้ั อยู่ ตา้ บลชากพง อ้าเภอแกลง จังหวดั ระยอง การจัดท้าคูม่ ือเลม่ นไี้ ดท้ า้ การเกบ็ ตัวอย่าง
ปลานา้ จดื ภายในสวนพฤกษศาสตรร์ ะยอง โดยการเก็บตัวอย่าง ได้เลือกบริเวณท่ีท้าการ
ส้ารวจ 3 บริเวณ ได้แก่ แพหญ้าหนังหมา สะพานรักษ์เสม็ด และฐานพืชกินแมลง โดย
พืน้ ทีด่ งั กลา่ ว มีลักษณะ ดงั นี้

แผนทีภ่ ายในสวนพฤกษศาสตรร์ ะยองในบริเวณทท่ี า้ การสา้ รวจ
ทม่ี าภาพ : ดดั แปลงมาจาก https://www.google.com/maps. (2565)

ก. แพหญา้ หนงั หมา (GPS: 12.65691° N, 101.54164° E)
ข. สะพานรักษเ์ สมด็ (GPS: 12.65120° N, 101.54776° E)
ค. ฐานพชื กนิ แมลง (GPS: 12.64998° N, 101.54454° E)

2

Tip box
แพหญ้ำหนงั หมำ

หญ้าขนาดใหญ่ท่ีลอยตวั อยู่เหนอื น้า (ทม่ี าภาพ : https://shorturl.asia/5xEVQ, 2565)
ดคู ลา้ ยเป็นบก มีรากที่ยาวลงไปใตผ้ วิ น้า

สามารถเดนิ หรอื ยืนได้

สะพำนรักษเ์ สมด็

(ทม่ี าภาพ : https://shorturl.asia/5xEVQ, 2565) สะพานไม้ทอดยาวเช่ือมระหวา่ ง
ฐานการเรียนร้ปู ่าพรุ

และฐานการเรยี นรู้ไม้หนาม

ฐำนพืชกนิ แมลง

เปน็ ฐานใหค้ วามรเู้ ก่ียวกบั พืช เขนงนายพราน (Nepenthes mirabilis L)
ทมี่ กี ลไกในการดักแมลงเปน็ อาหาร
(ท่ีมาภาพ : https://shorturl.asia/5xEVQ, 2565)

ข้อมลู ปลาน้าจืด

3

พฤติกรรมกำรกินอำหำร

ปลามพี ฤติกรรมการกินอาหารแตกตา่ งกนั ไป ตัวอย่างปลากินเน้ือ เช่น ปลา
ช่อน (C. striatus) ปลากินพืชก็มีวิธีหากินแล้วแต่ประเภทของพรรณพืช ปลาที่กิน
แพลงก์ตอนพชื จะฮบุ กนิ โดยตรง แล้วใชซ้ ่ีกรองเหงอื กที่ละเอยี ดกรองน้าออกกอ่ นกลนื
ปลาบางชนิดกัดกินใบและส่วนต่าง ๆ ของพืชโดยตรง เช่น ปลาตะเพียนขาว (B.
gonionotus) อาหารของปลา แบ่งได้ 3 ประเภท คือ อาหารของปลากินเน้ือ อาหาร
ของปลากนิ พชื และอาหารของปลากนิ ทั้งเน้ือและพชื

อาหารของปลากินเนื้อ ได้แก่ กุ้ง ปู
หอย ปลาซิวหางแดง ( Rasbora
borapetensis) และสัตว์หน้าดินต่าง
ๆ ทม่ี ีขนาดเลก็ มากจนถึงใหญ่ รวมถึง
ปลาดว้ ยกนั เอง (ชวลิต, 2548)

จอก ซวิ หางแดง
(P. stratiotes L.) (R. Borapetensis )

อาหารของปลากินพืช ได้แก่ ใบหรือส่วน
ตา่ ง ๆ ของพืช ทั้งพืชบกและพรรณไม้น้า
เช่น จอก (Pistia stratiotes L.)

อาหารของปลากินท้ังเนื้อและพืช ได้แก่
ส่วนต่าง ๆ ของพืช และสตั ว์ขนาดเล็ก

4

พฤติกรรมกำรออกหำอำหำร

ปลาหนังหรือปลามีหนวดเป็นปลาที่ออกหากินตอนกลางคืน เช่น ปลา
กดเหลอื ง (Hemibagrus filamentus) หนวดทม่ี อี ยู่หลายเส้นรอบปากจะทา้ หนา้ ท่ใี น
การคล้า สัมผัส และรับกลิ่นเพ่ือให้ง่ายต่อการหาอาหาร ในเวลากลางวันจะนอน
พกั ผอ่ นและออกหากินตอนกลางคืนและมองหาเหย่ือได้ดีแม้ในที่มืด หรือบางชนิดก็
อาจหากินตลอดเวลาทั้งกลางวันและกลางคืน ในตอนกลางวันจะใช้สายตามองหา
เหย่อื แต่มันจะหาเหย่ือดว้ ยกา้ นครีบทเ่ี ปน็ เส้นยาว ๆ ในตอนกลางคนื (วิชาการเกษตร
ปลกู ผัก ทา้ ไร่ ไถนา, 2559) สามารถแบง่ ปลาออกเป็น 2 กลุ่ม คือ ปลาหนังและปลา
เกลด็

ปลาหนัง (catfishes) ผิวหนังของ หนวด
ปลา ท้าหน้าที่ในการควบคุมการ
ออสโมซิสระหว่างของเหลวภายใน กดเหลอื ง
ร่างกายปลากับน้าข้างนอกตัวปลา (H. filamentus)
ท้าหน้าท่ีรับความรู้สึก และป้องกัน
เช้ือโรคจากภายนอก (อุทยาน ปลาเกลด็ (scaled fishes) เกล็ดปลา
วิทยาศาสตร์พระจอมเกล้า ณ หว้า มีท้ังเล็กและใหญ่เรียงซ้อนกันเป็น
กอ, 2021) เช่น ปลากดเหลือง (H. ระเบียบมีสีเงินมันเงาช่วยป้องกัน
filamentus) อนั ตรายแกต่ ัวปลา และยังช่วยลดแรง
เสีย ดท าน ขอ งอ าก าศ ( อุท ยา น
ตะเพยี นขาว วิทยาศาสตรพ์ ระจอมเกลา้ ณ หว้ากอ
(B. gonionotus) , 2021) เช่น ปลาตะเพียนขาว (B.
gonionotus)

5

เกรด็ ควำมรู้

ปลาแต่ละชนดิ มีรปู รา่ งของหวั ปาก ลา้ ตัว และครีบแตกตา่ งกันในแต่ละชนิดรวมถงึ
สีสันท่มี กั เปล่ยี นไปตามวัย ฤดูกาลและเพศ การจ้าแนกปลาท่ีอยู่ในตู้หรือปลาที่ตาย
แล้วท้าได้ง่ายกว่าปลาที่อยู่ในธรรมชาติ โดยเฉพาะมุมจากด้านข้าง ท้าให้เห็น
รายละเอยี ดไดช้ ดั เจนกว่าด้านบน

ขนาดของปลาท่ีระบุในคู่มืออิเล็กทรอนิกส์น้ี ใช้ความยาวล้าตัวหรือความยาว
มาตรฐาน (Standard length) เช่น ปลาตะเพียนขาว (B. gonionotus) วดั จากปลาย
ปากถึงปลายสดุ โคนครบี หาง มีขนาด 16 ซม.

เกล็ดแนวเส้นข้างตวั ครีบหลัง ครบี หาง
กระดกู แกม้ (Lateral line) (Coral fin) (Caudal (tail) fin)
(Operculum)

ขากรรไกรลา่ ง
(Mandible)

ครีบอก ครีบท้อง ครบี ก้น
(Pectoral fin) (Pelvic fin) (Anal fin)

16 ซม.
ตะเพยี นขาว (B. gonionotus)

6

คำแนะนำสำหรับใช้คู่มือภำพ

ส่วนน้ีรวบรวมปลาชนิดตา่ ง ๆ ที่พบในสวนพฤกษศาสตร์ระยอง จ้านวน 15
วงศ์ 22 ชนิด เรียงตามตัวอักษรของช่ือไทย ก-ฮ ประกอบด้วย ชื่อไทย ชื่อ
วิทยาศาสตร์ ชอ่ื สามัญ วงศ์ อาหาร พฤตกิ รรมการออกหาอาหาร และขนาด ดังนี้

1
2

3

4 Three-spot gourami
5
6
7
8

สัญลักษณแ์ ทนพฤตกิ รรมการออกหาอาหาร

กลางวนั กลางคนื

1 ช่ือไทย 5 วงศ์
2 ชอ่ื วทิ ยาศาสตร์ 6 อาหาร
3 ภาพปลาดา้ นขา้ ง 7 พฤติกรรมการออกหาอาหาร
4 ชอ่ื สามญั 8 ขนาด

7

ปE-boลok าน้าจืด

8

กดเหลือง Hemibagrus filamentus

ชือ่ สามัญ : Yellow Mystus ,Green Catfish 30-50 ซม.
วงศ์ : Bagridae
อาหาร : ปลา กงุ้ และปู
พฤตกิ รรมการออกหาอาหาร :

กระด่ี Trichogaster trichopterus

ชือ่ สามญั : Three-spot Gourami 4 ซม.
วงศ์ : Osphronemidae
อาหาร : แพลงกต์ อนสัตว์ และพชื
พฤตกิ รรมการออกหาอาหาร :

9

กระสง Channa lucius

ชื่อสามญั : Forest Snakehead 20-30 ซม.
วงศ์ : Channidae
อาหาร : ปลาเล็ก แมลง และสตั วน์ ้าขนาดเล็ก Trichopsis pumila
พฤติกรรมการออกหาอาหาร :

กรมิ ควำย

ชื่อสามญั : Pygmy Gourami 4 ซม.
วงศ์ : Osphronemidae
อาหาร : แพลงก์ตอนสตั ว์และแมลงนา้
พฤติกรรมการออกหาอาหาร :

10

กัดไทย Betta splendens

ชอ่ื สามัญ : Pla Kud 5 ซม.
วงศ์ : Osphronemidae
อาหาร : เเพลงก์ตอนสตั ว์ และแมลงน้า
พฤตกิ รรมการออกหาอาหาร :

เขม็ Dermogenys siamensis

ชอ่ื สามัญ : Needle Fish 6 ซม.
วงศ์ : Zenarchopteridae
อาหาร : แมลง ลกู ปลา และเเพลงกต์ อนสัตว์
พฤติกรรมการออกหาอาหาร :

11

ชะโด Channa micropeltes

ช่อื สามัญ : Giant Snakehead 50-100 ซม.
วงศ์ : Channidae
อาหาร : ปลา กบ เขยี ด และแมลงนา้ Channa striata
พฤติกรรมการออกหาอาหาร :

ชอ่ น

ชอื่ สามญั : Snakehead Murrel 30-50 ซม.
วงศ์ : Channidae
อาหาร : ปลา กบ เขียด แมลง ก้งุ และปู
พฤติกรรมการออกหาอาหาร :

12

ซิวหำงกรรไกร Rasbora trilineata

ช่อื สามัญ : Scissortail Rasbora 5-8 ซม.
วงศ์ : Cyprinidae
อาหาร : แมลงนา้ ขนาดเล็ก และเเพลงก์ตอนสตั ว์
พฤตกิ รรมการออกหาอาหาร :

ซิวหำงแดง Rasbora borapetensis

ช่อื สามัญ : Blackline Rasbora, Redtail Rasbora 3-6 ซม.
วงศ์ : Cyprinidae
อาหาร : แพลงกต์ อน
พฤติกรรมการออกหาอาหาร :

13

ดกุ ดำ้ น Clarias batrachus

ชือ่ สามญั : Walking Catfish 20-30 ซม.
วงศ์ : Clariidae
อาหาร : ลกู ปลา กุ้ง สตั ว์หน้าดินขนาดเล็ก และอนิ ทรยี สาร
พฤติกรรมการออกหาอาหาร :

ตะเพยี นขำว Barbonymus gonionotus

ช่อื สามัญ : Silver Barb 15-35 ซม.
วงศ์ : Cyprinidae
อาหาร : พชื ตา่ ง ๆ แพลงก์ตอนและแมลง
พฤตกิ รรมการออกหาอาหาร :

14

เนือ้ อ่อนหนวดยำว Ompok hypophthalmus

ชอ่ื สามัญ : Whisker Sheatfish 15-25 ซม.
วงศ์ : Siluridae
อาหาร : กุ้ง แมลง และลกู ปลา Oreochromis niloticus
พฤตกิ รรมการออกหาอาหาร :

นิล

ช่อื สามญั : Nile Tilapia 30-50 ซม.
วงศ์ : Cichlidae
อาหาร : พชื ตัวอ่อนแมลง และกงุ้
พฤติกรรมการออกหาอาหาร :

15

บู่ทรำย Oxyeleotris marmoratus

ช่อื สามญั : Marble Goby 20-70 ซม.
วงศ์ : Eleotridae
อาหาร : แมลง สตั ว์น้าขนาดเลก็ และปลา Neostethus bicornis
พฤติกรรมการออกหาอาหาร :

บใู่ ส

ช่อื สามัญ : Glass Goby 2 ซม.
วงศ์ : Phallostethidae
อาหาร : แพลงก์ตอนสตั ว์
พฤตกิ รรมการออกหาอาหาร :

16

แปน้ แก้ว Parambassis siamensis

ช่อื สามญั : Asiatic Glassfish 3-6 ซม.
วงศ์ : Ambassidae
อาหาร : แมลง ลูกปลา และลกู กุ้ง Osphronemus goramy
พฤติกรรมการออกหาอาหาร :

แรด

ชื่อสามัญ : Giant Gourami 30-40 ซม.
วงศ์ : Osphronemidae
อาหาร : พืช และสัตว์นา้ ขนาดเลก็
พฤตกิ รรมการออกหาอาหาร :

17

สลำด Notopterus notopterus

ช่อื สามัญ : Grey Knifefish, Grey Featherback 20-25 ซม.
วงศ์ : Notopteridae
อาหาร : ปลา ก้งุ ขนาดเลก็ และเเมลงน้า
พฤตกิ รรมการออกหาอาหาร :

สลดิ Trichogaster pectoralis

ช่อื สามญั : Snakeskin Gourami 10-20 ซม.
วงศ์ : Osphronemidae
อาหาร : แพลงกต์ อนสัตว์ และพืช
พฤตกิ รรมการออกหาอาหาร :

18

หมอช้ำงเหยียบ Pristolepis fasciata

ช่อื สามญั : Striped Tiger Leaffish, Malayan Leaffish 10-20 ซม.
วงศ์ : Pristolepididae
อาหาร : กุ้ง และหอยขนาดเลก็
พฤติกรรมการออกหาอาหาร :

หวั ตะกัว่ Aplocheilus panchax

ชือ่ สามญั : Blue Panchax 5 ซม.
วงศ์ : Aplocheilidae
อาหาร : แพลงกต์ อนสัตว์ และตัวอ่อนแมลงนา้
พฤติกรรมการออกหาอาหาร :

19

ดชั นีชือ่ วทิ ยำศำสตร์ ดชั นีช่ือไทย

A ก
กดเหลือง
Aplocheilus panchax 19 กระดี่ 5, 9
กระสง 7, 9
B กรมิ ควาย 10
กดั ไทย 10
Barbonymus gonionotus 4, 5, 6, 14 ข 11
เข็ม
Betta splendens 11 ช 11
ชะโด
C ชอ่ น 12
ซ 4, 12
Channa lucius 10 ซวิ หางกรรไกร
ซิวหางแดง 13
Channa micropeltes 12 ด 4, 13
ดุกดา้ น
Channa striata 4, 12 ต 14
ตะเพยี นขาว
Clarias batrachus 14 น 4, 5, 6, 14
เนื้ออ่อนหนวดยาว
D นิล 15
บ 15
Dermogenys siamensis 11 บ่ทู ราย
บใู่ ส 16
H ป 16
แป้นแก้ว
Hemibagrus filamentus 5, 9 ร 17
แรด
N ส 17
สลาด
Neostethus bicornis 16 สลิด 18
ห 18
Notopterus notopterus 18 หมอช้างเหยียบ
หัวตะกว่ั 19
O 19

Ompok hypophthalmus 15

Oreochromis niloticus 15

Osphronemus goramy 17

Oxyeleotris marmoratus 16

P

Parambassis siamensis 17

Pristolepis fasciata 19

R

Rasbora borapetensis 4, 13

Rasbora trilineata 13

T

Trichogaster pectoralis 18

Trichogaster trichopterus 7, 9

Trichopsis pumila 10

20

บรรณำนุกรม

ชวลิต วทิ ยานนท์. (2548). คมู่ อื ปลาน้าจดื . กรงุ เทพฯ
วิชาการเกษตร ปลกู ผัก ทา้ ไร่ ไถนา. (2559). เวลาออกหากินของปลา. สืบค้นวันท่ี 15

มีนาคม 2565, จาก http://www.vichakaset.com
สวนพฤกษศาสตร์. (2565). รูปภาพ. สืบค้นวันท่ี 15 มีนาคม 2565, จาก https://

www.facebook.com/rayongbotanic
อุทยานวิทยาศาสตร์พระจอมเกลา้ ณ หว้ากอ. (2021). ผิวหนังของปลา. สืบค้นวันท่ี

10 กมุ ภาพันธ์ 2565, จาก http://www.oniepr.com

Google maps. (2565). สวนพฤกษศาสตร์ระยอง. สืบค้นวนั ที่ 10
กุมภาพนั ธ์ 2565, จาก https://www.google.com/maps.

MGRonline. (2558). ชมกล้วยไมด้ นิ เดินบน “แพหนงั หมา” ทส่ี วนพฤกษศาสตร์

21

E-mail : [email protected]

ประวัติผู้เขียน

ชือ่ -สกลุ : วนั เพ็ญ ศรหิรัญ
E-mail : [email protected]

ชอ่ื -สกุล : วรรณฤดี พยอมใหม่
E-mail : [email protected]

ช่อื -สกุล : พีรพงษ์ เจือหนองคลา้
E-mail : [email protected]

22