ประเพณี

ประเพณี
ภาคเหนือ

ก
คำนำ

ประเพณีของภาคเหนืออันดีงามที่สืบทอดต่อกันมานั้นล้วนแตกต่างกันไป

ตามความเชื่อ ความผูกผันของผู้คนต่อพุทธศาสนาและการดำรงชีวิตที่ประสาน

กับฤดูกาลและธรรมชาติอย่างชาญฉลาดของชาวบ้าน ในแต่ละท้องถิ่นทั่วภาค

เหนือ

ผู้จัดทำหวังว่ารายงานเล่มนี้จะเป็นประโยชน์ต่อการจัดการเรียนรู้อย่างมี

ประสิทธิภาพ หากมีข้อเสนอแนะเพื่อปรับปรุงแก้ไข หากเนื้อหาในรายงานฉบับ

นี้มีข้อผิดพลาดประการใดก็ขออภัยมา ณ ที่นี้ด้วย

ผู้จัดทำ

น.ส. สิริกัญญา จอมเดช

สารบัญ ข

คำนำ ก
ข
สารบัญ 1-2
3
สงกรานต์ 4

แห่นางแมว
5
ประเพณีปอยน้อย/บวชลูกแก้ว/ 6

แหล่ส่างลองเป็นประเพณีบวช 7

หรือการบรรพชาของชาวเหนือ 8

ประเพณีปอยหลวง หรือ งานบุญปอยหลวง

ประเพณียี่เป็ง (วันเพ็ญเดือนยี่) หรืองานลอยกระทง

ประเพณีลอยกระทงสายหรือประทีปพันดวง

ประเพณีลอยโคม

ประเพณีตานตุง

ประเพณีกรวยสลาก หรือตานก๋วยสลาก

1

สงกรานต์

สงกรานต์งานประเพณี ถือ

เป็นช่วงแรกของการเริ่มต้นปี๋ใหม่

เมือง หรือสงกรานต์งานประเพณี
โดยแบ่งออกเป็น

วันที่ 13 เมษายน หรือวันสังขารล่อง
วันที่ 14 เมษายน หรือวันเนา

ถือเป็นวันสิ้นสุดของปี โดยจะมีการ ตอนเช้าจะมีการจัดเตรียม

ยิงปืน ยิงสโพก และจุดประทัดตั้งแต่
อาหารและเครื่องไทยทาน

ก่อนสว่างเพื่อขับไล่สิ่งไม่ดี วันนี้ต้อง
สำหรับงานบุญในวันรุ่งขึ้น ตอน
เก็บกวาดบ้านเรือน และ บ่ายจะไปขนทรายจากแม่น้ำ

ทำความสะอาดวัด เพื่อนำไปก่อเจดีย์ทรายในวัด

เป็นการทดแทนทรายที่เหยียบ

ติดเท้าออกจากวัดตลอดทั้งปี

2

วันที่ 15 เมษายน หรือวันพญาวัน เป็นวันเริ่มศักราชใหม่ มีการทำบุญถวายขัน

ข้าว ถวายตุง ไม้ค้ำโพธิ์ที่วัดสรงน้ำพระพุทธรูป พระธาตุและรดน้ำดำหัวขอพร

จากผู้ใหญ่ที่เคารพนับถือ

วันที่ 16-17 เมษายน หรือวันปากปีและวันปากเดือน เป็นวันทำพิธีทาง

ไสยศาสตร์ สะเดาะเคราะห์ และบูชาสิ่งศักดิ์สิทธิ์ต่าง ๆ ทั้งนี้ ชาวล้านนามี

ความเชื่อว่า การทำพิธีสืบชะตาจะช่วยต่ออายุให้ตน เอง ญาติพี่น้อง และบ้าน

เมืองให้ยืนยาว ทำให้เกิดความเจริญรุ่งเรืองและความเป็นสิริมงคล โดยแบ่ง

การสืบชะตาแบ่งออกเป็น 3 ประเภท คือ การสืบชะตาคน, การสืบชะตาบ้าน

และการสืบชะตาเมือง

3

แห่นางแมว

ระหว่างเดือนพฤษภาคมถึงสิงหาคม เป็นช่วงของการเพาะปลูก หากปีใดฝนแล้ง

ไม่มีน้ำ จะทำให้นาข้าวเสียหาย ชาวบ้านจึงพึ่งพาสิ่งเหนือธรรมชาติ เช่น ทำพิธี

ขอฝนโดยการแห่นางแมว โดยมีความเชื่อกันว่าหากกระทำเช่นนั้นแล้วจะช่วย

ให้ฝนตก

4

ประเพณีปอยน้อย/บวชลูกแก้ว/
แหล่ส่ างลองเป็นประเพณีบวช
หรือการบรรพชาของชาวเหนือ

นิยมจัดภายในเดือนกุมภาพันธ์ มีนาคม หรือเมษายน ตอนช่วงเช้า ซึ่งเก็บเกี่ยว

พืชผลเสร็จแล้ว ในพิธีบวชจะมีการจัดงานเฉลิมฉลองอย่างยิ่งใหญ่ มีการแห่งลูก

แก้วหรือผู้บวชที่จะแต่งตัวอย่างสวยงามเลียนแบบเจ้าชายสิทธัตถะ เพราะถือ

คตินิยมว่าเจ้าชายสิทธัตถะได้เสด็จออกบวชจนตรัสรู้ และนิยมให้ลูกแก้วขี่ม้า
ขี่ช้าง หรือขี่คอคน เปรียบเหมือนม้ากัณฐกะม้าทรงของเจ้าชายสิทธัตถะ

ปัจจุบันประเพณีบวชลูกแก้วที่มีชื่อเสียง คือ ประเพณีบวชลูกแก้ว ที่จังหวัด

แม่ฮ่องสอน

5

ประเพณีปอยหลวง หรือ งานบุญปอยหลวง

เป็นเอกลักษณ์ของชาวล้านนาซึ่งเป็นผลดีต่อสภาพทางสังคม ถือว่าเป็นการ
ให้ชาวบ้านได้มาทำบุญร่วมกัน ร่วมกันจัดงานทำให้เกิดความสามัคคีในการ
ทำงาน งานทำบุญปอยหลวงยังเป็นการรวมญาติพี่น้องที่อยู่ต่างถิ่นได้มีโอกาส
ทำบุญร่วมกัน และมีการสืบทอดประเพณีที่เคยปฏิบัติกันมาครั้งแต่บรรพชนไม่
ให้สูญหายไปจากสังคม

ช่วงเวลาจัดงานเริ่มจากเดือน 5 จนถึงเดือน 7 เหนือ (ตรงกับเดือน
กุมภาพันธ์ ถึงเดือนเมษายนหรือเดือนพฤษภาคมของทุกปี) ระยะเวลา 3-7 วัน

6
ประเพณียี่เป็ง (วันเพ็ญเดือนยี่) หรืองานลอยกระทง

โดยจะมีงาน "ตามผางผะติ้ป" (จุดประทีป) ซึ่งชาวภาคเหนือตอนล่างจะเรียก

ประเพณีนี้ว่า "พิธีจองเปรียง" หรือ "ลอยโขมด" เป็นงานที่ขึ้นชื่อที่จังหวัดสุโขทัย

ประเพณีลอยกระทงสายหรือประทีปพันดวง

ที่จังหวัดตาก ในเทศกาลเดียวกันด้วยในเดือน 3 หรือประมาณเดือนธันวาคม
มีประเพณีตั้งธรรมหลวง (เทศน์มหาชาติ) และทอดผ้าป่า ในธันวาคมจะมีการ

เกี่ยว "ข้าวดอ" (คือข้าวสุกก่อนข้าวปี) พอถึงข้างแรมจึงจะมีการเกี่ยว "ข้าวปี"

7

ประเพณีลอยโคม

ชาวล้านนาจังหวัดเชียงใหม่ ที่มีความเชื่อในการปล่อย โคมลอยซึ่งทำด้วย

กระดาษสาติดบนโครงไม้ไผ่แล้วจุดตะเกียงไฟตรงกลางเพื่อให้ไอความร้อนพา

โคมลอยขึ้นไปในอากาศเป็นการปล่อยเคราะห์ปล่อยโศกและเรื่องร้าย ๆ
ต่าง ๆ ให้ไปพ้นจากตัว

ประเพณีตานตุง

ในภาษาถิ่นล้านนา ตุง หมายถึง "ธง" จุดประสงค์ของการทำตุงในล้านนาก็คือ

การทำถวายเป็นพุทธบูชา ชาวล้านนาถือว่าเป็นการทำบุญอุทิศให้แก่ผู้ที่ล่วงลับ

ไปแล้ว หรือถวายเพื่อเป็นปัจจัยส่งกุศลให้แก่ตนไปในชาติหน้า ด้วยความเชื่อที่

ว่า เมื่อตายไปแล้วก็จะได้เกาะยึดชายตุงขึ้นสวรรค์พ้นจากขุมนรก วันที่ถวายตุง

นั้นนิยมกระทำในวันพญาวันซึ่งเป็นวันสุดท้ายของเทศกาลสงกรานต์

8

ประเพณีกรวยสลาก หรือตานก๋วยสลาก

เป็นประเพณีของชาวพุทธที่มีการทำบุญให้ทานรับพรจากพระ จะทำให้เกิดสิริ

มงคลแก่ตนและอุทิศส่วนกุศลให้แก่ผู้ล่วงลับไปแล้ว เป็นการระลึกถึงบุญคุณ

ของผู้มีพระคุณ และเป็นการแสดงออกถึงความสามัคคีของคนในชุมชน