รายงานเรื่อง แร่

รายงานเร่ือง แร่
จัดทาโดย

น.ส.เอมมิกา สุระสระ
เลขที่ 22 ช้นั มธั ยมศึกษาปี ท่ี 4/1

เสนอ
ครู จิรศกั ด์ิ ดวงสุข
รายวชิ า โลกดาราศาสตร์และอวกาศ 31262
ภาคเรียนท่ี2 ปี การศึกษา 2563
โรงเรียนบุญเรืองวทิ ยาคม

คานา

เอกสารประกอบการเรียนรายวชิ าวทิ ยาศาสตร์ รหสั ว22102 น้ี เป็นเอกสารที่มุ่งเนน้ ให้
นกั เรียนมีความรู้ความเขา้ ใจ เรื่อง ชนิด และแหล่งท่ีพบแร่ เน้ือหาในเอกสารประกอบการ
สอนไดแ้ บ่งออก 5 หวั เรื่อง คือ แร่ แร่ประกอบหิน แร่โลหะ แร่อโลหะ แหล่งที่พบแร่
แนวคิดต่างๆท่ีเสนอไวส้ ามารถนาไป พฒั นาความรู้ท่ีตวั เองมีอยใู่ หเ้ พิ่มพนู ข้ึนไป ผเู้ รียน
รายวชิ าน้ีควรศึกษารายละเอียดของชนิด และแหล่งที่พบแร่

ผเู้ ขียนหวงั วา่ เอกสารประกอบการเรียนน้ีคงอานวยประโยชนต์ ่อการศึกษา และคน้ ควา้
ต่อไป หากท่านที่นาไปใชม้ ีขอ้ เสนอแนะประการใด ผเู้ ขียนขอนอ้ มรับคาติชม และ
ขอขอบคุณอาจารย์ อจั ฉรา ผอ่ งกาย ท่ีช่วยใหค้ าช้ีแนะ แนะนาการทางาน ณ โอกาสน้ีดว้ ย

เอมมิกา สุระสระ

สารบญั
เรื่อง หน้า

คานา.................................................................................................................ก
สารบญั ..............................................................................................................ข
แร่ในชีวติ ประจาวนั ...........................................................................................1
แร่โลหะหายาก (rare earth minerals).................................................................3
แร่โลหะมีค่า (precious minerals).......................................................................4
แร่กมั มนั ตรังสี (radioactive minerals)................................................................5
แร่อโลหะ (non-metallic minerals).....................................................................6
แร่รัตนชาติ (gem minerals)................................................................................7
แร่เช้ือเพลิง (fuel minerals).................................................................................8
คุณสมบตั ิทางกายภาพ.........................................................................................9
คุณสมบตั ิทางเคมี................................................................................................10
บรรณานุกรม........................................................................................................11

แร่ในชีวติ ประจาวนั

ในชีวิตประจาวนั น้นั มีการใชป้ ระโยชนจ์ ากแร่มากมายหลายชนิดท้งั แร่โลหะและแร่
อโลหะ เนื่องจากการดารงชีวติ ของคนเรามีความเกี่ยวพนั กบั แร่มาโดยตลอดต้งั แต่ที่อยู่
อาศยั ยานพาหนะ เคร่ืองใชไ้ ฟฟ้ า เครื่องมือ เครื่องใชต้ า่ ง ๆ เคร่ืองสาอาง และยารักษาโรค
ซ่ึงปัจจุบนั มีการคน้ ควา้ การใชป้ ระโยชนจ์ ากแร่อยา่ งกวา้ งขวาง เพื่อประโยชนใ์ น
อุตสาหกรรมดา้ นต่าง ๆ

การใชแ้ ร่ในปัจจุบนั น้ีสามารถจาแนกการใชเ้ ป็นกลุ่มตามลกั ษณะการใชป้ ระโยชน์
ในดา้ นต่าง ๆ ไดแ้ ก่ แร่โลหะ แร่โลหะหายาก แร่โลหะมีคา่ แร่กมั มนั ตรังสี แร่อโลหะ
หรือแร่อุตสาหกรรม แร่รัตนชาติ และแร่เช้ือเพลิง ซ่ึงการใชป้ ระโยชนแ์ ร่ในแต่ละกลุ่ม
โดยสงั เขป มีดงั น้ี

1. แร่โลหะ (metallic minerals)

มีการใชแ้ ร่โลหะในอุตสาหกรรมโลหกรรมเป็นจานวนมาก เพ่ือถลุงแยกเอาโลหะชนิด
ต่าง ๆ เช่น เหลก็ ทองแดง ตะกว่ั สงั กะสี ดีบุก ทงั สเตน อะลูมิเนียม แคดเมียม นิกเกิล
โครเมียม วาเนเดียม และแมกนีเซียม เป็นตน้ แร่โลหะที่นามาถลุงอาจไดโ้ ลหะมากกวา่ 1
ชนิดและอาจมีโลหะมีคา่ และโลหะหายากอยดู่ ว้ ย เน่ืองจากแร่หลายชนิดอาจเกิดร่วมกนั
ไดใ้ นธรรมชาติ โลหะต่าง ๆ ท่ีไดอ้ าจใชใ้ นลกั ษณะโลหะเดี่ยวหรือทาเป็นโลหะผสม ตาม
วตั ถุประสงคข์ องการใชง้ านในดา้ นต่าง ๆ เพ่ือเป็นวตั ถุดิบต้งั ตน้ สาหรับอุตสาหกรรม
ต่อเนื่อง เช่น อุตสาหกรรมยานยนต-์ ขนส่ง วสั ดุก่อสร้าง ไฟฟ้ า อาวธุ ยานอวกาศ
เครื่องใชไ้ ฟฟ้ า เครื่องมือและเครื่องใชต้ า่ ง ๆ เป็นตน้

2. แร่โลหะหายาก (rare earth minerals)

แร่โลหะหายากเป็นแร่ท่ีมีธาตุโลหะหายากเป็นส่วนประกอบ ซ่ึงในธรรมชาติ
โดยทว่ั ไปจะมีปริมาณนอ้ ย แต่มีคุณสมบตั ิพิเศษบางอยา่ งท่ีแตกต่างจากโลหะทวั่ ไป เช่น
เป็นตวั นาที่ดีกวา่ สามารถเกบ็ ประจุไฟฟ้ าไดด้ ีกวา่ บางชนิดทนความร้อนสูง และทนทาน
ต่อการกดั กร่อน โลหะหายาก มีท้งั หมด 18 ชนิด คือ อิทเทรียม (Y) แลนทานมั (La) สแค
นเดียม (Sc) ทอเรียม (Th) ซีเซียม (Cs) เพรซีโอดิเมียม (Pr) นีโอดิเมียม (Nd) โพรมีเทียม
(Pm) ซาแมเรียม (Sm) ยโู รเพียม (Eu) แกโดลิเนียม (Gd) เทอร์เบียม (Tb) ดิสโพรเซียม
(Dy) โฮลเมียม (Ho) เออร์เบียม (Er) ทเู ลียม (Tm) อิตเทอรเบียม (Yb) และลูทีเซียม (Lu)

ประโยชน์ของโลหะหายากน้นั ส่วนใหญ่ใชใ้ นอุตสาหกรรมไฟฟ้ า อิเลก็ ทรอนิกส์ และ
คอมพิวเตอร์ โลหะหายากท่ีใชก้ นั มากไดแ้ ก่ อิทเทรียม ซีเซียม แลนทานมั และทอเรียม

3. แร่โลหะมคี ่า (precious minerals)

แร่ในกลุ่มน้ีเป็นแร่ท่ีใหโ้ ลหะมีค่า ไดแ้ ก่ ทองคา เงิน และทองคาขาว ซ่ึงโลหะมีคา่
ใชป้ ระโยชน์ในการทาเคร่ืองประดบั วงจรอีเลก็ ทรอนิคส์ ฟันปลอม พระพทุ ธรูป และ
เหรียญที่ระลึกต่าง ๆ สาหรับทองคาขาวหรือแพลทินมั ยงั ใชเ้ ป็นวสั ดุในหอ้ งทดลองทาง
วทิ ยาศาสตร์ ชิ้นส่วนของเคร่ืองมืออีเลก็ ทรอนิคส์และเครื่องบิน เป็นตน้

4. แร่กมั มนั ตรังสี (radioactive minerals)

มีการใชแ้ ร่กมั มนั ตรังสีหลายชนิดเพื่อแยกเอาธาตุกมั มนั ตรังสีต่าง ๆ สาหรับใช้
ประโยชน์ในดา้ นต่าง ๆ เช่น เป็นเช้ือเพลิงในเคร่ืองปฏิกรณ์ปรมาณูของโรงไฟฟ้ า เรือดา
น้าและเรือรบ เครื่องมือทางการแพทย์ อาวธุ ปรมาณู เคร่ืองฉายรังสี อาหารและพนั ธุ์พชื
เป็นตน้ ธาตุกมั มนั ตรงั สีที่ใชก้ นั มากไดแ้ ก่ ยเู รเนียม โคบอลต์ เรเดียม และทอเรียม ซ่ึงธาตุ
โลหะหายากบางตวั มีคณุ สมบตั ิเป็นธาตุกมั มนั ตรังสีดว้ ย

5. แร่อโลหะ (non-metallic minerals)

มีการใชแ้ ร่อโลหะหรือแร่อุตสาหกรรมอยา่ งกวา้ งขวาง และเป็นปริมาณมากใน
อุตสาหกรรมประเภทตา่ ง ๆ เช่น แกว้ และเซรามิก ปนู ซิเมนต์ หินเพื่อการก่อสร้าง ป๋ ุย ตวั
เติมในกระบวนการถลุงโลหะ อิฐและวสั ดุทนไฟ เคมีภณั ฑ์ ยารักษาโรค ผงขดั วสั ดุกรอง
สาร และแป้ งทาตวั เป็นตน้ แร่อุตสาหกรรมที่ใชก้ นั มากไดแ้ ก่ หินปนู หินอ่อน
หินแกรนิต หินทราย หินชนวน ทราย โพแทช ดินขาว ดินเหนียวชนิดต่าง ๆ เฟลดสปาร์
ควอตซ์ ไพโรฟิ ลไลต์ โดโลไมต์ ไดอะทอไมต์ ฟลอู อไรต์ แบไรต์ ยปิ ซมั ทลั ค์ แอสเบส
ทอส และ เซอร์คอน เป็นตน้

6. แร่รัตนชาติ (gem minerals)

แร่ในกลุ่มน้ีเรียกวา่ แร่รัตนชาติหรือแร่ประดบั มีดว้ ยกนั หลายชนิด โดยนามาตดั
และขดั ใหไ้ ดร้ ูปทรงตามตอ้ งการเพื่อใชเ้ ป็นส่วนประกอบของกาไล แหวน สร้อยคอ
ลกู ปัด สร้อยระยา้ หรือใชป้ ระดบั บนมงกฎุ แร่เหล่าน้ีไดแ้ ก่ เพชร ทบั ทิม ไพลิน มรกต
บุษราคมั หยก โกเมน นิล โอปอ อะเกต คาลซิโดนี คาร์เนเลียน และควอตซ์สีต่าง ๆ เช่น
ใส ชมพู เหลือง ม่วง เทา และขาว เป็นตน้ นอกจากน้ียงั รวมถึงหินชนิดต่าง ๆ ที่มีสี
สวยงามและแขง็ ทนทานกส็ ามารถนามาทาเป็นเครื่องประดบั ได้ เช่น ไมก้ ลายเป็นหิน

7. แร่เชื้อเพลงิ (fuel minerals)

แร่เช้ือเพลิงเป็นการเรียกโดยทวั่ ไป ซ่ึงความจริงจดั เป็นหินช้นั และหินแปรอยา่ งหน่ึง
แร่เช้ือเพลิงที่รู้จกั กนั ดีและใชก้ นั มากน้นั ไดแ้ ก่ ถ่านหิน ซ่ึงส่วนใหญใ่ ชเ้ ป็นเช้ือเพลิงใน
การผลิตไฟฟ้ าและเป็นแหล่งพลงั งานความร้อนในอุตสาหกรรมต่าง ๆ เช่น การถลุงแร่
การอบใบยาสูบ และเตาเผาชนิดต่าง ๆ ถ่านหินท่ีใชม้ ีหลายชนิด เช่น ลิกไนต์ บิทูมินสั
และแอนทราไซต์ ซ่ึงใหป้ ริมาณความร้อนที่แตกต่างกนั นอกจากน้ียงั รวมถึงหินน้ามนั ที่มี
น้ามนั ดิบเกิดปะปนอยดู่ ว้ ย

คุณสมบตั ทิ างกายภาพ

รูปผลึกเป็นรูปร่างภายนอกของแร่ชนิดต่างๆ ท่ีมองเห็นได้ มกั จะเกิดเป็นผลึกและมีการ
เติบโตขยายออกเป็นรูปร่างเห็นเด่นชดั เฉพาะตวั เช่น การ์เนตพบเป็นลกั ษณะรูปแบบกลม
คลา้ ยลกู ตะกร้อ สปิ เนลพบในลกั ษณะแบบแปดหนา้ รูปปิ รามิด ควอตซพ์ บในลกั ษณะ
แบบหกเหล่ียม สีแร่แตล่ ะชนิดอาจมีสีเดียวหรือหลายสีข้ึนอยกู่ บั ชนิดแร่และปริมาณ
มลทิน ทาใหใ้ ชส้ ีเป็นตวั บ่งบอกชนิดได้ แต่ตอ้ งพิจารณาคุณสมบตั ิอ่ืนๆ ประกอบ เช่น แร่
ฟลูออไรต์ อาจมีสีม่วง สีเขียว สีผงละเอียดสีผงละเอียดของแร่มกั จะตา่ งกบั สีของตวั แร่
เอง สามารถทดสอบไดโ้ ดยนาแร่ไปขดู หรือขดี บนแผน่ กระเบ้ืองท่ีไม่เคลือบ หรือแผน่ ขดู
สีรอยแตกรอยแตกของแร่ที่ไม่มีทิศทางแน่นอนและผวิ รอยแตกไม่เป็นระนาบเรียบ แต่มี
ลกั ษณะแตกต่างกนั ความวาวเป็นลกั ษณะท่ีสามารถพบไดบ้ นผวิ แร่เน่ืองจากการตก
กระทบและเกิดการสะทอ้ นของแสง ความแขง็ เป็นความทนทานของแร่ต่อการขดู ขีด
สามารถจาแนกไดต้ ามลาดบั ความแขง็ มาตรฐาน เรียกวา่ สเกลความแขง็ ของโมห์ การ
เรืองแสงเป็นคุณสมบตั ิของแร่บางชนิดท่ีมีการเรืองแสงเมื่ออยภู่ ายใตแ้ สงอลั ตราไวโอเลต
หรือรังสีแคโทดจะเรืองแสง เรียกวา่ ฟลูออเรสเซนซ์

คุณสมบตั ทิ างเคมี

การตรวจดูปฏิกิริยากบั กรดตรวจดูการทาปฏิกิริยาระหวา่ งกรดเกลือหรือกรดไฮโดร
คลอริก (HCl) กบั แร่ท่ีมีคาร์บอเนตเป็นส่วนประกอบ โดยจะเกิดเป็นฟองฟ่ ู เช่น แร่แคล
ไซต์ นอกจากตรวจดแู ร่แลว้ ยงั ใชก้ รดตรวจสอบชนิดหินดว้ ย เช่น หินปนู การตรวจดูการ
ละลายในกรดใชต้ รวจดูการละลาย สีของสารละลาย และผลของการละลายดว้ ย ซ่ึงทาให้
รู้วา่ เป็นแร่ชนิดใด เช่นพวกเหลก็ ส่วนมากจะใหส้ ารละลายสีเหลืองหรือเหลืองน้าตาล
พวกทองแดงจะใหส้ ีฟ้ าหรือสีเขียว โดยใชต้ วั ทาลายของกรดเขม้ ขน้ ต่างๆ ไดแ้ ก่ กรดเกลือ
กรดดินประสิว กรดกามะถนั เป็นตน้ การตรวจดว้ ยเปลวไฟใชเ้ ปลวไฟมีกาลงั ร้อนแรง
ประมาณ ๑๒๐ – ๑,๕๐๐ องศาเซลเซียส ในการพน่ สู่เศษชิ้นแร่หรือผงแร่ ซ่ึงแร่จะแสดง
การเพ่ิมและลดสีของเปลวไฟที่แตกตา่ งกนั ข้ึนอยกู่ บั ส่วน ประกอบทางเคมีของแร่ การ
ตรวจดูเปลวไฟแร่ เม่ือเผาไฟจะแสดงสีของเปลวไฟที่แตกต่างกนั ข้ึนอยกู่ บั ส่วนประกอบ
ทางเคมีของแร่ชนิดน้นั ๆ เช่นแร่โปแตสเซียมใหเ้ ปลวไฟสีม่วง

บรรณานุกรม

https://www.scimath.org/lesson-chemistry/item/7187-2017-06-08-14-
16-10

http://www.dmr.go.th/ewtadmin/ewt/minerals/ewt_news.php?nid=74