สัญลักษณ์เครื่องหมายทางดนตรีสากล

เอกสารประกอบการสอน
เร่ือง เคร่ืองหมายและสัญลกั ษณ์ดนตรีสากล

โดย
นายอภวิ ัฒน์ มาลาทอง

ครู คศ.1

โรงเรียนบ้านสระดอกเกษ
ตาบลโคกสวา่ ง อาเภอสาโรง จงั หวัดอบุ ลราชธานี
สงั กัดสานักงานเขตพ้นื ที่การศึกษาประถมศึกษาอบุ ลราชธานี เขต 4

สานักงานคณะกรรมการการศึกษาขัน้ พ้นื ฐาน
กระทรวงศกึ ษาธกิ าร

เคร่อื งหมายและสัญลกั ษณ์ทางดนตรสี ากล

1. บรรทัด 5 เส้น (Staff Line) เป็นเคร่ืองหมายท่ีมีไว้
สาหรับบันทึกตัวโน้ตและเครื่องหมายต่าง ๆ ทางดนตรีสากล
รวมท้ังบอกระดับเสียงสูง ต่า ในแต่ละระดับเส้นและช่องว่าง ท่ี
จะตอ้ งมกี ารบันทกึ เครอื่ งหมาย สัญลักษณ์ ทางดนตรี

วธิ นี บั เส้นและชอ่ งจะนบั จากขา้ งล่างขน้ึ ไปหาข้างบน ดงั น้ี

5 4
4 3
3 2
2 1
1
ชอ่ งท่ี
เสน้ ท่ี

2. เส้นน้อย (Ledger Line) เป็นเคร่ืองหมายและ
สัญลักษณ์เพ่ือเพ่ิมระดับเสียงท่ีต่าหรือสูงกว่าบรรทัด 5 เส้น
โดยขึ้นอยู่กับบทเพลง ระดับเสียงการบรรเลงดนตรี โดยจะมี
ลกั ษณะขดี เปน็ เส้น ๆ

เส้นน้อย

เสน้ น้อย

3. เส้นก้ันห้อง (Bar line) คอื เสน้ ตรงในแนวตัง้ เพื่อแบ่งห้อง
เพลงตามเครือ่ งหมายกากับจังหวะท่ีได้กาหนดไว้ในบรรทัด 5
เสน้ และตอนจบจะใช้เส้นก้ันหอ้ งสองเส้นท่ีเรียกว่า (Double
Bar Line) เพอ่ื เป็นสัญลกั ษณ์แสดงให้รู้วา่ จบเพลง

เสน้ กน้ั หอ้ ง (Bar line (Double Bar line)

4. ตัวโน้ตดนตรีสากล หมายถึงเคร่ืองหมายที่ใช้บันทึก
แสดงความส้ัน-ยาวของเสียง อัตราความสั้น-ยาวของตัวโน้ต
จะมีกี่จังหวะนัน้ จะข้ึนอยูก่ ับเคร่อื งหมายกาหนดจงั หวะ

ลกั ษณะของตัวโน้ตทีพ่ บโดยท่ัวไปมลี กั ษณะ ดงั นี้

5. กญุ แจประจาหลกั
5.1 กุญแจซอล คือ เครอ่ื งหมายทก่ี าหนดเสียงของตัวโนต้
ในบรรทดั 5 เสน้ ใหอ้ ่านออกเสียงเปน็ โด เร มี ฟา ซอล ลา ที
โด มีตาแหน่งเสียงคงท่ี โดยยึดเสียง ซอล เป็นหลกั

ลักษณะของกุญแจซอลเป็นดงั น้ี
กุญแจซอลบนั ทกึ หวั กญุ แจคาบเสน้ ที่ 2 ของบรรทัด 5
เส้น ตวั โนต้ ทกุ ลักษณะที่บนั ทึกคาบเสน้ ท่ี 2 อา่ น ออกเสยี ง
ซอล ทง้ั หมด เสยี งอ่นื ๆ กล็ าดับตอ่ เนอ่ื งกันไปทัง้ ทางสูงและ
ทางต่า ดังนี้

ซอล ลา ที โด เร มี ฟา ซอล ลา ที โด เร มี ฟา ซอล ลา ที โด เร

5.2 กุญแจฟา คือ เคร่ืองหมายที่กาหนดเสียงของตัวโน้ต
ในบรรทัด 5 เสน้ ใหอ้ า่ นออกเสียงเป็น โด เร มี ฟา ซอล ลา ที
โด มีตาแหน่งเสียงคงที่โดยยดึ เส้นเสียง ฟา เปน็ หลกั

ลกั ษณะของกญุ แจฟาเปน็ ดังน้ี

กญุ แจฟาบนั ทกึ หัวกุญแจคาบเสน้ ที่ 4 ของบรรทัด 5
เส้น ตัวโน้ตทุกลักษณะทีบ่ ันทกึ เส้นท่ี 4 อ่านออกเสยี ง ฟา
ทั้งหมด เสียงอนื่ ๆ กล็ าดบั ตอ่ เนื่องกนั ไปท้งั ทางสูงและทางต่า
ดังน้ี

มี ฟา ซอล ลา ที โด เร มี ฟา ซอล ลา ที โด

6. เครอ่ื งหมายแปลงเสยี ง
ในกิจกรรมดนตรีสากล ท้ังการอ่าน การเขียน การขับร้อง
และการปฏิบัติเคร่ืองดนตรีต้องเก่ียวข้องกับเครื่องหมายเป็น
จานวนมาก เครื่องหมายทางดนตรีที่ผู้เรียนควรทราบเบื้องต้น
คอื เครือ่ งหมายแปลงเสยี ง เป็นเครื่องหมายที่ทาให้เสยี งของตวั
โน้ตสูงข้ึนหรือต่าลงครึ่งเสียง ตามปกติใช้เขียนหน้าตัวโน้ตท่ี
ตอ้ งการแปลงเสียง มีดังน้ี
6.1 ชารป์ (sharp) ใช้สญั ลกั ษณ์ คือ เคร่อื งหมายที่
ใช้แปลงเสยี งตัวโน้ตใหส้ ูงข้นึ กวา่ เสยี งปกติครึ่งเสยี ง

6.2 แฟลต (flat) ใช้สัญลักษณ์ คือ เคร่ืองหมายที่ใช้

แปลงเสยี งตัวโน้ตใหต้ ่าลงกวา่ เสยี งปกตคิ รง่ึ เสียง

6.3 เนเจอรัล (natural) ใช้สัญลักษณ์ คื อ

เครื่องหมายที่ใช้แปลงสภาพของตัวโน้ตท่ีเคยถูกเครื่องหมาย
ชาร์ป หรือแฟลต บังคับเสียงให้สูงข้ึนหรือต่าลง

กวา่ ปกติไวแ้ ล้วใหก้ ลับเป็นเสียงเดมิ

การเรียกชื่อตัวโน้ตที่ถูกแปลงเสียงด้วยเคร่ืองหมายชาร์

ปหรือแฟลตน้ัน ให้คงเรียกช่ือเดิม แต่ต่อท้ายด้วยคาว่า
“ชารป์ ” หรือ “แฟลต” เชน่

ซอลชาร์ป ซอลแฟลต ซอลเนเจอรลั

7. เคร่ืองหมายกากับจังหวะ (time signature) เป็น

รูปแบบสัญลักษณ์ที่ใช้ในสัญลักษณ์ดนตรีตะวันตกเพื่อกาหนดการ

เคาะ ว่าในแต่ละบาร์มีก่ีจังหวะ และค่าตัวโน้ต (note value) จะ

เทา่ กบั หน่ึงจงั หวะ เชน่ อตั ราจังหวะ 2 3 4
4 4 4

7.1 อตั ราจังหวะ 2 ในหนึ่งห้องเพลงจะสามารถบนั ทึกคา่
4

อตั ราจังหวะตัวโนต้ ได้จานวน 2 จงั หวะเทา่ น้ัน

7.2 อตั ราจังหวะ 3 ในหนึ่งห้องเพลงจะสามารถบันทึกคา่
4

อตั ราจังหวะตวั โนต้ ได้จานวน 3 จังหวะเท่านน้ั

7.3 อตั ราจงั หวะ 4 ในหนึ่งห้องเพลงจะสามารถบนั ทึกคา่
4

อัตราจงั หวะตวั โนต้ ได้จานวน 4 จงั หวะเท่านน้ั