เร ื ่ อง โพธ ์ ิ( Pipal Tree ) ช ื่อ - สกุล นางสาวเบญจร ั ตน ์ ช ั ยศร ี รห ัสน ั กศึ กษา 66402012006 ทล.บ. 1 กล ่ ุ ม 1 ว ิ ทยาล ั ยอาช ี วศึ กษาอ ุ บลราชธาน ี สถาบ ั นการอาช ี วศึ กษาภาคตะว ั นออกเฉ ี ยงเหน ื อ 4
ค าน า ก E–Book เร ื่อง โพธ ์ ิ(Pipal Tree) จ ั ดท า ข ้ ึ นเพ ื่อเป็ นการบ ู รณาการ การท าหน ั งสื อ อ ิ เล ็ กทรอน ิ กส์ (E–Book) น าเสนอข ้ อม ู ล เน ื ้ อหาเก ี่ยวก ั บพ ื ชท ี่สนใจ ในท ี่น ี ้ เล ื อก โพธ ์ ิ ซ่ึ งเป็ นพ ั นธ ุ ์ พ ื ชในสวนพฤกษศาสตร ์โรงเร ี ยน ว ิ ทยาล ั ยเทคน ิ คอ ุ บลราชธาน ีโดยน าเสนอ ข ้ อม ู ลต ่ าง ๆ ของโพธ ์ ิ เบญจรต ั น ์ ช ั ยศร ี ผ ู ้ จด ั ท า
ส า ร บั ญ ห น้ า ห น้ า กข 01 1 2 08 ค า น า 07 ส า ร บ ญ ั ความหมายของโพธ์ิลักษณะทาง 02 พฤกษศาสต ร์ ป ร ะ โ ย ช น์ ข อ ง โ พ ธ์ิ 1 5 สรรพคุ ณ ข อ ง โ พ ธ์ิ แ ห ล่ ง ที่ ม า ต้ น พ ร ะ ศ รี ม ห า โ พ ธ์ิ ไ ม้ พุ ท ธ ป ร ะ วั ติ ข
โพธ ์ ิPipal Tree ช ื่อว ิ ทยาศาสตร ์ : Ficus religiosa Linn. ช ื่อวงศ์ : Moraceae ช ื่อเรย ี กอน ื่ : โพ โพศรม ี หาโพ (ภาคกลาง), สสี (ภาคเหน ื อ), ยอ ่ ง (ฉาน-แม ่ฮอ ่ งสอน) เป็ นต ้ นไม ้สปี ช ีส์ หน่ึ งของไทรหร ื อมะเด ื่อ เป็ นพ ื ช พ ื ้ นเม ื องของอ ิ นเด ี ย, เนปาล, ศร ี ล ั งกา, ตะว ั นตกเฉ ี ยง ใต ้ ของจ ี น และอ ิ นโดจ ี น เป็ นต ้ นไม ้ ขนาดใหญ ่ ผล ั ดใบ ในฤด ู รอ ้ น 1 ความหมายของโพธ ์ ิ
ล ั กษณะทางพฤกษศาสตร ์ ต ้ นโพธ ์ ิ จ ั ดเป็ นไม ้ ย ื นต ้ นขนาดใหญ่ผล ั ดใบ แตกก่ิงก ้ านสาขาออกเป็ นพุ่ มตรง ส่วนยอดของล าต ้ น ปลายก่ิงล ู่ลง ก่ิงอ่อนเกล ี ้ ยง ตามก่ิงม ี รากอากาศ ห ้ อยลงมาบ ้ าง ล าต ้ นม ี ความส ู งประมาณ 20-30 เมตร ล าต ้ น ม ี ขนาดเส้ น ผ่านศ ู นย ์ กลางประมาณ 1.5-3 เมตร และม ี นา ้ ยางสี ขาว เปล ื อกต ้ นเร ี ยบ เป็ นสี นา ้ ตาลปนเทา โคนต ้ นเป็ นพ ู พอนขนาดใหญ่พบข ้ ึ นท ั่วไปท ั ้ งใน ทว ีปเอเช ี ย ปาก ีสถาน จ ี นตอนใต ้ และภ ู มิภาคอินโดจ ี น ในไทยพบใน ธรรมชาติน ้ อยมาก เข ้ าใจว่ากระจายพ ั นธ ุ ์ มาจากต ้ นท ี่ม ี การน ามาปล ู กเอง และพบข ้ ึ นมากตามซากอาคาร และนิยมปล ู กก ั นท ั่วไปในว ั ดท ุ กภาคของ ประเทศไทย 2
ล ั กษณะทางพฤกษศาสตร ์ ใบโพธ ์ ิ ใบเป็ นใบเด ี่ยว ออกเร ี ยงสล ั บ ล ั กษณะของใบเป็ นร ู ปใจ ปลายใบ แหลมและม ี ต่ิงหรอ ื หางยาว (ปลายต่ิงบางใบม ี ความยาวมากกว่าคร่ึ งหน่ึ ง ของใบ) โคนใบมนเว ้ าเข ้ าหาก ้ านใบเป็ นร ู ปห ั วใจ ใบม ี ขนาดกว ้ าง ประมาณ 8-15 เซนติเมตร และยาวประมาณ 12-24 เซนติเมตร ผิวใบ เกล ี ้ ยงเป็ นม ั น เน ื ้ อใบค่อนข ้ างเหน ี ยว ใบม ี ล ั กษณะห ้ อยลง แผ่นใบเป็ นสี เข ี ยวนวล ๆ ส่วนยอดอ่อนหร ื อใบอ่อนน ั ้ นเป็ นสี นา ้ ตาลแดง ก่อนใบ จะร่วงหล่นจะเปล ี่ยนเป็ นสี เหล ื อง ก ้ านใบยาวและอ่อน ม ี ความยาวได ้ ประมาณ 8-12 เซนติเมตร ม ี ห ู ใบยาวประมาณ 0.5-1 เซนติเมตร หล ุ ดรว่ง ได ้ ง่าย เม ื่อลมพ ั ดจะเห ็ นใบโพธ ์ิพล ้ิวไปตามต ้ นใหญ่ด ู สวยงาม 3
ล ั กษณะทางพฤกษศาสตร ์ ดอกโพธ ์ ิ ออกดอกเป็ นช่อกลม ๆ รวมก ั นเป็ นกระจ ุ กภายในฐานรองดอกร ู ป คล ้ ายผล โดยจะออกท ี่ตอนปลายของก่ิง ดอกย่อยเป็ นแบบแยกเพศ ไม่ม ี ก ้ าน ม ีใบประด ั บเล ็ กท ี่โคน ฐานดอกเป็ นร ู ปทรงกลม ดอกย่อย ม ี ขนาดเล ็ กและม ี จ านวนมาก ม ี ขนาดเส้ นผ่านศ ู นย ์ กลางประมาณ 1-1.5 เซนติเมตร ดอกเป็ นสี เหล ื องนวล และจะเจรญิ ไปเป็ นผล 4
ล ั กษณะทางพฤกษศาสตร ์ ผลโพธ ์ ิ ผลเป็ นผลรวม ล ั กษณะของผลเป็ นร ู ปทรงกลม ขนาดเล ็ ก ม ี ขนาดเส้ นผ ่ านศ ู นย ์ กลางประมาณ 0.8 เซ น ต ิ เ ม ต ร ผ ล อ ่ อ น เป็ น สี เข ี ยว เ ม ื่อส ุ กแ ล ้ ว จะเปล ี่ยนเป็ นสี ชมพ ู ม ่ วง สี แดงคลา ้ หร ื อม ่ วงด า และรว ่ งหลน ่ ลงมา 5
6
ห น้ า ใ บ อ่ อ น ใ ช้ รั บ ป ร ะ ท า น เ ป็ น อ า ห า ร ใ ช้ เ ลี้ ย ง ห น อ นไ ห ม น อ ก จ า ก นี้ ใ บ โ พ ธ์ิ ยั ง มี คุ ณ ค่ า ท า ง โ ภ ช น า ก า ร ซ่ึ ง ส า ม า ร ถ น า ม า ใ ช้ ใ น ส ต ู ร อ า ห า ร ใ น ก า ร ท า ป ศุ สั ต ว์ ไ ด้ แ ล ะ ยั ง พ บ ด้ ว ย ว่ า ใ บ มี ป ริ ม า ณ ข อ ง โ ป ร ตี น แ ล ะ ธ า ตุ หิ น ปู น สู ง ผ ล อ่ อ น ใ ช้ ร บ ั ป ร ะ ท า น เ ป็ น อ า ห า รไ ด้ ใ ช้ ป ล ก ู เ ป็ นไ ม้ ป ร ะ ดั บ ต า ม วั ด ว า อ า ร า ม ป ร ะ โ ย ช น์ ของโพธ์ิ 7
01 02 03 สรรพค ุ ณของโพธ ์ ิ ใบม ีสรรพค ุ ณช่วยลดระด ั บ นา ้ ตาลในเล ื อด ด ้ วยการน า ใบแก่ 1 กา ม ื อ น ามาต ้ มก ั บนา ้ 3 แก ้ ว ใช ้ แบ่งกินก่อนอาหาร เช ้ าและเย ็ น ผลม ีสรรพคุณ เป็ นยาแกโ้ รคห ั วใจ ผลมสรรพคุณ ี เป็ นยาช่วยข ั บพิษ 8
04 05 06 สรรพคุณของโพธ ์ ิ ใบม ีสรรพค ุ ณ เป็ นยาแกไ้ ข ้ จ ั บสั่นเรอ ื ้ รง ั เมล ็ ดใช ้ เป็ นยาลดไข ้ เปล ื อกต ้ นใช ้ เป็ นยาแกเ ้ จ ็ บคอ 9
07 08 09 สรรพคุณของโพธ ์ ิ นา ้ จากเปล ื อกต ้ น ใช ้ เป็ นยาแกป้ วดฟั น รก ั ษารากฟั นเป็ นหนอง (เปล ื อกต ้ น) ช่วยแกอ ้ าการกระหายนา ้ รากใช ้ เป็ นยารก ั ษาโรคเหง ื อก 10
10 สรรพคุณของโพธ ์ ิ ใบใช ้ รก ั ษาโรคคางท ู ม 11
ตน ้ พระศร ี มหาโพธ ์ ิ ไมพ ้ ุ ทธประวต ั ิ 12
ตอนพระพท ุ ธเจา ้ ตรสั ร ู ้ เจ้าชายสิทธัตถะ ในระหว่างบ าเพ ็ ญพรต เพื่อหาสัจธรรมได้ประทับนั่งที่โคนต้นโพธิจนกระทั่งพระองค์ ได้ตรัสรู้พระสัมมาสัมโพธิญาณ คือ อริยสัจ 4 ประกอบด้วย ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค เมื่อวันเพ ็ ญเดือน 6 หลังจากพระพุทธองค์ได้ตรัสรู้แล้ว แต่ก ็ ยังต้องทรงท าจิตให้แน่วแน่ตั้งมั่นย่ิงข้ึน จนกิเลสมิอาจรบกวนได้ต่อไป พระองค์ยังคงประทับอยู่ใต้ต้นโพธิอีกเป็ นเวลา 7 วัน และกล่าวกันว่า ต้นพระศรีมหาโพธิที่พระพุทธองค์ประทับ จนตรัสรู้นั้น ได้ถูกประชาชนผู้ถือนับถือศาสนาอื่นโค่นท าลายไป แต่ด้วยบุญญาภินิหาร เมื่อน านมโคไปรดที่รก จึงมีแขนงแตกข้ึนมาใหม่และมีชีวิตอยู่มานานและแล้วก ็ ตายไป แล้วกลับแตกหน่อข้ึนมาใหม่อีกครั้ง ต้นโพธิ ทพีุ่ทธคยาทอี่ยใู่นปัจจุบันนี้นับว่าเป็ นช่วงทสี่ามของตน้ดั้งเดิม 13
หมายเหตุ ค าว่าโพธิมิได ้ เป็ นช ื่อของไม ้ ชนิดใดชนิดหน่ึ ง แต่เป็ นช ื่อเร ี ยกต ้ นไม ้ ท ี่พระสั มมาสั มพุทธเจ ้ า แต่ละพระองค ์ประท ั บใต ้ ต ้ นไม ้ ต ้ นน ั ้ นๆ และได ้ ตร ัสร ู ้ เป็ นต ้ นไม ้ ท ี่ชาวพ ุ ทธ พราหมณ ์ และชาวฮินด ู ให ้ ความเคารพน ั บถ ื อย่างส ู ง (โพธิแปลว่า เป็ นท ี่ร ู ้ เป็ นท ี่ตร ัสร ู ้โพธิร ุ กข หมายถ ึ งต ้ นไม ้ ท ี่ พระพ ุ ทธเจ ้ าประท ั บและตร ัสร ู ้ ยกต ั วอย่างเช่น พระพ ุ ทธก ัสสปะ ซ่ึ งเป็ นพระพ ุ ทธเจ ้ าองค ์ หน่ึ ง พระศร ี มหาโพธิหร ื อ โพธิร ุ กข ได ้ แก่ "ต ้ นโพธินิโครธ" ส าหร ั บพระพ ุ ทธเจ ้ าหร ื อพระพ ุ ทธโคตมะ พระศรม ี หาโพธิค ื อต ้ นไม ้ ท ี่ช ื่อวา่ "ต ้ นโพธิใบ" ) 14
แหล ่ งท ่ ี มา https://rspg.kku.ac.th/?p=5896 https://th.wikipedia.org/wiki/โพ 15 http://www.rspg.or.th/homklindokmai/budhabot/ pho.htm
THANK YOU