เล่าเรื่อง รัตนโกสินทร์ตอนต้น

เลา่ เรื่อง...รตั นโกสินทร์ตอนตน้
หนงั สอื อา่ นเพ่ิมเตมิ ชนั้ มธั ยมศึกษาปีที่ 3
(เล่มท่ี 2)

หนังสอื อา่ นเพ่มิ เตมิ

กลุม่ สาระการเรียนรสู้ งั คมศกึ ษา ศาสนาและวฒั นธรรม
เร่อื ง พฒั นาการของไทยสมยั รตั นโกสนิ ทร์ สาหรับนกั เรยี นช้นั มธั ยมศึกษาปีที่ 3

นางสาวระวิวรรณ ทองจันทร์
โรงเรยี นปากเกรด็ อาเภอปากเกรด็ จงั หวดั นนทบรุ ี

สานกั งานเขตพ้นื ที่การศึกษามธั ยมศึกษา เขต 3

คานา

หนังสืออ่านเพิ่มเติม “เล่าเรื่อง...รัตนโกสินทร์” มุ่งเสริมสร้างความจงรักภักดีต่อสถาบันชาติ ศาสนา และ
พระมหากษตั รยิ ์ อนั เปน็ สถาบนั หลกั ของชาติ จะชว่ ยสรา้ งบรรยากาศในการเรียนการสอนตลอดจนกิจกรรมสง่ เสรมิ การอ่าน
ให้สนุกและมีคุณค่ายิ่งข้ึน โดยลาดับเนื้อหาเหตุการณ์สาคัญต่าง ๆ ท่ีเก่ียวกับประเทศไทยและพระมหากษัตริย์แห่งราชวงศ์
จักรี นบั ต้งั แต่รัชกาลท่ี 1-10 ตั้งแต่การสร้างกรุงรตั นโกสินทร์เป็นราชธานี การเผชิญหน้ากับสภาวะปัญหาต่าง ๆ และยัง
ธารงรักษาเอกราชมาได้ตลอดระยะเวลากวา่ 237 ปี มศี ลิ ปวัฒนธรรม ประเพณีอันงดงามทที่ ว่ั โลกต่างยกย่องช่นื ชม

ข้ันตอนการใชห้ นงั สอื อ่านเพม่ิ เติม

ครผู ้จู ัดการเรยี นรู้ ควรศึกษาข้ันตอนในการใช้หนงั สืออ่านเพ่มิ เตมิ ให้เข้าใจ ดงั น้ี
1. ครอู ธิบายวิธกี ารเรียนรดู้ ว้ ยหนงั สืออ่านเพ่มิ เตมิ ให้ชดั เจน
2. ครชู แี้ จงบทบาทของนักเรียน ใหน้ กั เรียนเข้าใจบทบาทของตนเอง ในการศกึ ษาหนงั สอื อา่ นเพิ่มเติม
3. ครเู ปดิ โอกาสให้นกั เรยี นซกั ถามเกี่ยวกับเนื้อหาในการศกึ ษาหนังสอื อา่ นเพิม่ เตมิ
4. ครูดาเนินการจัดกิจกรรมตามท่ีกาหนดไว้ในแผนการจัดการเรียนรู้ เพื่อกระตุ้นให้นักเรียนเกิดความสนใจในเน้ือหาท่ีกาลัง

ศึกษา
5. นกั เรยี นทากจิ กรรมตามข้นั ตอนจดั การเรียนรู้ ตามท่กี าหนดไว้ในแผนการจดั การเรียนรู้
6. นักเรยี นทาแบบฝกึ หดั ทา้ ยเร่ืองของหนงั สืออ่านเพ่ิมเติม เพอ่ื ฝึกกระบวนการคดิ และทบทวนความเขา้ ใจหลังการศึกษา

คาแนะนาการใชส้ าหรบั ครู

สงิ่ ทีค่ รูผูส้ อนควรปฏิบตั ิ ก่อน – หลัง และขณะจดั การเรยี นรู้ด้วยชดุ การสอน มดี ังน้ี
1. ครูควรศึกษาและทาความเขา้ ใจเนื้อหา และวิธีการใช้หนังสืออ่านเพ่มิ เติม ข้นั ตอนการดาเนนิ กจิ กรรม การใช้ส่ือและอุปกรณ์ รวมท้ังวิธีวัดผล
และประเมินผลของหนงั สอื อา่ นเพิม่ เตมิ ด้วยตนเองใหช้ ดั เจน
2. ครคู วรคน้ คว้าและอา่ นเนือ้ หาทเ่ี กยี่ วข้องเพิม่ เตมิ จากหนังสอื เรียน คู่มือครู และหนังสือเสริมประสบการณ์ต่าง ๆ ในเร่ือง พัฒนาการการของ
ชาตไิ ทยสมัยรัตนโกสินทร์ กล่มุ สาระการเรยี นรู้สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 เพื่อให้มีความรู้ความแม่นยาในเนื้อหาให้มาก
ยง่ิ ขึน้
3. ครคู วรเตรยี มการจดั กิจกรรมการเรยี นรูล้ ว่ งหน้า และเตรยี มสถานท่ีตลอดจนสอ่ื ตา่ ง ๆ ใหพ้ รอ้ มกอ่ นใช้หนังสอื อา่ นเพมิ่ เตมิ
4. ครูตอ้ งเตรยี มส่อื ต่าง ๆ ที่กาหนดไว้ในแผนการจัดการเรยี นรู้แตล่ ะแผน
5. ครูควรตรวจเนือ้ หาตา่ ง ๆ ท่ีมีอยใู่ นหนงั สืออ่านเพิ่มเติมให้เรียบร้อย
6. ครคู วรแนะนาให้นักเรียนอา่ นทาความเขา้ ใจคาแนะนาสาหรบั นกั เรยี นให้เขา้ ใจ
7. ในขณะนักเรียนปฏิบัตกิ ิจกรรม ครคู วรให้การดแู ลอย่างท่วั ถงึ และใหค้ าแนะนากรณที ่นี ักเรียนไม่เขา้ ใจในกิจกรรมต่าง ๆ และพยายามกระตุ้น
ใหน้ กั เรยี นปฏิบัตกิ จิ กรรมดว้ ยตนเองให้มากท่สี ดุ
8. หลังจากเรียนจบแต่ละแผนการจัดการเรยี นรู้ ครแู ละนักเรียนควรร่วมกันสรุปผลการใช้หนังสืออา่ นเพม่ิ เตมิ ตลอดจนปัญหาและข้อเสนอแนะ
หลงั การใช้หนงั สืออ่านเพ่มิ เตมิ แต่ละคร้ัง เพือ่ นาไปปรับปรุงในการใช้ครงั้ ตอ่ ไป

คาแนะนาการใช้สาหรบั นกั เรยี น

1. หนังสืออ่านเพิ่มเติมประกอบการเรียนวิชาประวัติศาสตร์ ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีท่ี 3 กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนาและ
วัฒนธรรม เรือ่ ง พัฒนาการของชาตไิ ทยสมยั รัตนโกสนิ ทร์ ในการรวบรวมเน้ือหาสาระเก่ียวกับกรุงรัตนโกสินทร์ เหตุการณ์สาคัญต่าง ๆ ที่เกิดขึ้น และ
พระราชกรณียกิจสาคัญของในหลวง รชั กาลที่ 9

2. นักเรียนควรทาความเขา้ ใจกอ่ นว่า หนังสอื อ่านเพิม่ เติมไมใ่ ช่การทดสอบ แต่ม่งุ ใหน้ ักเรยี นเรียนรูด้ ้วยตนเองตามความสามารถ
3. นักเรียนควรมสี มาธิในขณะศกึ ษาเน้อื หา และปฏิบัติกจิ กรรมใหเ้ สรจ็ เรยี บรอ้ ย
4. หนังสืออ่านเพิ่มเติมมุ่งเน้นให้นักเรียนมีนิสัยรักการอ่าน เกิดความรู้ ปลูกจิตสานึกให้เกิดความภาคภูมิใจในคุณค่าของประวัติศาสตร์
เหตุการณ์สาคัญต่าง ๆ ตลอดจนมีความตระหนักในคุณค่าด้านต่าง ๆ ของประวัติศาสตร์ชาติไทย และสามารถนามาเป็นแบบอย่าง ประยุกต์ใช้ใน
ชวี ติ ประจาวันได้

แนะนาตัวละคร

แมช่ า้ ง...กอหญ้า
ลูกช้าง...ภผู า

สาวซ่า...น้องกะทิ

พระมหากษัตรยิ ์ในสมยั รตั นโกสนิ ทร์



กะทๆิ ๆ...เราอยากไปเลน่ บ้านเธอด้วยคน
เราอยากไปฟงั แมเ่ ธอเลา่ นิทานใหฟ้ ังอีกจา้

กะทิๆๆ...พก่ี าลงั จะไปฟงั แม่เลา่ นทิ าน
ให้ฟัง ไปด้วยกันไหมจ๊ะ

ไปดว้ ยคนจ้าพ่ภี ผู า

พระบาทสมเดจ็ พระพุทธยอดฟา้ จุฬาโลกมหาราช ทรงมพี ระนามเดิมวา่ ดว้ ง หรอื ทองด้วง

เสดจ็ พระราชสมภพเม่ือวันที่ 20 มีนาคม 2279 พระราชมารดาพระนามว่าหยก หรือ
ดาวเรือง ส่วนพระราชบิดานามว่าทองดี สืบเช้อื สายมาแต่เจ้าพระยาโกษาธิบดี (ปาน)

“ตงั้ ใจจะอุปถมั ภก
ยอยกพระพทุ ธศาสนา
จะปอ้ งขอบขณั ฑสมี า
รักษาประชาชนแลมนตรี”

เมอ่ื สร้างพระนครเสรจ็ แลว้ โปรดฯ ให้มีการสมโภชพระนครและกระทาพธิ ปี ราบดาภเิ ษกขน้ึ เปน็
พระมหากษัตรยิ ์อกี ครั้ง และพระราชทานนามพระนครใหม่นว้ี า่ “กรุงเทพมหานคร บวรรตั นโกสนิ ทร์
มหินทรายธุ ยา มหาดิลกภพนพรตั น์ ราชธานบี ุรรี มยอ์ ุดมราชนิเวศน์มหาสถาน อมรพิมานอวตาลสถิต
สักกะทัตตยิ วิษณุกรรมประสทิ ธ์ิ” มีนามยอ่ ว่า กรงุ รตั นโกสนิ ทร์ และเรียกโดยสน้ั ๆ วา่ กรงุ เทพมหานคร

ความสุขแห่งการเฉลิมฉลองพระนครใหม่ยังไม่ทันจะ

จางหาย ก็มีข่าวแจ้งมาจากกาญจนบุรีว่าพระเจ้าปดุงแห่ง
กรุงอังวะยกทัพมา เกณฑ์ไพร่พลได้มากกว่า 150,000
นาย แบง่ ออกเปน็ 9 ทัพ มงุ่ สแู่ ผน่ ดนิ สยามตั้งแต่เหนือ
จรดใต้ 5 เส้นทาง พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าฯ
จงึ ทรงมีพระราชบญั ชาใหเ้ ตรียมทพั รบั ศึกใหญด่ ้วยพระองค์
เอง

เมื่อพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าฯ ได้ชัยจากกาญจนบุรี

ก็ทรงยกทพั ขึน้ ทางเหนอื ส่วนกรมพระราชวังบวรฯ ทรงยกทัพ
ไปชว่ ยหัวเมืองปักษใ์ ต้

เม่ือทัพย่ีหวุ่นของพม่าบุกเข้าตีเมืองตะก่ัวป่า ตะกั่วทุ่งได้

สาเร็จก็มุ่งสู่เมืองถลาง ขณะนั้นเจ้าเมืองถลางเพ่ิงถึงแก่
อนิจกรรม ท่านผ้หู ญิงจันภริยา พรอ้ มด้วยคุณมุกนอ้ งสาว และ
กรมการเมืองไดช้ ว่ ยกันรวบรวมผูค้ นต้ังสรู้ บและยกให้ท่านผู้หญิง
จนั เปน็ ผูน้ าทพั

แม้กาลังจะมีน้อยกว่าแต่ท่านผู้หญิงจันได้ใช้แผนหน่วงเหนี่ยวเวลา
เพื่อให้พม่าขาดเสบียง เม่ือสบโอกาสท่านผู้หญิงจัน คุณมุก และ
ชาวถลางได้ใช้ยุทธวิธีพิรุณสังหาร ต้ังปืนใหญ่แม่นางกลางเมือง
ปืนใหญ่พระพิรุณสังหาร และปืนอื่น ๆ ระดมยิงเข้าใส่ทัพพม่า
เม่ือถูกโจมตีหนักเข้ายี่หวุ่นจาต้องถอนทัพกลับไปในวันที่ 13
มีนาคม 2328 เรียกกันว่าวันถลางชนะศึก ด้วยวีรกรรมคร้ังน้ี

พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าฯ จึงโปรดฯ สถาปนาท่านผู้หญิงจันและ
คณุ มุก เป็นทา้ วเทพกระษัตรีและท้าวศรสี นุ ทร

กรมพระราชวงั บวรฯ เสดจ็ กลับมาประทบั ในพระราชวัง พระอาการ

ประชวรกาเรบิ และทรุดหนักลง พระบาทสมเด็จพระพทุ ธยอดฟา้ ฯ ไดเ้ สด็จมา
ประทบั แรมพยาบาลจนกระท่งั พระราชอนชุ าทิวงคต ณ พระทนี่ ั่งบรู พาภิมขุ
ในวันที่ 3 พฤศจิกายน 2346

พุทธศกั ราช 2347 พระบาทสมเดจ็ พระพุทธยอดฟา้ ฯ

โปรดฯ ให้นักปราชญร์ าชบณั ฑติ ชาระกฎหมายทงั้ หมดแลว้
จดั เปน็ หมวดหมูใ่ หม่เรยี กว่า “กฎหมายตราสามดวง” หรือ
“ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1” โปรดใหค้ ดั ลอกไว้ 3 ชุด
แต่ละชดุ ประทบั ตรา 3 ดวง คอื ตราพระราชสหี ์ ตรา
พระคชสหี ์ และตราบวั แกว้ เพื่อใชเ้ ป็นหลกั ฐานในการ
ปกครองและตัดสนิ คดคี วามตา่ ง ๆ

เมื่อพระบาทสมเดจ็ พระพทุ ธยอดฟ้าจฬุ าโลกสวรรคตแล้ว พระบรมวงศานุวงศ์และ

ขุนนางช้ันผู้ใหญ่ได้กราบบังคมทูลอัญเชิญ สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงอิศรสุนทร
พระราชโอรสในสมเด็จพระพทุ ธยอดฟ้าจฬุ าโลกเสด็จข้นึ ครองราชย์สืบสันตติวงศ์ เป็นพระมหากษัตริย์
รชั กาลที่ 2 ทรงพระนามว่า พระบาทสมเดจ็ พระพุทธเลศิ หล้านภาลัย

ขณะที่พระบาทสมเดจ็ พระพุทธเลศิ หล้านภาลัยข้ึนครองราชย์สัมพันธภาพระหว่างสยามกบั ญวนทเ่ี คยแน่นแฟ้น

ได้เสื่อมคลายลง ดว้ ยญวนส่งทูตเข้ามาถวายบังคมพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้า และถือโอกาส
ถวายสาสน์ ตอ่ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลศิ หลา้ นภาลัย ขอพระราชทานเมืองบันทายมาศคืน พระองค์ทรงเห็น
แกม่ ติ รไมตรีทมี่ ีมาต่อกนั จึงยกเมืองบันทายมาศคืนแก่ญวน

เม่ือพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยทรงได้ช้างเผือกถึง 3 ช้าง ถือว่า

เป็นมิ่งมงคลเพิ่มพูน จึงโปรดฯ ให้ทาธงรูปช้าสีขาวอยู่ในวงจักรสีขาวไว้กลางธงแดง
ซ่งึ หมายความว่า “พระเจา้ แผ่นดนิ ผมู้ ชี า้ งเผือก” เพื่อใชเ้ ปน็ ธงประจาเรอื กาปั่นหลวง

พระบาทสมเด็จพระพทุ ธเลิศหลา้ นภาลยั

ทรงส่งเรือกาปนั่ หลวงไปคา้ ขายตา่ งประเทศ ทัง้ จีน เขมร ญวนและมลายู และประเทศตะวนั ตก
ท่มี ีท้งั โปรตเุ กสและองั กฤษ ทาใหเ้ ศรษฐกิจการค้าเจรญิ รุ่งเรอื งนารายรายได้เขา้ ประเทศเปน็ อันมาก

พุทธศกั ราช 2363

เกดิ โรคหา่ (โรคอหวิ าตกโรค) ระบาดในกรุงเทพฯ อย่างรนุ แรงมคี นบาดเจบ็ ลม้ ตายเป็นจานวนมาก
จึงทรงปลกุ ปลอบใจอาณาประชาราษฎรด์ ้วยการจดั พระราชพธิ ีอาพาธพนิ าศ ณ พระท่นี ่งั ดสุ ติ มหาปราสาท ให้
ยงิ ปืนใหญร่ อบพระนครตลอดทัง้ คืนเพ่อื ขับไล่เสนียดจัญไร และอญั เชิญพระแกว้ มรกตออกแห่ นมิ นต์พระสงฆ์
500 รูป สวดพระปริตรและประพรมน้ามนต์

พระปรชี าสามารถในการประพันธ์ ในสมยั รชั กาลที่ 2 เป็นยุคทองของวรรณกรรม มีหลักฐานเปน็ พระราช

นพิ นธว์ รรณคดหี ลายเรือ่ ง คือ บทละครเรือ่ งอเิ หนา รามเกียรต์ิ ไชยเชษฐ์ คาวี ไกรทอง สงั ข์ทอง ฯลฯ เกิดกวเี อกใน
รัชกาลนมี้ ีนามว่า สุนทรภู่ (ผแู้ ตง่ คากลอนเร่อื งยาวเรื่องพระอภยั มณี และนริ าศหลายเรื่อง)

หลังจากพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยสวรรคต พระบรมวงศานุ

วงศ์และเสนาบดีชั้นผู้ใหญ่เห็นพ้องต้องถวายราชสมบัติแด่สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ
กรมหม่นื เจษฎาบดินทร์ พระราชโอรสองค์ใหญ่ ท่ปี ระสตู แิ ต่เจ้าจอมมารดาเรียม

เม่ือเจา้ อนวุ งศ์แห่งเวียงจันทน์ ยกทัพเขา้ ปลน้ ทรัพย์สินและกวาดต้อนผู้คนชาวนครราชสีมา

ไปเวียงจันทน์ เชลยที่ถูกกวาดต้อนไปนั้นมีคุณหญิงโม ภริยาพระยาปลัดทองคา และนางสาวบุญเหลือ

รวมอยู่ด้วย คุณหญิงโมจึงได้ใช้อุบายให้พวกเชลยแสร้งเมื่อยล้าป่วยไข้เพ่ือขอต้ังค่ายพัก แต่ให้พวกผู้ชายคอยหา
อาวธุ ตามแตจ่ ะหาได้

เมื่อมาถึงทุ่งสัมฤทธ์ิ เมืองพิมาย เพ้ียรามพิชัย แม่กองกวาดต้อนเชลย สั่งให้หยุดพักแรม

คณุ หญิงโมจงึ ดาเนนิ การตามแผน จัดหาสาว ๆ นาสุรายาดองไปปรนนิบัติทหารลาวจนเมาหลับ จากน้ัน
จงึ สง่ สัญญาณให้พวกผชู้ ายทม่ี อี าวธุ บ้างรอ้ งตะโกนว่า “ทพั หลวงมาแลว้ ” พวกเชลยจึงลกึ ฮอื แย่งกนั เข่นฆ่า
ทหารลาว ฝ่ายนางบญุ เหลือ เป็นสตรีผู้กล้ายอมเสียสละพลีชีพระเบิดกองเกวียนกระสุนดินดาจนวอดวาย
ทหารลาวกว่า 200 คน ตายเกือบหมด เมือเสร็จศึกแล้ว พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงสถาปนา

คุณหญงิ โมเปน็ ทา้ วสุรนารี

ในแผ่นดินรัชกาลที่ 3 มีการค้าขายกับต่างประเทศกว้างขวางยิ่งขึ้นได้ทาสนธิสัญญาทางไมตรีและ

พาณชิ ยก์ บั สหรฐั อเมรกิ า หลังจากนั้นไม่นานก็มีนายแพทย์แดน บชี บรัดเลย์ (หมดบรัดเลย์) เข้ามาเปิด
โอสถศาลา เพื่อรักษา จ่ายยา และแจกหนังสือเก่ียวกับศาสนาคริสต์ ทั้งยังริเร่ิมการปลูกฝีป้องกันไข้
ทรพษิ ฉดี วัคซีนปอ้ งกนั อหวิ าตกโรค และทาการผา่ ตดั เปน็ ครง้ั แรกในสยาม

นอกจากนีร้ ัชกาลท่ี 3 ยังส่งเสริมศลิ ปกรรมดา้ นตา่ ง
ๆ ทง้ั ยังโปรดฯ ให้จารึกตาราการแพทยแ์ ผนโบราณไว้
ที่วดั โพธิ์ เพื่อให้เป็นแหล่งเรียนรดู้ ้วยนะครบั

ใช่แล้วจา้ ลูก ความสนุกจากเรื่องเลา่ ยงั
มีต่อเลม่ หน้านะจะ๊ เดก็ ๆ