ฉัตร มีกี่ประเภท

ฉัตร




มีกี่ประเภท



















































กลุ่มพิธีการศพที่ได้รับพระราชทาน

ส านักงานวัฒนธรรมจังหวัดปัตตานี






นายประมวล เกตุสุริยงค์

นักวิชาการวัฒนธรรม

ฉัตร

ฉัตร คือเครื่องกั้น มีลักษณะเป็นร่มซ้อนชั้นและมีระบาย เป็นหนึ่งในเครื่อง
เบญจราชกกุธภัณฑ์ [เครื่อง-เบน-จะ-ราด-ชะ-กะ-กุด-ทะ-พัน] ตามที่
ฺ

เข้าใจกันมา ฉัตร ๙ ชั้นส าหรับพระมหากษัตริย์ ฉัตร ๗ ชั้นส าหรับพระ
มหาอุปราช ฉัตร ๕ ชั้นส าหรับเจ้านาย


อย่างไรก็ดี สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติ
วงศ์ [เจ้า-ฟ้า-กฺรม-พฺระ-ยา-นะ-ริด-สะ-รา-นุ-วัด-ติ-วง] มี


พระด าริปรากฏในลายพระหัตถ์ ลงวันที่ ๑๑ กันยายน พ.ศ. ๒๔๘๐
ว่าเป็นการเข้าใจผิด พระมหากษัตริย์ทรงกั้นได้ตั้งแต่ฉัตรชั้นเดียวจนถึง


๙ ชั้น
ดังจะเห็นได้จากพระกลดเป็นฉัตรชั้นเดียว ชุมสายเป็นฉัตร ๓ ชั้น


เครื่องพระอภิรุมเป็นฉัตร ๕ ชั้น ฉัตรพระคชาธารเป็นฉัตร ๗ ชั้น
ฉัตรพระแท่นเศวตฉัตรเป็นฉัตร ๙ ชั้น ส่วนพระมหาอุปราชที่ก าหนด


พระยศใช้ฉัตร ๗ ชั้น แปลว่าจะใช้ได้ไม่เกิน ๗ ชั้น
เจ้านายที่ก าหนดว่าใช้ฉัตร ๕ ชั้น แปลว่าจะใช้ได้ไม่เกิน ๕ ชั้น ส่วนเกิน


ขึ้นไปนั้น เมื่อโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมพระราชทานเป็นพิเศษจึงใช้ได้

1. เศวตฉัตร เป็นฉัตรผ้าขาวทรงกว้างมีสี่แบบ

คือ นพปฎลมหาเศวตฉัตร เป็นฉัตรเก้าชั้น ส าหรับ

พระมหากษัตริย์ที่ทรงรับพระบรมราชาภิเษก ตาม

โบราณขัตติยราชประเพณีแล้ว เรียกกันโดยย่อว่า

พระมหาเศวตฉัตร พระสัปตปฎลเศวตฉัตร เป็น

ฉัตรเจ็ดชั้น ส าหรับพระอิสริยยศของ

พระมหากษัตริย์ ที่ยังมิได้ทรงรับพระบรม

ราชาภิเษก สมเด็จพระอัครมเหสี สมเด็จพระบรม

ราชชนนี และสมเด็จพระยุพราช เบญจปฎล

เศวตฉัตร เป็นฉัตรห้าชั้น ส าหรับพระราชวงศ์ที่

ด ารงพระยศเจ้าฟ้า พระมเหสีชั้นพระราชเทวี และ

พระอัครชายาเธอ กับสกลมหาสังฆปรินายก ที่

ได้รับสมณุตมาภิเษกเป็น สมเด็จพระมหาสมณเจ้า

2. ฉัตรขาวลายทอง เป็นฉัตรห้าชั้น พื้นขาว
เขียนลายทองห้อยจ าปาทอง เป็นฉัตรส าหรับพระ


บรมราชวงศ์ ชั้นพระองค์เจ้าที่ด ารงพระอิสริยยศ
เป็นเจ้าต่างกรม ชั้นสมเด็จกรมพระยา

3. ฉัตรตาด มีสองแบบคือ ฉัตรตาดขาวห้าชั้น

เป็นฉัตรส าหรับพระราชโอรส พระราชธิดา ของ

พระมหากษัตริย์ ที่ด ารงพระยศพระองค์เจ้าต่าง

กรมชั้นกรมพระ ฉัตรตาดเหลืองห้าชั้น ส าหรับ

พระราชโอรส พระราชธิดา ของพระมหากษัตริย์ที่

ด ารงพระยศ พระองค์เจ้าต่างกรมชั้นกรมหลวง

กับเป็นฉัตรสมเด็จพระสังฆราชเจ้า

4. ฉัตรโหมด มีห้าแบบคือ ฉัตรโหมดขาวห้าชั้น

ส าหรับพระราชโอรส พระราชธิดา ของ

พระมหากษัตริย์ที่ด ารงพระอิสริยยศเป็น พระองค์

เจ้าต่างกรมชั้นกรมขุน ฉัตรโหมดเหลืองห้าชั้น

ส าหรับพระราชโอรส พระราชธิดา ของ

พระมหากษัตริย์ที่ด ารงพระอิสริยยศเป็น พระองค์

เจ้าต่างกรมชั้นกรมหมื่น ฉัตรโหมดทองห้าชั้น

ส าหรับพระราชโอรส พระราชธิดาของ

พระมหากษัตริย์ที่ด ารงพระอิสริยยศเป็น พระองค์

เจ้าแต่มิได้ทรงกรม ฉัตรโหมดเงินสามชั้น ส าหรับ

พระโอรส พระธิดา ในสมเด็จพระบวรราชเจ้า ที่

ด ารงพระอิสริยยศเป็น พระองค์เจ้าต่างกรม ฉัตร

โหมดทองสามชั้น ส าหรับพระโอรส พระธิดาใน

สมเด็จพระบวรราชเจ้า ที่มิได้ทรงกรม

ส าหรับฉัตรตั้งในพิธี หรือเชิญเข้ากระบวนแห่เป็นเกียรติยศ


มีอยู่หกชนิดคือ




ิ
1. พระมหาเศวตฉัตรกรรภรมย์ เป็นฉัตรห้าชั้น ส ารับหนึ่งมีสามองค์คือ พระ
เสนาธิปัตย พระฉัตรไชย พระเกาวพ่าห์ (ดูก กรรภิรมย์ - ล าดับที่ 48)

2. พระอภิรุมชุมสาย เป็นฉัตรเครื่องสูง ส าหรับใช้ในกระบวนแห่ หรือสวมฐาน

ตั้งเป็นเกียรติยศ ประจ าสถานที่หรือเฉพาะงาน ส ารับหนึ่งประกอบด้วย ฉัตรเจ็ด

ชั้น 4 ฉัตรห้าชั้น 10 ฉัตรชุมสาย 5 อภิรุมชุมสายนี้ มีสองแบบคือ แบบปักหัก

ทองขวางแบบหนึ่ง และแบบลายทองแผ่ลวดอีกแบบหนึ่ง

3. ฉัตรเครื่องสูงวังหน้า เป็นเครื่องสูงส าหรับสมเด็จพระบวรราชเจ้า กรม

พระราชวังบวร ฯ และ พระราชโอรส - ธิดา ส ารับหนึ่งมีฉัตรห้าชั้น 4 และฉัตร

สามชั้น 10

4. ฉัตรเครื่อง เป็นฉัตรห้าชั้น ใช้ส าหรับศพระสงฆ์ทรงสมณศักดิ์ ชั้นสมเด็จ

พระราชาคณะ ศพผู้มีบรรดาศักดิ์ชั้นเจ้าพระยาสุพรรณบัฎ หรือหิรัญบัฎ

องคมนตรี ประธานองคมนตรี นายกรัฐมนตรี ประธานสภาผู้แทนราษฎร ประธาน

วุฒิสภา ที่ถึงอสัญกรรมในต าแหน่ง

5. ฉัตรเบญจา เป็นฉัตรห้าชั้น ใช้ส าหรับการศพพระราชวงศ์ ชั้นหม่อมเจ้า ที่

ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่ ากว่า ทุติยจุลจอมกล้าวิเศษลงมา

พระสงฆ์ทรงสมณศักดิ์ แต่พระราชาคณะชั้นธรรม ถึงพระราชาคณะชั้นเจ้าคณะ

รอง และผู้ที่ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ตั้งแต่ชั้นทุติยจุลจอมเกล้าขึ้น

ไป แต่ไม่ถึงปฐมจุลจอมเกล้า รวมทั้งบิดามารดาของผู้ก าลังด ารงต าแหน่ง

องคมนตรี นายกรัฐมนตรี ประธานสภา ฯ และประธานศาลฎีกา ด้วย

6. ฉัตรราชวัติ ค าว่า ราชวัติ หมายถึง รั้วที่มีฉัตรปักเป็นระยะ

ใช้ฉัตรสีต่าง ๆ อันเป็นแม่สี ซึ่งเรียกกันว่า เบญจรงค์ และฉัตรเงิน

ทอง นาค ชั้นของฉัตรสุดแล้วแต่งาน

บรรณานุกรม

พระราชพิธีบรมราชาภิเษก พุทธศักราช

๒๕๖๒,http://phralan.in.th/coronation/vocabdetail.php?id=269,

สืบค้นวันที่ ๒๑ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๕

สารานุกรมไทย:ฉัตร

https://www.baanjomyut.com/library/knowledge_of_encyclope

dias/112.html,สืบค้นวันที่ ๒๑ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๕

กระทรวงวัฒนธรรม