MEDIA PASINAON TEMBANG MACAPAT
PANGKUR SAHA MASKUMAMBANG
KANGGE SISWA KELAS VII
Daftar Isi
Daftar Isi.......................................................................................................................................... 2
BAB I ............................................................................................................................................... 3
KOMPETENSI............................................................................................................................ 3
BAB II.............................................................................................................................................. 4
Pangertosan Tembang Macapat.................................................................................................. 4
Pangertosan Tembang Pangkur.................................................................................................. 5
Paugeran ...................................................................................................................................... 5
Notasi ........................................................................................................................................... 6
Cakepan ....................................................................................................................................... 6
Kawruh ........................................................................................................................................ 7
Teges ............................................................................................................................................ 8
Pangertosan Tembang Maskumambang .................................................................................... 9
Paugeran ...................................................................................................................................... 9
Notasi saha Cakepan ................................................................................................................. 10
Kawruh ...................................................................................................................................... 10
Teges .......................................................................................................................................... 10
BAB III .......................................................................................................................................... 11
SOAL ......................................................................................................................................... 11
BAB IV .......................................................................................................................................... 13
PROFIL ..................................................................................................................................... 13
BAB I
KOMPETENSI
Kurikulum : Kurikukulum 2013
Kelas/ Semester : VIII / Semester Genap
Kompetensi Inti :
KI 3 Memahami pengetahuan (faktual, konseptual, dan prosedural)
berdasarkan rasa ingin tahunya tentang ilmu pengetahuan, teknologi,
seni, budaya terkait fenomena dan kejadian tampak mata.
KI 4 Mencoba, mengolah, dan menyaji dalam ranah konkret
(menggunakan, mengurai, merangkai, memodifikasi, dan membuat)
dan ranah abstrak (menulis, membaca, menghitung, menggambar, dan
mengarang) sesuai dengan yang dipelajari di sekolah dan sumber lain
yang sama dalam sudut pandang/ teori.
Kompetensi Dasar :
KD 3.5 Memahami tembang Macapat Pangkur dan Maskumambang
KD 4.5 Melagukan tembang Macapat Pangkur dan Maskumambang
BAB II
MATERI
Pangertosan Tembang Macapat
Tembang macapat yaiku salah sawijining tembang kang ngrembaka
ing tlatah Jawa kang nduweni sawenehing paugeran. Paugeran-
paugeran ing tembang macapat iku cacahe ana telu, yaiku guru lagu,
guru gatra, lan guru wilangan.
Macapat cacahe ana 11 metrum yaiku : Mijil, Maskumambang,
Kinanthi, Sinom, Asmaradana, Gambuh, Dhandanggula, Durma,
Pangkur, Megatruh, lan Pucung. Saben metrum macapat kasebut
nduweni paugeran panulisan lan cara nembangake kang beda-beda.
Pangertosan Tembang Pangkur
Pangkur iku ditegesi wis mungkur saka urusan kadonyan, manungsa
wis ora ngumbar pepinginan lan nafsune , nanging wis sumeleh lan
cedhak karo Gusti kang Maha Kuwasa.
“Watake tembang macapat pangkur gagah, prakosa, prawira
nggadhahi jiwa ingkang tulus, nduweni krenteg/niat kanggo ndandani
urip supaya luwih apik maneh”
Paugeran
GURU GATRA
Guru Gatra yaiku cacahing utawi jumlahing gatra ing tembang
macapat (yaitu jumlah baris dalam lagu macapat).
GURU WILANGAN : 8, 11, 8, 7, 12, 8, 8
Guru Wilangan yaiku cacahing wanda ing saben sagatra
(yaitu jumlahnya suku kata pada setiap baris).
GURU LAGU : a, i, u, a, u, a, i
Guru Lagu yaiku tibaning swara ing saben pungkasaning gatra
(yaitu jatuhnya suara vokal di setiap akhir baris).
Notasi
3 5 5 5 3 3 3 3. 0
3 5 5 z5c6 . 1 1 1 2 3 3 z2c1 . 0
5 6 ! ! ! ! z!c@ @. 0
! 6 5 5 5 5 z4c5. 0
3 5 5 z5c6. 1 1 1 1 1 2 3 3. 0
y 1 1 1 1 1 1 1.0
1 2 3 1 2 3 3 z2c1 .0
Cakepan
3 5 5 5 3 3 3 3. 0
Ming -kar ming- kur- ing ang- ka- ra
K3aw5r5uzh5c6 . 1 1 1 2 3 3 z2c1 . 0 si- wi
A- ka- ra- na ka- re- nan mar-di
T5eg6es! ! ! ! z!c@ @. 0
PSain-genrtao- swaunntegmrebsa- ngmmi-asknuinmgamkib-daungng
! 6 5 5 5 5 z4c5. 0
PSaiu-gnerua-nba si- nu- kar- ta
N3Motra5ishi5- z5c6. 1 11 11 2 3 3. 0 lu- hung
kre- tar ta pa- kar- ti- ne ngel-mu
Cyake1pa1n 1 1 1 1 1
Kang tum- mrap ing ta- nah Ja- wa
1 2 3 1 2 3 3 z2c1
A- ga- ma a- ge- ming a- ji
Kawruh
Mingkar-mingkuring : ngedohi, mungkuri
Angkar : Angkara Murka
Sasmita : Pratandha, ngalamat
Akarana : Amarga
Karenan : Kasenengan
Mardi : ndhidik, nggulawentah
Siwi : anak
Sinawung : direngga
Resmining : endahing
Kidung : tembang
Sinuba sinukarta : diwenehi variasi
Kertarta : kasil
Pakarti : tumindak
Luhung : becik, luhur
Ageming : pangango, sandhangan
Aji : Apik banget, ana regane
Teges
Menjauhkan dan membelakangi sifat angkara,
karena berkehendak mendidik anak.
Dibingkai dalam keindahan lagu,
dihias dan diperbagus (syairnya).
Agar berkembang perbuatan yang berdasar ilmu luhur.
Yang bagi orang di tanah Jawa,
Agama adalah pakaian orang mulia.
Pangertosan Tembang Maskumambang
Maskumambang saking kalih tembung, inggih menika “mas” saha
“kumambang” ingkang wonten basa Indonesia dipuntegesi emas
ngapung. Tembang macapat maskumambang nyariyosaken tahap
sepisan wonten salebeting lampahan pagesangan manungsa.
Maskumambang dados pralambang putra ingkang tasih wonten ing
gua garbanipun ibu.
Watak tembang maskumambang inggih menika sedhih,
prihatin, nelangsa, boten nggadhahi daya, susah wonten salebeting
nglampahi pagesangan manungsa.
Paugeran
GURU GATRA : 4
Guru Gatra yaiku cacahing utawi jumlahing gatra ing tembang
macapat
(yaitu jumlah baris dalam lagu macapat).
GURU WILANGAN : 12, 6, 8, 8
Guru Wilangan yaiku cacahing wanda ing saben sagatra
(yaitu jumlahnya suku kata pada setiap baris).
- GURU LAGU : i, a, i, a
Guru Lagu yaiku tibaning swara ing saben pungkasaning gatra
(yaitu jatuhnya suara vokal di setiap akhir baris).
Notasi saha Cakepan
Kawruh : senadyan
: yen, menawa
Nadyan : mulang ora bener
Kalamun : ora
muruk tan becik : patut
Nora : di tiru
Pantes
den nuta
Teges
Walaupun bapak, ibu, kakek, nenek
Saudara-saudaranya
Jikalau mengajari hal yang tidak baik
Maka tidak pantas untuk ditiru
BAB III
SOAL
1. Reriptan utawa anggitan mawa paugeran tartamtu lan anggone
maca dilagokake diarani….
a. geguritan c. macapat
b. campursari d. wangsalan
2. Cacahing larik saben sapada diarani….
a. guru gatra c. guru lagu
b. guru wilangan d. guru swara
wacan kanggo pitakon nomer 3-5
Nadyan silih bapa biyung kaki nini
Sadulur myang sanak
Kalamun muruk tan becik
Nora pantes den nuta
3. Tembang ing ndhuwur kalebu tuladha tembang macapat….
a. mijil c. gambuh
b. pangkur d. maskumambang
4. Tegese tembung “den nuta” ing tembang ing ndhuwur yaiku….
a. Di tiru c. ngedohi
b. Di cedhaki d. nyontoni
5. Sadulur myang sanak.
Dasanamane tembung sanak yaiku….
a. anak c. tangga
b. thole d. kadang
6. Watake tembang macapat pangkur yaiku….
a. sereng, nepsu, gandrung c. tresna, sedhih, sengsem
b. keras, nepsu, semangat d. sembrana parikena
7. Guru wilangan lan guru lagune tembang pangkur yaiku….
a. 8a, 11i, 8u, 7a, 12u, 8a, 8i
b. 8a, 11i, 8u, 7a, 12u, 8u, 8i
c. 8a, 11i, 7u, 8a, 12u, 8a, 8i
d. 8a, 12i, 8u, 7a, 12u, 8a, 8i
8. Kang kalebu tembang-tembang macapat yaiku….
a. sinom, pangkur, balabak, megatruh, durma
b. sinom, pangkur, pucung, megatruh, durma
c. sinom, wirangrong, pucung, megatruh, durma
d. sinom, pangkur, pucung, jurudemung, durma
9. Tembang kang digunakake kanggo pratandha wiwitan anane
panguripan yaiku….
a. maskumambang c. pangkur
b. mijil d. megatruh
10. Tembang pangkur iku asring ditegesi….
a. mungkurke kadonyan c. mungkurke enom
b. mungkurke kluwarga d. mungkurke nyawa
BAB IV
PROFIL
Nama : Dela Octavia N
Jurusan : Pendidikan Bahasa Daerah
Email : delaoctavia.2019@student. uny.ac.id