TYT FİZİK

Tandem YayınlarıTYT fasikül 6

Fizik

Katı ve Sıvı Basıncı

ıralnıyaY mednaTKazanımlar

• Basınç ve basınç kuvveti kavramlarının katı, dur-
gun sıvı ve gazlarda bağlı olduğu değişkenleri
açıklar.

a) Öğrencilerin, günlük hayattan basıncın hayatı-
mıza etkilerine örnekler vermeleri sağlanır. Ba-
sıncın hâl değişimine etkileri vurgulanır.

b) Katı ve durgun sıvı basıncı ve basınç kuvveti ile
ilgili matematiksel modeller verilir. Bileşenlerine
ayırma ve matematiksel hesaplamalara giril-
mez.

c) Torricelli deneyi açıklanır ve kılcallık ile farkı
belirtilir.

ç) Basınç etkisiyle çalışan ölçüm aletlerinden baro-
metre, altimetre, manometre ve batimetre hak-
kında bilgi verilir.

d) Pascal Prensibi’ne değinilir. Gaz basıncı ve Pas-
cal Prensibi ile ilgili matematiksel modeller veril-
mez.

6. ÜNİTE TYT FASİKÜL 6

Basınç ÖRNEK: 1

Basınç XXX
YYY
Birim yüzeye dik olarak etki eden kuvvetin büyüklüğüne ba-
sınç, yüzeyin tamamına etki eden dik kuvvete ise basınç kuv- Eşit yarıçaplı X, Y yarım kürelerinin ağırlıkları sırasıyla G, 2G
veti denir. olup Şekil-I, Şekil-II, Şekil-III teki gibi dengededir.

Basınç skaler bir büyüklüktür. Basınç kuvveti ise vektörel bir Cisimlerin zeminlere yaptığı basınçlar sırasıyla P1, P2, P3
büyüklüktür. olduğuna göre, bu basınçların arasındaki ilişki nedir?

Basınç P sembolü ile gösterilir.

F büyüklüğündeki bir kuvvet, yüzey alanı A olan bir yüzeye
etki ederse birim yüzeye etki eden dik kuvvet bağıntısıyla bu-
lunur.

F F A) P1 = P2 = P3 B) P1 > P2 > P2
A C) P2 > P1 = P3 D) P3 > P2 > P1

P= A E) P2 > P3 > P1
Çözüm
Basınç birimi N veya pascaldır.
m2

Katıların Basıncı Tandem Yayınları ÖRNEK: 2

Katılar, üzerinde bulundukları yüzeye ağırlıklarından dolayı ba- S 2S K
sınç uygular. Dolayısıyla yatay düzlemde bulunan katılarda K KL
basınç kuvveti katının ağırlığına eşittir. 2S S KL
2S
Ağırlığı G, temas yüzey alanı S olan bir katının basıncı ağırlı- Şek�l - I Şek�l - II
ğının yüzey alanına bölünmesi ile bulunur.

G P= G
S S

Basınç, kuvvetle doğru orantılı, yüzey alanı ile ters orantılıdır. Kesit alanları S, 2S olan K, L kesik konilerinin Şekil-I de yatay
düzlemde duruyorken K’nin yere yaptığı basınç P, L’ninki 4P
S2 S1 dir.

GG K ve L cisimleri Şekil-II deki gibi üst üste konulursa yere
S1 S2 yaptıkları basınç kaç P olur?
Ağırlığı G olan cisim S1 yüzeyi üzerinden S2 yüzeyi üzerine
alındığında basıncı artar, basınç kuvveti değişmez. A) p\ß  B) p\Ş  C) P  D) 2P  E) 3P
Çözüm

Fizik 3

Basınç FASİKÜL 6

ÂÂ Katıların kar, kum gibi ortamlarda batma derinliği, katının ÂÂ Kesit alanı sabit olan silindir, küp, dikdörtgenler prizması
zemine yaptığı basınç ile doğru orantılıdır. Karda yürürken
giyilen kar ayakkabılarının taban alanları geniş olduğun- şeklindeki türdeş cisimlerin bulundukları yatay düzleme
dan yüzeye yapılan basınç azalır ve karda yürüyen kişi bat-
maz. yaptığı basınç, cismin yüksekliği ve özkütlesi ile doğru oran-

ÂÂ Balta, bıçak gibi aletlerde basıncın büyütülmesi amaçlanır. tılıdır.
Bu sebeple, kesici yüzeyler inceltilerek az bir kuvvetle bü-
yük basınç elde edilmiş olur. P = g\S = mg
d S
ÂÂ Katılar üzerine uygulanan kuvveti aynı doğrultuda aynı şid-
detle iletirken basıncı özel durumda iletebilirler. hG P= d . V . g = d(Sh)g
S S

P = h . d . g


F P1 P2 P1 = F TANDEM NOT
çivi S2 F S1
S1 > S2 ´ P1 < P2
S1 tahta
P2 = F FS
S2 GG
S
ÂÂ Türdeş katılar ağırlık oranları değişmeyecek biçim-
yüzey alanı Ağırlığı G, temas yüzey alanı S olan cismin zemine
uyguladığı basınç Şekil-I de g\S den büyük, Şekil-II
de düzgün parçalara bölünürse, her bir parçanın basıncı, de g\S den küçük olur.

bölünmeden önceki parçanın basıncına eşittir.

P1 = P P2 = P P3 = P Tandem Yayınları

ÖRNEK: 4

2d 2d d

ÖRNEK: 3 yatay d d
X YZ
peynir
I II
Aynı maddeden yapılan türdeş X yarım küresi, tabanı üzerine
oturtulmuş Y dik silindiri ve Z küpünün düşey kesitleri şekil-
deki gibidir.

sünger sünger

Şekil-I deki G ağırlıklı türdeş peynir süngerde h kadar çök- X, Y, Z cisimlerinin yere uyguladıkları PX, PY, PZ basınçla-
mektedir. Peynir yüzey alanı 2S ve S olan I ve II nolu iki par- rı arasındaki ilişki nedir?
çaya düşey olarak kesilerek ayrılıyor ve aynı süngerde para-
çalar sırasıyla h1 ve h2 kadar çöküyor. A) PY = PZ < PX B) PX < PY = PZ

Buna göre h, h1 ve h2 arasındaki ilişki nedir? C) PX = PY < PZ D) PX < PY < PZ

E) PZ < PX < PY

ÖSYM

A) h > h1 > h2  B) h2 > h > h1  C) h2 > h1 > h Çözüm

D) h = h1 = h2 E) h > h2 > h1

Çözüm

4 Fizik

Basınç FASİKÜL 6

ÖRNEK: 5 Çözüm
K
K L
K

kum kum kum
Şekil-I Şekil-II Şekil-III

Beyza, üç litrelik bir beherglasın içine kum boşalttıktan sonra ÂÂ Katı basıncı teknolojide de kullanılmaktadır. Kristal yapıda-
Şekil-I’deki gibi K cismini geniş yüzeye kum üzerinde olacak ki cisimlerin yüzeylerine dışarıdan uygulanan basınç ile
şekilde yerleştiriyor. Sonrasında Şekil-II deki gibi K cismini dar orantılı olarak yüzeyler arasında potansiyel fark oluşturma-
yüzeyi kum üzerinde olacak şekilde yerleştiriyor. En son ola- sına piezoelektrik olayı denir.
rak da Şekil-III deki gibi K’nin üzerine L cismini koyuyor. Bey-
za deney düzeneğinde yaptığı değişikliklerin sonuçlarını öl- ÂÂ Piezoelektrik özelliği, kristal mikrofonlarda, sonar cihazla-
çüyor. rında, ses kayıt cihazlarında, çakmaklarda, arabaların air-
baglerinde kullanılır.
Buna göre,
ÖRNEK: 7
I. K cisminin kuma batma derinliği yapılan değişikliklerle
artar. XY Z

II. K cisminin temas yüzeyine yaptığı basınç değişmez. Tandem Yayınları Hacimleri eşit kendi içinde türdeş X, Y, Z yarım kütleleri şekil-
III. I ve II. düzeneklerde beherglasın zemine yaptığı basınç- deki gibi dengededir. Cisimlerin zemine yaptıkları basınç kuv-
vetleri sırasıyla F, 3F, 2F dir.
lar eşittir.
Buna göre K, L, M yarım kürelerinin birleştirilmesiyle olu-
yargılarından hangileri doğrudur? şan aşağıdaki cisimler serbest bırakıldığında hangisinin
dengeye gelmek için döndüğü yön yanlıştır?
A) Yalnız I  B) Yalnız II  C) I ve II
E) I, II ve III
D) I ve III
Çözüm

ÖRNEK: 6 A) B) C)
ZX YZ XY
0,1 m
0,2 m 0,1 m 0,2 m

0,5 m 0,5 m D) E)
XZ ZY

yer(yatay)

Çözüm

Her birinin kütlesi 10 kg olan, şekildeki iki kutunun boyutları
0,1 x 0,2 x 0,5 m dir.

Bu iki kutu tek başına veya birlikte kullanıldığında, kutu-
ların yatay düzleme uyguladıkları basıncın kilo-pascal bi-
rimindeki değeri aşağıdakilerden hangisi olamaz?

A) 2  B) 4  C) 5  D) 8  E) 10

ÖSYM

Fizik 5

Basınç FASİKÜL 6

Durgun Sıvıların Basıncı Sıvı Basınç Kuvveti

Sıvılarda katılar gibi ağırlıklarından dolayı içinde bulundukla- Sıvıların, içinde bulundukları kabın herhangi bir yüzeyine uy-
rı kabın temas ettikleri tüm yüzeylerine basınç uygular. guladığı basınç kuvveti (F), yüzeye etki eden basınç (P) ile yü-
zey alanının (S) çarpımına eşittir.
Sıvının kabın tabanına ağırlığından
P = f\S ´ F = P . S
dolayı uyguladığı basınç

hd P = g\S = mg = (dV)g
S S

P = h . d . g 3h F3 S3 h
2 S2 F4 2h
Buna göre sıvının bir noktada oluşturduğu basınç; sıvının öz-
kütlesine (d), sıvının bulunduğu yerin yerçekimi ivmesine (g) F2 S4
ve basıncı hesaplanacak noktanın sıvının açık yüzeyine olan S1 F1
dik uzaklığına (h) bağlıdır.
Yan yüzeye etkiyen basınç kuvveti hesaplanırken yan yüze-
ÂÂ Sıvı basıncı kabın şekline bağlı değildir. Sıvı basıncı, yük- yin tam orta noktasının basıncı alınır.
seklik değişmemesi şartıyla sıvı kütlesine bağlı değildir.

S1, S2, S3 ve S4 yüzeylerine etkiyen basınç kuvvetleri

h F1 = 3hdg . S1 F2 = 3h dg . S2
2

F3 = h\Ş dg . S3 F4 = 2hdg . S4

Şekildeki kapların hepsinde aynı yükseklikte, sıcaklıkları eşit olur.
büyüklükte, aynı cins sıvı vardır. Sıvıların hacimleri, ağırlıkları
farklı olmasına rağmen kap tabanlarındaki sıvı basınçları eşit- Tandem Yayınları ÖRNEK: 9
tir.

ÖRNEK: 8 engel

İki bölümden S1 S2 h
T oluşmuş bir kabın 2d d
K düşey kesiti

şekildeki gibidir. K

hS 2S İç bölnenin taban Şekildeki düzgün kapta engelle birbirinden ayrılan 2d ve d öz-
hN alanı S, dıştakinin kütleli sıvılar vardır. Kabın S1, S2, yan yüzeylerine etkiyen sıvı
taban alanı 2S dir. basınç kuvvetleri sırasıyla F1 ve F2 dir.

yatay Sıvılar arasındaki engel kaldırılıp karıştırıldığında,

T musluğundan akan su 6t süresinde K düzeyine çıktığı- I. S1 yüzeyine etkiyen basınç kuvveti F1 azalır.
na göre, N noktasına etkiyen su basıncı hangi zaman ara- II. S2 yüzeyine etkiyen basınç kuvveti F2 artar.
lığında değişmez? III. K noktasına etkiyen basınç değişmez.

A) 2t – 3t  B) 2t – 4t  C) 2t – 6t yargılarından hangileri doğrudur?
D) 3t – 4t E) 4t – 6t
ÖSYM A) Yalnız I  B) Yalnız III  C) I ve II
Çözüm
D) II ve III E) I, II ve III

Çözüm

6 Fizik

Basınç sıvı FASİKÜL 6
F
ÂÂ Silindir ve dikdörtgen prizma şeklin- ÂÂ Şekildeki kap sabit debili musluk ile doldurulurken, bazı
deki kaplarda kabın tabanına uygu- F=G niceliklerin grafikleri aşağıdaki gibidir:
lanan basınç kuvveti sıvının ağırlığı T
kadardır. F
F<G
ÂÂ Düşey kesiti şekildeki gibi verilen h
kesik koni biçimindeki yukarı doğ-
ru genişleyen kaplarda sıvı ağırlığı- Basınç h
nın bir kısmı yan yüzeyler tarafından
dengelendiği için tabana etkiyen ba- Basınç
sınç kuvveti sıvı ağırlığından küçük-
tür.

ÂÂ Düşey kesiti şekildeki gibi verilen O Zaman O Derinlik
kesik koni biçimindeki yukarı doğ- Kap tabanındaki sıvı basıncının Basıncın derinliğe göre grafiği
ru daralan kaplarda yan yüzeyle- zamanla değişimi. kabın şekline bağlı değil.
rin tepki kuvvetinden dolayı taba-
na etkiyen basınç kuvveti sıvı ağır- Su yüksekliği Sıvı hacmi
lığından büyüktür.
sıvı
F

F>G

O Zaman O Zaman

Sıvı yüksekliğinin zamanla Sıvı hacminin zamanla
değişimi. değişimi düzgündür.

ÖRNEK: 10 Tandem Yayınları ÖRNEK: 11 musluk Şekildeki koni
biçimli K kabı
X musluk ile silindir bi-
çimli S kabı,
Y Z eşit ve sabit
miktarda su
KhS h akıtan musluk-
lar ile aynı an-
2h d Or Or
sıvı

S 2S 3S yer
(yatay)

Düşey kesiti ve kesit alanları verilen X, Y, Z kaplarından X, Y da suyla dolmaya bırakılıyor.

silindir Z kesik koni şeklindedir. X kabındaki d özkütleli sıvının Kapların tabanlarındaki su basıncının (P) iki kapta dolun-
caya kadar geçen süreye (t) göre değişimi aşağıdaki gra-
kabın tabanına yaptığı basınç kuvveti FX dir. X deki sıvının ta- fiklerden hangisi gibi olur? (t1, K kabının; t2, S kabının dol-
mamı Y kabına konulduğunda tabandaki basınç kuvveti FY , ma süresidir.)
tamamı Z kabına konulduğunda tabandaki basınç kuvveti FZ
oluyor.

Buna göre; FX, FY, FZ arasındaki ilişki nedir? A) P B) P C) P S

A) FX = FY = FZ  B) FX > FY > FZ  C) FZ > FX = FY P2 S P1 K
P1 K K
D) FZ > FX > FY E) FY > FX > FZ S P1 t1 t2 t
t1 t2 t t1 t2 t

Çözüm D) P E) P S

K

S K ÖSYM
t t

Çözüm

Fizik 7

Basınç ÖRNEK: 13 FASİKÜL 6

Pascal Prensibi F F K sıvısı
S L sıvısı
P�ston P =
(s)

sıvı

Sıvılar kendilerine bir yönde etkiyen basıncı her yönde ve ay- Birbirine karışmayan aynı sıcaklıktaki K ve L sıvılarıyla dolu
nı büyüklükte iletir. Bu ilke Pascal Prensibi olarak adlandırılır. olan şekildeki kapalı kap altı üstüne gelecek şekilde ters çev-
rilirse
Şekildeki pistona uygulanan F kuvveti sıvı yüzeyinde bir ba-
sınç oluşturur ve bu basınç sıvı tarafından sıvının her noktası- I. Kabın tabanındaki sıvı basıncı azalır.
na eşit olarak iletilir. II. Kabın zemine uyguladığı basınç artar.
III. Kabın tabanına etkiyen sıvı basınç kuvveti azalır.
Şekildeki kapta birbirine karışma-
yargılarından hangileri doğrudur?
yan d1 ve d2 özkütleli sıvıların K ve
h1 d1 L noktalarındaki oluşturdukları ba- A) Yalnız I  B) Yalnız II  C) Yalnız III
K d2 Çözüm
sınçlar, K noktasına sadece d1 öz- D) I ve II E) I ve III
h2 kütleli sıvı basınç uygular.
L

PK = h1 . d1 . g

L noktasına d2 özkütleli sıvı basınç uygular ve üstündeki d1 Tandem Yayınları
özkütleli sıvının uyguladığı basıncı iletir.

PL = h2 . d2 . g + h1 . d1 . g

ÖRNEK: 12 ÖRNEK: 14

X sıvısı K h Birbirine karışabilen X, Y sıvıları Pedal

h karışmadan önce şekildeki

h konumda iken, kabın K Tekerlek Fren balatası piston
Sıvı
Y sıvısı L h noktasındaki sıvı basıncı PK, L
noktasındaki PL dir.

Sıvılar karıştırılarak türdeş karışım oluşturulursa, PK ve PL
için ne söylenebilir? (X’in özkütlesi Y’ninkinden küçüktür.)

PK PL Şekildeki hidrolik fren sisteminde, pedal ile itilen sıvı, tekerle-
A) Artar Artar ğe iletilerek balatalara kuvvet uygular ve tekerleği sıkıştırır.
B) Artar Değişmez Böylece araç yavaşlamış olur.
C) Artar Azalır
D) Değişmez Artar Buna göre, bu düzeneğin çalışmasında,
E) Azalır Artar
I. Sıvılar kendilerine etkiyen basıncı her doğrultuda aynen
Çözüm ÖSYM iletir.

II. Sıvılar basınç etkisiyle sıkıştırılamaz.
III. Sürtünme kuvveti cisimlerin yavaşlamasına neden olur.

ilkelerinden hangileri kullanılabilir?

A) Yalnız I  B) Yalnız II  C) I ve II

D) II ve III E) I, II ve III

8 Fizik

Basınç FASİKÜL 6

Çözüm ÖRNEK: 15

L
2S

K
S

Bileşik Kaplar su su

yatay S T U Pistonların alanları S, 2S olan bir su cenderesi, pistonların
yatay R üzerine konan özdeş cisimlerle şekildeki gibi dengede kalı-
yor.
KL M N Aşağıdaki işlemlerden hangisi yapılırsa yeni denge konu-
munda kollardaki su yükseklikleri birbirine eşit olur?
Sıvılar basınç farkından dolayı hareket eder ve bileşik kabın Tandem Yayınları (Pistonlar sızdırmaz olduğu varsayılacak, ağırlıkları önemsen-
tabandaki sıvı basınçları eşit olduğunda boruda herhangi bir meyecektir.)
sıvı hareketi oluşmaz. A) K ve L pistonlarının üzerine aynı cisimlerden birer tane

Bileşik kapta aynı cins sıvı varsa, kolların kesit alanlarına, şe- daha koyma
killerine bakılmaksızın her kolda sıvı yüksekliği aynı olur. B) K ve L pistonlarının üzerinden birer tane cisim alma
C) Yalnızca L pistonun üzerine aynı cisimden bir tane daha
Aynı yatay hizadaki noktalarda basınçlar eşittir.
koyma
PK = PL = PM = PN D) Yalnızca K pistonunun üzerinden bir tane cisim alma
PR = PS = PT = PU E) Yalnızca L pistonunun üzerinden bir tane cisim alma

Su Cenderesi ÖSYM

Birleştirilmiş borular, sıvı ve farklı kesit alanlı hareketli piston- Çözüm
larla oluşturulan düzeneğe su cenderesi denir.
Pascal prensibinden yararlanarak günlük hayatta
Su cenderelerinde yüzey alanı küçük olan pistona kuvvet uy- pekçok araç geliştirilmiştir. Araçlardaki fren sistem-
gulandığında sıvı yüzeyinde oluşan basınç, Pascal prensibi- leri, araç kaldırma sistemi, damperli kamyon, ilaç
ne göre sıvının temas ettiği tüm yüzeylere dolayısıyla büyük enjektörü bunlara örnek olarak verilebilir.
pistona kadar aynen iletilir.
9
F G TANDEM NOT
G F h S2

S1 S2 S1 d
sıvı
sıvı

F = G F = G + hdg
S1 S2 S1 S2

(Piston ağırlıkları ihmal ediliyor.)

Fizik

Basınç d2 h2 FASİKÜL 6
L
U Boruları Batimetre

h1 d1 Deniz altında derinlik ölçmeye yarayan aletlere denir. Denizal-
K tıların bulundukları derinlik batimetre ile belirlenir.

Altimetre

Bir noktanın deniz düzeyinden yüksekliğini ölçer. Ölçüm ya-
parken basınçtan yararlanır.

Bir U borusunda birbirine karışmayan d1 ve d2 özkütleli sıvı- ÖRNEK: 17
lar konulduğunda, sıvılar aşağıdaki gibi dengededir.
Kap tabanındaki basınçlar eşittir. K ve L noktalarındaki basınç- Şekilde düşey kesiti verilen U borusundaki X, Y pistonlarının
lar birbirine eşittir. kütleleri eşit, kesit alanları sırasıyla S, 2S dir. Denge durumun-
da sıvı düzeyleri arasındaki fark da h dir.
PK = PL
h1 . d1 . g = h2 . d2 . g açık
hava
ÖRNEK: 16
Y

2S
h
X

S

sıvı

X Tandem Yayınları X pistonu U borusundan çıkarılırsa yeni denge durumu
Z aşağıdakilerden hangisi gibi olur? (Pistonlar sızdırmaz ve
sürtünmesizdir.)
MN
A) B)
LK

Y

h/2 Y h
Y

Birbirine karışmayan aynı sıcaklıkta X, Y, Z sıvıları U borusun- C) Y D)
da şekilde gibi dengededir. 2h
3h
Buna göre, 2

I. K ve L noktalarındaki basınçlar eşittir. Y
II. M noktasındaki sıvı basıncı N noktasındakinden küçük-
E) Y
tür. h/2
III. K noktasındaki sıvı basıncı N noktasındaki sıvı basıncın-

dan büyüktür.

yargılarından hangileri doğrudur?

A) Yalnız I  B) Yalnız II  C) I ve II

D) I ve III E) I, II ve III

ÖSYM

Çözüm Çözüm

10 Fizik

Öğreten Test

1. S2 S1 3. F4 F3 F2

d1 h S2
Şekil-II
d2 h F1
P1
S1
Şekil-I P2

Birbirine karışmayan d1 ve d2 özkütleli sıvılar Şekil-I de- Ağırlığı G olan türdeş cisme büyüklükleri eşit F1, F2, F3,
ki gibi dengedeyken tabandaki sıvı basıncı P ve sıvı ba- F4 kuvvetleri aynı anda uygulandığında düşey duvara
sınç kuvveti F dir. yapılan basınç P1, yere yapılan ise P2 dir.

Kap Şekil-II deki gibi ters çevrilip S2 yüzeyi üzerine Buna göre

konulursa tabandaki P ve F nasıl değişir? I. F1 kaldırılırsa P1 azalır, P2 değişmez.
II. F2 azaltılırsa P1 ve P2 azalır.
P F III. F3 artırılırsa P1 ve P2 artar.
IV. F4 artırılırsa P1 ve P2 azalır.
A) Artar Azalır
B) Azalır Artar yargılarından hangileri söylenebilir?
C) Değişmez Azalır
D) Azalır Değişmez Tandem Yayınları A) I ve II  B) II ve III  C) I ve IV
E) Artar Değişmez
Çözüm D) I, II ve IV E) II, III ve IV

Çözüm

2. 4.

K

K
LL

XY Z I II III

Türdeş X, Y, Z katı cisimlerinin şekildeki zeminler üzerin- Düşey kesiti verilen, kesik koni biçimli I, II, III kaplarında
de yaptıkları basınçlar PX, PY, PZ dir. K ve L sıvıları şekildeki gibi dengededir. Kapların taban-
larına etkiyen sıvı basıncı PI, PII ve PIII tür.
Cisimlerin taralı kısımları kesilip atılırsa PX, PY, PZ
Buna göre kaplar ters çevrildiğinde kap tabanlarına
nasıl değişir?
etkiyen sıvı basınçları PI, PII, PIII nasıl değişir?
PX PY PZ
A) Değişmez Artar Değişmez PI PII PIII
B) Azalır Azalır Azalır A) Azalır Artar Azalır
C) Değişmez Artar Azalır B) Azalır Azalır Değişmez
D) Azalır Artar Azalır C) Artar Artar Artar
E) Değişmez Azalır Azalır D) Değişmez Artar Azalır
E) Azalır Artar Değişmez
Çözüm Çözüm

Fizik 11

Öğreten Test 3r 7. Kollarında ağırlığı ve sürtünmesi önemsiz pistonlar
hL
5. r olan su cendereleri, eşit kütleli X ve Y cisimleri kul-
lanılarak aşağıdakilerden hangisinde verilen konum-
3h K da dengede kalabilir? (İp gerilmeleri sıfırdan farklıdır.)

A) K L B) L
Sh 2S K 2S

S

Sırasıyla yarıçapları r, 3r, yükseklikleri 3h, h olan düzgün C) D) L
türdeş K, L silindirlerinin şekildeki yatay zemine yaptık- K LK 2S
ları basınçlar eşit oluyor. S
2S S ip
Silindirlerin özkütleleri dK ve dL olduğuna göre, öz- ip

kütleler arasındaki d oranı kaçtır? Çözüm

A) 1  B) 2  C) 3  D) 1\Ş  E) 1\ß E) K
S
Çözüm L
ip 2S

6. Tandem Yayınları 8.

X h
ip h

Y Şekil-I
sıvı

İple birbirine bağlı X ve Y cisimleri sıvı içerisinde şekil- Şekil-II Şekil-III
deki gibi dengededir. Kap tabanındaki sıvı basıncı PS,
kabın tabanına yaptığı basınç ise PK dir. Şekil-I deki boşluksuz yapıya sahip türdeş silindirin ze-

Buna göre, mine yaptığı basınç P1 dir.

I. Y cisminin özkütlesi X’inkinden büyüktür. Silindirden Şekil-II ve Şekil-III deki renkli bölümler

II. İp kesilerek denge sağlanırsa PS azalır. kesilip çıkarıldığında kalan parçaların zemine yaptı-
III. İp kesilerek denge sağlanırsa PK azalır. ğı basınçlar P2 ve P3 olduğuna göre P1, P2, P3 ara-
sındaki ilişki nedir?
yargılarından hangileri doğrudur?

A) Yalnız I  B) Yalnız II  C) I ve II A) P1 > P2 > P3 B) P1 = P2 > P3

D) II ve III E) I, II ve III C) P3 > P1 = P2 D) P1 = P2 = P3

E) P2 > P1 > P3

Çözüm Çözüm

1-B 2-C 3-A 4-D 5-E 6-C 7-D 8-B
12 Fizik

Pratik Test

1. 3.

L h h h
K L M

KM Eşit hacim bölmeli K, L, M kaplarında h yüksekliğinde d
özkütleli X sıvısı vardır.
Şekildeki eşit hacim bölmeli özdeş kapalı kaplar tama-
men sıvıyla doldurulup borularla birbirine bağlanmıştır. Kaplara doluncaya kadar X sıvısı ile karışabilen 3d

Buna göre, K, L, M noktalarındaki basınçlar PK, PL, özkütleli Y sıvısı doldurulduğunda, kap tabanlarında-
ki sıvı basınçları PK, PL, PM arasındaki ilişki nedir?
PM arasındaki ilişki nedir?
A) PK > PL > PM B) PM > PL > PK

C) PL = PM > PK D) PK > PM > PL

A) PK > PL > PM  B) PK > PM > PL E) PK = PL = PM

C) PK = PM > PL  D) PM > PK > PL Çözüm

E) PK = PL = PM

Çözüm Tandem Yayınları

4. Bir yüzeyi O noktası etrafında dönebilen kapta K ve L

yüzeylerine etkiyen sıvı basınç kuvvetleri F1 ve F2 dir.

21

2. Atakan’ın babası, ekmek bıçağının köreldiğini ve eskisi F2 L

kadar iyi kesmediğini, bundan dolayı daha iyi kesmesi F1
için bir işlem yaptığını söylemiştir.
O K
Atakan’ın babasının yaptığı işlemle,
Buna göre,
I. Çiviler yapılırken ucunun sivriltilmesi
II. Kar ayakkabılarında tabanın geniş yapılması I. Hareketli yüzey 1 yönünde bir miktar döndürülürse
III. Atakan kumda oynarken tek ayak üstünde durdu- F1 artar F2 azalır.

ğunda daha çok batması II. Hareketli yüzey 2 yönünde bir miktar döndürülürse
F1 ve F2 azalır.
işlemlerinden hangileri aynı amaca yöneliktir?
III. Hareketli yüzey 1 yönünde bir miktar döndürülürse
A) Yalnız I  B) Yalnız II  C) I ve II F1 azalır F2 artar.

D) II ve III E) I ve III yargılarından hangileri doğrudur?

Çözüm A) Yalnız I  B) Yalnız II  C) Yalnız III

D) I ve II E) II ve III

Çözüm

Fizik 13

Pratik Test II III 7.

5. I

hh h XYZ
SS 2S

F1 F2 F3 Düşey kesiti şekildeki gibi olan X, Y, Z kaplarına aynı cins

Aynı ortamda bulunan, düşey kesiti şekildeki gibi veri- sıvıdan eşit hacimde döküldüğünde kap tabanlarındaki
len I, II, III kaplarında h yüksekliğinde aynı cins sıvılar
vardır. sıvı basınçları PX, PY, PZ ve sıvı basınç kuvvetleri FX, FY,
FZ oluyor.
Sürtünmesi ve ağırlığı önemsiz kesitleri sırasıyla
Buna göre;
S, S, 2S olan hareketli pistonlar, düşey uygulanan
F1, F2, F3 kuvvetleriyle şekildeki gibi dengelendiğine I. FZ > FY > FX III. FX > FY > FZ
göre, kuvvetlerin büyüklükleri arasındaki ilişki nedir?
II. PX > PY > PZ IV. PZ > PY > PX

ile verilenlerden hangileri doğru olabilir?

A) F1 = F3 > F2 B) F1 = F2 = F3 A) I ve II  B) I ve IV  C) II ve III

C) F3 > F2 > F1 D) F3 > F1 > F2 D) I, II ve IV E) II, III ve IV

E) F2 > F3 > F1

Çözüm Çözüm

6. Oı Tandem Yayınları 8. Kesiti şekildeki gibi olan ka-

ba sabit debili musluktan sıvı

akıtılmaya başlanıyor.

K

K L
O
Buna göre K noktasındaki sıvı basıncının zamanla
Şekildeki düzenekte içinde sıvı varken K ve L noktaların-
daki basınçlar eşit ve P kadardır. değişim grafiği aşağıdakilerden hangisidir?

Düzenek O – Oı ekseni etrafında döndürülüp denge A) P B) P C) P

sağlandığında K ve L noktalarındaki basınçlar PK ve t tt
PL olduğuna göre; P, PK, PL arasındaki ilişki nedir?
(Kaptan sıvı taşmıyor.)

A) PK > P > PL B) PL > P > PK D) P E) P

C) P > PK > PL D) PK = PL > P

E) PL > PK > P tt

Çözüm Çözüm

1-B 2-E 3-C 4-B 5-D 6-B 7-D 8-C
14 Fizik

Sınav Tadında

1. Pascal prensibi sıvıların üzerlerine etkiyen basıncı ilet- 3. Barajlar su biriktirmek üzere akarsular üzerine kurulan

mesi olarak tanımlanabilir. ve akarsuyun akışını engelleyen yapılardır. Barajların su
biriktirme yanında, su seviyesini yükseltme ve geniş su
X Y yüzeyi oluşturma gibi iki önemli amacı daha vardır.
2S
S

K LM

Şekildeki sistem kesit alanları S, 2S ve kütleleri mX, mY
olan X ve Y pistonlarıyla dengededir. X’in üstüne m küt-

leli cisim koyularak sistemin yeniden dengeye gelmesi

sağlanıyor.

Buna göre, Nehirden gelen suyun akışını engelleyerek su birikme-
sine neden olan baraj duvarları şekildeki gibi aşağıya
I. Yeni denge durumunda Y pistonu daha yukarıdadır. doğru kalınlaşır.
II. K ve M noktalarına iletilen basınçlar aynıdır.
III. L noktasına iletilen basınç M’ye iletilen basınçtan kü- Tandem Yayınları Duvarın yapısının bu şekilde olmasının nedeni ola-

çüktür. rak

yargılarından hangileri doğrudur? (Sürtünmeler önem- I. Sıvı basıncı sıvının yüzey alanı arttıkça artar.
II. Sıvı basıncı derinlik arttıkça artar.
senmiyor. ) III. Kesit alanı artan duvarın dayanıklılığı artar.

A) Yalnız I  B) Yalnız II  C) I ve II ile verilenlerden hangileri söylenebilir?

D) II ve III E) I, II ve III A) Yalnız I  B) Yalnız II  C) I ve II

Çözüm D) II ve III E) I, II ve III

Çözüm

2. X X X
dM
K L
2d 3d

Şekil-I Şekil-II Şekil-III 4. I. Çantaların tutgaçlarının kalın yapılması

Dik silindir biçimindeki X cismi sırasıyla özkütleleri 2d, II. İnşaat işini yapan araçların tekerlek yerine palet kul-
3d, d olan sıvılardan Şekil-I, Şekil-II ve Şekil-III deki gibi lanması
dengededir.
III. Kardaki araçların zincir kullanması
Buna göre cismin K, L, M noktalarına etkiyen sıvı ba-
Yukarıdakilerden hangileri, basıncın azaltılmasına
sınçları P1, P2, P3 arasındaki ilişki nedir?
yönelik işlemlerdir?

A) Yalnız I  B) Yalnız III  C) I ve II

A) P1 = P2 = P3 B) P2 > P1 > P3 D) II ve III E) I, II ve III

C) P3 > P2 > P1 D) P1 > P2 > P3

E) P2 > P1 = P3 Çözüm

Çözüm

Fizik 15

Sınav Tadında

5. Hastanelerde hastalara serum takıldığı zaman, hemşire- 7. d1 X d3 h
h
ler sıvı ilacı hasta vücudundan daha yukarıya asarlar. h K XN
d2 d2
Bu işlemi yapmaktaki asıl amaç, h
L M
I. Sıvı ilacın ağırlığını artırmak
II. Sıvı ilacın damara yapacağı basıncın, kan basıncın- Şekil-I Şekil-II

dan daha büyük olmasını sağlamak Düşey kesiti şekilde verilen özdeş kaplarda birbirine ka-
III. Sıvının daha hızlı akmasını sağlamak
rışmayan d1, d2 ve d2, d3 özkütleli sıvılar ile X cismi Şe-
ile belirtilenlerden hangileridir? kil-I ve Şekil-II deki gibi dengededir.

A) Yalnız I  B) Yalnız II  C) Yalnız III Buna göre,

D) I ve II E) I ve III

Çözüm I. X cismine etkiyen basınç kuvvetleri farklı her iki kap-
ta da eşit büyüklüktedir.

II. L ve M deki sıvı basınçları eşittir.
III. K noktasındaki basınç N deki basınçtan büyüktür.

yargılarından hangileri doğrudur?

6. Esra, U borusu biçimindeki saydam boruya d1 ve d2 öz- A) Yalnız I  B) Yalnız II  C) I ve II

kütleli iki sıvıyı koyduğunda, sıvıların şekildeki gibi den- D) I ve III E) II ve III
gede kaldığını, sıvıların arasındaki yükseklik farkının h
olduğunu görüyor. Tandem Yayınları Çözüm

rr 8. Öğrencilerine basınç konusunu anlatan öğretmen sını-

fa geltirdiği iki balondan birine çiviyi batırdığında kolay-
lıkla patladığını; diğer balonun ise aşağıdaki düzenekte
h çok daha büyük bir kuvvet uygulamalarına rağmen pat-
lamadığını gösteriyor.
d2

K
d1

Buna göre

I. d1 > d2 dir. Buna göre,
II. Esra kaba sol kolundan biraz d1 özkütleli sıvı ilave
I. Çivi sayısının fazlalığı ile yüzey alanı artırılmıştır.
ederse h değişmez. II. Düzenekte birim yüzeye etkiyen kuvvet değişme-

III. Esra kaba sağ kolundan biraz d2 özkütleli sıvı ilave mektedir.
ederse h artar. III. Kuvvet yeterince artırılırsa balon patlar.

yargılarından hangileri söylenebilir? yargılarından hangileri doğrudur?

A) Yalnız I  B) Yalnız III  C) I ve II

D) II ve III E) I, II ve III

A) Yalnız I  B) Yalnız II  C) I ve II

Çözüm

D) I ve III E) I, II ve III

Çözüm

1-C 2-A 3-D 4-C 5-B 6-E 7-D 8-D
16 Fizik