สูตรปรุงดิน ฉบับเขาหินซ้อนฯ

บทความเผยแพรป่ ระจำเดอื นกรกฎาคม 2563
เรยี บเรยี งโดย นางสาวทิพวรรณ พรมชาต1ิ นางสาวเกษร จำปา2

1.นักวชิ าการเกษตร 2.ผอู้ ำนวยการศนู ยศ์ กึ ษาการพัฒนาเขาหนิ ซ้อนอนั เนอ่ื งมาจากพระราชดำริ

ศูนยศ์ กึ ษาการพฒั นาเขาหินซ้อนอนั เนอื่ งมาจากพระราชดำริ
สำนักงานพฒั นาทด่ี ินเขต 2 กรมพัฒนาทีด่ นิ

: http://www.khaohinsorn.com : ศนู ยศ์ ึกษาการพฒั นาเขาหนิ ซอ้ นอนั เนืองมาจากพระราชดําริ : 038-554-982

สตู รปรุงดนิ ฉบบั เขาหินซ้อนฯ

“ดิน” เป็นทรัพยากรที่มีความหลากหลายทั้งทางกายภาพ ชีวภาพ และมีความแตกต่างกัน

อย่างมากมายในแต่ละพืน้ ที่ ดินทเี่ ขาหนิ ซ้อนน้ัน คอ่ นข้างเปน็ ทราย รว่ นปนทราย หรอื เปน็ ทราย ไม่

อุ้มน้ำ ง่ายต่อการเกิดการชะล้างหน้าดิน ส่งผลให้ดินมีความอุดมสมบูรณ์ตามธรรมชาติต่ำ เมื่อทำ

การเกษตรจึงไม่ค่อยไดผ้ ลผลติ ต้องปรับปรงุ บำรงุ ดินทั้งในด้านกายภาพ คือ ปรบั โครงสรา้ งดินให้ดิน

อุ้มน้ำได้มากยิ่งขึ้น และด้านเคมี ด้วยการเติมธาตุอาหารพืช เพิ่มความอุดมสมบูรณ์ของดินให้

เหมาะสมกับความตอ้ งการของพืช เปรยี บไดก้ ับการปรุงอาหารให้มีรสชาติกลมกลอ่ มถูกปากคนกิน

เช่นเดียวกับอาหาร เราสามารถปรุงดินให้เหมาะสมกบั พืชได้ จากประสบการณ์ในการฟื้นฟู

ดินเสื่อมโทรมขาดความอุดมสมบรู ณ์ มากว่า 40 ปี จึงได้นำเอาองค์ความรู้ดังกล่าว มาใช้ในการปรุง

ดินเพื่อทำดินปลูก โดยคำนึงถึงความเหมาะสมของดิน ทั้งนี้ดินที่ดีต้องมีองค์ประกอบ 4 ส่วนที่

เหมาะสม คือ

1. อนนิ ทรยี วัตถุ 45% คอื แรธ่ าตทุ ไ่ี ด้มาจากการผุพงั

ย่อยสลายตัวของแรแ่ ละหนิ

อนินทรียว์ ตั ถุ อากาศ 2. น้ำในดนิ 25% เป็นสว่ นประกอบท่ีอยู่ในดิน ซึง่ ดิน
45% 25% แต่ละชนิดกจ็ ะมนี ้ำในอัตราสว่ นทแี่ ตกตา่ งกันไป
นำ้ อินทรยี ์วัตถุ
25% 5% 3. อากาศ 25% จะแทรกอยู่ระหว่างเม็ดดินตาม
ชอ่ งวา่ งดินทำให้ดนิ โปร่งมีรูพรุนมาก

4. อินทรียวัตถุ 5% คือ ซากพืช ซากสัตว์ทุกชนิด

สลายตัวด้วยจุลินทรีย์ สารอินทรีย์ที่ได้จากการย่อย

สลาย และส่วนที่ถูกสังเคราะห์ขึ้นมาใหม่จาก

กระบวนการย่อยสลาย

ภาพที่ 1 องคป์ ระกอบของดินดี

การปรุงดิน เพื่อทำดินปลูก มีข้อดี คือ ช่วยลดข้อจำกัดบางประการของดินตามธรรมชาติ
สามารถเพิ่มหรือลดธาตุอาหารที่จำเป็นสำหรับพืชได้อย่างเหมาะสมตามความต้องการของพืชแต่ละ
ชนิด โดยเริ่มจากวสั ดุปลูก วัสดุปลูกที่ดีควรมอี ัตราส่วนของน้ำและอากาศประมาณ 50:50 ไม่มีการ
อัดตัวหรือยุบตัวเมื่อเปียกน้ำหรือเมื่อใช้ไปนาน ๆ รากพืชสามารถแพร่กระจายได้สะดวกทั่วทุกส่วน
ของวัสดุปลกู ไม่มีสารที่เปน็ พิษต่อพืชเจอื ปนอยู่ ไม่ทำปฏิกิรยิ ากบั สารละลายธาตุอาหารและภาชนะ
ที่ใช้บรรจุ มีความสามารถในการแลกเปลี่ยนประจุต่ำและเป็นวัสดุที่ไม่เป็นแหล่งสะสมของโรคและ
แมลง (อทิ ธสิ นุ ทร,2555)

สตู รปรุงดนิ ฉบบั เขาหินซอ้ นฯ มีขอ้ ดคี ือ
 ไดด้ นิ ปลูกท่มี ธี าตุอาหารตามทพ่ี ชื ตอ้ งการและมคี วามรว่ นซยุ เหมาะ

กบั การเจริญเตบิ โตของพชื
 ลดค่าใช้จา่ ยในการซื้อดนิ ผสมตามทอ้ งตลาด
 สามารถกำจดั เมล็ดวชั พชื ที่อาจตดิ มากบั วัสดทุ ป่ี รุงดนิ ปลูก
 วัสดุดินผสมหาได้ง่ายตามทอ้ งถิน่

ศูนย์ศึกษาการพัฒนาเขาหินซอ้ นอนั เนอ่ื งมาจากพระราชดำริ จงั หวดั ฉะเชิงเทรา : กรกฎาคม 2563 2

สตู รปรุงดนิ ฉบบั เขาหินซอ้ นฯ

 ดินปลูกทผ่ี สมเองอุดมไปดว้ ยธาตอุ าหารทีเ่ พยี งพอสำหรบั พชื ในการ
เจริญเตบิ โต ดงั นนั้ เกษตรกรสามารถลดปริมาณและลดอตั ราการใสป่ ยุ๋ ลงไดไ้ ม่ตำ่ กวา่ 50% ในการ
เพาะปลูกในแตล่ ะคร้ัง

 การปรงุ ดิน DIY สามารถชว่ ยเหลอื เกษตรกรและประชาชนทว่ั ไปที่มี
ขอ้ จำกดั ด้านพ้นื ทห่ี รือสภาพดินทมี่ ีปญั หาเพราะการปรุงดนิ น้เี ป็นขนั้ ต้นของการจดั การดนิ ให้
เหมาะสมกับการปลกู พืช

ภาพที่ 2 ปรุงดิน ฉบบั เขาหนิ ซ้อนฯ

การปรงุ ดินปลูกฉบบั เขาหินซ้อนฯ เนน้ สัดสว่ นให้สอดคลอ้ งกับองคป์ ระกอบของดนิ ดี (ภาพที่
1) เพื่อให้เหมาะสมกับความต้องการของพืช มีสัดส่วนของน้ำ อากาศ อนินทรียวัตถุและอินทรียวัตถุ
ในสัดสว่ นที่พอดี ดังภาพท่ี 3

1. สตู รดนิ ปลูกใชส้ ำหรบั ปลกู ผกั เพือ่ การระบายน้ำ เพ่อื การระบายอากาศ

1. มลู ววั 1 สว่ น ขยุ มะพรา้ ว
25%
2. ดินร่วน 1 ส่วน มลู ววั
ดนิ รว่ น 25%
3. ขุยมะพรา้ ว (แชน่ ้ำ 3-4 วนั ) 1 สว่ น 25%
ปุย๋ หมกั 5%
4. ปุ๋ยหมักใบไม้ (อินทรยี วตั ถุ) 1 สว่ น ปยุ๋ หมกั

ผสมให้เข้ากนั และรดดว้ ยนำ้ หมกั พด.2 20% อินทรยี วตั ถุ 5%

หมักทงิ้ ไว้ 1-2 สัปดาห์

อนนิ ทรยี วตั ถุ 45%
เพมิ่ ธาตอุ าหาร

ภาพท่ี 3 สัดสว่ นดนิ ปลกู สตู ร 1

ศนู ย์ศึกษาการพัฒนาเขาหนิ ซอ้ นอนั เนอื่ งมาจากพระราชดำริ จงั หวดั ฉะเชงิ เทรา : กรกฎาคม 2563 3

สูตรปรงุ ดนิ ฉบับเขาหนิ ซ้อนฯ

ดินปลกู เขาหนิ ซ้อนฯ สตู รท่ี 1 จากทเ่ี ราอ้างอิงสดั ส่วนขององคป์ ระกอบดินทดี่ ี ดนิ ร่วนกับปุ๋ย
หมกั ทเ่ี ราปรงุ เข้าไป เปรียบเสมือนอนินทรียวัตถุ 45% และอินทรียวัตถุ 5% ส่วนมูลวัวกับขุยมะพร้าว
เปรียบเสมือนน้ำและอากาศอย่างละ 25 % ประกอบเป็นดินปลูกทีเ่ ปรียบเสมือนดินที่ดีเหมาะสมกบั
การเพาะปลกู พชื ผกั ดงั ภาพที่ 3 สัดสว่ นดินปลูกสูตร 1

2. สตู รดินปลกู ที่ไม่มดี นิ ผสมใช้สำหรับปลูกผัก เพ่ือการระบายนำ้
ระบายอากาศ
1. ขยุ มะพร้าว 3 ส่วน
แกลบดำ มูลวัว
2. ปุ๋ยหมกั ใบไม้ (อินทรยี วตั ถุ) 2 ส่วน 20% 30%

3. แกลบดำ 5 สว่ น ปุย๋ หมัก 15% +
แกลบ 30%
ผสมให้เขา้ กนั และรดด้วยนำ้ หมัก พด.2 หมกั ทิ้งไว้
อนินทรียภวาัตพถทุ ี่ 4 สัดสว นดนิ ปลูกสตู ร อ2นิ ทรยี วัตถุ 5%
1-2 สัปดาห์
45%

ภาพที่ 4 สัดสว่ นดินปลูกสตู ร 2

ดินปลูกเขาหินซ้อนฯ สูตรที่ 2 จากที่เราอ้างอิงสัดส่วนขององค์ประกอบดินที่ดี แกลบดำกับ
ปุ๋ยหมักที่เราปรุงเข้าไป เปรียบเสมือนอนินทรียวัตถุ 45% และอินทรียวัตถุ 5% แกลบดำกับขุย
มะพร้าวเปรียบเสมือนน้ำและอากาศอย่างละ 25 % ประกอบเป็นดินปลูกที่เหมาะสมกับในกรณีที่ไม่
สามารถหาดินร่วนได้ ก็สามารถปรุงดนิ ขึ้นโดยใช้วัสดุทางการเกษตรที่หาง่ายภายในชุมชน ดังภาพท่ี
4 สัดสว่ นดนิ ปลกู สูตร 2

ภาพท่ี 5 ปลูกบัตเตอร์เฮดและกรีนโอค๊ ในบลอ็ กไม้ไผ่

ดินปลูกตามสูตรท่ีแนะนำไปข้างตน้ ล้วนเป็นวัสดุที่สามารถหาได้ง่ายในพื้นที่ของชาวบ้านและ
จากการทดลองปรุงดินและนำไปปลกู ผกั ในแปลงเกษตรทฤษฎใี หม่ พบวา่ ใหผ้ ลผลติ ดี ผักมีอัตราการ
รอดสูงและเจริญเติบโตได้ดี ซึ่งสอดคล้องกับการศึกษาของชัยสิทธิ์ และคณะ (2544) ที่พบว่า วัสดุ
ปลูกที่มีส่วนผสมของอินทรยี วัตถุอยู่ในปริมาณ 60% จะมีปริมาณธาตุอาหารหลักสงู และมีคุณสมบัติ
ทางกายภาพดกี ว่าเมอื่ เปรียบเทียบกับวัสดุปลูกที่มีจำหน่ายทว่ั ไป

ศนู ยศ์ กึ ษาการพฒั นาเขาหนิ ซ้อนอันเนอื่ งมาจากพระราชดำริ จงั หวดั ฉะเชิงเทรา : กรกฎาคม 2563 4

สูตรปรุงดนิ ฉบบั เขาหนิ ซอ้ นฯ

เอกสารอ้างองิ

กรมพัฒนาที่ดิน. 2563. ดินและการเกิดดิน. แหล่งที่มา: http://oss101.ldd.go.th/thaisoils_
museum/survey_1/AboutSoils57.htm, สบื ค้นเม่ือวนั ท่ี 16 ตลุ าคม2563.

ดารารัตน์ ทิมทอง และอิทธิสุนทร นันทกิจ. (2556). ผลของวัสดุปลูกและการใส่ปุ๋ยต่อการผลิต
มะเขือเทศ Lycopersiconesculentum Mill ในระบบไม่ใช้ดิน.” หน้า 150-157. ในการ
ประชุมวิชาการงานเกษตรนเรศวร ครั้งที่ 11. สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหาร
ลาดกระบงั . กรุงเทพฯ.

มานพ ป้นั จนั ทร์. (2554). การศกึ ษาวสั ดปุ ลกู จากดนิ ผสมที่เหมาะสมสำาหรับผกั คะน้า. วิทยานพิ นธ์
ปรญิ ญาโท. มหาวทิ ยาลยั ราชภัฏกำแพงเพชร.

สุทิน ทวยหาญ, เกรียงศักดิ์ ไพรวรรณ, รภัสสา จันทาศรี และ สำราญ พิมราช.2556. การศึกษา
วสั ดุปลูกจากดนิ ผสมที่เหมาะสมสำหรบั ผักคะนา้ . บทความวจิ ยั 10(2): 121.

ศนู ย์ศกึ ษาการพฒั นาเขาหินซ้อนอนั เนอื่ งมาจากพระราชดำริ จงั หวดั ฉะเชิงเทรา : กรกฎาคม 2563 5