“ปลาแรด” ลุ่มน้ำสะแกกรัง

ภูมิปัญญาท้องถิ่น
จังหวัดอุทัยธานี

“ปลาแรด”
ลุ่มน้ำสะแกกรัง

สมาชิก

1.นายธนภัทร แจ้งใบ เลขที่ 4

2.นางสาวชญาดา สีแตง เลขที่ 20

3.นางสาวปาลิดา ทรงวารี เลขที่ 23

4.นางสาวพรพรรณ แสงอุทัย เลขที่ 26

5.นางสาวภัทรมล เอี่ยมละออ เลขที่ 29

6.นางสาวอัญชรี สินทรัพย์ เลขที่ 35

ชั้นมัธยมศึกษา ปีที่ 6/3

โรงเรียนอุทัยวิทยาคม เขต42

คำนำ

เทคโนโลยีสารสนเทศหนังสือออนไลน์ (e-book)
ผู้จัดทำจัดขึ้นเพื่อศึ กษาเกี่ ยวกับภูมิปํญญาท้องถิ่น
ในจังหวัดอุทัยธานี ซึ่งคณะผู้จัดทำได้เลือก “ปลาแรด”
ลุ่มน้ำสะแกกรัง เพื่อศึกษาวิถีชีวิตและภูมิปัญญาของชาว
บ้านเรือนเเพ ที่เริ่มต้นจากการเลี้ยงปลาเพื่อหารายได้
เสริมจนถึงสามารถแปรรูปเป็นสินค้าแบบอื่นได้ เพื่อให้ผู้
ที่ สนใจสามารถสร้างรายได้เสริม

ผู้จัดทำหวังว่าหนังสือออนไลน์ (e-book) นี้จะมี
ประโยชน์ กับผู้ชมไม่มากก็น้อยหากมีข้อผิดพลาดประการ
ใด ขออภัยมา ณ ที่นี้



คณะผู้จัดทำ

สารบัญ

“ปลาแรด” ลุ่มน้ำสะแกกรัง 1
แม่น้ำสะแกกรัง 3
ปลาแรด 4
วันเพ็ญ นาทอง 6
แรดตัวแม่ 7
บรรณานุกรม 9
สมาชิก 10

“ปลาแรด” ลุ่มน้ำสะแกกรัง

ปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานี (Pla Rad Lumnam Sakae Krang
Uthai Thani) หมายถึง ปลาแรดที่มีเกล็ดหนา หน้างุ้ม ครีบบนและล่าง
สั้น เพศผู้มีโหนกสูงใหญ่กว่าเพศเมีย สีเนื้อเข้ม หนังหนา มีเมือกน้อย
ด้านบนลำตัวสีน้ำตาลปนดำหรือค่อนข้างเทา ด้านล่างสีขาวเงินแกม
เหลือง
เพศผู้ที่โคนครีบหูมีสีขาวและมีนอสีแดง เพศเมียที่โคนครีบหูมีสีดำ
เนื้อนุ่ มแน่ นเป็นเส้นใย มีรสหวาน ไม่มีกลิ่นโคลนหรือกลิ่นสาบ เป็น
ปลาแรดที่เลี้ยงในกระชัง บริเวณลุ่มน้ำสะแกกรัง เริ่มตั้งแต่บ้านจักษา
จนไปบรรจบที่แม่น้ำเจ้าพระยาที่ตำบลท่าซุง ซึ่งครอบคลุมพื้นที่ตำบล
สะแกกรัง ตำบลอุทัยใหม่ ตำบลน้ำซึม และตำบลท่าซุง ของอำเภอเมืองฯ
จังหวัดอุทัยธานี
ในธรรมชาติปลาแรดสร้างรังวางไข่คล้ายรังนกคว่ำอยู่ในน้ำ โดยใช้วัสดุ
คือ แหน สาหร่าย ผักบุ้ง จอก ไข่น้ำ ต้นเจียก ฟางข้าว กาบมะพร้าว หญ้า
ต่างๆ รากไม้ รากหญ้า ที่มีลักษณะอ่อนนุ่ ม ไข่ปลาแรดมีลักษณะเหลือง
กลม ไขมันมาก ลอยน้ำ ฤดูวางไข่อยู่ในช่วงเดือนกุมภาพันธ์-สิงหาคม
ยุคแรกๆ งานเลี้ยงปลาแรด ผู้เลี้ยงหาลูกปลาได้จากธรรมชาติ เมื่อถึงช่วง
เดือนกุมภาพันธ์ ก็หาช้อนลูกปลามาใส่ในกระชัง ได้มากบ้างน้อยบ้าง
ทำให้ต้องช้อนกันหลายครั้งหลายหน ลูกปลาที่ได้มีขนาดแตกต่างกัน
เมื่อเทคโนโลยีพัฒนา นักวิชาการประมงได้ผสมเทียมปลาขึ้นหลายชนิด

“ปลาแรด” ลุ่มน้ำสะแกกรัง

ดังนั้ นผู้อยากเลี้ยงไม่จำเป็นต้องหาช้อนลูกปลาแรดในธรรมชาติ แต่มี
เอกชนเพาะจำหน่ าย ข้อดีนั้ นสะดวก ขนาดของลูกปลาไม่แตกต่างกัน
เมื่อนำลงเลี้ยงในกระชัง จึงเจริญเติบโตใกล้เคียงกัน
เปรียบเทียบกับปลาชนิดอื่น ชาวบ้านเลี้ยงกัน 6-8 เดือน ก็จับจำหน่ าย
ได้แล้ว เขาเลี้ยงอาหารสำเร็จรูป
แต่ปลาแรดในกระชังที่ลุ่มน้ำสะแกกรัง ให้อาหารสำเร็จรูปช่วงที่อายุยัง
น้อย เมื่อโตขึ้นจึงให้อาหารเป็นผักและผลไม้ตามฤดูกาล เช่น จอก แหน
ผักบุ้ง ผักกาดขาว ตำลึง ขนุนสุก และอื่นๆ
ระยะเวลาที่เลี้ยง ปีครึ่งถึง 2 ปี ปลาแรดพบทั่ วไปในเมืองไทย เช่น แม่น้ำ
นครชัยศรีจังหวัดนครปฐม แม่น้ำตาปี จังหวัดสุราษฎร์ธานี
แต่ปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังเขามีเอกลักษณ์ ทั้ งนี้คงเป็นเพราะคุณภาพ
ของน้ำ แหล่งอาหารของปลา เหมือนอย่างปลาช่อนแม่ลา สิงห์ บุรีเขามี
ของดีต่างจากที่ อื่น

แม่น้ำสะแกกรัง

มีต้นน้ำอยู่ในเขตเทือกเขาโมโกจู จังหวัดกำแพงเพชร ไหลลงบรรจบกับแม่น้ำ
เจ้าพระยา บริเวณตำบลท่าซุง อำเภอเมืองฯ จังหวัดอุทัยธานี ด้วยระยะทางที่ยาวถึง
225 กิโลเมตร เมื่อไหลผ่านพื้นที่ใด ชื่อที่เรียกจึงแตกต่างกันไป“คลองแร่-แม่วง”
คือแม่น้ำสะแกกรังช่วงที่ไหลผ่านอำเภอคลองขลุง ขาณุวรลักษบุรีจังหวัด
กำแพงเพชรและอำเภอลาดยาว จังหวัดนครสวรรค์ “แม่น้ำวังม้า” คือช่วงที่ไหลผ่าน
อำเภอลาดยาว จังหวัดนครสวรรค์ และอำเภอสว่างอารมณ์ จังหวัดอุทัยธานี “แม่น้ำ
ตากแดด” เป็นช่วงไหลผ่านอำเภอทัพทัน และอำเภอเมืองฯ
“แม่น้ำสะแกกรัง” เริ่มตั้งแต่ปากคลองขุมทรัพย์ บ้านจักษา อำเภอเมืองฯ ไหลผ่าน
ตลาด ไปบรรจบกับแม่น้ำเจ้าพระยา ที่อำเภอมโนรมย์ จังหวัดชัยนาท หากเป็นทาง
ฝั่ งของจังหวัดอุทัยธานี คือตำบลท่าซุง
บริเวณใดที่น้ำสายนี้ไหลผ่าน มักมีชุมชนตั้งอยู่ค่อนข้างหนาแน่ น
แต่ที่อำเภอเมืองฯ นอกจากคนอาศัยอยู่ริมแม่น้ำเหมือนอย่างแม่น้ำสายอื่นแล้ว
สองข้างลำน้ำมีเรือนแพอยู่ค่อนข้างมาก

ปลาแรด

พูดถึงปลาแรดในแม่น้ำสะแกกรังว่า เดิมจับได้ตามธรรมชาติ
นานเข้าคนนิยมจึงเลี้ยงกัน ตนเองเลี้ยงราว 400 ตัว เมื่อยังเล็ก
ใช้หัวอาหารเลี้ยง เมื่อโตขึ้นใช้อาหารที่หาได้จากธรรมชาติ เช่น
ผักบุ้ง ผลไม้เหลือทิ้ง รวมทั้ งต้มปลายข้าวให้กิน โดยเฉลี่ยแล้ว
ปลาที่เลี้ยงอายุ 18 เดือน ที่เลี้ยงนานเนื่องจากไม่ได้ใช้หัวอาหาร
เลี้ยงตลอด ขนาดของปลาที่จับได้ตัวละ 8 ขีด ถึง 1 กิโลกรัม ขาย
ได้กิโลกรัมละ 80 บาท มีชาวบ้านเลี้ยงปลาแรดมานาน ที่เริ่มมี
บันทึกไว้คือ ลุงสมโภชน์ ส่องศรีเดิมลุงมีอาชีพทำประมงน้ำจืด
ปลาที่จับได้ เมื่อนำไปจำหน่ ายและบริโภคเอง ปลาแรดน่ าสนใจ
ที่สุด เนื้อแตกต่างจากปลาอื่น คือ เนื้อแน่ น รสชาติหวาน ลุงจึง
ได้นำปลาแรดมาทดลองเลี้ยงในกระชังร่วมกับปลาอื่น ให้กินผัก
ผลไม้ ข้าว และรำ ยิ่งทำให้ปลาแรดรสชาติดียิ่งขึ้น
เดิมทีลุงสมโภชน์ เลี้ยงปลาในกระชังรอบๆ เรือนแพของตนเอง
แต่เนื่องจากปลาแรดได้รับความนิยม จึงมีการตั้งกลุ่มเกษตรกร
ขึ้นเมื่อวันที่ 4 มิถุนายน 2517 ใช้ชื่อกลุ่มว่า “กลุ่มเกษตรกร
เลี้ยงสัตว์น้ำอุทัยใหม่” เป็นกลุ่มเลี้ยงปลาในกระชังกลุ่มแรกของ
ประเทศไทย
เพราะมีผลผลิตปลาแรดในกระชัง คนต่างถิ่นรู้จักปลาแรดมาก
ขึ้น ดังคำขวัญของอุทัยธานี คือ “อุทัยธานี เมืองพระชนกจักรี
ปลาแรดรสดี ประเพณีเทโว ส้มโอบ้านน้ำตก มรดกโลกห้ วยขา
แข้ง แหล่ งต้นน้ำสะแกกรัง ตลาดนัดดังโคกระบือ

ปลาแรด

วันเพ็ญ นาทอง

ประธานกลุ่มเกษตรกรผู้เลี้ยงปลาแรดในกระชัง

การเลี้ยงปลาแรดในกระชัง แถบลุ่ม
น้ำสะแกกรัง อ.ท่าซุง จ.อุทัยธานี มี
มาตั้งแต่ปี 2463 มีพัฒนาการมาอย่าง
ต่อเนื่องจนปัจจุบันกลายเป็นวิถีชาว
บ้าน จนกลายเป็นปลาประจำจังหวัด
อุทัยธานีและถูกขึ้นทะเบียนเป็นสิ่ง
บ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ ต่อมาชาวบ้านรวม
กลุ่มพัฒนาต่อยอดสู่ปลาแรดแปรรูป
กรุยทางสู่การท่องเที่ยว นำร่องเรือชม
ทิวทัศน์ สองฝั่ งแม่น้ำ พร้อมกับขาย
ผลิตภัณฑ์ ปลาแรดแปรรูป สร้างราย
ได้จนเกิดความมั่นคงในชีวิตของ
คนในชุมชน

แรดตัวแม่

สำหรับเรื่องการตลาด วันเพ็ญ บอกว่า ที่นี่จะใช้หลักการตลาด
นำการผลิต มีการวางแผนการผลิตให้สมาชิกมีผลผลิตส่ง
กลุ่มทุกวันเพื่อผลิตสินค้าให้ได้ตามคำสั่ งซื้อ เพราะถ้าไม่ใช้
หลักการตลาดนำการผลิต ปลาแรดจะลด ตลาดราคาตก จึง
ทำให้มีกระชังบางส่วนว่าง เลยต้องส่งเสริมให้เลี้ยงปลาอย่าง
อื่นไปพลางๆก่อน ทำให้ปัจจุบันมีสมาชิกรวมทั้ งสิ้น 179 ราย
365 กระชัง ปลาแรดกระชังละ 1,000 ตัว มีอัตรารอด 90%
ขายปลีก กก.ละ 100-120 บาท ขายส่ง 80-90 บาท รุ่นหนึ่ง
ได้ปลาแรดประมาณ 750 กก. หักต้นทุนค่าอาหารกระชังละ
16,800 บาท เหลือกำไรสุทธิกระชังละ 58,200 บาท ยังไม่รวม
ปลาอื่น ปลาแรดแปรรูป และรายได้จากการท่องเที่ยว.

แรดตัวแม่

บรรณานุกรม

https://www.silpa-mag.com/culture/article_13733
https://farmchannelthailand.com/main/

สมาชิก

นายธนภัทร แจ้งใบ
เลขที่ 4 ม.6/3

น.ส.ชญาดา สีแตง
เลขที่ 20 ม.6/3

น.ส.ปาลิดา ทรงวารี
เลขที่ 23 ม.6/3

สมาชิก

น.ส.พรพรรณ เเสงอุทัย
เลขที่ 26 ม.6/3

น.ส.ภัทรมล เอี่ยมละออ
เลขที่ 29 ม.6/3

น.ส.อัญชรี สินทรัพย์
เลขที่ 35 ม.6/3

"ใครที่แวะเวียนไปอุทัยธานี จะเห็น
ร้านอาหารแถวอำเภอเมืองฯ ตั้งอยู่
ริมน้ำสะแกกรัง เมื่อแวะเข้าไป มัก

มีเมนูปลาแรด ไม่ ว่าจะเป็นทอด
นึ่ง ต้มยำ ทอดมัน…ให้ มั่นใจและสั่ ง

ได้ เลย ปลาแรดที่เขานำมาปรุง
อาหารเป็นของลุ่ มน้ำสะแกกรังแท้

ไม่ ปลอมปน"

THANK YOU

“อุทัยธานี เมืองพระชนกจักรีปลาแรดรสดี ประเพณีเทโว ส้มโอบ้านน้ำตก
มรดกโลกห้ วยขาแข้ง แหล่ งต้นน้ำสะแกกรัง ตลาดนัดดังโคกระบือ