หน้า 4 เอกสารประกอบ การศึกษาดูงานของคณะกรรมาธิการการเกษตรและสหกรณ์ ณ ศูนย์วิทยาศาสตร์ข้าว มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตก าแพงแสน อ าเภอก าแพงแสน จังหวัดนครปฐม .................................... ศูนย์วิทยาศาสตร์ข้าว เป็นหน่วยงานภายในของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์จัดตั้ง ตามประกาศมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เมื่อวันที่ ๓ พฤศจิกายน ๒๕๔๘ ท าหน้าที่ประสาน การด าเนินงานด้านวิจัยและพัฒนาพันธุ์ข้าวจากต้นน้ า กลางน้ า สู่ปลายน้ า ให้เข้มแข็งและ พัฒนาสู่ความเป็นเลิศทางวิชาการ พร้อมทั้งแสวงหาความร่วมมือ โดยเฉพาะจากศูนย์ พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติเพื่อสนับสนุนการด าเนินงานของศูนย์ วิทยาศาสตร์ข้าวและการด าเนินการอื่น ๆ ตามที่มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์มอบหมาย ปัจจุบันศูนย์วิทยาศาสตร์ข้าว ได้ท าการวิจัยและพัฒนาพันธุ์ข้าวที่ ส าคัญ เช่น ๑) ข้าวปิ่นเกษตร ๑ ๒) ข้าวหอมมะลิ ๘๐ ๓) ข้าวไรซ์ เบอร์รี่ ๔) ข้าวสินเหล็ก ๕) ข้าวหอม ชลสิท ธิ์ ๖) ข้ า วเหนีย ว ธัญสิ ริน ๗) หอมมะลิ+4 ๘) ข้าวปิ่นเกษตร+4 ๙) ข้าวเหนียวหอมนาคา ๑๐) ข้าว สรรพสี ๑๑) ข้าวหอมมาลัยแมน ๑๒) ข้าวคิมหันต์ ๑๓) ข้าวหอมจินดา ๑๔) ข้าวหอมสยาม ๑๕) ข้าวปิ่น เกษตร+5 ๑๖) ข้าวปิ่นเกษตร+6 และ ๑๗) ข้าวเจ้าหอมนิลพันธุ์กลาย ผลงานเด่นของศูนย์วิทยาศาสตร์ข้าว ประกอบด้วย (๑) นวัตกรรมการวิจัยและ นวัตกรรมพันธุ์ข้าว (๒) นวัตกรรมถ่ายทอดเทคโนโลยีและนวัตกรรมบริการ ดังนี้ ๑.นวัตกรรมการวิจัยและนวัตกรรมพันธุ์ข้าว ศูนย์วิทยาศาสตร์ข้าวมุ่งเน้นท างานวิจัยด้านการปรับปรุงพันธุ์ข้าว ซึ่งเป็นการ น าเอาเทคโนโลยีด้านดีเอ็นเอมาประยุกต์ใช้ร่วมกับการผสมข้ามสายพันธุ์แบบดั้งเดิม ลักษณะ
หน้า 5 ที่ส าคัญทางเศรษฐกิจของข้าวไม่ว่าจะเป็นคุณภาพหุงต้ม โภชนาการ ความต้านทานโรคและ แมลง ความทนทานสภาพแวดล้อม การพัฒนาพันธุ์ข้าว แบ่งออกเป็นสองเป้าหมายหลัก คือ พันธุ์ข้าวเพื่อความมั่นคง ทางอาหาร และพันธุ์ข้าวเพื่อสุขโภชนาการ พันธุ์ข้าวเพื่อความมั่นคงทางอาหาร เป็นข้าวที่ต้านทานโรค-แมลงศัตรูข้าวที่ ส าคัญ รวมทั้งพันธุ์ทนทานสภาพแวดล้อมที่จ ากัด พันธุ์ข้าวเหล่านี้จะสามารถให้ผลผลิตได้ แม้จะอยู่ภายใต้สภาพภัยพิบัติต่าง ๆ ข้าวกลุ่มนี้มีทั้งที่เป็นพันธุ์ข้าวไวต่อช่วงแสง คุณภาพหุง ต้มแบบข้าวขาวดอกมะลิ105 หรือข้าวเหนียว กข 6 ส าหรับพื้นที่นาน้ าฝน และกลุ่มข้าวหอม ผลผลิตสูงไม่ไวต่อช่วงแสง ส าหรับพื้นที่เขตนาชลประทาน ตัวอย่างพันธุ์ข้าวเด่นในกลุ่มนี้ได้แก่ พันธุ์ข้าวปิ่นเกษตร 1 หอมมะลิ+4 หอมมะลิ 80 และพันธุ์ข้าวหอมชลสิทธิ์เป็นต้น ส่วนพันธุ์ข้าวเพื่อสุขโภชนาการข้าว พันธุ์ใหม่เหล่านี้ได้รับการปรับปรุงพันธุ์ขึ้นมา โดยมีวัตถุประสงค์ช่วยป้องกันการขาด สารอาหาร เสริมภูมิคุ้มกันโรคมะเร็ง ช่วย ลดอุบัติภัยของเบาหวาน โรคหัวใจ และ ความดันโลหิตสูง จัดว่าเป็นพันธุ์ข้าวที่ช่วย แก้ปัญหาสุขภาพของคนในยุคปัจจุบันได้ ตัวอย่างพันธุ์ข้าวเด่นในกลุ่มนี้ได้แก่ข้าวไรซ์ เบอร์รี่ ข้าวสินเหล็ก ข้าวปิ่นเกษตร+4 และ ข้าวเหนียวหอมนวล เป็นต้น ทั้งนี้ศูนย์วิทยาศาสตร์ข้าวยังได้รับทุนสนับสนุนในการพัฒนาเทคโนโลยีระดับโลกที่ ส าคัญส าหรับงานวิจัย ได้แก่ สถานีทดสอบข้าวภายใต้สภาพภัยพิบัติน้ าท่วม (Deep Flooding Submergence Pool Facility) ซึ่งปัญหาสภาวะโลกร้อนในปัจจุบัน ท าให้การปลูกข้าวมี โอกาสประสพภัยจากสภาพภูมิอากาศไม่พึงประสงค์ เช่น น้ าท่วม เพื่อรับมือกับภัยพิบัตินี้ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์โดยศูนย์วิทยาศาสตร์ข้าว และกระทรวงวิทยาศาสตร์และ เทคโนโลยี โดยส านักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ได้ร่วมกัน จัดสร้างบ่อทดสอบข้าวในสภาพน้ าท่วมลึก โดยเป็นบ่อคอนกรีตขนาด ๓๐ x ๓๐ x ๕ ลูกบาศก์เมตร มีปั่นจั่นส าหรับเคลื่อนย้ายกระถางข้าว ขึ้น-ลง จากบ่อน้ าลึก เพื่อใช้ในงานวิจัย และพัฒนาพันธุ์ข้าวให้มีความทนทานต่อสภาพน้ าท่วมขังเป็นเวลานานได้เป็นอย่างดีรวมถึงมี ห้องปฏิบัติการด้านสรีระวิทยาและรูปลักษณ์ขั้นสูงพืชอย่างรวดเร็วและแม่นย า (KU Plant Phenomics Center) ส าหรับวิเคราะห์พัฒนาการและศักยภาพการผลิตพืชในสภาพแวดล้อม จ ากัด
หน้า 6 สถานีทดสอบข้าวภายใต้สภาพภัยพิบัติน ้าท่วม ห้องปฏิบัติการด้านสรีระวิทยาและรูปลักษณ์ขั นสูงพืช อย่างรวดเร็วและแม่นย้า (KU Plant Phenomics Center) ๒.นวัตกรรมถ่ายทอดเทคโนโลยี การส่งเสริมการปลูกข้าวให้กับเกษตรกร โดยสร้างระบบการผลิตข้าวด้วย กระบวนการจัดการความรู้น าเทคโนโลยีที่เหมาะสมมาใช้โดยเน้นการพึ่งพาตนเองได้ ในรูปแบบกิจการเพื่อสังคมที่มีการเสริมสร้างให้ชาวนาตระหนักถึงการลดต้นทุนการผลิต ส่งเสริมการเพิ่มคุณภาพข้าวอินทรีย์มาตรฐานเพื่อพัฒนาศักยภาพข้าวไทยให้เป็นธัญโอสถสู่ ครัวโลก ๓. นวัตกรรมบริการ ๓.๑ ห้องปฏิบัติการดีเอ็นเอเทคโนโลยีให้บริการตรวจวิเคราะห์ โดยใช้ เครื่องหมาย DNA มาเป็นเครื่องมือในการตรวจสอบและแก้ปัญหาต่าง ๆ ทางพันธุกรรม ที่เกิดขึ้น อีกทั้งยังสามารถขจัดปมปัญหาทางกฎหมายได้อย่างถูกต้องและแม่นย า งานบริการ วิเคราะห์ที่ส าคัญ ได้แก่ การตรวจสอบการปลอมปนพันธุ์ข้าวหอมมะลิไทย โดยตรวจสอบ ความบริสุทธิ์ข้าวหอมมะลิไทยเพื่อการส่งออก ตามมาตรฐานความบริสุทธิ์ไม่ต่ ากว่าร้อยละ ๙๒ ที่กระทรวงพาณิชย์ก าหนด โดยใช้เครื่องหมาย SSR ที่สามารถแยกข้าวหอมมะลิไทยออก จากข้าวพันธุ์อื่นๆ ในฐานข้อมูลได้ ตลอดระยะเวลา ๑๒ ปี ท าการตรวจสอบการปลอมปนข้าว ไปแล้วมากกว่า ๕๐,๐๐๐ ตัวอย่าง หรือเท่ากับจ านวนปฏิกิริยามากกว่า ๘ ล้าน PCR รวมถึง การตรวจสอบจีเอ็มโอ รายงานผลได้ทั้งแบบเชิงคุณภาพ (qualitative) และเชิงปริมาณ (quantitative) ที่ระดับความละเอียดในการตรวจสอบ
หน้า 7 ๓.๒ ห้องปฏิบัติการวิเคราะห์เอกลักษณ์พันธุกรรมข้าวไทยเพื่อการส่งออก ห้องปฏิบัติการส าหรับตรวจสอบความ บริสุทธิ์ของข้าวไทยเพื่อการส่งออก และสืบทราบถึง ข้าวหอมจากประเทศ เพื่อนบ้านที่อาจเป็นคู่แข่งของข้าวหอม มะลิได้ โดยห้องปฏิบัติการดังกล่าว จะด าเนินการในลักษณะ “โครงการ ภายใต้ความร่วมมือของกรมการค้า ต่างประเทศ กับ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์” ได้น าเอาเทคโนโลยีKASP SNPline Super high throughput มาใช้ในการตรวจสอบเอกลักษณ์ดีเอ็นเออย่างรวดเร็ว สามารถเพิ่มขีด ความสามารถในการตรวจเอกลักษณ์ข้าวไทยและข้าวส่งออก ของประเทศเพื่อนบ้าน โดยใช้ เวลาสั้นที่สุด มีต้นทุนต่ าและ สามารถท ากับตัวอย่างได้จ านวนมาก มีความแม่นย าสูง และใช้ดี เอ็นเอปริมาณน้อย สามารถท าปฏิกิริยาได้พร้อมกันครั้งละ ๒๑,๕๐๔ ปฏิกิริยาในเวลา ๑ ชั่วโมง
หน้า 8 ประเด็นค าถาม ๑. ศูนย์วิทยาศาสตร์ข้าวแนวทางหรือช่องทางในการเสริมสร้างองค์ความรู้ด้านการขยายพันธุ์ พืชสมุนไพรให้กับเกษตรกรได้ตามช่องทางใดบ้าง ๒. ศูนย์วิทยาศาสตร์ข้าวมีการบูรณาการร่วมกับหน่วยงานใดหรือไม่ เพื่อขยายช่องทางตลาด ข้าวต่างประเทศ ๓. ศูนย์วิทยาศาสตร์ข้าว ได้มีการศึกษาวิจัยเชิงเปรียบเทียบระหว่างข้าวไทยและต่างประเทศ หรือไม่ โดยเฉพาะประเทศเพื่อนบ้านเพื่อการแข่งขันทางการค้า ๔. สถานการณ์ข้าวในอนาคต ๕ ปี ๑๐ ปี และแนวทางการปรับปรุงและพัฒนาพันธุ์ข้าวของ ศูนย์วิทยาศาสตร์ข้าวในอนาคต รวมถึงข้อเสนอแนะเพื่อการขับเคลื่อนการพัฒนาข้าวไทย …………………………………………………. ฝ่ายเลขานุการคณะกรรมาธิการการเกษตรและสหกรณ์