ΙΣΤΟΡΙΑ Φ.Ε.

Η ίδρυση τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας
Η ιδέα

Η ίδρυση της Φ.Ε.
Η ανταπόκριση

Η Φ.Ε. ιδρύει το πρώτο σχολείο θηλέων
Το πρώτο σχολείο θηλέων
Ίδρυση νηπιαγωγείου
Ίδρυση βιβλιοθήκης
Η πρώτη αναγνώριση

Το πρόγραμμα και οι εκδηλώσεις τού πρώτου σχολείου θηλέων
Η οργάνωση του σχολείου

Λειτουργία και γενικότερες δραστηριότητες
Τα μαθήματα

Οι δυνατότητες των αποφοίτων

1

Η ίδρυση τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας

Η ιδέα
Το 1830, ύστερα από 400 χρόνια σκλαβιάς και 10 χρόνια σκληρού ένοπλου αγώνα,
αναγνωρίζεται το ανεξάρτητο ελληνικό κράτος. Ο ελληνικός λαός καλείται να
ξεκινήσει έναν νέο αγώνα ώστε να οργανωθεί το νεοσύστατο ελληνικό κράτος και η
Ελλάδα να αποκτήσει διοίκηση, οικονομία, επιστήμη, εκπαίδευση. Σε αυτή την εποχή
που οι αγωνιστές εξαντλημένοι από τον πολυετή αγώνα βρίσκονται σε κατάσταση
πενίας, που ο λαός προσπαθεί να βγει από την ένδεια, να αντιμετωπίσει την ανεργία
και να απαλλαγεί από την εξάρτηση από ξένες χώρες και κυβερνήσεις, ο Ιωάννης
Καποδίστριας, ο πρώτος Κυβερνήτης τής χώρας, θέτει ως προτεραιότητα την
αναδιοργάνωση τής εκπαίδευσης και πασχίζει να ιδρύσει τα πρώτα δημοτικά σχολεία.
Ωστόσο, η αναγκαιότητα τής μόρφωσης έχει επισημανθεί και πριν από την
Επανάσταση από ανθρώπους τού πνεύματος, που δούλεψαν σκληρά και θυσιάστηκαν
για την αφύπνιση τού γένους. Ο Ρήγας Βελεστινλής-Φεραίος υποστήριζε ότι: «όλοι,
χωρίς εξαίρεσιν, έχουν χρέος να ηξεύρουν γράμματα. Η Πατρίς έχει να καταστήση
σχολεία εις όλα τα χωρία δια τα αρσενικά και θηλυκά παιδία» (τ. Β΄, σ. 691 στη
σειρά «Άπαντα των Νεοελλήνων Κλασσικών», Εταιρεία Ελληνικών Εκδόσεων).

Το μήνυμα αυτό βρίσκει σημαντική απήχηση σε τρεις εμπνευσμένους
πνευματικούς ανθρώπους, οι οποίοι το 1836, όταν η Ελλάδα ακόμα πασχίζει να
σταθεί στα πόδια της και τη διακυβέρνηση τής χώρας έχει αναλάβει ο Βαυαρός
βασιλιάς Όθωνας, τολμούν να μιλήσουν για την αναγκαιότητα παροχής εκπαίδευσης
στις Ελληνίδες.

Ο πρώτος που οραματίστηκε αυτή την ιδέα ήταν ο Ιωάννης Κοκκώνης (1796 –
1864), ∆ιευθυντής τού ∆ιδασκαλείου Αθηνών και Γενικός Επιθεωρητής των
∆ημοτικών Σχολείων όλης τής Ελλάδας. Ο Ιωάννης Κοκκώνης υπήρξε
εκπαιδευτικός και παιδαγωγός μεγάλου κύρους. Σπούδασε στην Ευαγγελική Σχολή
τής Σμύρνης και στη συνέχεια στο Παρίσι, όπου συναναστρεφόμενος τον Αδαμάντιο
Κοραή διαμόρφωσε τις ιδέες και τις απόψεις του για τη σημασία και τη συμβολή τής
παιδείας στην ανασυγκρότηση τού έθνους.

Το όραμα τού Ιωάννη Κοκκώνη ενστερνίστηκαν δύο εξίσου σημαντικές
προσωπικότητες: ο ηπειρώτης Γεώργιος Γεννάδιος (1786 – 1854) και ο πρώτος
Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Μισαήλ Αποστολίδης (1789 – 1862). Ο Γεώργιος
Γεννάδιος, εκπαιδευτικός και λόγιος, διετέλεσε Σχολάρχης στην Οδησσό και στο
Βουκουρέστι και πρώτος ∆ιευθυντής τής Εθνικής Βιβλιοθήκης. Ήταν από τους

2

πρώτους καθηγητές στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και εμπνευστής τής ιδρύσεως τού
Βαρβακείου Λυκείου και τής Ριζαρείου Σχολής. Ο γιος του Ιωάννης Γεννάδιος,
λόγιος και διπλωμάτης, ίδρυσε τη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη.
Εξίσου σημαντική μορφή υπήρξε και ο μητροπολίτης Αθηνών Μισαήλ Αποστολίδης.
Ιερωμένος, με θαυμάσιες σπουδές στο εξωτερικό και πλούσια εκπαιδευτική δράση
διετέλεσε καθηγητής τής Θεολογικής Σχολής τού Πανεπιστημίου Αθηνών και ήταν
αυτός που το 1822 δίδαξε στο Μόναχο την ελληνική γλώσσα στον πρίγκιπα Όθωνα
και που αργότερα τον συνόδευσε κατά τον ερχομό του στην Ελλάδα (1833).

Οι τρεις αυτοί φωτισμένοι άνδρες αναλαμβάνουν το 1836 την πρωτοβουλία
ιδρύσεως μιας κοινωφελούς εκπαιδευτικής Εταιρείας, τής «Εν Αθήναις
Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας», με σκοπό «την προαγωγήν τής παιδείας τού ελληνικού
λαού» που εξειδικεύτηκε στη σχολική εκπαίδευση των κοριτσιών.

Συμπαραστάτες στο έργο τους βρέθηκαν, ως ιδρυτικά μέλη τής Φιλεκπαιδευτικής
Εταιρείας, 70 επιφανείς προσωπικότητες, αγωνιστές που διακρίθηκαν στα πεδία
των μαχών, αλλά και άνθρωποι τού πνεύματος, τής πολιτικής, τής οικονομίας και
τής διπλωματίας.

Η ίδρυση της Φ.Ε.
Την 25η Ιουλίου 1836 συνέρχονται σε συνεδρίαση, επικυρώνουν το κείμενο τού
πρώτου «∆ιοργανισμού τής Εταιρείας» και ιδρύουν την «Εν Αθήναις
Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία», σκοπός τής οποίας είναι «η πρόοδος των ∆ημοτικών
Σχολείων και η στοιχειώδης εκπαίδευσις τού λαού». Ο Γεώργιος Κουντουριώτης
εκλέγεται πρώτος Πρόεδρος τού ∆ιοικητικού Συμβουλίου τής Φιλεκπαιδευτικής
Εταιρείας, ο Γεώργιος Γεννάδιος Αντιπρόεδρος και ο Ιωάννης Κοκκώνης Γενικός
Γραμματέας.

Την 26η Αυγούστου 1836 ο Βασιλιάς Όθων υπογράφει το ∆ιάταγμα ιδρύσεως τής
Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας.

Η ανταπόκριση
Στη συνέχεια το πρώτο ∆ιοικητικό Συμβούλιο τής Φ.Ε. δημοσιεύει αγγελία με την
οποία προσκαλούνται όσοι επιθυμούν τον φωτισμό τού ελληνικού λαού να
συνδράμουν στο κοινωφελές έργο της. Κατάπληξη προξενεί η απήχηση αυτής τής
πρόσκλησης τής Φ.Ε. και η ανταπόκριση σ’ αυτή. Έλληνες και Φιλέλληνες από κάθε
σημείο τής Ελλάδας και τού εξωτερικού αποστέλλουν σημαντικές χρηματικές
προσφορές. Κυρίως όμως την Εταιρεία στηρίζουν με κάθε τρόπο οι πρώτοι βασιλείς,

3

ο Όθων και η Αμαλία. Η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία τιμά όσους εγγράφονται επισήμως
ως μέλη της και βοηθούν ηθικά και υλικά στο έργο της, απονέμοντάς τους ειδικό
δίπλωμα.

Η Φ.Ε. ιδρύει το πρώτο σχολείο θηλέων

Το πρώτο σχολείο θηλέων
Τον επόμενο χρόνο το 1837 η Φ.Ε. εγκαινιάζει το σοβαρότερο μέρος τής ενεργού
δράσεώς της με την ίδρυση σχολείου θηλέων, τού πρώτου παρθεναγωγείου τής Φ.Ε.
Εμπνευστής αυτού τού προσανατολισμού ήταν και πάλι ο Ιωάννης Κοκκώνης. Η
οξυδέρκειά του είχε επισημάνει τη μεγάλη έλλειψη διδασκαλισσών και κυρίως την
ελλιπή μόρφωση των κοριτσιών, με όλες τις αρνητικές συνέπειές της για την εθνική
και κοινωνική πρόοδο τού ελληνισμού.

Τον Ιούνιο τού ιδίου έτους η Φ.Ε. δημοσιεύει αγγελία με την οποία
«…ειδοποιούνται όσοι των γονέων επιθυμούν να παρουσιάσωσι τα τέκνα των, διά να
καταγραφώσιν εις τους καταλόγους των μαθητριών. Η καταγραφή γίνεται εις το
κατάστημα τού σχολείου (… οδός Καραϊσκάκη, παρά τη οδώ τού Ερμού, πλησίον τής
χουρμαδιάς»). Η Εταιρεία φροντίζει τα δίδακτρα να είναι χαμηλά, ώστε να είναι
προσιτά σε μεγαλύτερο τμήμα τού ελληνικού πληθυσμού, ενώ παράλληλα χορηγεί
υποτροφίες και δέχεται δωρεάν τις φτωχές και ορφανές κόρες όσων αγωνίστηκαν
για την πατρίδα.

Έτσι γίνεται πραγματικότητα το όραμα τής μορφώσεως των Ελληνίδων, ώστε η
θεμελιώδης μορφή τής ελληνικής οικογένειας, η μάννα, που ανατρέφει τα
Ελληνόπουλα, να είναι μορφωμένη αλλά και σε θέση να σταθεί και επαγγελματικά,
κυρίως ως δασκάλα στα σχολεία τής στοιχειώδους εκπαίδευσης.

Η ίδρυση ενός σχολείου θηλέων το 1837 αποτελεί πρωτοποριακή κίνηση σε μια
εποχή που οι γυναίκες προορίζονταν μόνον για την οικογενειακή εστία και τις
υποχρεώσεις της, με αποτέλεσμα η εκπαίδευσή τους να θεωρείται ως κάτι
δευτερεύον ή ως πολυτέλεια, προσιτή μόνον σε όσους μπορούσαν να αναλάβουν τη
δαπάνη τής «κατ’ οίκον διδασκαλίας». Οι ιδρυτές τής Φ.Ε. αντιμάχονται αυτό το
κοινωνικό κατεστημένο, υποστηρίζοντας ότι η Εταιρεία θεωρεί αναγκαίο να
μορφώσει τις μελλοντικές δασκάλες και απορρίπτει την αντίληψη που καταδικάζει τις
γυναίκες στην αμάθεια.

4

Ίδρυση νηπιαγωγείου
Τρία χρόνια αργότερα, το 1840, το ∆ιοικητικό Συμβούλιο τής Φιλεκπαιδευτικής
Εταιρείας ανακοινώνει την επίσης πρωτοποριακή ιδέα τής ίδρυσης «Νηπιακού
Σχολείου» για μικρά αγόρια: Το πρώτο «Νηπιαγωγείον», όπου φοιτούν νήπια 3-6
ετών, πραγματοποιείται από τη Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία το 1865, 30 χρόνια πριν
τη νομιμοποίηση τού θεσμού από το κράτος, το 1895. Το 1871 ξεκινά η ανέγερση τού
νέου Νηπιαγωγείου για άπορα παιδιά σε οικόπεδο με πρόσοψη στη Σταδίου, ενώ
Αρσάκεια Νηπιαγωγεία ιδρύονται επίσης στην Κέρκυρα, την Πάτρα και τη Λάρισα.

Ίδρυση βιβλιοθήκης
Εικοσιδύο χρόνια μετά την ίδρυση τού πρώτου εκπαιδευτηρίου τής Φιλεκπαιδευτικής
εταιρείας καθιερώνεται ο θεσμός τής βιβλιοθήκης στα Αρσάκεια Σχολεία. Στη
συνεδρίαση τής 20ης Μαρτίου 1859, με πρόεδρο τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο,
λαμβάνεται απόφαση «Περί συστάσεως βιβλιοθήκης εν τω Παρθεναγωγείω». Το
1862 ιδρύεται η πρώτη σχολική βιβλιοθήκη στο Αρσάκειο Αθηνών, η οποία το 1865
περιλαμβάνει 685 τόμους ελληνικών βιβλίων και 210 γαλλικών.

Η πρώτη αναγνώριση
Η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία προσέφερε μόρφωση σε χιλιάδες νεαρά κορίτσια και
κυρίως σπούδασε δασκάλες που μετέδωσαν τα αγαθά τής παιδείας σε πολλές γενιές
παιδιών. Το ελληνικό κράτος αναγνώρισε αμέσως αυτή την τεράστια εθνική
προσφορά τής Φ.Ε. και στήριζε πάντα το έργο της. Η εκτίμηση και η εμπιστοσύνη
ξεκινούσε από τη Βασίλισσα Αμαλία, που το 1841 ονομάστηκε «Προστάτις τής
Εταιρείας», περνούσε στον πολιτικό, επιστημονικό και πνευματικό κόσμο τής
Ελλάδας, που συμπαραστέκονταν με κάθε τρόπο στο έργο τής Φ.Ε., για να καταλήξει
στις ελληνικές οικογένειες – άπορες, μεσαίες, ευκατάστατες και πλούσιες, από
διάφορες περιοχές τής Ελλάδας και τού εξωτερικού.

Είναι ενδεικτικό τής σπουδαιότητας που αποδόθηκε στους σκοπούς τής Φ.Ε. ότι
οι τρεις πρώτοι πρόεδροι τού ∆ιοικητικού Συμβουλίου τής Φ.Ε., ο Γεώργιος
Κουντουριώτης (1836-1841), ο Ανδρέας Μεταξάς (1841-1850) και ο Αλέξανδρος
Μαυροκορδάτος (1850-1866) υπήρξαν σημαντικές πολιτικές προσωπικότητες των
χρόνων μετά την Επανάσταση και είχαν τιμηθεί με το ανώτατο αξίωμα τού Προέδρου
τής Κυβέρνησης. Επίσης, το γεγονός ότι το 1861 τα Αρσάκεια – Τοσίτσεια Σχολεία
αναγνωρίζονται ως ισότιμα με τα δημόσια επιβεβαιώνει έμπρακτα την αναγνώριση
τής Πολιτείας για την ξεχωριστή προσφορά τους στην παιδεία τού έθνους.

5

Το πρόγραμμα και οι εκδηλώσεις τού πρώτου σχολείου θηλέων

Η οργάνωση του σχολείου
Το πρώτο Αρσάκειο Σχολείο υιοθετεί ως μέθοδο διδασκαλίας την αλληλοδιδακτική
και οργανώνεται σε δύο επίπεδα: στο Κατώτερο (Προκαταρκτικό) για μαθήτριες από
6 ετών, που διδάσκονται τα καθορισμένα στα ∆ημοτικά σχολεία μαθήματα και
χειροτεχνήματα, και στο Ανώτερο για μαθήτριες από 14 ετών, οι οποίες φοιτούν ως
εσωτερικές ή εξωτερικές, υπότροφες ή ημιυπότροφες τής Εταιρείας με σκοπό να
γίνουν δασκάλες. Οι υπότροφες μάλιστα αναλαμβάνουν την υποχρέωση να διδάξουν
για τέσσερα τουλάχιστον χρόνια στην πρωτεύουσα μιας από τις επαρχίες τού
κράτους.

Για την άρτια οργάνωση των εκπαιδευτικών θεμάτων η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία
καθιερώνει, από το 1880, τη λειτουργία τής Εποπτείας, μιας ειδικής υπηρεσίας,
μοναδικής για τα εκπαιδευτικά δεδομένα στην Ελλάδα ακόμα και σήμερα. Η Εποπτεία
αναλαμβάνει ευρείες διοικητικές και εκτελεστικές αρμοδιότητες με σκοπό να
παρακολουθεί, να ελέγχει και να αξιολογεί το εκπαιδευτικό έργο που επιτελείται στα
Αρσάκεια-Τοσίτσεια Σχολεία.

Λειτουργία και γενικότερες δραστηριότητες
Η καθημερινή λειτουργία των Σχολείων τής Φ.Ε. έχει ως εξής: έναρξη μαθημάτων
στις 8 π.μ. και λήξη στις 4 μ.μ. με διακοπή 12-2 μ.μ. Κάθε Παρασκευή απόγευμα οι
μαθήτριες συγκεντρώνονται σε μια μεγάλη αίθουσα, κεντούν και συζητούν στα
γαλλικά με την καθηγήτριά τους. ∆ώδεκα φορές τον χρόνο επιτρέπεται στις
εσωτερικές να επισκέπτονται τους γονείς τους.

Μία μαθήτρια, η Ελένη Πολυζωπούλου, στις αρχές τού 20ού αιώνα περιγράφει με
ιδιαίτερο ενθουσιασμό τη ζωή στο Σχολείο. Αναφέρει ότι υπήρχε πνεύμα
οικογενειακό αλλά και απόλυτη πειθαρχία. Ότι οι συχνές επισκέψεις μελών τής
βασιλικής οικογένειας έδιναν ιδιαίτερη αίγλη στο Σχολείο. Μιλάει για τους ομαδικούς
περιπάτους μέσα στην πόλη και στην Ακρόπολη, για τις επισκέψεις των οικογενειών
τους. Το αποκορύφωμα τής ψυχαγωγίας ήταν οι χοροί τις Απόκριες. Εκεί οι
μαθήτριες ανέβαζαν θεατρικές παραστάσεις, χόρευαν ευρωπαϊκούς και ελληνικούς
χορούς και το γλέντι κρατούσε μέχρι τις πρωινές ώρες.

Τα μαθήματα

6

Σύμφωνα με τον Κανονισμό τού ∆ιδασκαλείου τής Φ.Ε., το 1842 διδάσκονται
Θρησκευτικά, Ελληνικά, Μαθηματικά, Ιστορία, Γεωγραφία, Φυσιογνωστικά, Γαλλικά,
Ιχνογραφία και Ωδική. Αργότερα εισάγονται ώρες Παιδαγωγικών και πρακτική
διδασκαλία Οικιακής Οικονομίας. Τη διδασκαλία μαθημάτων όπως είναι τα
Θρησκευτικά, η Γαλλική Γλώσσα, η Ιχνογραφία, η Μουσική και ο Χορός
αναλαμβάνουν διακεκριμένες προσωπικότητες από την κάθε ειδικότητα.

Το 1858 αποφασίζεται από το ∆.Σ. η εισαγωγή τού μαθήματος τής Γυμναστικής
στο Αρσάκειο, πρωτοβουλία προοδευτική για την εποχή εκείνη. Το μάθημα
εντάσσεται κανονικά στο πρόγραμμα των Σχολείων τής Φ.Ε. το 1862. Το 1901 οι Ι.
Χρυσάφης και Φ. Καρβέλας επιστρέφουν από τη Σουηδία στην Ελλάδα και φέρνουν το
ελεύθερο σύστημα Σουηδικής Γυμναστικής. Παρότι το πνεύμα που κυριαρχεί την
εποχή εκείνη στην ελληνική κοινωνία δεν ευνοεί την ελεύθερη άσκηση κοριτσιών, το
∆.Σ. τής Φ.Ε. το 1903 προσκαλεί τον Ι. Χρυσάφη για να εξηγήσει το σύστημα και το
1906 ζητεί από τον συνταγματάρχη Μπλακ, που είχε έρθει στην Ελλάδα για τους
Ολυμπιακούς, να οργανώσει πλήρως την εφαρμογή τού σουηδικού συστήματος
γυμναστικής στα Σχολεία τής Φ.Ε. Το μάθημα διδάσκεται αρχικά στην εσωτερική
αυλή τού Σχολείου και αργότερα γίνεται σε στεγασμένους και ειδικά εξοπλισμένους
χώρους. Εισάγεται επίσης και ο θεσμός τής Ορθοπαιδικής Γυμναστικής.

Το 1885 αναφέρεται ότι το πρόγραμμα των μαθημάτων που προτείνει η Φ.Ε.
βρίσκει την απόλυτη έγκριση τού Υπουργείου Παιδείας και υιοθετείται από όλα τα
Παρθεναγωγεία τής χώρας, πράγμα που μαρτυρεί ότι το κράτος αναγνωρίζει την
πρωτοπορία τής Φ.Ε. στη γυναικεία εκπαίδευση.

Οι δυνατότητες των αποφοίτων
Οι απόφοιτες τού Ανώτερου Σχολείου τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας έχουν τη
δυνατότητα να πάρουν πτυχίο δασκάλας λαμβάνοντας μέρος σε εξετάσεις ενώπιον
τής Επιτροπής τού κρατικού ∆ιδασκαλείου. Αργότερα, το Ανώτερο Σχολείο τής Φ.Ε.
αναγνωρίζεται ως ∆ιδασκαλείο ισότιμο με τα κρατικά. Το πρόγραμμα ενισχύεται με
κατάλληλα μαθήματα για όσες μαθήτριες επιθυμούν να ασκήσουν το επάγγελμα τής
δασκάλας και με υποχρεωτική πρακτική εξάσκηση σε Πρότυπα ∆ημοτικά Σχολεία.

Τα ∆ιδασκαλεία τής Φ.Ε. αποτελούν για πολλά χρόνια τα μόνα φυτώρια
εκπαίδευσης διδασκαλισσών στην ελληνική επικράτεια, αφού το ελληνικό κράτος
μόλις από το 1899 αρχίζει να ιδρύει ∆ιδασκαλεία θηλέων ή μικτά σε διάφορες
περιοχές.

7

Το 1879 ο Θ. Ζερβός εισηγείται στη Βουλή των Ελλήνων και κατορθώνει να
ψηφισθεί νομοσχέδιο σύμφωνα με το οποίο το Αρσάκειο θεωρείται αναγνωρισμένο
Γυμνάσιο Θηλέων έτσι, ώστε οι απόφοιτές του να μπορούν να εισάγονται στο
Πανεπιστήμιο. Η απόφαση αυτή τής Βουλής δείχνει ότι είχαν ήδη γίνει αισθητές οι
πιέσεις από την πλευρά των γυναικών να επιτραπεί η φοίτηση κοριτσιών στις
Ανώτατες Σχολές.

Αν θελήσουμε, λοιπόν, να περιγράψουμε επιγραμματικά την πολιτική τής Φ.Ε. στον
τομέα τής εκπαίδευσης, μπορούμε να πούμε ότι χωρίς ακρότητες και επαναστατικές
μεθόδους, αλλά σταθερά και βασιζόμενη στο κύρος και τη δύναμη που της έδινε η
συνέπειά της και ο σεβασμός προς τα γόνιμα στοιχεία τής παράδοσης, συνέβαλε στην
πραγματοποίηση μιας ειρηνικής προοδευτικής αλλαγής στην ελληνική κοινωνία.

Οι δωρητές
Ο Αρσάκης

8

Το Αρσάκειο Μέγαρο
Μιχαήλ και Ελένη Τοσίτσα
Η Φ.Ε. επεκτείνει το εργο της

Η ενίσχυση του ελληνισμού
Τα καινούρια σχολεία

Τρεις ιδιαίτερες περιπτώσεις

9

Οι δωρητές

Τα πρώτα Αρσάκεια Σχολεία λειτουργούν σε μισθωμένα κτήρια, γεγονός που
προκαλεί πολλά προβλήματα, τόσο οικονομικά όσο και πρακτικά, καθώς ο αριθμός
των μαθητριών αυξάνεται και παρουσιάζονται σημαντικές δυσκολίες στην ανεύρεση
κατάλληλων κτηρίων. Έτσι γεννιέται η ιδέα ανέγερσης ιδιόκτητου εκπαιδευτηρίου.
Το 1842 η Φ.Ε. αγοράζει οικόπεδο 15.600 πήχεων στο οικοδομικό τετράγωνο που
ορίζεται από τις οδούς Πανεπιστημίου, Πεσμαζόγλου, Σταδίου και Αρσάκη. Χάρη
στις εισφορές των μελών, στις προσφορές και στους εράνους στο εσωτερικό και το
εξωτερικό θεμελιώνεται το 1846 το νέο κτήριο, που περιλαμβάνει διδακτήριο και
ναό. Τα σχέδια για την ανέγερση τού ιδιόκτητου οικοδομήματος γίνονται από τον
περίφημο αρχιτέκτονα τής εποχής Λύσανδρο Καυταντζόγλου.

Ο Αρσάκης
Τα οικονομικά μέσα με τα οποία άρχισε το όλο εγχείρημα ήταν πενιχρά και το έργο
κινδύνευε να διακοπεί. «Τύχη αγαθή» εμφανίζεται ως «από μηχανής θεός» ο
Ηπειρώτης γιατρός, λόγιος και πολιτικός Απόστολος Αρσάκης (1792-1874). Από το
1850, ο Απόστολος Αρσάκης αναλαμβάνει να συνεχίσει την ανέγερση των Σχολείων
τής Φ.Ε., αλλά και να την αποζημιώσει για όλα τα έξοδα που είχε κάνει μέχρι τότε,
ενισχύοντας γενικότερα το έργο της. Κατ’ αυτό τον τρόπο δημιουργείται ένα
οικονομικό απόθεμα για τη Φ.Ε. που της επιτρέπει να συνεχίσει και να διευρύνει
θεαματικά το έργο που είχε αναλάβει, συμπληρώνοντας για πολλά χρόνια τις
περιορισμένες, κατ’ ανάγκη, εκπαιδευτικές δυνατότητες τού νεοσύστατου ελληνικού
κράτους. Ο Απόστολος Αρσάκης ενστερνίσθηκε ευθύς εξ αρχής το νόημα και τη
σημασία τής μόρφωσης των γυναικών ως παράγοντα πνευματικής και κοινωνικής
ανάκαμψης τής Ελλάδας και στήριξε επί ένα τέταρτο τού αιώνα (1850-1874) το έργο
των Αρσακείων Σχολείων τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας.

Το ∆ιοικητικό Συμβούλιο σε επιστολή προς τον Απόστολο Αρσάκη εκφράζει τη
βαθύτατη ευγνωμοσύνη του γι’ αυτή τη γενναιόδωρη προσφορά και του αναγγέλλει
την απόφαση της Βασίλισσας Αμαλίας να του απονείμει το παράσημο του Σταυρού
των Ανώτατων Ταξιαρχών. Η Φ.Ε. ανακήρυξε τον Απόστολο Αρσάκη μεγάλο
ευεργέτη της και ονόμασε τα Σχολεία της Αρσάκεια, ενώ ο ναός των Αρσακείων
Σχολείων Ψυχικού αφιερώθηκε στην Αγία Αναστασία τη Ρωμαία, σύμφωνα με την

επιθυμία τού δωρητή να τιμήσει το όνομα τής συζύγου του Αναστασίας.

10

Το Αρσάκειο Μέγαρο
Το νέο κτήριο τού Αρσακείου εγκαινιάσθηκε το 1852. Ο Κ. ∆ημητριάδης στο βιβλίο
του «Αθήνα και Αθηναίοι» γράφει τα εξής για την ημέρα θεμελιώσεως τού κτηρίου:
«Οι πιο διαλεχτοί τής μικρής τότε Αθήνας είχαν προσκληθεί στη γιορτή για τη
θεμελίωση του μεγάλου Παρθεναγωγείου. Τα σχέδια του μεγάρου, που θα κτίζονταν
το πιο πολύ με χρήματα του αείμνηστου Ηπειρώτη ευεργέτη Απόστολου Αρσάκη,
είχαν γίνει από τον Λύσανδρο Καυταντζόγλου. Γύρω από τη νεαρή τότε Βασίλισσα
Αμαλία, επίτιμο Πρόεδρο τής Φ.Ε. που την πλαισίωναν επιφανείς σύμβουλοι, όπως ο
∆. Μαυροκορδάτος, ο Ι. Κωλέττης, ο ∆. Ζαΐμης και πολλοί από τους δοξασμένους
στρατηγούς του Εικοσιένα με τις φουστανέλες τους, κοσμούσαν την ιστορική εκείνη
γιορτή κι όλες οι αρχόντισσες τής Αθήνας με τις ωραίες φορεσιές τους. Σε
ξεχωριστή θέση ήταν συγκεντρωμένες –ζωντανό μπουκέτο- οι πανώριες κοπέλες,
πρώτες μαθήτριες του νέου Παρθεναγωγείου…… Κι αφού πέρασαν τρία χρόνια … το
μεγαλύτερο εκείνο εθνικό Παρθεναγωγείο…. εγκαινιάσθηκε περίλαμπρα και έγινε
μοναδικό κόσμημα τής Αθήνας».

Η ύπαρξη Παρθεναγωγείου στο κέντρο τής πόλης δεν περνούσε απαρατήρητη
από τον ανδρικό πληθυσμό. Πολλοί φρόντιζαν να περνούν από την οδό Σταδίου,
όπου ήταν η είσοδος τού εξωτερικού σχολείου, την ώρα τής προσέλευσης και τής
αναχώρησης των Αρσακειάδων. Μάλιστα το ∆ιοικητικό Συμβούλιο σε συνεδρίασή
του παρακαλεί την Ελληνική Αστυνομία να λάβει τα απαραίτητα μέτρα ώστε να μην
παρενοχλούνται οι μαθήτριες.

Η φήμη τής Φ.Ε., με τους υψηλούς εκπαιδευτικούς στόχους της αλλά και με το
μεγαλοπρεπές κτήριο των σχολείων της, γρήγορα ξεπέρασε τα όρια τού ελληνικού
κράτους. ∆ιεθνείς προσωπικότητες που επισκέφθηκαν τις νέες εγκαταστάσεις τού
Αρσακείου το επαίνεσαν με τα καλύτερα λόγια. Παραθέτουμε όσα έγραψε η γνωστή
την εποχή εκείνη Ολλανδή χήρα Στόρμ: «Μακαρίζω την Ελλάδα για το Αρσάκειο
Παρθεναγωγείο της, όπερ θα τιμά αυτή επί αιώνας, και όπερ δύναται να χρησιμεύη
ως τύπος διά τας χώρας, τας δοκούσας ότι είναι πλέον εξευγενισμέναι». Και ο
διάσημος Γάλλος ακαδημαϊκός και ελληνιστής Barthélemy de Saint-Hilaire το 1873
σημείωνε: «Μακαρίζω την Ελλάδα και τον πολιτισμόν διά το Κατάστημά της, ου
παρόμοιον δεν υπάρχει εις τα μέρη τής Ευρώπης, τα οποία επεσκέφθην».

11

Μιχαήλ και Ελένη Τοσίτσα
Το έργο τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας αναγνωρίστηκε και υποστηρίχθηκε
οικονομικά και από άλλους σημαντικούς Έλληνες ευεργέτες, με προεξάρχουσες
μορφές το ζεύγος Μιχαήλ και Ελένη Τοσίτσα. Το 1867 παραδίδεται στη Φ.Ε.
νεόδμητο σχολικό κτήριο επί τής οδού Σταδίου, δωρεά τής Ελένης Τοσίτσα, η οποία
κάλυπτε τη δαπάνη τής αγοράς τού οικοπέδου και τής ανέγερσης τής οικοδομής, που
έγινε σε σχέδια τού Λύσανδρου Καυταντζόγλου. Το σχολείο αυτό ονομάστηκε
«Τοσίτσειο», προς τιμήν τής δωρήτριας, και χρησιμοποιήθηκε για να στεγάσει το
εξωτερικό Αλληλοδιδακτικό σχολείο τής Εταιρείας, καθώς τα υπάρχοντα κτήρια δεν
επαρκούσαν για να καλύψουν τον συνεχώς αυξανόμενο αριθμό των μαθητριών . Μετά
από δωρεές και αγορές περιέρχεται στη Φ.Ε. όλο το περί το Αρσάκειο οικοδομικό
τετράγωνο, το οποίο απέκτησε τη σημερινή μορφή του μετά από συνεχείς
προσθήκες.

Η Φ.Ε. επεκτείνει το εργο της

Η ενίσχυση του ελληνισμού
Η Φ.Ε. αποδεικνύοντας, κατά την πρόθεση των ιδρυτών της, το έμπρακτο
ενδιαφέρον της για την ελληνική εκπαίδευση, πέρα από οποιεσδήποτε πολιτικές ή
οικονομικές σκοπιμότητες και υποκαθιστώντας σε πολλές περιπτώσεις την
Πολιτεία, η οποία δεν επαρκούσε, αποφασίζει να ιδρύσει Αρσάκεια σχολεία και να
προβάλει τα ελληνοχριστιανικά ιδεώδη σε διάφορες ελληνικές περιοχές, ιδίως όσες
απελευθερώνονταν από κάποια ξένη κυριαρχία.

Έντονη είναι η δράση τής Φ.Ε. στην Ήπειρο, τη Μακεδονία και τη Θράκη,
περιοχές που στα χρόνια τής τουρκικής και τουρκαλβανικής κατοχής (1836-1920) η
ελληνική εκπαίδευση ήταν άλλοτε ανύπαρκτη και άλλοτε ελλιπής και που οι ξένες
προπαγάνδες προσπαθούσαν να αφελληνίσουν τον υπόδουλο ελληνισμό. Στην
μετεπαναστατική Ελλάδα ο λαός καλείται να καλύψει την απόσταση που τον χωρίζει
από τις χώρες τής δυτικής Ευρώπης. Η εκπαίδευση των κοριτσιών δεν αποτελεί
προτεραιότητα για το κράτος και η Φ.Ε. έρχεται να ανατρέψει αυτήν την κατάσταση,
γιατί την θεωρεί επείγουσα ανάγκη. Αναβαθμίζει τη θέση τής γυναίκας και της
προσφέρει αρχικά μία και αργότερα περισσότερες επαγγελματικές διεξόδους. Αυτό
το επιτυγχάνει με τη διασπορά των σχολείων της σε διάφορα σημεία τής χώρας και
τη σταθερή επιδίωξη των στόχων της. Έτσι, ξεπερνά τα εμπόδια που θέτει η οξεία
αρνητική κριτική και η σημερινή πραγματικότητα την δικαιώνει.

12

Η Φ.Ε. αναδεικνύεται για άλλη μια φορά πρωτοπόρος στην προάσπιση τής
ελληνικής γλώσσας και εμψυχωτής τής εθνικής συνείδησης, όταν το 1867
αποφασίζει τη σύσταση Σχολείων σε δήμους τής Αττικής ή σε περιοχές τής Ελλάδας
όπου υπήρχε μεγαλύτερη ανάγκη ενισχύσεως τής ελληνικής γλώσσας. Πρόκειται για
∆ημοτικά σχολεία, όπου η διδασκαλία γινόταν συνήθως δωρεάν με έξοδα τής
Εταιρείας. Η διοίκηση των περιφερειακών σχολείων ανατίθεται κατά κανόνα σε
τοπικές επιτροπές, συνήθως υπό την προεδρία τού ∆ημάρχου, τού Επισκόπου ή
άλλου ευυπόληπτου πολίτη. Όπου εισπράττονται δίδακτρα αυτά είναι ανάλογα με τις
δυνατότητες των κατοίκων τής περιοχής. Η ίδρυση των νέων σχολείων γίνεται υπό
τον όρο ότι οι ενδιαφερόμενοι δήμοι θα παρέχουν κατάλληλο οίκημα και θα
καταβάλλουν τα έξοδα για τη συντήρησή του. Η Φ.Ε. φροντίζει για τη διανομή βιβλίων
και άλλου εκπαιδευτικού υλικού σε σχολεία, δήμους, συλλόγους, κοινότητες και για
την αποστολή διδασκαλισσών, για να στελεχώσουν σχολεία τού υπόδουλου ή
απόδημου Ελληνισμού.

Τα καινούρια σχολεία
Στην Αττική, εκτός από το πρώτο Αρσάκειο θηλέων και το Τοσίτσειο στο κέντρο
τής Αθήνας, Αρσάκεια ιδρύονται και σε πιο «απομακρυσμένες περιοχές», όπως στην
Κηφισιά (1867-1880), στο Μενίδι (1867-1869, 1872-1892), στα Κιούρκα (1867-
1868), στα Πατήσια (1871-1876), στην Ελευσίνα (1873-1892) και στη Χασιά (1890-
1892).

Εκτός Αττικής, η Φ.Ε. θέτει υπό την αιγίδα της το Αρσάκειο Σχολείο στη
Χοταχόβα Βορείου Ηπείρου, σύμφωνα με την επιθυμία που είχε εκφράσει ο
Απόστολος Αρσάκης στη διαθήκη του για το σχολείο αυτό, το οποίο το είχε ιδρύσει
στη γενέτειρά του πριν κάνει τη γνωστή δωρεά του προς στη Φ.Ε. Αρσάκεια
ιδρύονται επίσης στην Άνδρο (1867-1868), στην Αβία Μάνης (1874-1875), στα
Στύρα Ευβοίας (1885-1892), στην Κέρκυρα, στη Λάρισα (1902-1937) και στην
Πάτρα (1891), όπου λειτουργεί μέχρι σήμερα.

∆ιαπιστώνεται ότι τα Σχολεία αυτά δε λειτούργησαν για πολλά χρόνια. Αυτό το
γεγονός αποδεικνύει τη δυσκολία να γίνει αποδεκτό ένα σχολείο θηλέων εκείνα τα
χρόνια, που πολλοί αμφισβητούν την αναγκαιότητα τής μόρφωσης των γυναικών με
το επιχείρημα ότι τις απομακρύνει από το κύριο μέλημά τους που θα έπρεπε να είναι
η οικογένεια. Χαρακτηριστικό είναι ότι το Αρσάκειο στα Κιούρκα κλείνει μέσα σε έναν
χρόνο, γιατί οι κάτοικοι τής περιοχής αντιδρούν έντονα στην ιδέα τής μόρφωσης των
κοριτσιών. Από την άλλη μεριά είναι εντυπωσιακό ότι το Αρσάκειο τής Ελευσίνας

13

λειτουργεί για 19 χρόνια σε μια περιοχή που τα κορίτσια δεν επιτρεπόταν να
πηγαίνουν ούτε στην εκκλησία.

Τρεις ιδιαίτερες περιπτώσεις
Ιδιαίτερες είναι οι περιπτώσεις των Αρσακείων στην Κέρκυρα (1868-1934) και στη
Λάρισα (1902-1937). Η ανάγκη ιδρύσεως Παρθεναγωγείου στην Κέρκυρα
παρουσιάζεται επιτακτική, κυρίως μετά την ένωση τής Επτανήσου με την Ελλάδα. Το
έργο αυτό αναλαμβάνει το 1868 η Φ.Ε. και μέχρι το 1885 το Αρσάκειο Κέρκυρας έχει
εξομοιωθεί με το Κεντρικό. Το Αρσάκειο Λάρισας, στο οποίο από το 1902 λειτουργεί
∆ιδασκαλείο, Πρότυπο ∆ημοτικό και Νηπιαγωγείο, ιδρύεται λίγα χρόνια μετά την
ένταξη τής ευρύτερης περιοχής στο ελληνικό κράτος. Ενδεικτικό τής
πρωτοποριακής αντίληψης που κυριαρχεί στα Σχολεία τής Φ.Ε. είναι η απόφαση τού
∆ιοικητικού Συμβουλίου να καταστήσει αναγκαία τη διδασκαλία τού μαθήματος τής
Γεωπονίας στο Αρσάκειο τής Λάρισας, εξαιτίας τής γεωγραφικής θέσης τής
περιοχής στο κέντρο τής ευφορότερης πεδιάδας τής Ελλάδας, και να αναθέσει τη
διδασκαλία του σε καθηγητή τής Αβερωφείου Γεωπονικής Σχολής.

Εξαίρεση αποτελούν τα Αρσάκεια Σχολεία τής Πάτρας, που ιδρύθηκαν το έτος
1891 ως ανταπόκριση στα επίμονα αιτήματα τής πόλεως προς το ∆ιοικητικό
Συμβούλιο τής Φ.Ε. να ιδρύσει σχολείο, το οποίο θα ήταν εξαιρετικό απόκτημα για
την πόλη. Για το Αρσάκειο τής Πάτρας ο ∆ήμος αρχικά μίσθωσε στέγη και το 1940
ανέγειρε και παρεχώρησε στη Φ.Ε. τετραώροφο κτήριο ενός οικοδομικού τετραγώνου
στην οδό Μαιζώνος. Σήμερα τα Αρσάκεια Σχολεία τής Πάτρας, στεγάζονται σε
ιδιόκτητο κτήριο τής Φ.Ε. στο Πλατάνι του Ρίου.

14

Τα σχολεία της Φ.Ε. τον 20ο αιώνα
Αστικά σχολεία

Εμπορική σχολή Αθηνών
Παιδαγωγικές Ακαδημίες

Αρσάκεια Ψυχικού
Τοσίτσεια Εκάλης
Αρσάκεια Θεσσαλονίκης
Αρσάκειο στη Ρόδο
Αρσάκειο Πάτρας
Αρσάκειο Ελληνοαλβανικό Κολέγιο Τιράνων

Κοινωνική προσφορά τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας

15

Τα σχολεία της Φ.Ε. τον 20ο αιώνα

Η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία σε όλη τη διάρκεια τής ιστορικής της πορείας
επαναπροσδιόριζε συνεχώς τους επί μέρους στόχους της με βάση τα νέα κάθε φορά
δεδομένα και με κριτήριο τις εθνικές ανάγκες. Στη συνέχεια θα αναφερθούμε στο
έργο και στις δραστηριότητες τής Φ.Ε. κατά τον 20ό αιώνα παραθέτοντας τα
ιστορικά στοιχεία κυρίως κατά χρονολογική ακολουθία.

Αστικά σχολεία
Το 1914 ψηφίζονται νομοσχέδια που προβλέπουν την καθιέρωση δύο ανεξάρτητων
τύπων σχολείων μέσης παιδείας: α) τριετές Αστικό σχολείο, που παρέχει ευρύτερη
μόρφωση σε όσους δεν ενδιαφέρονται να προχωρήσουν σε πανεπιστημιακές σπουδές
και β) εξαετές Γυμνάσιο. Τότε χορηγείται από το ΥΠ.Ε.Π.Θ. στη Φ.Ε. η άδεια να
ιδρύσει Αστικά Σχολεία Θηλέων και διατυπώνεται η πρόθεση να ενισχύσει το έργο
της με επιχορηγήσεις. Η Φ.Ε. ήδη έχει ιδρύσει Αστικά Σχολεία στην Αθήνα, την
Πάτρα, την Κέρκυρα και τη Λάρισα και προχωρεί στη ίδρυσή τους στη Καλαμάτα
(1914-1923), στα Τρίκαλα (1914-1931), στη Λαμία (1914-1923) και στην Τρίπολη
(1914-1924).

Εμπορική Σχολή Αθηνών
Τον Ιούνιο τού 1914 γίνεται η σκέψη να ιδρυθεί Εμπορική Σχολή θηλέων τετραετούς
φοίτησης. Η σκέψη αυτή στηρίχθηκε στην πεποίθηση ότι θα έπρεπε να δοθεί η
δυνατότητα στις γυναίκες να επιδοθούν και σε άλλα επαγγέλματα, εκτός από το
διδασκαλικό, και να είναι προετοιμασμένες για πανεπιστημιακές σπουδές. Το 1917 η
Εμπορική Σχολή τής Φ.Ε. αναγνωρίζεται ως ισότιμη με τις δημόσιες, αλλά επτά
χρόνια μετά την ίδρυσή της αναγκάζεται να διακόψει τη λειτουργία της, λόγω τού
μικρού αριθμού μαθητριών που παρουσιάσθηκαν. Αυτό το γεγονός αποδεικνύει ότι η
αθηναϊκή κοινωνία, ακόμη και στην περίοδο τού μεσοπολέμου, δίσταζε να αποδεχθεί
για τα κορίτσια της άλλο επάγγελμα εκτός από αυτό τής δασκάλας.

Παιδαγωγικές Ακαδημίες
Το 1933 ψηφίζεται ο νόμος περί Παιδαγωγικών Ακαδημιών και τότε η Φ.Ε. ιδρύει
Παιδαγωγική Ακαδημία στο Ψυχικό (1936) και στην Πάτρα (1937), ως συνέχεια των
αντίστοιχων ∆ιδασκαλείων της. Στις Παιδαγωγικές Ακαδημίες, πέρα από τη
θεωρητική κατάρτιση, οι φοιτήτριες έκαναν πρακτική εξάσκηση παρακολουθώντας

16

διδασκαλίες και διδάσκοντας στο ∆ημοτικό και στο Μονοθέσιο Σχολείο (όπου η
φοίτηση ήταν δωρεάν). Το 1926 εισάγεται η διδασκαλία των Θρησκευτικών, η οποία
γίνεται από καθηγητές Πανεπιστημίου, και των Αρχαίων Ελληνικών, τα οποία
παλαιότερα είχαν θεωρηθεί περιττά για την εκπαίδευση τής Ελληνίδας. Το 1982-
1983 γίνονται δεκτοί και άρρενες μαθητές στις Παιδαγωγικές Ακαδημίες. Το 1988
οι Παιδαγωγικές Ακαδημίες καταργούνται από το κράτος, μετά την ίδρυση των
πανεπιστημιακών παιδαγωγικών τμημάτων τετραετούς φοίτησης, και κλείνουν
οριστικά το 1991.

Αρσάκεια Ψυχικού
Τα κτήρια των Αρσακείων Σχολείων στο κέντρο τής Αθήνας δεν επαρκούν για να
καλύψουν τις ανάγκες των εκπαιδευτήριων. Αναζητείται για τα Σχολεία
καταλληλότερος χώρος εκτός πόλεως. Αγοράζεται οικόπεδο 60 στρεμμάτων στο
Παλαιό Ψυχικό και το 1931 θεμελιώνεται το κτήριο τού Αρσακείου Ψυχικού, που και
σήμερα συνεχίζει να πληροί τους όρους ενός σύγχρονου εκπαιδευτηρίου. Το
Αρσάκειο Ψυχικού εγκαινιάζει τη λειτουργία του το 1933, το νέο κτήριο διαθέτει
βιβλιοθήκη και κατάλληλες εγκαταστάσεις για τις εσωτερικές μαθήτριες που
διαμένουν στο Οικοτροφείο. Σύντομα διαμορφώνεται ο περιβάλλων χώρος και στον
περίβολό του κτίζεται ο ναός τής Αγίας Αναστασίας τής Ρωμαίας. Κτίζονται
σύγχρονα γυμναστήρια με τον απαραίτητο εξοπλισμό και αποφασίζεται η δημιουργία
γηπέδου καλαθοσφαίρισης στον στίβο των Αρσακείων Ψυχικού. Οι γυμναστικές
επιδείξεις των Αρσακείων, στο τέλος τής χρονιάς, αποκτούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον
και αποτελούν γεγονός, το οποίο παρακολουθούν ειδικοί από όλα τα σχολεία.

Το 1933 ιδρύεται, επίσης στο Ψυχικό, η Οικοκυρική Σχολή, μονοετούς
φοίτησης, και αργότερα το ∆.Σ. ιδρύει Οικοκυρικές Σχολές και σε άλλες περιοχές
τής Ελλάδας, κυρίως τη Θράκη και τη Μακεδονία, για την καλλιέργεια των γυναικών
σε οικεία και αρμόζοντα θέματα αλλά και για την εξασφάλιση μίας ακόμα
επαγγελματικής δυνατότητας.

Το 1936 ο «Σύνδεσμος Αποφοίτων Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας» θεμελιώνει
το κτήριο όπου σήμερα στεγάζεται το Γ΄ ∆ημοτικό, για να στεγάσει το Ίδρυμα
Μαθητικής Πρόνοιας, δώρο προς τη Φ.Ε. για την 100ετηρίδα της. Μετά τον πόλεμο
το κτήριο λειτουργεί ως Οικοτροφείο τής Παιδαγωγικής Ακαδημίας.

Το 1955 αποφασίζεται η ίδρυση Νηπιαγωγείου στο Ψυχικό, ενώ το υλικό
διδασκαλίας θα παραγγελθεί από το εξωτερικό και κυρίως από την Ελβετία. Το 1956
αρχίζει να κτίζεται το σημερινό κτήριο σε σχέδια τού ελβετικού Υπουργείου

17

Παιδείας που είχαν σταλεί από τη Γενεύη. Το κτήριο συμπληρώνεται το 1965. Το
εποπτικό υλικό και το σύστημα διδασκαλίας συμπληρώνονται, ανανεώνονται και
εμπλουτίζονται συνέχεια. Το 1988 γίνονται και άλλες προσθήκες στο κτήριο για να
καλύψουν τις ανάγκες των 14 τμημάτων που διαθέτει και σήμερα.

Το 1958 η Φ.Ε. αγοράζει την ιδιωτική κατοικία στα δεξιά τής πύλης των
σχολείων, επί τής οδού Κοκκώνη, για να στεγάσει Οικοτροφείο μαθητριών των
∆ημοτικών και των Γυμνασίων. Όταν το Οικοτροφείο κλείνει, το 1973, το κτήριο
αλλάζει διάφορες χρήσεις έως το 1988-90, οπότε και ανακαινίζεται για να στεγάσει
τα γραφεία τής ∆ιοίκησης τής Εταιρείας, τα οποία έως τότε βρίσκονταν στο κεντρικό
κτηριακό συγκρότημα τού Αρσακείου, στη γωνία των οδών Πεσμαζόγλου και
Σταδίου.

Τοσίτσεια Εκάλης

Αρκετά χρόνια αργότερα αποφασίζεται και η μεταφορά των Τοσιτσείων Σχολείων.
Από το 1937 τα Τοσίτσεια λειτουργούν στην Αθήνα σε ιδιόκτητο κτήριο τής οδού
Αχαρνών και Σουρμελή, ύστερα από την κατεδάφιση τού κτηρίου, που είχε δωρίσει η
Ελένη Τοσίτσα, στην οδό Σταδίου. Στο διάστημα μεταξύ των ετών 1969-1973
κτίζεται, σε κατάφυτη έκταση 200 στρεμμάτων και σύμφωνα με τις πιο σύγχρονες
απαιτήσεις τής σχολειοδομίας, το συγκρότημα που στεγάζει σήμερα τα οκτώ
Τοσίτσεια Σχολεία τής Εκάλης.

Αρσάκεια Θεσσαλονίκης
Το 1938 γνωστοποιείται στη Φ.Ε. ότι το Υπουργείο Παιδείας υπόσχεται οποιαδήποτε
επιχορήγηση προκειμένου να ιδρύσει η Εταιρεία σχολείο στη Θεσσαλονίκη. Το
κράτος ζητεί τη συνδρομή τής Φ.Ε. προκειμένου να αντιμετωπίσει τα προβλήματα και
τους κινδύνους τής ξένης προπαγάνδας στη Βόρειο Ελλάδα, όπου ήδη υπήρχαν ξένα
σχολεία (ιταλικά, ρουμανικά, κ.ά.)

Στη Θεσσαλονίκη η Φ.Ε. ιδρύει Οικοκυρική Σχολή τριετούς φοίτησης για
απόφοιτες ∆ημοτικού. Η Σχολή αρχικά λειτουργεί σε μισθωμένα κτήρια, αλλά ο
συνεχώς αυξανόμενος αριθμός των μαθητριών και των αναγκών τού Σχολείου
οδηγεί την Εταιρεία στην απόφαση να ανεγείρει ιδιόκτητο κτήριο. Το 1972-73
εγκαινιάζεται το νέο κτήριο στους Ελαιώνες Πυλαίας, το οποίο συνεχώς
επεκτείνεται ακολουθώντας την αύξηση των Σχολείων. Μετά την εφαρμογή τού
νόμου περί υποχρεωτικής εννεαετούς φοίτησης, το 1982 η σχολή μετατρέπεται σε

18

∆ιετή Τεχνική και Επαγγελματική Σχολή Νέου Τύπου, όπου γίνονται δεκτές
απόφοιτες Γυμνασίου και λειτουργεί έως το 1983-1984. Παράλληλα, το 1981-82
αρχίζει να λειτουργεί το Αρσάκειο Γυμνάσιο Θεσσαλονίκης και το 1989-90 το
Λύκειο. Τέλος, το 1990-91 εγκαινιάζεται το Αρσάκειο ∆ημοτικό Σχολείο
Θεσσαλονίκης.

Αρσάκειο στη Ρόδο
Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν τα ∆ωδεκάνησα ενώνονται με την Ελλάδα, η
Φ.Ε. σπεύδει να ιδρύσει και εκεί Αρσάκειο. Το 1947 το ∆ιοικητικό Συμβούλιο
αποφασίζει την ίδρυση Οικοκυρικής και Επαγγελματικής Σχολής και Οικοτροφείου
στη Ρόδο, το οποίο φιλοξενεί εκατοντάδες μαθήτριες από όλα τα ∆ωδεκάνησα.

Αρσάκειο Πάτρας1
Το κτήριο στην οδό Μαιζώνος, που είχε παραχωρήσει ο ∆ήμος στα Σχολεία,
χρησιμοποιήθηκε κατά τη διάρκεια τού Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου για τις ανάγκες τού
στρατού και αποδόθηκε τελικά στη Φ.Ε. το 1945. Το εκπαιδευτήριο άρχισε να
λειτουργεί και πάλι κανονικά κατά το σχολικό έτος 1945-1946 μετά τις απαραίτητες
εργασίες συντήρησης και επισκευής. Στο κτήριο στεγαζόταν και Οικοτροφείο όπως
και η Παιδαγωγική Ακαδημία Πατρών (1937-1991. Τον Σεπτέμβριο 2005 η Φ.Ε.
εγκαινίασε το νέο ιδιόκτητο κτήριο των Αρσακείων Πατρών στο Πλατάνι ∆ήμου
Ρίου.

Αρσάκειο Ελληνοαλβανικό Κολέγιο Τιράνων
Το πιο πρόσφατο Σχολείο τής οικογένειας των Αρσακείων και το πρώτο εκτός
ελλαδικού χώρου είναι το Αρσάκειο Ελληνοαλβανικό Κολέγιο Τιράνων, το οποίο
άρχισε να λειτουργεί το 1998 με την Α΄ τάξη τού ∆ημοτικού και αναπτύσσεται
καθώς οι μαθητές προχωρούν στις τάξεις. Σήμερα στο Αρσάκειο Τιράνων
λειτουργούν οι τέσσερεις πρώτες τάξεις τής πρώτης βαθμίδας σπουδών και οι
τέσσερεις πρώτες τάξεις τής δεύτερης βαθμίδας σπουδών τής αλβανικής
εκπαίδευσης, ενώ κατά το σχολικό έτος 2005-2006 λειτούργησε για πρώτη φορά
και Νηπιαγωγείο.

1 1955-1958 στο Αρσάκειο Πατρών λειτουργούσε η «Αρσάκειος Σχολή Οικογενειακής και Κοινωνικής
αγωγής».

19

Κοινωνική προσφορά τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας

Η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία ανταποκρίθηκε στις εθνικές ανάγκες όχι μόνο με το
εκπαιδευτικό της έργο, αλλά επίσης διαθέτοντας χρήματα και άλλη υλική βοήθεια για
την ενίσχυση των αγωνιστών ή των θυμάτων κατά τους διάφορους πολέμους και τις
εθνικές συμφορές. Ανάλογη είναι η δράση τόσο τού προσωπικού όσο και των
αποφοίτων τού Σχολείου, που σπεύδουν να βοηθήσουν σε κάθε κάλεσμα τής
πατρίδας είτε περιθάλποντας πρόσφυγες είτε ως εθελόντριες νοσοκόμες είτε
μαζεύοντας υλικό για τον εφοδιασμό των στρατιωτών και των νοσοκομείων.

Στα χρόνια τού Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου τα κτήρια τής Φιλεκπαιδευτικής
Εταιρείας στο Ψυχικό και στην Αθήνα επιτάσσονται έως το 1952. Το μεν Αρσάκειο
Ψυχικού μετατρέπεται σε νοσοκομείο, το δε Τοσίτσειο τής οδού Αχαρνών σε κέντρο
τής Πυροσβεστικής Υπηρεσίας. Το ∆ιοικητικό Συμβούλιο φροντίζει να σταλούν
μάλλινα είδη στους μαχόμενους υπαλλήλους τής Φ.Ε. και το 1941 αποφασίζει να
καταβάλλονται οι μισθοί των υπαλλήλων που υπηρετούσαν στον στρατό, αλλά και
όσων δεν στρατεύτηκαν. Επιταγμένο ήταν και το κτήριο που είχε οικοδομήσει ο
∆ήμος για το Αρσάκειο Πατρών, το οποίο αποδόθηκε στα Σχολεία το 1945.

Στο πλαίσιο τού ενδιαφέροντος τής Φ.Ε. για την προαγωγή τής παιδείας στον
χώρο τού μείζονος Ελληνισμού ήταν και οι στενοί δεσμοί τής Εταιρείας με τον
Μικρασιατικό Ελληνισμό και κυρίως με την Κωνσταντινούπολη και τη Σμύρνη.
Πολλοί Μικρασιάτες ευεργέτησαν τη Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία, η οποία ασχολήθηκε
και με την εκπαίδευση τού Μικρασιατικού Ελληνισμού. Προσέφερε τη στοιχειώδη
εκπαίδευση σε πολλές Ελληνίδες από εκείνα τα μέρη, οι οποίες στη συνέχεια
επέστρεψαν ως δασκάλες στον τόπο τους, για να μεταδώσουν τις γνώσεις και την
παιδεία που είχαν αποκτήσει στα Αρσάκεια Σχολεία. Μετά την καταστροφή τού
1922, η Φ.Ε. υποστήριξε υλικά και ηθικά τους πρόσφυγες και χορήγησε σε πολλά
κορίτσια υποτροφίες, για να φοιτήσουν στα Σχολεία της.

20

Η Φ.Ε. σήμερα

Τα σχολικά συγκροτήματα
Θέσπιση θεσμών

Ίδρυση Υπηρεσιών
Μικτοποίηση

Η Στοά του βιβλίου
Η εκπαίδευση και η καλλιέργεια των μαθητών

Επίλογος

21

Η Φ.Ε. σήμερα

Τα σχολικά συγκροτήματα
Τα Αρσάκεια – Τοσίτσεια Σχολεία σήμερα λειτουργούν στα συγκροτήματα τού
Ψυχικού, τής Εκάλης, τής Πάτρας, τής Θεσσαλονίκης και των Τιράνων. Οι
εγκαταστάσεις των Σχολείων, ειδικά σχεδιασμένες και συνεχώς ανακαινιζόμενες,
επιτρέπουν να γίνονται όλων των τύπων οι δραστηριότητες στον κατάλληλο χώρο
και με τον κατάλληλο εξοπλισμό. Πέρα, λοιπόν, από τις τάξεις, στα κτήρια των
Σχολείων υπάρχουν εργαστήρια φυσικών επιστημών και ηλεκτρονικών υπολογιστών,
Μουσείο Φυσικής Ιστορίας2, γήπεδα και αθλητικές εγκαταστάσεις, συμβατικές και
ηλεκτρονικές βιβλιοθήκες, εκκλησία, θέατρο κ.λ.π.

Θεσμοί
Η τελευταία εικοσαετία υπήρξε μία περίοδος δυναμικής δραστηριότητας για τη
Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία και τα Σχολεία της. Το ∆ιοικητικό Συμβούλιο και ο
Πρόεδρός του προώθησαν θεσμούς και ίδρυσαν υπηρεσίες που εξασφάλισαν την
καλύτερη λειτουργία των Σχολείων:
• Ενδυνάμωσαν τον θεσμό τής Εποπτείας με τον ρόλο των Συντονιστών. Οι

Συντονιστές ειδικοτήτων παρακολουθούν το έργο των εκπαιδευτικών και τους
προσφέρουν τη δυνατότητα να προχωρούν απρόσκοπτα στο εκπαιδευτικό τους
λειτούργημα, παρέχοντάς τους πλούσιο έντυπο εκπαιδευτικό υλικό.
• Καθιέρωσαν τη λειτουργία Απογευματινών ∆ραστηριοτήτων – Ομίλων, πέρα από
το ωρολόγιο καθημερινό πρόγραμμα. Με το εύρος και το εμπλουτισμένο
πρόγραμμα των ομίλων δίνεται η πρόσθετη ευκαιρία για ανάπτυξη ικανοτήτων και
κλίσεων. Άσκηση -σωματική και πνευματική-, παιχνίδι με τη γνώση και τη
μάθηση, επικοινωνία και κοινωνικοποίηση, θετική αξιοποίηση τού χρόνου και
συστηματοποίηση των εξωσχολικών ενδιαφερόντων είναι οι επί μέρους
στοχεύσεις των απογευματινών ομίλων. Οι δραστηριότητες των απογευματινών
ομίλων είναι: ξένες γλώσσες, αθλητισμός, θεατρική παιδεία, μουσική παιδεία,
εικαστικές τέχνες, τέχνη τής επικοινωνίας (όμιλος ρητορικός και
δημοσιογραφίας), αστρονομία, μετεωρολογία, φυσικές επιστήμες, πληροφορική,
βιολογία, περιβάλλον, μαθηματικά, σκάκι, δημιουργική σκέψη.

2 Φυσιογνωστικό Μουσείο λειτουργούσε από το 1883 στο Αρσάκειο Μέγαρο. Το 1993 το ∆ιοικητικό
Συμβούλιο αποφάσισε να στεγάσει αυτή τη συλλογή σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο και έτσι ίδρυσε το
Μουσείο Φυσικής Ιστορίας στα Αρσάκεια Ψυχικού.

22

• Φρόντισαν για τον εμπλουτισμό συμβατικών και ηλεκτρονικών Βιβλιοθηκών σε
όλα τα σχολικά συγκροτήματα και την άρτια οργάνωσή τους σύμφωνα με τις
διεθνείς μεθόδους ταξινόμησης και καταλογογράφησης.

• Θεσμοθέτησαν (1989) την ίδρυση του Αρχείου τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας
με σκοπό την ταξινόμηση, καταγραφή και διαφύλαξη τού ιστορικού υλικού που
είχε συγκεντρωθεί από όλα τα χρόνια λειτουργίας τής Εταιρείας. Το Αρχείο
σήμερα στεγάζεται σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο στα Αρσάκεια Ψυχικού και
αποτελεί πολύτιμη πηγή πληροφόρησης για ποικίλες επιστημονικές έρευνες.

• Ενθάρρυναν την οργάνωση επιμορφωτικών σεμιναρίων για τους εκπαιδευτικούς,
ώστε να ενημερώνονται για τις εξελίξεις τής επιστήμης τους και για τις
σύγχρονες παιδαγωγικές κατευθύνσεις.

Ίδρυση Υπηρεσιών
Ίδρυσαν ειδικές υπηρεσίες που συνεργάζονται με τους εκπαιδευτικούς και
διευκολύνουν το έργο τους: α) την Υπηρεσία Πολιτιστικών Εκδηλώσεων, η οποία
σχεδιάζει και οργανώνει εκδηλώσεις στα Σχολεία σε συνεργασία με τις διευθύνσεις
και με άλλα σχολικά ιδρύματα και φορείς πολιτισμού, β) την Υπηρεσία
Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων, η οποία προγραμματίζει και συντονίζει, σε
συνεργασία με τις διευθύνσεις των Σχολείων, την πέραν τού σχολικού
προγράμματος εκπαιδευτική δραστηριότητα εντός και εκτός Σχολείων. Αξιοποιεί
προγράμματα εκπαιδευτικού και γενικότερου παιδευτικού χαρακτήρα που
προσφέρονται από μουσεία, αρχαιολογικούς και εκθεσιακούς χώρους, αλλά και
όποιες άλλες δυνατότητες υπάρχουν σε χώρους διοίκησης, παραγωγής και
εργασίας, γ) τη Συμβουλευτική – Ψυχολογική Υπηρεσία, η οποία παρέχει ψυχολογική
στήριξη στους μαθητές, διευκολύνοντας την ομαλή ανάπτυξή τους και τη θεμελίωση
στέρεης προσωπικότητας. Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στην πρόληψη, την έγκαιρη
διάγνωση και ψυχοπαιδαγωγική αντιμετώπιση των δυσκολιών μάθησης και
προσαρμογής, δ) την Υπηρεσία Αγωγής Λόγου, η οποία παρέχει στήριξη στα παιδιά
τού Νηπιαγωγείου και τού ∆ημοτικού που παρουσιάζουν προβλήματα διαταραχής
λόγου και ομιλίας. Ενημερώνει εκπαιδευτικούς και γονείς για τα προβλήματα λόγου
και δίνει συμβουλές για τον τρόπο αντιμετώπισής τους, ε) τη Συμβουλευτική
Υπηρεσία Σχολικού και Επαγγελματικού Προσανατολισμού, η οποία παρέχει στους
μαθητές και τους γονείς τους πληροφορίες για τις σπουδές τής τριτοβάθμιας
εκπαίδευσης στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, ενημερώνει για τις εξελίξεις στην
αγορά εργασίας μέσω ερευνών και σεμιναρίων και συνεργάζεται με τους καθηγητές

23

για την καλύτερη δυνατή ενημέρωση των μαθητών για το σύστημα πρόσβασης στην
τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Μικτοποίηση

Οι νέες εκπαιδευτικές συνθήκες, όπως διαμορφώθηκαν στο δεύτερο μισό τού 20ού
αιώνα, οδήγησαν στη μικτοποίηση των σχολείων, γεγονός που ώθησε το ∆ιοικητικό
Συμβούλιο να αποφασίσει να δεχθεί τη φοίτηση αγοριών, πρώτα στα Σχολεία τής
Εκάλης και αργότερα τού Ψυχικού. Το 1980 εγγράφονται για πρώτη φορά αγόρια
στην Α΄ τάξη ∆ημοτικού των Τοσιτσείων Σχολείων και το 1985 γίνεται το ίδιο στα
Αρσάκεια Ψυχικού. Το 1987 επεκτείνεται η μικτοποίηση στα Αρσάκεια Πατρών και
Θεσσαλονίκης. Σήμερα στα Σχολεία τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας φοιτούν
περισσότεροι από 8.000 μαθητές και μαθήτριες στην ίδια περίπου αναλογία.

Η Στοά του βιβλίου
Η προσφορά τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας στην ευρύτερη πνευματική και
πολιτιστική ζωή τής Ελλάδας πήρε, από τα μέσα τής δεκαετίας τού ΄90, μια νέα
μορφή με την ίδρυση τής Στοάς τού Βιβλίου. Από το 1996, το Αρσάκειο Μέγαρο3,
ένας χώρος που φέρει το βάρος τής αρσακειακής ιστορίας, δεδομένου ότι εκεί
λειτούργησαν τα πρώτα Αρσάκεια – Τοσίτσεια Σχολεία, στεγάζει τη Στοά τού
Βιβλίου. Πρόκειται για ένα κέντρο πολιτισμού, όπου φιλοξενούνται πολλές
δραστηριότητες των Αρσακείων – Τοσιτσείων Σχολείων αλλά και ποικίλες
πολιτιστικές εκδηλώσεις διαφόρων φορέων. Στις Αίθουσες Λόγου και Τέχνης τής
Στοάς τού Βιβλίου πραγματοποιούνται εκδηλώσεις ιδιωτικών και δημόσιων φορέων,
όπως παρουσιάσεις βιβλίων και εκθέσεις, αλλά, κατά κύριο λόγο, πνευματικές και
καλλιτεχνικές εκδηλώσεις που διοργανώνει η ίδια η Στοά τού Βιβλίου, οι οποίες
αποτελούν σημείο αναφοράς στην πολιτιστική ζωή τής πόλης.

Η εκπαίδευση και η καλλιέργεια των μαθητών
Ο πυρήνας τού εκπαιδευτικού προγράμματος στα Αρσάκεια-Τοσίτσεια Σχολεία είναι,
βεβαίως, το πρόγραμμα τού Υπουργείου Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων.
Κανένα μάθημα και καμία δραστηριότητα τού επίσημου προγράμματος δεν θεωρείται
ήσσονος σημασίας ή μικρότερης αξίας. Ωστόσο, τα Αναλυτικά Προγράμματα τής

3 Στο Αρσάκειο Μέγαρο στεγάζεται, από την ίδρυσή του, το Θέατρο Τέχνης- Κάρολος Κουν. Στη
δεκαετία τού ΄90 το Αρσάκειο Μέγαρο ανακαινίσθηκε και σήμερα στεγάζει επίσης το Συμβούλιο τής
Επικρατείας.

24

σχολικής ύλης επεκτείνονται με πρόσθετο υλικό, που προετοιμάζεται με ευθύνη των
Συντονιστών, για τον εμπλουτισμό τής εκπαίδευσης των μαθητών των Σχολείων. Οι
μαθητές όχι μόνον προετοιμάζονται με τον καλύτερο τρόπο για την εισαγωγή τους
στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, αλλά πολύ περισσότερο προχωρούν στην ουσιαστική
επαφή και γνωριμία με τον κόσμο τής γνώσης.

Τα Σχολεία, ωστόσο, τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, με μία παράδοση
εκπαιδευτικής πρωτοπορίας που θεμελιώθηκε από τη στιγμή τής ίδρυσής τους
κιόλας, συνεχώς προσαρμόζονται στις εκάστοτε νέες συνθήκες -εκπαιδευτικές και
γενικότερες-, αναπροσαρμόζοντας διαρκώς το πρόγραμμά τους. Έτσι, το επίσημο
πρόγραμμα τής πολιτείας διευρύνεται με στόχο την ουσιαστική καλλιέργεια των
μαθητών, οι οποίοι γνωρίζουν τη σύγχρονη πνευματική και κοινωνική
πραγματικότητα τής πατρίδας μας αλλά και τού κόσμου, μέσα από μία σειρά
δραστηριοτήτων. ∆ημιουργείται έτσι ένα ευρύ πλαίσιο δράσης, όπου τα νέα παιδιά
έχουν την ευκαιρία όχι μόνον να ανακαλύψουν τον κόσμο γύρω τους, αλλά και να
γνωρίσουν και να αναπτύξουν τις δεξιότητες και τις κλίσεις τους.
Πιο συγκεκριμένα οργανώνονται, καλλιεργούνται και προσφέρονται:
√ Εκπαιδευτικές επισκέψεις, οι οποίες αποτελούν πηγή εμπειριών για περαιτέρω

προβληματισμό και έρευνα.
√ Εορτασμοί των εθνικών και θρησκευτικών επετείων. Μέσα σε κλίμα

δημιουργικής χαράς οι μαθητές αναλαμβάνουν, με τη βοήθεια των δασκάλων και
των καθηγητών τους, τον σχεδιασμό και την οργάνωση αυτών των εκδηλώσεων.
√ Πολιτιστικές δραστηριότητες: εκθέσεις, συνέδρια, συμπόσια, σεμινάρια, ημερίδες,
αφιερώματα στη ζωή και στο έργο πνευματικών μορφών, καλλιτεχνών και
συγγραφέων που διοργανώνονται σε συνεργασία με πνευματικούς φορείς τής
Ελλάδας και τού εξωτερικού.
√ Στη διάρκεια τού 20ού αιώνα4 η θεατρική παιδεία καλλιεργείται συστηματικά στα
Σχολεία τής Φ.Ε., τα οποία διαθέτουν θέατρο όπου, εκτός από τους εορτασμούς
των εθνικών επετείων, ανεβάζονται θεατρικά έργα τόσο συγχρόνων
συγγραφέων5 όσο και από την αρχαία ελληνική γραμματεία. Επιπλέον, λειτουργεί

4 Το 1842 το ∆.Σ. τής Φ.Ε. απέρριψε πρόταση τής επιτροπής Θεάτρου να δοθεί άδεια σε μια
Αρσακειάδα να συμμετέχει σε θεατρικές παραστάσεις. Πολλές δεκαετίες αργότερα όμως παραχώρησε
ειδική άδεια στη Μαρίκα Κοτοπούλη να εργάζεται το βράδυ ως ηθοποιός στον θίασο τού πατέρα της
ενώ το πρωί ήταν μαθήτρια.
5 Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι στη «∆ιάπλαση των Παίδων» το 1916 είναι δημοσιευμένο το μονόπρακτο
έργο τού Γρηγόριου Ξενόπουλου «Το εύρημα», γραμμένο κατά παράκληση τής ∆ιευθύντριας Μαρίας
Αλεξανδρίδου ειδικά για τις αρσακειάδες, που το παρουσίασαν την Παρασκευή 10 Ιουνίου 1916.

25

απογευματινός όμιλος θεατρικής αγωγής και εφαρμόζεται πιλοτικά το πρόγραμμα
«Θεατρική Αγωγή» στο Νηπιαγωγείο και στο ∆ημοτικό.

Το 1990 εγκαινιάζεται συνεργασία μεταξύ τής Φ.Ε. και τού Θεάτρου Τέχνης –
Κάρολος Κουν με στόχο τη θεατρική παιδεία και καλλιέργεια των μαθητών και
μαθητριών των σχολείων. Στο πλαίσιο αυτής τής συνεργασίας οι δύο φορείς
προκήρυξαν το 1990-91, πειραματικά αρχικά, το «Α΄ Πανελλήνιο Φεστιβάλ
Μαθητικού Θεάτρου». Πολλά σχολεία από την Ελλάδα, αλλά και από την Κύπρο
και την Αίγυπτο, συμμετείχαν στο Φεστιβάλ, όπως και εκπρόσωποι των
Υπουργείων Παιδείας και Πολιτισμού, τα οποία από την αρχή στήριξαν αυτή την
πρωτοβουλία. Η επιτυχία τής πρώτης πειραματικής εκδήλωσης είχε ως
αποτέλεσμα την καθιέρωση τού θεσμού. Η Φ.Ε. και το Θέατρο Τέχνης – Κάρολος
Κουν ανέλαβαν τη διοργάνωση των «Β΄, Γ΄ και ∆΄ Πανελλήνιων Αγώνων
Μαθητικού Θεάτρου» και στη συνέχεια ο θεσμός τέθηκε υπό την αιγίδα τού
Υπουργείου Παιδείας.

√ Συμμετοχή σε διαγωνισμούς εθνικού και διεθνούς επιπέδου με σκοπό την
ανάπτυξη ευγενούς άμιλλας και την καλλιέργεια σχέσεων με μαθητές από όλο τον
κόσμο.6

√ Σχέσεις με άλλα σχολεία. Η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία και τα Σχολεία της
υπήρξαν πάντοτε ανοιχτά στην επικοινωνία και την επαφή με εκπαιδευτικά
ιδρύματα εντός και εκτός Ελλάδος.
Ο θεσμός των αδελφοποιήσεων με σχολεία ακριτικών περιοχών, όπως και με
σχολεία ανά την Ευρώπη και τον κόσμο γενικότερα, οδηγούν σε κοινές μαθητικές
πνευματικές, αθλητικές και πολιτιστικές δράσεις και σε αμοιβαία φιλοξενία, μέσα
από ειδικά σχεδιασμένα προγράμματα ανάλογα με τη βαθμίδα των μαθητών που
μετέχουν σε αυτά.
Σημαντικό πλεονέκτημα τής συνεργασίας με σχολεία τού εξωτερικού είναι η
καλλιέργεια των ξένων γλωσσών. Οι μαθητές μας εκδίδουν ξενόγλωσσες
εφημερίδες, αλληλογραφούν με μαθητές άλλων χωρών και εκπροσωπούν επάξια
τα Αρσάκεια-Τοσίτσεια Σχολεία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Νέων, στο Μοντέλο
Ηνωμένων Εθνών κ.α.

√ Η αγωγή υγείας, που απευθύνεται σε μαθητές τού ∆ημοτικού και στοχεύει στην
άρτια ενημέρωσή τους για θέματα υγείας και υγιεινής.

6 Το πρώτο Αρσάκειο Σχολείο συμμετείχε σε έκθεση στη Βιέννη στέλνοντας φωτογραφία τού ιδρύματος
και εργόχειρα μαθητριών, ενώ το 1908 τιμήθηκε με αργυρό μετάλλιο για τη συμμετοχή του σε έκθεση-
διαγωνισμό τής ∆΄ Ολυμπιάδας, όπου έστειλε εργόχειρα μαθητριών και βιβλία. Επίσης, οι μαθήτριες
τού Β΄ Τοσιτσείου Γυμνασίου Θηλέων Αθηνών και ο ∆ιευθυντής Ν. Κ. Παπαδόπουλος τιμήθηκαν, το
1957, με έπαινο τής Ακαδημίας Αθηνών για το βιβλίο τους «Ομηρική Ελλάς».

26

√ Η περιβαλλοντική εκπαίδευση, που θεμελιώνεται θεωρητικά με τη
διεπιστημονική μελέτη των περιβαλλοντικών θεμάτων και πρακτικά με
επισκέψεις στην ελληνική φύση. Αυτή τη διαδικασία ακολουθεί η εκπόνηση
εργασιών και η έκδοσή τους σε καλαίσθητα έντυπα.

√ Η κοινωνική προσφορά, που αποτελεί για τα Αρσάκεια-Τοσίτσεια Σχολεία έναν
χώρο ουσιαστικής ανάπτυξης δράσης και παιδείας τόσο στο εσωτερικό τής
χώρας όσο και στο εξωτερικό και εκδηλώνεται σε τακτά χρονικά διαστήματα με
αφορμή θρησκευτικές εορτές, αλλά και όποτε η ανάγκη το καλεί.

Επίλογος
Σήμερα η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία διανύει την τέταρτη πεντηκονταετία ενεργού
δράσης. Στην πρώτη πεντηκονταετία φρόντισε για την ίδρυση πρότυπων σχολείων
στην Αθήνα, στη δεύτερη επεξέτεινε το έργο της σε πολλές περιοχές τής Ελλάδας
και στην τρίτη, ακολουθώντας το κοινωνικό γίγνεσθαι, διεύρυνε την παροχή παιδείας
και σε άρρενες μαθητές και επέκτεινε το έργο της με την ανέγερση Αρσακείου στα
Ιωάννινα (σε εξέλιξη). Τα τελευταία χρόνια, στο πλαίσιο τής παγκοσμιοποίησης, η
Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία μεταδίδει στους μαθητές της τον πλούτο τής ελληνικής
παράδοσης, ενώ παράλληλα ενθαρρύνει τη καλλιέργεια δεσμών και συνεργασίας με
σχολεία τού εξωτερικού και φροντίζει για τη διάδοση τής ελληνικής παιδείας και
εκτός συνόρων με τη λειτουργία τού Αρσακείου Τιράνων.

Τα Αρσάκεια-Τοσίτσεια Σχολεία δεν είναι απλά Σχολεία, είναι ιδέα· είναι ιδέα
μιας ποιοτικής παιδείας με πρότυπα σχολεία, με πρότυπα αφοσιωμένων στην παιδεία
δασκάλων, με πρότυπη στην οργάνωσή της αγωγή. Σήμερα, στην αρχή τού 21ού
αιώνα, μετά από 170 χρόνια προσφοράς στην παιδεία, η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία
επαναπροσδιορίζοντας τους στόχους τής παιδείας μας βρίσκεται και πάλι στην
πρωτοπορία των εξελίξεων.

27