BAHAN AJAR
AKSARA REKAN
Kangge Kelas XI Semester Gasal
dening:
Amalia Desi Roheni, S.Pd.
BAHAN AJAR
AKSARA REKAN
A. Identitas : X/ Gasal
Kelas : Bahasa Jawa
: Unggah-ungguh
Mata Pelajaran
Materi
B. Kompetensi Dasar
4.5 Menulis dan menyajikan empat paragraf aksara Jawa yang menggunakan aksara
rekan.
C. Indikator
4.5.1 Menelaah teks empat paragraf aksara Jawa yang mengintegrasikan aksara
rekan.(C4)
4.5.2 Membuat tulisan empat paragraf aksara Jawa yang mengintegrasikan aksara rekan
yang ditulis (P5)
D. Tujuan Pembelajaran
Melalui kegiatan pembelajaran dengan menggunakan pendekatan scientific, model
pembelajaran Project Based Learning, diskusi, presentasi, dan penugasan peserta didik
dapat menelaah teks paragraf aksara Jawa dan membuat tulisan paragraf aksara Jawa
yang mengintegrasiakan aksara rekan dengan penuh tanggung jawab (C4, P5, Hots)
E. Materi Pembelajaran
1. Faktual : teks aksara Jawa
2. Konseptual : aksara Jawa, pasangan, sandhangan, aksara rekan, tatacara nulis
aksara rekan
3. Prosedural : cara menelaah dan alih aksara menggunakan aksara rekan
4. Metakognitif : menulis aksara Jawa menggunakan aksara rekan
FASE 1: IDENTIFIKASI MASALAH
MAKNA FAKTUAL
Wonten ing pasinaon menika para siswa nyinauni bab aksara Jawa. Gladhen nyerat aksara
Jawa kedah dipun tindakaken supados enggal apal lan paham caranipun nyerat.
Mangga para siswa dipuntiti tuldha teks aksara Jawa:
Nami margi kathah
ingkang ginakaken
aksara Jawa
https://kumparan.com/pandangan-jogja/di-jantung-jawa-yogyakarta-kongres-aksara-jawa-
menjawab-nasib-bahasa-jawa-1vPVpSKlD3V
Nami panggenan
kathah ingkang
ginakaken aksara
Jawa
https://mojok.co/susul/kisah-apri-dan-arif-yang-membuat-aksara-jawa-gaya-jogja/
Tuladha teks
aksara Jawa
ginakaken
aksara rekan
Tuladha waosan ingkang ngandhut aksara rekan
FASE 2: MENGORGANISASI PESERTA DIDIK
MATERI KONSEPTUAL
1. Aksara Nglegena
Aksara Jawa iku cacahe ana 20 (rong puluh).
2. Pasangan
Aksara Jawa sing cacahe 20 (rong puluh) iku duwe pasangan dhewe-dhewe.
3. Sandhangan
a. Sandhangan swara
Sandhangan kanggo nulis swara i, u, e, lan o. Carane nulis sandhangan swara yaiku
aksara kang diwenehi sandhangan swara mapane ana ing tandha titik-titik kaya ing
njero kothak ing dhuwur. Carane mbedakake sandhangan pepet lan taling yaiku
dititeni saka swarane.
b. Sandhangan panyigeg wanda, yaiku sandhangan kang digunakake kanggo
ngganteni aksara sigeg (huruf mati). Aksara sigeg kang diganteni nganggo
sandhangan iki ana telu yaiku h, r, ng lan pangkon.
c. Sandhangan Wyanjana
cacahe ana telu. Wujud, jeneng, lan gunane ana ing ngisor iki :
d. Sandhangan pangku/pangkon
digunakake kanggo telung prakara panulisan, yaiku kanggo mateni tembung utawa
mungkasi ukara, kanggo ganti tandha pada lingsa (koma), lan supaya ora nulis
nganggo pasangan tumpuk-tumpuk.
4. Aksara Rekan
https://4.bp.blogspot.com/-NCc-7asv1VQ/WYXNKAj2zTI/AAAAAAAAAh4/CgOgTBNLz
M0Palado rEfhzd27PCh77mdwCEwYBhgL/s1600/rekan.jpg tanggal 16 April 2018)
5. Paugeran Panganggone Aksara Rekan
Panganggone aksara rekan ora sembarangan. Paugeran panganggone aksara rekan yaiku:
a. Aksara rekan kanggo nulis tembung manca kang dicethakake, utamane tembung kang
saka basa Arab.
b. Menawa aksara rekan karaketake karo sandhangan pepet, cecake telu dumunung ing
sajrone pepet.
c. Menawa aksara rekan karaketake karo sandhangan wulu, layar, utawa cecak, cecake
telu dumunung ing sisih kiwa, sandhangan wulu, layar, utawa cecak ing sisih tengen.
d. Aksara rekan ora kena dadi pasangan, kejaba aksara p kang wujud pasangane P.
e. Menawa aksara rekan dumunung ing saburine wanda sigeg, sigeging wanda iku kudu
dipangku.
6. Tuladha nyerat gianakaken aksara rekan
Miturut wikipedia alih aksara yaiku pengalihan
sawijining aksara setunggal dados aksara sanisipun.
Tuladhanipun alih aksara latin dados aksara Jawa.
Wonten ing pasinaon menika nyinauni alih aksara latin
dados aksara Jawa. Teks aksara Jawa ing pasinaon
menika ngecakaken panganggening aksara rekan.
Wonten ing salebeting teks menika boten namung
aksara rekan kemawon, nanging ugi ngangge aksara
legena, sandhangan, pasangan.
FASE 3: MEMBIMBING PENYELIDIK
MATERI PROSEDURAL
FASE 4: MENGEMBANGKAN DAN MENYAJIKAN
MATERI METAKOGNITIF
1. Serataken tembung-tembung menapa kemawon ingkang migunakake aksara
rekan!
Tuladha Ukara Tembung ingkan diserat ginakaken aksara rekan
Jenengku Siti Zulaikha Tembung: Zulaikha
Amargi serapan saking basa arap
Aksara rekan: Zu lan kha
2. Alih aksara aksara latin dados aksara Jawa
Tuladha Ukara Aksara Jawa
Fakultas pendidikan
ilmu Geografi
Ghazali lan Ghulam
Ahmad
FASE 5: MENGANALISIS DAN MENGEVALUASI
Para siwa sampun sami saged nelaah lan nyerat aksara Jawa
ginakaken aksara rekan
Para siswa kedah saged nguri-uri budaya leluhur. Supados aksara
Jawa taksih ngrembaka ing jaman sakmenika.
DUDUTAN
1. Aksara rekan cacahipun wonten 5 inggih menika kha, fa/va, dza,
za, gha
2. Aksara rekan kanggo nulis tembung manca kang dicethakake,
utamane tembung kang saka basa Arab.
3. Menawa aksara rekan karaketake karo sandhangan pepet, cecake
telu dumunung ing sajrone pepet.
4. Menawa aksara rekan karaketake karo sandhangan wulu, layar,
utawa cecak, cecake telu dumunung ing sisih kiwa, sandhangan
wulu, layar, utawa cecak ing sisih tengen.
KAPUSTAKAN 5. Aksara rekan ora kena dadi pasangan, kejaba aksara p kang wujud
pasangane P.
Wikipedia.org 6. Menawa aksara rekan dumunung ing saburine wanda sigeg,
sigeging wanda iku kudu dipangku.
KAPUSTAKAN
https://id.wikipedia.org/wiki/Alih_aksara
Wijayanti, Kenfitriana Diah. 2022. Aksara Jawa. Jakarta: Kementrian Pendidikan, Kebudayaan, Riset,
dan Teknologi