1 เมษา วันเลิกทาส

1 เมษา วนั เลกิ ทาส

สู่การเปลย่ี นแปลงสาคัญสังคมไทย

เกิดเหตกุ ารณท์ ่สี าคญั ในประวตั ศิ าสตร์ น่นั คือวนั ท่ี พระบาทสมเดจ็ พระจลุ จอมเกลา้
เจา้ อยหู่ วั รชั กาลท่ี 5 ทรงประกาศเลกิ ทาส เม่อื ปี พ.ศ. 2448นบั ตง้ั แต่
พระบาทสมเด็จพระปรมนิ ทรมหาจฬุ าลงกรณ์ พระจลุ จอมเกลา้ เจา้ อย่หู วั ทรงเสดจ็
ขนึ้ ครองราชยใ์ นปี พ.ศ. 2411 ประชากรชาวสยามจานวนกว่าหน่งึ ในสามของ
ทง้ั หมด ลว้ นแลว้ แตเ่ ป็นทาสทง้ั สนิ้ การท่ที าสมีอยเู่ ป็นจานวนมาก มสี าเหตเุ พราะวา่
ทาสนน้ั เป็นกนั ตลอดชวี ติ เม่อื หญิงชายท่ีเป็นทาสพบรกั กนั แลว้ มลี กู ลกู ท่ีกาเนดิ
ออกมาก็จะกลายเป็นทาส เม่อื มลี กู สืบหลานก็จะเป็นทาสกนั ตอ่ ไป ต่อเน่ืองไปเรอ่ื ยๆ
ไมม่ ีสนิ้ สดุ



ทงั้ นีป้ ระเภทของทาสไมไ่ ดม้ ีแค่ทาสในเรอื นเบยี้ เพียงอยา่ งเดียว แตส่ ามารถแบง่ ออก
ไดท้ ง้ั หมด 7 ประเภทดว้ ยกนั ดงั ต่อไปนี้

1.ทาสในเรอื นเบยี้ คือ ลกู ท่เี กดิ จากพอ่ แมท่ ่ีเป็นทาสอย่ภู ายในบา้ นของนายทาส
นบั วา่ มสี ถานะเป็นทาสตงั้ แต่กาเนดิ และทาสชนิดนีจ้ ะไมส่ ามารถไถ่ถอนตวั เองได้

2.ทาสสนิ ไถ่ คือ ทาสท่มี จี านวนมากท่ีสดุ ในบรรดาทาสทง้ั หมด ทาสชนิดนีม้ กั จะมา
จากครอบครวั ท่ีมฐี านะยากจน ไมส่ ามารถหาเงนิ มาเลยี้ งดคู รอบครวั หรอื ตนเองได้ จงึ
ไดข้ ายตวั หรอื คนในครอบครวั ไปเป็นทาส

3.ทาสท่ีไดร้ บั มาดว้ ยมรดก คือ ทาสท่ตี กเป็นมรดกตอ่ เน่ืองมา ทาสประเภทนีจ้ ะ
เกิดขนึ้ กต็ ่อเม่อื นายทาสคนเดิมเสยี ชวี ติ ลง และไดม้ อบทาสมรดกใหแ้ ก่นายทาสคน
ตอ่ ไป

4.ทาสท่านให้ คือ ทาสท่ีไดร้ บั มาจากผอู้ ่ืน

5.ทาสท่ีช่วยไวจ้ ากทณั ฑโ์ ทษ ทาสประเภทนีจ้ ะเกิดขนึ้ ไดต้ อ่ เม่อื บคุ คลใดกต็ ามเกดิ
กระทาความผดิ แลว้ ถกู ลงโทษเป็นเงินคา่ ปรบั แลว้ บคุ คลผนู้ นั้ ไมส่ ามารถหาเงนิ มา
ชาระคา่ ปรบั ได้ แต่มผี อู้ ่ืนเขา้ มาช่วยเหลือชาระจดั การให้ บคุ คลผนู้ น้ั จะเป็นทาสของ
ผใู้ หค้ วามชว่ ยเหลอื ในการชาระคา่ ปรบั

6.ทาสเชลย คือ ทาสท่ไี ดห้ ลงั จากชนะศกึ สงคราม ผชู้ นะจะกวาดตอ้ นประชากรของ
จากเมอื งหรอื ดนิ แดนของผแู้ พส้ งครามไปยงั บา้ นเมืองของตน แลว้ นาประชากรเหลา่ นี้
ไปเป็นทาสรบั ใช้

7.ทาสท่ีช่วยไวใ้ หพ้ น้ จากความอดอยาก ทาสประเภทนีแ้ ต่เดิมคอื ไพร่ ไพรผ่ ซู้ ง่ึ ไม่
สามารถทางานใหห้ ลวงได้ หรอื ไมส่ ามารถประกอบอาชีพหาเลยี้ งตนเองได้ ไพรอ่ าจ
ขายตนเองไปเป็นทาส เพ่ือใหน้ ายทาสชว่ ยเหลือ



หน่งึ ในจดุ เปลย่ี นสาคญั ท่นี าไปสกู่ ารเลกิ ทาสในสยาม คือ การทาสนธิสญั ญาเบาวร์ งิ
ในปี พ.ศ. 2398 ท่ีทาใหส้ ยามเปิดการคา้ เสรกี บั ประเทศตะวนั ตก สง่ ผลใหเ้ ศรษฐกิจ
และสงั คมไทยตอ้ งเปลย่ี นแปลงไปจากการกาเกษตรเพ่ือยงั ชีพมาเป็นผลติ เพ่ือขาย
ประเทศจาเป็นตอ้ งมกี ารปฏิรูปท่ีดิน และตอ้ งการแรงงานเพ่ือปอ้ นเขา้ สรู่ ะบบการผลติ
เพ่ือคา้ ขายกบั ตา่ งชาติ แตด่ ว้ ยความท่สี ยามมที าสมากอีกทง้ั ทาสก็เป็นกนั ยาวนานไม่
สนิ้ สดุ พระบาทสมเด็จพระจลุ จอมเกลา้ เจา้ อยหู่ วั จงึ ทรงมพี ระราชดารใิ หช้ าระ
กฎหมาย เปล่ียนแปลงแกไ้ ขความเป็นทาสในรุน่ ลกู เสยี ใหม่

ในวนั ท่ี 21 สงิ หาคม พ.ศ. 2417 รชั กาลท่ี 5 จงึ ไดท้ รงโปรดใหอ้ อกพระราชบญั ญตั ิ
พกิ ดั เกษียณลกู ทาสลกู ไทย มีเนือ้ หาใจความว่าดว้ ยการแกพ้ กิ ดั คา่ ตวั ทาสใหม่ โดย
ส่งั ใหล้ ดคา่ ตวั ทาสลงตง้ั แต่อายุ 8 ขวบ และหมดค่าตวั เม่อื อายไุ ด้ 20 ปี เม่อื ทาสผใู้ ด
ก็ตามมีอายไุ ด้ 21 ปี ผนู้ น้ั กจ็ ะเป็นอสิ ระ โดยมีผลบงั คบั ใชก้ บั ทาสทกุ คนท่ีเกิดตง้ั แต่ปี
พ.ศ. 2411 เป็นตน้ มา และนอกจากนีย้ งั หา้ มมใิ หซ้ ือ้ -ขายบคุ คลท่ีมีอายมุ ากกวา่ 20 ปี
กลบั มาเป็นทาสตอ่ ไปอีก

นบั ว่าการเลกิ ทาสเป็นผลสาเรจ็ และเป็นความเปล่ียนแปลงครง้ั สาคญั ย่งิ ใน
ประวตั ิศาสตรไ์ ทย นอกจากนีก้ ารเลกิ ทาสยงั นาไปสกู่ ารพฒั นามากมายหลายสง่ิ การ
ผลติ เพ่ือสง่ ออกก่อตวั ขนึ้ เน่ืองจากมีแรงงานปอ้ นเขา้ สรู่ ะบบ ทาใหไ้ ทยสามารถเรง่
ปลกู ขา้ ว จดั การคา้ ไม้ ทาเหมืองแร่ สง่ ออกไปยงั ต่างประเทศ อีกทง้ั ยงั ทาใหเ้ กิดการ
ปรบั ปรุงภาษี เงินตราหมนุ เวียนมากขนึ้ จนเกิดธนาคารแห่งชาติขนึ้ หลายแห่งอีกดว้ ย