เอกสารประกอบการสอน ระบำ2

มคอ.3

รายละเอยี ดของรายวิชา

ชื่อสถาบันอดุ มศกึ ษา มหาวทิ ยาลยั ราชภัฏเชยี งใหม่
คณะ มนุษยศาสตร์และสงั คมศาสตร์

หมวดที่ 1 ข้อมูลทวั่ ไป

1. รหัสและชอ่ื รายวิชา
DMA 2202 ระบำ 2 (Group Dance 2)

2. จำนวนหน่วยกติ
3 หน่วยกติ (2-2-5)

3. หลกั สูตรและประเภทของรายวิชา
ครศุ าสตรบณั ฑติ (นาฏศิลป์ไทย) วิชาเฉพาะ กลุ่มวิชาเอกบังคับ

4. อาจารย์ผู้รบั ผิดชอบรายวชิ าและอาจารย์ผสู้ อน
4.1 อาจารยผ์ รู้ บั ผดิ ชอบรายวิชา
อาจารยป์ ระจำหลักสูตรครุศาสตรบณั ฑิต สาขาวิชานาฏศิลป์
4.2 อาจารยผ์ ูส้ อน
อาจารย์อาทิตยา ผวิ ขำ

5. ภาคการศกึ ษา / ชน้ั ปที ี่เรียน
ภาคการศกึ ษาท่ี 1 ชนั้ ปที ี่ 3

6. รายวชิ าท่ตี ้องเรียนมากอ่ น (Pre-requisite) (ถา้ มี)
DM 1201 ระบำ 1 (Group Dance 1)

7. รายวิชาท่ีต้องเรยี นพรอ้ มกนั (Co-requisites) (ถา้ ม)ี
ไมม่ ี

8. สถานที่เรยี น
อาคาร 11 ตึกปฏิบัติการทางนาฏศิลป์ มหาวิทยาลัยราชภฏั เชียงใหม่

9. วันทจ่ี ัดทำหรือปรบั ปรุงรายละเอียดของรายวิชาคร้ังล่าสดุ
5 มถิ ุนายน 2563

หมวดท่ี 2 จดุ มุ่งหมายและวัตถปุ ระสงค์

1. จุดมงุ่ หมายของรายวิชา
1.1 นักศึกษามีความรู้ความเข้าใจและสามารถอธิบายความหมาย รูปแบบ หน้าที่ และประวัติ

ความเปน็ มาของระบำในแตล่ ะชดุ ได้
1.2 นักศกึ ษาสามารถอธิบายคณุ ค่าและความสำคญั ของระบำในการแสดงนาฏศลิ ปไ์ ทยได้
1.3 นักศึกษาสามารถปฏิบัตทิ ักษะทางด้านระบำมาตรฐานได้อย่างถกู ต้องตามแบบแผนนาฏศิลป์

ไทย
1.4 นักศึกษาสามารถพัฒนาศักยภาพของตนเองโดยการนำองค์ความรู้ที่ได้ไปประยุกต์ใช้ใน

การศกึ ษาและใช้ในชีวิตประจำวนั ได้

2. วตั ถปุ ระสงคใ์ นการพฒั นา/ปรบั ปรงุ รายวชิ า
เพื่อพัฒนา/ปรับปรุงให้สอดคล้องกับมาตรฐานการศึกษาตามโครงสร้างหลักสูตร

ครศุ าสตรบัณฑิต สาขาวิชานาฏศิลป์ หลกั สูตรใหม่ พ.ศ. 2562

หมวดที่ 3 ลกั ษณะและการดำเนินการ

1. คำอธิบายรายวชิ า
ความหมาย รูปแบบ หน้าที่ และประวัติระบำมาตรฐาน ที่มีท่าและกระบวนรำมาก เช่น ระบำ

กฤดาภินหิ าร ระบำเทพบนั เทงิ ระบำพรหมาสตร์ และระบำดาวดึงส์

2. จำนวนช่ัวโมงทีใ่ ชต้ อ่ ภาคการศึกษา

บรรยาย สอนเสริม การฝกึ ปฏิบัต/ิ งาน การศึกษา
ภาคสนาม/การฝึกงาน ดว้ ยตนเอง
บรรยาย 30 ชัว่ โมง ตามความต้องการของ ศกึ ษาด้วยตนเอง
ต่อภาคการศึกษา ผเู้ รยี นและพจิ ารณาราย 30 ชว่ั โมง 12 ชั่วโมงต่อสัปดาห์
กรณที มี่ ีผลการเรยี นไมถ่ งึ

เกณฑ์

3. จำนวนช่วั โมงต่อสัปดาหท์ ี่อาจารยใ์ ห้คำปรกึ ษาและแนะนำทางวชิ าการแก่นกั ศกึ ษา เป็นรายบุคคล
3.1 ให้คำแนะนำและปรึกษาด้วยตนเองทห่ี ้องพกั อาจารย์
3.2 ให้คำแนะนำและปรึกษาผ่านโทรศัพท์หมายเลข 088-9622419
3.3 ให้คำแนะนำและปรึกษาผ่านจดหมายอิเล็กทรอนกิ ส์ (E-Mail) ไดแ้ ก่
[email protected]
3.4 ใหค้ ำแนะนำและปรกึ ษาผ่านเครือขา่ ยสงั คมออนไลน์ ได้แก่
Line ID: jar5729

หมวดที่ 4 การพฒั นาผลการเรียนรขู้ องนกั ศกึ ษา

1. คณุ ธรรม จรยิ ธรรม
1.1 คณุ ธรรม จรยิ ธรรม
ความรับผิดชอบหลัก
1.1.1 มีคณุ ธรรมจรยิ ธรรมสำหรับครู เชน่ กัลยาณมิตรธรรม 7
ความรับผดิ ชอบรอง
1.1.2 ปฏบิ ัตติ นตามจรรยาบรรณวิชาชีพครทู ี่กำหนดโดยคุรสุ ภา
1.2 วธิ กี ารสอน
1.2.1 การวิเคราะห์ดว้ ยเหตแุ ละผลในประเดน็ วกิ ฤตด้านคณุ ธรรมจริยธรรมของสงั คมและ
วชิ าการรวมท้ังประเดน็ วิกฤตของจรรยาบรรณวชิ าชีพครู
1.2.2 การใชก้ รณศี กึ ษา (Case Study)
1.2.3 การเรยี นรโู้ ดยการปฏสิ ัมพันธเ์ ชิงปฏบิ ัติการ (Interactive Action Learning)
1.3 วธิ ีการประเมินผล
1.3.1 ประเมินพฤตกิ รรม การกระทำ การแสดงออก การตรงต่อเวลา ในการเข้าชั้นเรียน การ

แต่งกาย
1.3.2 วดั และประเมนิ จากผลงานกรณศี ึกษา
1.3.3 ประเมนิ ความรสู้ กึ การเห็นคณุ ค่า การยอมรับ จากแบบสังเกต แบบสอบถามความคดิ เห็น

2. ความรู้
2.1 ความรู้
ความรับผดิ ชอบหลัก
2.1.1 บูรณาการความรรู้ ะหว่างหมวดวิชาชีพครกู ับรายวิชาเฉพาะให้ครอบคลมุ
ความรดู้ า้ นจิตวิทยาสำหรับครู การพฒั นาหลกั สูตร การจดั การเรียนรกู้ ารจัดการช้ันเรียน

นวัตกรรมเทคโนโลยสี ารสนเทศและการสอ่ื สารทาง การศกึ ษา การวัดและประเมินผลการศกึ ษา
ความรับผดิ ชอบรอง
2.1.2 มคี วามรู้และความเขา้ ใจในรายวิชาตามมาตรฐานวิชาชีพของครุ ุสภา

2.2 วิธกี ารสอน
2.2.1 การเรยี นรแู้ บบรว่ มมือ (Cooperative Learning) เพ่ือประยกุ ต์และประเมินค่าองค์
ความรู้ในสถานการณโ์ ลกแห่งความเป็นจรงิ
2.2.2 การเขา้ รว่ มกจิ กรรมเสริมความเป็นครูเป็นรายปีตลอดหลกั สูตร

2.3 วิธกี ารประเมินผล
2.3.1 วดั และประเมนิ จากการเรยี นร้รู ว่ มมือ
2.3.2 วดั และประเมนิ จากการเขา้ ร่วมกิจกรรมเสรมิ ความเป็นครเู ปน็ รายปตี ลอดหลกั สูตร

3. ทักษะทางปญั ญา
3.1 ทกั ษะทางปญั ญา
ความรับผิดชอบหลัก
3.1.1 มีทกั ษะกระบวนการคดิ
3.1.2 มีความสามารถในการสบื คน้ รวบรวม วเิ คราะห์ สงั เคราะหแ์ ละสรุปประเดน็ ปญั หา
เพอ่ื นำไปสู่การแกป้ ญั หาอยา่ งสร้างสรรค์
ความรับผิดชอบรอง
3.1.3 มีความเป็นผูน้ ำทางความคดิ และการกระทำที่ถกู ตอ้ งและสร้างสรรค์
3.2 วธิ กี ารสอน
3.2.1 การวเิ คราะหด์ ้วยเหตแุ ละผลเกยี่ วกบั ประเดน็ วกิ ฤตทางวชิ าการวชิ าชพี และทางสังคม
(Problem-based Learning)
3.2.2 การเรยี นรู้โดยการปฏิสัมพนั ธเ์ ชิงปฏบิ ัติการ (Interactive Action Learning)
3.2.3 การสบื คน้ รวบรวม วเิ คราะห์ สงั เคราะหแ์ ละสรุปประเด็นปญั หา เพือ่ นำไปสู่การ
แก้ปัญหาอยา่ งสร้างสรรค์
3.3 วิธีการประเมนิ ผล
3.3.1 วัดและประเมินจากผลการวิเคราะห์ด้วยเหตุและผลเกี่ยวกับประเด็นวิกฤตทางวิชาการ

วชิ าชพี และทางสงั คม
3.3.2 วัดและประเมินจากกล่มุ เพ่ือน
3.3.3 วดั และประเมนิ จากผลงานกรณีศึกษา

4. ทกั ษะความสัมพนั ธ์ระหวา่ งบคุ คลและความรับผิดชอบ
4.1 ทกั ษะความสมั พนั ธร์ ะหวา่ งบคุ คลและความรับผิดชอบ
ความรับผิดชอบหลัก
4.1.1 เป็นผู้นำและผู้ตามท่ีมีความรับผดิ ชอบต่อตนเอง ผ้เู รยี น และสงั คม
ความรับผิดชอบรอง
4.1.2 มีความสมั พนั ธท์ ดี่ ีกบั ผ้อู ่ืน
4.2 วธิ กี ารสอน
4.2.1 ใชก้ ารสอนที่กำหนดกจิ กรรมให้ทำงานเป็นกลุ่ม กิจกรรมค้นควา้
4.2.2 จดั กจิ กรรมการเรียนการสอน โดยให้นักศกึ ษาไดม้ สี ่วนรว่ มท้ังในบทบาทการเป็นผนู้ ำและ

ผู้ร่วมงาน
4.2.3 การเรยี นแบบมสี ว่ นร่วมปฏบิ ัติการ (Participative Learning through Action)

4.3 วธิ กี ารประเมินผล
4.3.1 ประเมินตามสภาพจรงิ จากผลงานการทำงานเปน็ กลุม่
4.3.2 ประเมินจากพฤติกรรมและการแสดงออกของนกั ศึกษาในการทำงานเป็นกล่มุ
การนำเสนอผลงาน
4.3.3 วดั และประเมินจากผลการเรียนแบบมสี ่วนรว่ มปฏบิ ัตกิ าร

5. ทักษะการวเิ คราะหเ์ ชงิ ตัวเลข การสอ่ื สาร และการใชเ้ ทคโนโลยีสารสนเทศ
5.1 ทกั ษะการวิเคราะห์เชงิ ตัวเลข การสอื่ สาร และการใชเ้ ทคโนโลยีสารสนเทศ
ความรับผิดชอบหลัก
5.1.1 มีความสามารถในการสือ่ สารกับผเู้ รียนอย่างมปี ระสิทธิภาพ ท้งั การพดู การเขยี นและการ
นำเสนอขอ้ มูล โดยใชเ้ ทคโนโลยสี ารสนเทศและการสื่อสารท่เี หมาะสมกบั กลุม่ ผู้เรียน
ความรบั ผดิ ชอบรอง
5.1.2 มีความสามารถในการประมวลผล แปลความหมาย และเลือกใช้ข้อมูลสารสนเทศ ทั้งท่ี
เป็นตัวเลขเชงิ สถิติหรอื คณิตศาสตร์ ภาษาพูดหรอื ภาษาเขยี นเกี่ยวกับวิชาที่สอนและงาน
ครทู ี่รบั ผดิ ชอบโดยใชเ้ ทคโนโลยสี ารสนเทศและการสื่อสาร
5.2 วธิ กี ารสอน
5.2.1 จัดกจิ กรรมการเรียนการสอนท่ีเนน้ ให้นกั ศึกษาฝกึ ทกั ษะการวิเคราะห์การสังเคราะห์
ขอ้ มูล การสือ่ สารระหว่างบคุ คล การใชเ้ ทคโนโลยีสารสนเทศในงานตา่ ง ๆ

5.2.2 จดั กจิ กรรมการเรยี นรู้เทคนิคการประยกุ ต์เทคโนโลยีสารสนเทศให้หลากหลาย
สถานการณ์

5.3 วธิ กี ารประเมินผล
5.3.1 ประเมนิ ตามสภาพความเปน็ จรงิ จากผลงานการเลอื กใชเ้ ครื่องมอื ทางเทคโนโลยี
สารสนเทศ คณิตศาสตรแ์ ละสถติ ิท่ีเกยี่ วขอ้ ง
5.3.2 ประเมินจากความสามารถในการอธิบาย วิเคราะห์ สังเคราะหข์ ้อมูล และการสอื่ สาร
ระหวา่ งบคุ คล
5.3.3 วัดและประเมนิ จากการวเิ คราะหแ์ ละนำเสนอขอ้ มูลสารสนเทศ ทั้งทเี่ ปน็ ตวั เลขเชงิ สถติ ิ
หรอื คณิตศาสตร์ ภาษาพูด หรอื ภาษาเขียนเก่ียวกบั วิชาทสี่ อนและงานครทู ร่ี บั ผดิ ชอบ
โดยใชเ้ ทคโนโลยีสารสนเทศและการส่ือสาร

6. ทกั ษะดา้ นการจัดการเรียนรู้ **
6.1 ทักษะด้านการจัดการเรียนรู้
ความรับผิดชอบหลกั
6.1.1 มีความสามารถในการบรู ณาการหลกั การ แนวคิด ทฤษฎที ีเ่ ก่ียวข้องเพือ่ พัฒนาหลักสูตร
การวางแผนการเรียนรู้ การบรหิ ารจดั การชัน้ เรยี น การวัดผลประเมนิ ผล การวจิ ัยในชน้ั
เรยี น
ความรับผิดชอบรอง
6.1.2 มีความสามารถในการจัดการเรียนรู้ที่มีรูปแบบหลากหลาย ทั้งรูปแบบที่เป็นทางการ
(Formal) รูปแบบกึ่งทางการ (Semi-formal) และรูปแบบไม่เป็นทางการ (Informal)
อยา่ งสร้างสรรค์
6.1.3 ความเชยี่ วชาญในการจัดการเรยี นรสู้ ำหรบั ผู้เรียนทหี่ ลากหลาย ทั้งผู้เรยี นทมี่ ี
ความสามารถพเิ ศษ ผู้เรยี นทม่ี ีความสามารถปานกลาง และผู้เรยี นทมี่ คี วามตอ้ งการ พเิ ศษ
6.2 วิธีการสอน
6.2.1 การจัดการเรียนรูส้ ำหรับผเู้ รียนทห่ี ลากหลาย ทง้ั ผูเ้ รยี นท่ีมีความสามารถพิเศษ ผูเ้ รยี นทม่ี ี
ความสามารถปานกลาง และผู้เรยี นที่มีความต้องการพเิ ศษ
6.2.2 การบรู ณาการหลักการ แนวคดิ ทฤษฎีท่ีเกยี่ วข้องเพ่ือพัฒนาหลักสูตรการวางแผนการ
เรียนรู้ การบริหารจัดการชน้ั เรียน การวัดผลประเมินผล การวจิ ัยในช้นั เรียน

6.3 วิธกี ารประเมนิ ผล
6.3.1 วัดและประเมนิ จากการจัดการเรียนรสู้ ำหรบั ผูเ้ รียนทีห่ ลากหลายทัง้ ผเู้ รยี นท่ีมี
ความสามารถพิเศษ ผู้เรียนท่มี ีความสามารถปานกลาง และผู้เรียนทีม่ คี วามตอ้ งการพิเศษ
6.3.2 วัดและประเมนิ จากการการบรู ณาการหลักการ แนวคดิ ทฤษฎที ี่เกยี่ วข้องเพ่ือพัฒนา
หลักสูตร การวางแผนการเรยี นรู้ การบริหารจัดการชน้ั เรยี น การวดั ผลประเมนิ ผล การ
วจิ ยั ในชัน้ เรยี น

หมวดที่ 5 แผนการสอนและการประเมนิ ผล

1. แผนการสอน

สัปดาหท์ ี่ หัวข้อ / รายละเอยี ด จำนวน กิจกรรมการเรียน ผสู้ อน
ชัว่ โมง การสอน / สอื่ ท่ีใช้

1 - อธบิ ายแนะนำรายวิชา 4 กจิ กรรมการเรยี นการสอน อ.อาทิตยา

วตั ถปุ ระสงคก์ ารเรยี นรู้ 1. บรรยาย ผิวขำ

และกำหนดการเรยี นการสอน 2. ฝึกปฏิบัติ

ร่วมกัน สอื่ ที่ใช้

- บรรยายความหมาย รูปแบบ 1. สอ่ื บคุ คล

หนา้ ท่ี ประเภท และประวัติความ 2. วีดทิ ัศน์และเครือ่ งเล่น

เป็นมาของระบำต่างๆ โดย CD

ภาพรวม 3. สอ่ื power point

- ฝึกปฏิบัติกระบวนทา่ รำพืน้ ฐาน 4. เอกสารประกอบการสอน

กอ่ นเร่มิ ตน้ เรยี นระบำมาตรฐานท่ี

กำหนดไวใ้ นรายวชิ า

2-4 - บรรยายเน้ือหา ความเปน็ มา 12 กจิ กรรมการเรยี นการสอน อ.อาทติ ยา

ความสำคญั และองคป์ ระกอบ 1. บรรยาย ผวิ ขำ

การแสดงต่างๆ ของระบำ 2. ฝกึ ปฏิบัติ

กฤดาภนิ หิ าร สื่อท่ีใช้

- ฝกึ ปฏิบตั ิเพลงระบำ 1. ส่อื บุคคล

กฤดาภนิ ิหาร 2. วีดทิ ัศน์และเคร่อื งเล่น

-ทบทวนบทเรยี นทง้ั ทางดา้ น CD

ทฤษฎีและทางดา้ นปฏิบตั ิ 3. สอ่ื power point

-สอบยอ่ ยคร้ังที่ 1 4. เอกสารประกอบการสอน

5-7 - บรรยายเนื้อหา ความเป็นมา 12 กจิ กรรมการเรียนการสอน อ.อาทติ ยา

ความสำคัญ และองค์ประกอบ 1. บรรยาย ผวิ ขำ

การแสดงต่างๆ ของระบำเทพ 2. ฝึกปฏบิ ตั ิ

บนั เทิง สื่อทใ่ี ช้

สปั ดาห์ที่ หวั ข้อ / รายละเอียด จำนวน กิจกรรมการเรียน ผสู้ อน
ชั่วโมง การสอน / สือ่ ทีใ่ ช้

- ฝึกปฏบิ ัตเิ พลงระบำเทพบนั เทงิ 1. สื่อบคุ คล

-ทบทวนบทเรียนทั้งทางดา้ น 2. วีดิทัศน์และเครื่องเล่น

ทฤษฎีและทางดา้ นปฏิบัติ CD

3. สอ่ื power point

4. เอกสารประกอบการสอน

8 สอบกลางภาค

9-11 - บรรยายเน้อื หา ความเป็นมา 12 กิจกรรมการเรยี นการสอน อ.อาทิตยา

ความสำคัญ และองค์ประกอบ 1. บรรยาย ผิวขำ

การแสดงต่างๆ ของระบำ 2. ฝึกปฏิบัติ

พรหมาสตร์ สือ่ ทใี่ ช้

- ฝึกปฏิบัตเิ พลงระบำพรหมาสตร์ 1. สือ่ บคุ คล

-ทบทวนบทเรยี นท้งั ทางด้าน 2. วดี ิทัศน์และเคร่ืองเล่น

ทฤษฎีและทางด้านปฏิบตั ิ CD

-สอบยอ่ ยครั้งที่ 2 3. สอื่ power point

4. เอกสารประกอบการสอน

12-15 - บรรยายเน้อื หา ความเปน็ มา 12 กจิ กรรมการเรียนการสอน อ.อาทติ ยา

ความสำคัญ และองค์ประกอบ 1. บรรยาย ผิวขำ

การแสดงต่างๆ ของระบำดาวดึงส์ 2. ฝึกปฏบิ ัติ

- ฝึกปฏบิ ัติเพลงระบำดาวดงึ ส์ สื่อที่ใช้

-ทบทวนบทเรียนทั้งทางด้าน 1. สอื่ บคุ คล

ทฤษฎีและทางดา้ นปฏบิ ัติ 2. วีดทิ ัศน์และเครื่องเล่น

CD

3. สอ่ื power point

4. เอกสารประกอบการสอน

16 นำเสนอรายงานและอภปิ รายผล 4 กิจกรรมการเรียนการสอน อ.อาทิตยา

หนา้ ช้ันเรยี น พร้อมสรปุ ผล 1. บรรยาย ผิวขำ

การศกึ ษาทง้ั หมดในรายวิชา สอ่ื ท่ีใช้

สปั ดาหท์ ่ี หัวข้อ / รายละเอยี ด จำนวน กิจกรรมการเรียน ผ้สู อน
17 สอบปลายภาค ชั่วโมง การสอน / สอ่ื ทใี่ ช้

1. ส่อื บคุ คล
2. สอื่ power point
3. วีดทิ ัศน์ ฯลฯ

2. แผนการประเมินผลการเรียนรู้

กจิ กรรม ผลการเรยี นรู้ วธิ กี ารประเมนิ สัปดาห์ สัดสว่ นของ
ท่ี ท่ปี ระเมนิ การประเมนิ ผล
-แบบประเมินพฤตกิ รรมการมีสว่ น ตลอดภาค
1 - การเขา้ ชั้นเรยี น ร่วมในการเรียน การศึกษา 10%
- การมสี ่วนร่วม
อภิปราย เสนอความ 40%
คดิ เหน็ ในชน้ั เรียน
20%
2 -การสอบปฏบิ ัติและ -แบบประเมนิ การปฏิบัติ ตอลดภาค 30%
การศึกษา 100 %
งานท่ีได้รับมอบหมาย -แบบประเมนิ ผลงาน
8
3 สอบกลางภาค -ขอ้ สอบกลางภาคแบบอตั นัย 16

4 สอบปลายภาค -ข้อสอบปลายภาคแบบอตั นัย

รวม

หมวดที่ 6 ทรพั ยากรประกอบการเรยี นการสอน

1. ตำรา/เอกสารหลกั
-

2. เอกสารและข้อมลู สำคัญ
จาตรุ งค์ มนตรศี าสตร์. 2527. นาฏศิลปศกึ ษา. กรงุ เทพมหานคร: อักษรสยามการพมิ พ์.
บุปผาชาติ อุปถัมภ์นรากรณ์. 2552. นาฏศลิ ป์พน้ื เมอื ง. กรุงเทพมหานคร : ม.ป.ท.
มาลนิ ี ดลิ กวณิช. 2543. ระบำและละครในเอเชยี . คณะศลิ ปกรรมศาสตร์
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, กรงุ เทพมหานคร: โรงพิมพแ์ หง่ มหาวทิ ยาลัยธรรมศาสตร์.
เรณู โกศินานนท์. 2546. นาฏยศพั ท์ภาษาท่านาฏศลิ ป์ไทย. กรุงเทพมหานคร : สำนกั พมิ พ์
ไทยวฒั นาพานิช.
วันแรม สมบูรณ์สาร. 2542. ประวัติการละครไทย. กรุงเทพมหานคร: คณะมนุษยศาสตร์และ
สงั คมศาสตร์ สถาบันราชภัฏนครปฐม.
ศิลปากร,กรม. 2532. ระบำ รำ ฟอ้ น. กรุงเทพมหานคร : หอสมดุ แห่งชาติ.
สมุ ติ ร เทพวงษ.์ 2545. สารานุกรม ระบำ รำ ฟ้อน. พมิ พ์ครั้งท่ี 2 . กรุงเทพมหานคร : ร่งุ เรอื ง
การพมิ พ.์
สุรพล วริ ฬุ ห์รกั ษ์. 2543. นาฏยศิลป์ปริทรรศน์. ศิลปกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลยั .
กรงุ เทพมหานคร: สำนักพิมพ์แห่งจฬุ าลงกรณม์ หาวิทยาลยั .
อมรา กลำ่ เจรญิ . 2542. สนุ ทรยี ภาพนาฏศิลป์ไทย. กรงุ เทพมหานคร : สำนักพิมพ์โอเดยี นส

โตส์.
--------. 2543. วิวัฒนาการนาฏยศิลป์ไทยในกรุงรัตนโกสนิ ทร์ พ.ศ.2325-2477.
กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์แหง่ จฬุ าลงกรณ์มหาวิทยาลยั .

3. เอกสารและขอ้ มูลแนะนำ
- http://www.finearts.go.th ข้อมลู เกย่ี วการแสดงของกรมศลิ ปากร

หมวดท่ี 7 การประเมนิ และปรบั ปรุงการดำเนินการของรายวชิ า

1. กลยทุ ธก์ ารประเมินประสิทธภิ าพของรายวชิ าโดยนักศึกษา
เปดิ โอกาสให้ผู้เรยี นไดป้ ระเมนิ ประสทิ ธภิ าพของรายวิชาในแตแ่ ละคร้ังท่จี ดั การเรียนการสอนและเม่ือ

เรียนจบรายวชิ าโดยการสอบถามในช้ันเรียน

2. กลยทุ ธ์การประเมินการสอน
ประเมินการสอนโดยนักศึกษาเป็นผู้ประเมินผ่านระบบการประเมินพฤติกรรมการสอน ของสำนัก

สง่ เสริมวชิ าการฯ ของมหาวิทยาลยั ราชภัฏเชยี งใหม่

3. การปรับปรุงการสอน
นำผลการประเมินการสอนมาวิเคราะห์และปรับปรุงพัฒนาการจัดการเรยี นรู้ให้สอดคล้องกับความ

ถนดั ความสนใจและความต้องการของผเู้ รียนใหเ้ หมาะสมกับบริบทของสังคม

4. การทดสอบมาตรฐานผลสมั ฤทธิ์ของนกั ศกึ ษาในรายวชิ า
1) การทวนสอบโดยอาจารย์ผู้สอน ทวนสอบจากผลการสอบย่อย และ/หรือสอบกลางภาค และ/

หรอื งานท่ีมอบหมาย และ/หรือสอบปลายภาค
2) การทวนสอบโดยนักศึกษา ประเมนิ ความพึงพอใจที่มีต่อคณุ ภาพการจัดการเรียนการสอน และ

ส่งิ สนับสนนุ การเรียนรู้ และประเมนิ ตนเองตอ่ ผลการเรยี นรู้ท่สี อดคลอ้ งกับมาตรฐานผลการเรยี นรขู้ องแต่
ละรายวิชา

5. การดำเนนิ การทบทวนและการวางแผนปรบั ปรุงประสทิ ธผิ ลของรายวชิ า
นำผลการประเมินประสิทธภิ าพของรายวิชามาวิเคราะห์กำหนดประเดน็ การปรบั ปรงุ รายวชิ าและ

การจัดการเรียนการสอน เพ่อื ดำเนินการพฒั นาและปรับปรุงตอ่ ไป

แผนการสอนประจำวชิ า

รายวิชา ระบำ 2 (Group Dance 2) รหัสวชิ า DMA
2202
จำนวนหนว่ ยกติ -ชัว่ โมง 3 (2-2-5)
กลมุ่ เรียน (Section) 51
เวลาเรียน วนั ศุกร์ เวลา 8.30-12.30 น.
เรียน 65 ช่ัวโมง/ภาค
อาจารยผ์ ูส้ อน อาจารยอ์ าทติ ยา ผิวขำ
สาขาวชิ า ดนตรีและศลิ ปะการแสดง คณะมนษุ ยศาสตรแ์ ละสงั คมศาสตร์

คำอธิบายรายวิชา
ความหมาย รูปแบบ หน้าที่ และประวัติระบำมาตรฐาน ที่มีท่าและกระบวนรำมาก เช่น ระบำกฤดาภินิหาร ระบำ

เทพบนั เทงิ ระบำพรหมาสตร์ และระบำดาวดึงส์

จุดประสงคท์ ัว่ ไป
1. นักศกึ ษามคี วามรู้ความเข้าใจและสามารถอธบิ ายความหมาย รปู แบบ หนา้ ที่ และประวตั คิ วามเป็นมาของ

ระบำในแตล่ ะชดุ ได้

2. นักศึกษาสามารถอธบิ ายคณุ คา่ และความสำคัญของระบำในการแสดงนาฏศลิ ป์ไทยได้
3. นกั ศกึ ษาสามารถปฏิบตั ิทักษะทางดา้ นระบำมาตรฐานไดอ้ ย่างถูกต้องตามแบบแผนนาฏศลิ ป์ไทย
4. นกั ศึกษาสามารถพัฒนาศักยภาพของตนเองโดยการนำองค์ความรู้ทีไ่ ด้ไปประยุกตใ์ ช้ในการศกึ ษาและใช้ใน

ชวี ิตประจำวนั ได้

แผนการสอน

สปั ดาห์ หัวขอ้ / รายละเอยี ด จำนวน กจิ กรรมการเรยี น ผสู้ อน
ท่ี ช่วั โมง การสอน / สอื่ ทีใ่ ช้
กิจกรรมการเรียนการสอน อ.อาทิตยา
1 -อธิบายแนะนำรายวิชาวัตถุประสงค์ 4 บรรยายและฝึกปฏิบตั ิ ผวิ ขำ
สื่อที่ใช้
การเรยี นรู้ และกำหนดการเรียนการ 1. ส่อื บคุ คล
2. วดี ทิ ัศน์และเครอ่ื งเลน่ CD
สอนร่วมกัน 3. ส่ือ power point

-บรรยายความหมาย รูปแบบ หน้าที่

ประเภท และประวัตคิ วามเปน็ มาของ

ระบำต่าง ๆ โดยภาพรวม

สปั ดาห์ หัวขอ้ / รายละเอยี ด จำนวน กิจกรรมการเรยี น ผูส้ อน
ท่ี ชั่วโมง การสอน / สอื่ ท่ีใช้
4. เอกสารประกอบการสอน

2-4 - บรรยายเนื้อหา ความเปน็ มา 9 กิจกรรมการเรยี นการสอน อ.อาทิตยา

ความสำคญั และองค์ประกอบการ บรรยายและฝึกปฏิบตั ิ ผวิ ขำ

แสดงตา่ ง ๆ ของระบำเทพบันเทิง สอ่ื ทใ่ี ช้

- ฝกึ ปฏบิ ัติเพลงระบำเทพบันเทิง 1. สอ่ื บคุ คล

-ทบทวนบทเรียนทัง้ ทางด้านทฤษฎแี ละ 2. วดี ทิ ัศน์และเครอ่ื งเล่น CD

ทางดา้ นปฏบิ ตั ิ 3. ส่ือ power point

4. เอกสารประกอบการสอน

5-7 - บรรยายเนอื้ หา ความเปน็ มา 9 กจิ กรรมการเรียนการสอน อ.อาทติ ยา

ความสำคญั และองคป์ ระกอบการ บรรยายและฝกึ ปฏิบตั ิ ผิวขำ

แสดงตา่ ง ๆ ของระบำกฤดาภินหิ าร สอื่ ท่ีใช้

- ฝกึ ปฏิบตั ิเพลงระบำกฤดาภนิ หิ าร 1. สอื่ บคุ คล

-ทบทวนบทเรียนทัง้ ทางดา้ นทฤษฎีและ 2. วีดทิ ัศน์และเครอ่ื งเลน่ CD

ทางด้านปฏบิ ตั ิ 3. สอ่ื power point

-สอบยอ่ ยคร้งั ที่ 2 4. เอกสารประกอบการสอน

8 สอบกลางภาค

9-11 - บรรยายเนื้อหา ความเปน็ มา 9 กจิ กรรมการเรียนการสอน อ.อาทิตยา

ความสำคญั และองคป์ ระกอบการ บรรยายและฝึกปฏบิ ัติ ผวิ ขำ

แสดงต่าง ๆ ของระบำพรหมาสตร์ สื่อที่ใช้

- ฝกึ ปฏบิ ตั ิเพลงระบำพรหมาสตร์ 1. สื่อบคุ คล

-ทบทวนบทเรียนท้งั ทางดา้ นทฤษฎีและ 2. วดี ทิ ศั น์และเคร่อื งเล่น CD

ทางดา้ นปฏบิ ัติ 3. สอ่ื power point

4. เอกสารประกอบการสอน

12-15 - บรรยายเนอ้ื หา ความเป็นมา 12 กิจกรรมการเรยี นการสอน อ.อาทติ ยา

ความสำคัญ และองค์ประกอบการ บรรยายและฝึกปฏิบตั ิ ผิวขำ

แสดงต่าง ๆ ของระบำดาวดึงส์ สอ่ื ที่ใช้

- ฝกึ ปฏิบตั เิ พลงระบำดาวดงึ ส์ 1. สอ่ื บุคคล

-ทบทวนบทเรยี นทง้ั ทางดา้ นทฤษฎแี ละ 2. วีดิทศั น์และเครือ่ งเล่น CD

ทางดา้ นปฏบิ ตั ิ 3. สื่อ power point

4. เอกสารประกอบการสอน

สัปดาห์ หัวข้อ / รายละเอียด จำนวน กจิ กรรมการเรียน ผสู้ อน
ที่ ชวั่ โมง การสอน / ส่อื ทใี่ ช้
16 นำเสนอรายงานและอภปิ รายผลหน้า กิจกรรมการเรยี นการสอน อ.อาทิตยา
ช้ันเรยี น พรอ้ มสรปุ ผลการศกึ ษา 4 บรรยาย ผวิ ขำ
ท้ังหมดในรายวชิ า สื่อทีใ่ ช้
1.สือ่ บคุ คล
2.สือ่ power pointและวดี ทิ ัศน์

17 สอบปลายภาค

การวัดผล 10%

การมสี ว่ นร่วมในชนั้ เรียน 40%
20%
การสอบย่อย(สอบปฏบิ ัติ)และงานท่ีได้รับมอบหมาย 30%
การสอบกลางภาค
การสอบปลายภาค 100%
รวม

เกณฑก์ ารประเมนิ ความหมายของผลการเรียน ค่าระดับคะแนน ค่าร้อยละ
ระดบั คะแนน ดเี ยีย่ ม 4.0 80-100
A ดมี าก 3.5 75-79
B+ ดี 3.0 70-74
B ดีพอใช้ 2.5 65-69
C+ พอใช้ 2.0 60-64
C ออ่ น 1.5 55-59
D+ ออ่ นมาก 1.0 50-54
D ตก 0.0 0-49
F

เอกสารประกอบการเรยี นการสอน

อาทิตยา ผวิ ขำ. (2563). เอกสารประกอบการเรียนการสอนรายวชิ า DMA2202 ระบำ 2. เชยี งใหม่:
มหาวทิ ยาลัยราชภัฏเชียงใหม่.

บทท่ี 2
ระบำมาตรฐาน ชดุ ระบำกฤดาภินิหาร

2.1 ประวัติท่มี าของระบำกฤดาภนิ หิ าร

ระบำกฤดาภินิหาร เปน็ ระบำทก่ี รมศลิ ปากรสร้างสรรคข์ ้ึนใหม่ ในราว พ.ศ.2486 ใช้วงดรุ ยิ างค์
สากลบรรเลง โดยมพี ระเจนดุรยิ างค์เป็นผู้เรยี บเรียงเสียงประสาน ดว้ ยตอ้ งการให้มรี ปู แบบการแสดงที่
แตกต่างไปจากระบำมาตรฐานทีไ่ ด้เคยแสดงมาและตอ้ งการใหท้ ันสมยั เหมาะสมกบั สถานการณใ์ นยคุ น้ัน

“การปรับปรุงการแสดงตอนน้ี มุ่งหมายใหเ้ ป็นละครรำ แต่ให้กะทดั รดั เหมาะสมแก่กาลสมยั จึง
ต้องปรับปรุงขน้ึ ทงั้ ท่ารำ ทำนองรอ้ ง และเพลงดนตรี ดงั จะเหน็ ได้จากทา่ รำทเ่ี ปน็ แบบแผนของนาฏศิลป์
ไทยแท้ ๆ ระคนกบั การใชบ้ ทอย่างแนบเนียนกระฉับกระเฉง เข้ากับทำนองดนตรี และขบั ร้องสนิทสนม
ส่วนเพลงร้อง และทำนองดนตรีก็เป็นเพลงไทยโบราณแท้ หากแต่นำมาปะติดปะต่อเข้ากันเป็นชุด
เพื่อให้เหมาะสมกลมกลนื กับคำร้องและทา่ รำ บทร้อง และทำนองเพลง ท่ารำและเพลงดนตรีในระบำ
ชุดนีจ้ งึ นับเปน็ ระบำไทยท่ีพยายามปรบั ปรุงตัวเองใหท้ นั สมัยชดุ หน่งึ ”

การแสดงชุดนี้อยู่ในตอนท้ายเร่ือง เกียรติศักดไิ์ ทย (กรมศิลปากรไดป้ ระพันธเ์ ปน็ บทละครสร้าง
จากเหตกุ ารณ์ทางประวตั ศิ าสตร์ สมยั สมเด็จพระรามาธบิ ดที ี่ 2 ครองกรงุ ศรีอยธุ ยา) อันเปน็ การร่ายรำ
ของเหล่าเทวดานางฟ้า ที่ได้ทราบถึงความเจริญรุ่งเรืองยิ่งใหญ่ของชาติไทย จึงเกิด
ความปีติยินดีชื่นชมโสมนัส ต่างพากันมาอวยชัยให้พร ผู้แต่งบทร้องคือ นางสุดา บุษปฤกษ์ โดยมี
ผู้ประดิษฐ์ท่ารำ 2 ท่านท่ีสำคัญ คือ คุณครูลมุล ยมะคุปต์ และคุณครูศุภลักษณ์ ภัทรนาวิก (หม่อมครู
ต่วน) ผู้เชี่ยวชาญการสอนนาฏศิลป์ไทย กรมศิลปากร ด้วยความหมายอันเป็นมงคลของระบำชุดนี้
ต่อมาจึงนำออกแสดงในระบำชุดเอกเทศ มักใช้วงปี่พาทย์ไม้นวมในการบรรเลง แต่บางโอกาส
คงใช้วงดุริยางค์สากลบรรเลงอยู่ การแสดงระบำชุดนี้ยังเป็นที่นิยมแสดงกันอย่างแพร่หลาย
(กรมศิลปากร, 2550, น. 45-46)

2.2 รูปแบบและลักษณะการแสดงระบำกฤดาภินิหาร
ระบำกฤดาภินิหาร มีลักษณะท่ารำเป็นระบำหมู่คู่พระ-นาง เสมือนหนึ่งว่าเหล่าเทวดา นางฟ้า

มาร่วมอวยพรยนิ ดใี นเกียรติยศ ชอ่ื เสยี งของประเทศไทย ทา่ รำเปน็ การตบี ทตามคำรอ้ งในเพลงครวญหา
(ซึ่งทั้งลกั ษณะของทา่ ทม่ี คี วามหมายตรงกับคำรอ้ งและท่าท่ีความหมายสอดคล้องกบั คำรอ้ ง) และท่ารำ
ในเพลงจีนรัว ผู้แสดงถอื พานสำหรบั โปรยดอกไม้

ระบำกฤดาภินหิ ารสามารถแสดงได้สองรูปแบบ คอื รำตามบทร้องส่คี ำกลอน แล้วตัดไปโปรยดอก
ไม้ในเพลงจีนรัว ซง่ึ ใชเ้ วลาในการแสดง 5 นาที และอกี บทหน่งึ รำเต็มบทร้องหกคำกลอน โปรยดอกไม้
ตามบทรอ้ ง และในเพลงจนี รัวซงึ่ ใช้เวลาในการแสดง 6 นาที การรำแบ่งเป็นขน้ั ตอนตา่ ง ๆ ได้ดงั นี้

ขั้นตอนท่ี 1 ออกท่ารำในท่ารำสอดสร้อย เพลงรัวดกึ ดำบรรพ์
ขั้นตอนที่ 2 รำตามบทเพลงในเพลงครวญหา
ขน้ั ตอนที่ 3 รำเข้าตามทำนองดนตรใี นเพลงจนี รัว

2.3 บทรอ้ งและทำนองเพลงระบำกฤดาภนิ หิ าร
บทรอ้ งและทำนองเพลงของเพลงระบำกฤดาภินหิ าร มีดงั น้ี

บทรอ้ งระบำกฤดาภนิ หิ าร

- ป่พี าทย์ทำเพลงรัวดกึ ดำบรรพ์ -

- ร้องเพลงครวญหา -

ปราโมทยแ์ สน องค์อปั สรอมรแมนแดนสวรรค์

ยนิ กฤดาภินิหารมหัศจรรย์ เกียรตไิ ทยลนั่ ลือเลื่องเรอื งรูจี

ต่างเตม็ ตื้นช่นื ชมโสมนัส โอษฐ์เอ้อื นอรรถอวยพรสนุ ทรศรี

แจว้ จำเรยี งเสยี งเพลงสดุดี ดนตรเี รือ่ ยประโคมประโลมลาน

แล้วลีลาศเริงรำระบำรา่ ย กรกรีดกรายโปรยมาลสี ีประสาน

พรมนำ้ ทพิ ยป์ รุงปนสุคนธาร จกั รวาลฉ่ำช่นื ร่นื รมย์ครนั

- ป่พี าทย์ทำเพลงจีนรัว -

2.4 ดนตรแี ละเพลงทีใ่ ชป้ ระกอบการแสดงระบำกฤดาภนิ หิ าร
ใช้วงปี่พาทย์ไม้นวม เพลงที่ใช้บรรเลงประกอบการแสดง เพลงรัวดึกดำบรรพ์ และครวญหา

และเพลงจนี รัว ในการแสดงคร้งั แรกใชว้ งดุรยิ างค์สากลบรรเลง ตอ่ มานำออกแสดงเปน็ ระบำชดุ เอกเทศ
ใช้วงปี่พาทย์ไม้นวม เครื่องห้า หรือเครื่องคู่ หรือเครื่องใหญ่ บางโอกาสใช้วงดุริยางค์สากลบรรเลง
ทำนองเพลงใช้ ได้แก่ เพลงรวั ดึกดำบรรพ์ เพลงครวญหา และเพลงจนี รวั

2.5 โอกาสทีใ่ ชแ้ สดงระบำกฤดาภินหิ าร

เดิมใช้ประกอบการแสดงในตอนท้ายละครองิ ประวัติศาสตร์ เรื่อง เกียรติศกั ดิไ์ ทย ต่อมานิยม
จัดแสดงเปน็ ชุดเอกเทศ สามารถแสดงในงานมงคลรื่นเริงทว่ั ไป
2.6 เครือ่ งแตง่ กายระบำกฤดาภินิหาร

ผ้แู สดงแต่งกายยืนเครื่อง พระสวมเสือ้ แขนส้ัน ศิราภรณ์ชฎายอดชัย นางศิราภรณ์มงกุฎกษัตรยี ์

ภาพที่ 2.1 ระบำกฤดาภนิ หิ าร
ที่มา: กรมศลิ ปากร, 2550, น. 47
2.6 อปุ กรณ์ประกอบการแสดงระบำกฤดาภนิ หิ าร
อุปกรณป์ ระกอบการแสดง คอื พานสำหรับใสด่ อกไม้
2.7 ประวัติที่มาระบำกฤดาภินิหาร (ภาษาอังกฤษ)

ระบำกฤดาภินิหาร (Rabum Kridabhinihan)

ภาพท่ี 2.3 ระบำกฤดาภินิหาร
ที่มา: มูลนธิ สิ ารานกุ รมวัฒนธรรมไทย, 2542
This Rabum dance first appeared in the historical play “Kiertisak Thai” staged at
the Silapakon Theater in 1943. The dancer represent gods and angels who have gathered
in a joyful dance to honour the Kridabhinharn (power and glory) of the Thai nation. The
scattering os fragrant flowers bestows salutation and blessings on the audience. The text
of the accompanying song also carries a message of good wishes. (สถาบันนาฏดุริยางคศลิ ป,์
2542, น. 125)

2.8 สรปุ บทที่ 2
ระบำกฤดาภนิ ิหาร ประดิษฐ์ขนึ้ เม่อื พ.ศ.2486 เพ่ือใช้ในการแสดงละครเรื่อง เกียรติศักดิ์ไทย

ประดิษฐ์ทา่ รำโดยหม่อมตว่ น ภทั รนาวิก และนางลมุล ยมะคปุ ต์ ประพนั ธ์บทโดยสุดา บษุ ปฤกษ์ ในคร้ัง
แรกนั้นใช้วงดนตรีสากลของกรมศิลปากรบรรเลงประกอบการแสดง ภายหลังจึงใช้วงปี่พาทย์ไม้นวม
และแยกออกเป็นชุดระบำเบ็ดเตล็ดที่นิยมใช้ในการอวยพรในงานมงคลต่าง ๆ เพลงที่ใช้ประกอบคือ
เพลงรัวดกึ ดำบรรพ์ ครวญหา จนี ถอนและจนี รัว เนือ้ เพลงกลา่ วยอพระเกยี รติสมเด็จพระมหากษัตริย์ผู้
ทรงพระราชกฤดาภนิ หิ ารอนั ยงิ่ ใหญ่ของไทย ท่ีพระเกียรตลิ อื กระฉ่อนถึงเทวดาชั้นฟา้ การแตง่ กายของผู้
แสดงนั้น แตง่ ยนื เครือ่ งตวั พระและตัวนาง ตวั พระสวมศิราภรณ์ชฎา ตัวนางสวมศิราภรณ์มงกุฎกษัตริย์
ม ี ล ั ก ษ ณ ะ ท ่ า ร ำ เ ป ็ น ร ะ บ ำ ห ม ู ่ ค ู ่ พ ร ะ - น า ง อ อ ก ร ำ ใ น เ พ ล ง รั ว
ดึกดำบรรพ์ ตีบทตามคำร้องเพลงครวญหา แล้วรำท่าจนี รวั โปรยดอกไม้ สามารถแสดงได้สองรปู แบบ
คือ รำตามบท ร้องส่ีคำกลอนแลว้ ตัดไปโปรยดอกไมใ้ นเพลงจีนรัว ซึง่ ใชเ้ วลาแสดงประมาณ 5 นาที และ
อีกแบบหนึ่งรำเต็มบทร้องหกคำกลอน โปรยดอกไม้ตามบทร้องและในเพลงจีนรัว ซึ่งใช้เวลาแสดง
ประมาณ 6 นาที การแสดงใช้ผู้แสดง 1-2 คู่ โอกาสที่ใช้ในการแสดง เดิมใช้ประกอบ
การแสดงในตอนทา้ ยละครอิงประวัตศิ าสตร์ เรื่อง เกียรติศักดิ์ไทย ต่อมานิยมจดั แสดงเป็นชุดเอกเทศ
สามารถแสดงในงานมงคลรนื่ เริงท่ัวไป

2.9 แบบฝึกหดั ทา้ ยบท
1. ระบำกฤดาภินหิ ารประดิษฐ์สร้างสรรคข์ ึน้ เมอ่ื ใด
2. ระบำกฤดาภินหิ ารใชส้ ำหรบั ประกอบการแสดงละครประเภทใดและเรอื่ งใด
3. จงอธิบายรปู แบบและลกั ษณะของระบำกฤดาภนิ หิ าร
4. เนื้อเพลงระบำกฤดาภนิ ิหาร มีเน้ือหากลา่ วถงึ สิ่งใด
5. วงดนตรชี นิดใดท่นี ิยมนำมาประกอบการแสดงระบำกฤดาภนิ ิหาร
6. เพลงทใี่ ชป้ ระกอบการแสดงประกอบดว้ ยเพลงใดบา้ ง
7. ผู้ใดคือผู้ประดษิ ฐท์ ่ารำระบำกฤดาภินิหาร
8. ผ้ใู ดคอื ผ้ปู ระพนั ธบ์ ทรอ้ งระบำกฤดาภนิ ิหาร
9. นกั แสดงมักจะถืออปุ กรณช์ นดิ ในประกอบการแสดงระบำกฤดาภนิ ิหาร
10. จงยกตวั อยา่ งระบำกฤดาภนิ หิ ารสามารถนำไปจัดแสดงในงานใดไดบ้ า้ ง (ตอบเปน็ ขอ้ ๆ)

2.10 เอกสารอา้ งอิงบทที่ 2

กรมศิลปากร. (2550). วพิ ธิ ทัศนา ชดุ ระบำ รำ ฟอ้ น เลม่ 2. นนทบรุ ี: ไทภมู ิ พบั ลชิ ชง่ิ .
มลู นิธิสารานกุ รมวฒั นธธรม. (2542). สารานกุ รมวัฒนธรรมไทย ภาคกลาง เลม่ 12. กรงุ เทพฯ:

มูลนิธสิ ารานุกรมวฒั นธรรมไทย ธนาคารไทยพาณิชย์.
สถาบันนาฏดุริยางคศิลป์. (2542). วิพิธทัศนา. กรุงเทพฯ: บรษิ ัท เซเวน่ พร้ินตงิ้ กรปุ๊ .