ISS สันทรายมหาวงศ์ ม.6_1 (1)

หมวกจักสานไมไ้ ผ่อันทรงคณุ ค่า จากกลมุ่ จกั สานหมวกตำบลสนั ทรายมหาวงศ์
Valuable bamboo wicker hat from the Hat Weaving Group in San Sai Subdistrict

นางสาวพชั รา จะ๊ นะ1
นางสาวพทุ ธรักษา นายแลง
นางสาวภรณท์ ิพย์ กองมณี
นางสาวชลธิชา กนั ภิชยั
นายณฐั ดนัย สรุ ิต
นายธีรพงศ์ มาลีเจรญิ
นางสาวศรุตา ไทยใหญ่
นางสาวปภาวดี แซ่จาง
นายหยนิ เปยี ว วงศ์ตระกูลเมฆา
นายสรยุทธ จาปัญญะ
นายสรวิศ มิชสนิ ธ์
Mrs.Patchara Jana
Mrs.Puttaraksa Nailang
Mrs.Porntip Kongmanee
Mrs.Chonticha Kanpichai
Mr.Natdanai Surit
Mr.Teeraphong Maleejareong
Mrs.Saruta Thaiyai
Mrs.Papawadee Saejang
Mr.Yinpiao Wongtrakunmeka
Mr.Sorayuth Japanya
Mr.Sorawit Mitshasin

1 นกั เรยี นระดับชน้ั มธั ยมศึกษาปที ่ี 6/1 โรงเรยี นสารภพี ิทยาคม Grade 12 Sarapeepittayakom School, E-
mail:[email protected]

2

บทคัดยอ่

หมวกจักสานในตำบลสันทรายมหาวงศ์ อำเภอสารภี จังหวัดเชียงใหม่ เป็นของใช้ที่ทรงคุณค่าด้วย

ภูมิปัญญาที่เป็นงานหัตถกรรมอันปราณีตและเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นที่มีมาตั้งแต่สมัยอดีต แต่เนื่องจากปัจจุบัน

เทคโนโลยีได้มีบทบาทในชีวิตประจำวันของมนุษย์มากขึ้น เป็นผลให้คนส่วนใหญ่เปลี่ยนไปให้ความสนใจกับส่ิง

อำนวยความสะดวกต่าง ๆ ทำให้ลืมคำนึงถึงภูมิปัญญาท้องถิ่นที่สามารถสร้างรายได้ สร้างอาชีพให้กับคนในชุมชน

คณะผ้จู ดั ทำจงึ ได้เหน็ ถงึ ความสำคัญของหมวกจักสาน และไดก้ ำหนดขอบเขตการศึกษาเฉพาะกล่มุ จักสานหมวกของ

ชาวบา้ นในตำบล สนั ทรายมหาวงศ์เพ่ือเรยี นรวู้ ิธีการสืบทอดภมู ิปัญญาทอ้ งถนิ่ และแนวทางการอนุรักษ์ หมวกจกั สาน

โดยได้มีการเก็บรวบรวมข้อมูลจากการสืบค้นบทความทางอินเทอร์เน็ต และการไปสัมภาษณ์ นางตรี ยะวิจิตร

สมาชิกกลุ่มชาวบ้านตำบลสันทรายมหาวงศ์ผู้ประกอบอาชีพจักสานหมวกขายซึ่งจากผลการศึกษา พบว่าชาวบ้าน

ในตำบลสันทรายมหาวงศ์มีการสืบทอดการจักสานหมวกในรูปแบบธุรกิจครอบครัว และการสืบทอดในรูปแบบ

เชิงอนุรักษ์ โดยมีการนำเสนอหมวกจักสานผ่านช่องทางการสื่อสารต่าง ๆ เพื่อให้บุคคลทั่วไปสามารถทราบข้อมูล

เกี่ยวกับหมวกจักสานได้สะดวกมากยิ่งขึ้น ซึ่งถือเป็นการเผยแพร่เพื่อการอนุรักษ์และสืบทอดการจักสานหมวก

ในตำบล สนั ทรายมหาวงศ์

คำสำคัญ :
1. ชาวบ้าน หมายถึง ประชาชนในเขต ตำบลสนั ทรายมหาวงศ์ อำเภอสารภี จังหวดั เชียงใหม่
2. กล่มุ จกั สานหมวก หมายถงึ ชาวบ้านผ้ปู ระกอบอาชพี จกั สานหมวกขาย ในตำบลสันทรายมหาวงศ์
อำเภอสารภี จงั หวดั เชยี งใหม่
3. ผลิตภณั ฑ์ หมายถึง หมวกจักสานไมไ้ ผ่ ตำบลสนั ทรายมหาวงศ์ อำเภอสารภี จงั หวัดเชยี งใหม่
4. ภูมปิ ญั ญาท้องถน่ิ หมายถงึ การท่ชี าวบา้ นช่วยกนั นำวสั ดุเหลือใชท้ โ่ี ดดเด่นอยา่ งไม้ไผ่ มาทำเปน็ การ
จักสานหมวก เพื่อประกอบอาชพี ในเขต ตำบลสันทรายมหาวงศ์ อำเภอสารภี จังหวดั เชียงใหม่
5. หัตถกรรม หมายถงึ รายละเอยี ดในการสานหมวกด้วยมืออยา่ งประณีตต่อช้ิน ของกลุ่มจกั สาน
ตำบลสนั ทรายมหาวงศ์ อำเภอสารภี จงั หวดั เชียงใหม่

Abstract
Woven hats in San Sai Mahawong Sub-district , Saraphi district, Chiangmai province.

Woven hats are a valuable item. It is a delicate handicraft that is been made and produced by the
locals since ancient times. With the increasing role of technology in our daily lives and the different
facilities it provides people tend more towards those facilities that eases human effort and gradually

3

our appreciation towards local handloom products has deteriorated without taking into
consideration that it can generate income and provide career opportunities to many.

Therefore, the organizers saw the importance of woven hats and set the scope of study for
the hat weaving group of villagers in San Sai Mahawong Sub-district. To learn the art of weaving hats,
Ms. Tri Yawijit was interviewed from San Sai Mahawong sub-district who make a living by weaving
hats. From the results of the study, it was found that the villagers in San Sai have inherited the
business from the family. The woven hats are presented through various communication channels
so that the general public can know more about the woven hats conveniently. This is considered
an intersection for the preservation and inheritance of basketry hats in San Sai Mahawong.

Keywords:
1. Village people refer to people in San Sai Mahawong Subdistrict, Saraphi District,
Chiang Mai Province.
2. Hat weaving group refers to villagers who work in weaving hats for sale. in
San Sai Mahawong Subdistrict, Saraphi District, Chiang Mai Province.
3. Products refer to bamboo wicker hats. San Sai Mahawong Subdistrict, Saraphi District,
Chiang Mai Province.
4. Local wisdom refers to the villagers helping to bring outstanding waste materials like
bamboo. to make hats to pursue a career in the area San Sai Mahawong Subdistrict,
Saraphi District, Chiang Mai Province.
5. Handicraft refers to the details of hand-woven hats intricately per piece. of the
basketry group, San Sai Mahawong Subdistrict, Saraphi District, Chiang Mai Province.

4

หมวกจักสานไมไ้ ผ่อนั ทรงคุณคา่ จากกลุม่ จกั สานหมวกตำบลสนั ทรายมหาวงศ์

หากกล่าวถึงผลิตภัณฑ์ท้องถิ่นที่มีมูลค่าและสามารถสร้างรายได้ให้กับคนในชุมชนบุคคลโดยทั่วไปสามารถ

คิดได้อย่างหลากหลายเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์เหล่านั้น ซึ่งสำหรับชาวบ้านในตำบล สันทรายมหาวงศ์ หนึ่งในผลิตภัณฑ์

ท่ีถือได้ว่าเป็นสินค้า OTOP และเป็นผลิตภัณฑ์ที่สามารถใช้ประโยชน์ สร้างงาน สร้างรายได้ให้กับคนในชุมชนคือ

หมวกจักสาน ซึ่งนอกจากจะเป็นผลิตภัณฑ์ที่มีมูลค่าแล้วยังถือเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นที่สืบทอดจากอดีตมาจนถึง

ปจั จุบนั

หมวกจักสาน เป็นผลติ ภณั ฑแ์ ละเปน็ ภมู ปิ ญั ญาทอ้ งถิน่ ทส่ี ืบทอดกันมาของชาวบ้านตำบล สันทรายมหาวงศ์

ซึ่งหมวกจักสานเป็นงานหัตถกรรมฝีมืออันปราณีต จึงมีกรรมวิธีการทำหรือการสานที่ต้องใช้สมาธิ ความอดทนและ

ความละเอียด เพื่อให้ได้หมวกจักสานที่มีความปราณีตสวยงาม ลักษณะลวดลายที่โดดเด่นและสามารถนำไปใช้

ประโยชน์ได้ นอกจากนี้วัสดุอุปกรณ์ที่ใช้ในการทำหมวกจักสานส่วนใหญ่ เป็นวัสดุจากธรรมชาติที่หาได้ในท้องถิ่น

ดังท่ีเห็นได้จาก Smart SME. (2560). กล่าวไว้ว่า

"วัตถุดิบที่นำเอามาสานก็สามารถหาได้ในชุมชน ในตำบล ซ่ึงคนในกลุ่มชุมชนมาช่วยกันผลิตทั้งเย็บเองและ

จำหนา่ ย" จึงไม่ส่งผลเสียต่อส่ิงแวดล้อม ตัวอยา่ งเช่น มีการใช้ไมไ้ ผอ่ อ่ นมา จกั สานหมวก สีของหมวกมีการใช้สีย้อมกก

ซึ่งทำมาจากต้นกกซึ่งเป็นสีท่ีไม่เป็นอันตรายตอ่ สิง่ แวดล้อม เป็นต้น จักสานหมวกแต่ละใบจะมีลวดลายที่แตกต่างกนั

ซ่ึงลวดลายในการจักสานหมวกส่วนใหญ่จะเป็นลายสอง ลายนำ้ ไหลเมอื งน่านและลายหวั ใจซ่ึงขึ้นอยู่กับความสามารถ

ของผู้จักสานแต่ละคนว่ามีทักษะในการจักสานลวดลายมากเพียงใด จึงถือเป็นการเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์การจักสาน

หมวกและสร้างความนา่ สนใจให้กับการจกั สานหมวกได้มากย่ิงขึน้ จากคำกล่าวของ อสี านรอ้ ยแปด. (2561). กลา่ ววา่

"การสานหมวกไม้ไผเ่ ป็นภูมิปัญญาของชาวบ้านที่มีมาตัง้ แตส่ มัยอดตี ที่ตอ้ งการนำเอาวัสดุที่มีอยู่ในธรรมชาติ

นำมาทำเป็นข้าวของเครื่องใช้และได้มีการปรับปรุงพัฒนามาเรื่อยๆ จนทำให้เกิดเป็นองค์ความรู้ ความสามารถ

ความชำนาญและถ่ายทอดมาจนถงึ ปจั จุบัน"

เนื่องจากยุคสมัยปัจจุบันมีการพัฒนาด้านอุตสาหกรรม การออกแบบการผลิตและเปลี่ยนแปลงความเป็นอยู่

ทางสังคม ความนิยมของหมวกจักสานจึงไม่ได้เป็นที่แพร่หลายในวงกว้างมากนักเนื่องจากในสมัยปัจจุบันคนไทย

ส่วนใหญ่มกั หลงใหลในวัฒนธรรมตา่ งชาติแตม่ กั จะมีผู้นยิ มเฉพาะ

ในสายงานบางกลุ่มท่ียังสนใจ เชน่ กลมุ่ เกษตรกรรม และ กลุ่มนกั ท่องเทย่ี ว ซ่ึงนำไปส่กู ารอนรุ ักษ์การจักสาน

หมวก เพื่อที่ผู้คนจะได้สามารถเข้าถึงหมวกจักสานได้สะดวกมากยิ่งขึ้น เนื่องจากต้นทุนการผลิตไม่ได้สูงมากนักและ

มีการใช้วสั ดธุ รรมชาติ ทส่ี ามารถหาได้โดยท่ัวไปในท้องถน่ิ มาทำเป็นผลติ ภณั ฑ์การจักสานหมวก เพ่อื สร้างรายได้และ

เสริมสร้างอาชีพให้กับคนในชุมชน สอดคล้องกับคำกล่าวของ กลุ่มหมวกสาน ไผ่ศรีสุข. (2561). ได้กล่าวไว้ว่า

องค์การภายนอกควรต้องร่วมสนับสนุนให้กลุ่มอาชีพเหล่านี้เติบโตต่อไปได้ในระยะยาว เพราะนอกจากสร้างรายได้

ใหช้ มุ ชนแล้ว นคี่ ือหน่ึงในกลไกขนาดย่อยที่เช่ือมโยงกับเศรษฐกิจของประเทศให้หมนุ เวียนและเติบโตไปดว้ ย

5

หมวกจักสานและการผลกั ดันเศรษฐกิจภายในประเทศ ถือเป็นการเสริมสร้างความเข้มแข็งให้กับธรุ กิจขนาด
เล็กที่มีส่วนช่วยในการส่งเสริมให้ผลิตภัณฑ์ท่ีเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นอันทรงคุณค่าสามารถพัฒนาต่อไปได้ในอนาคต
ดังนั้น หน่วยงานที่เกี่ยวข้องทั้งภาครัฐและเอกชน รวมไปถึงประชาชนในท้องถิ่นควรพัฒนาหมวกจักสานไม้ไผ่
ตำบลสันทรายมหาวงศ์ ให้เป็นสินค้า OTOP ที่มีความนิยมอย่างแพร่หลายเพื่อเป็นการขยายธุรกิจ การเสริมสร้าง
รายได้ การอนุรักษ์และการสืบทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นให้สามารถเติบโตต่อไปได้ หากคนในชุมชนได้รับความร่วมมือ
จากหน่วยงานทั้งภาครัฐและเอกชนในการเป็นแรงผลกั ดันสำคัญในการต้ังต้นในเรื่องของต้นทุนการผลิต การส่งเสริม
และการยกระดบั ผลติ ภัณฑ์การจักสานหมวกให้มีคุณภาพที่ดีย่ิงขึน้ เพ่ือใหบ้ คุ คลท่ัวไปที่ได้เรียนรู้หรือรับรู้ในเรื่องของ
ข้อมูลเกี่ยวกับหมวกจักสาน ตำบลสันทรายมหาวงศ์ เกิดความรู้สึกทีอ่ ยากจะอนุรกั ษ์และความประทับใจในการใส่ใจ
ในรายละเอียดของหมวกจักสาน ทัง้ ลวดลายของการจักสานและประวัติความเป็นมาทีส่ ่งผลให้เกิดการสืบทอดจนเกิด
เป็นความรักความหวงแหนในผลิตภัณฑ์ท้องถิ่นที่มีคุณค่าและส่งผลต่อจิตใจของชาวบ้านในตำบลสันทรายมหาวงศ์
ทั้งนี้ยังสามารถเสริมสร้างอาชีพ สร้างรายได้ สำหรับผูท้ ี่ว่างงานซ่ึงถือเป็นการช่วยเหลือบุคคลวา่ งงานในประเทศไทย
ให้สามารถมีรายได้ในการดูแลครอบครัวและถือเป็นการสืบทอดการจักสานหมวก ตำบลสันทรายมหาวงศ์ในอีกทาง
หนึ่ง

ต้นทุนการผลิตของการจักสานหมวกในตำบล สันทรายมหาวงศ์มีต้นทุนการผลิตที่ ไม่ได้สูงมากเริ่มต้น
ประมาณ 600 บาทปัจจัยหลักคือเวลาในการสานหมวกหากเริ่มจากการจักประมาณ 1 ชั่วโมง แต่ถ้าเริ่มจากสาน
ใช้ระยะเวลาต่อช้ินประมาณ 20 นาที จึงเป็นงานฝีมือที่ต้องใช้ทักษะในการทำเพื่อให้ผลิตภัณฑ์การจักสานหมวก
มีคุณภาพสินค้าที่มีมาตรฐานเดียวกัน และผลิตผลิตภัณฑ์การจักสานหมวกให้ทันตามเวลาที่กำหนดและครบจำนวน
ที่ลูกค้าสั่งทำการผลิตจำนวนสินค้าขั้นต่ำที่ควรผลิตได้ต่อวันประมาณ 30 ถึง 70 ใบ โดยราคาจะขึ้นอยู่กับขนาดของ
ผลิตภัณฑ์จักสานหมวก ยกตัวอย่าง เช่น ราคาหมวกของนางตรี ยะวิจิตร ซึ่งใบเล็กราคา 20 บาท ใบใหญ่ 50 บาท
และลวดลายที่ได้สานลงไปประกอบกับเทคนิคการทำลวดลายนั้น ๆ คุณภาพของหมวกจักสานที่ทำจากไม้ไผ่หาก
เก็บรักษาไว้อย่างดีสามารถใช้ได้นานถึงหนึ่งปีแต่ถ้าหากไม่ได้เก็บรักษาอาจทำให้เกิดการชำรุดเสียหายได้ง่ายและ
ใช้งานได้เพียงช่วงเวลาหนึ่งเท่านั้น ฉะนั้นจักสานหมวกจึงเป็นที่ต้องการอย่างต่อเนื่องเพราะวัสดุที่ใช้เป็นวัสดุ
ธรรมชาติจึงมีการยอ่ ยสลายที่เร็วกวา่ วัสดุที่ทำมาจากเส้นใยสังเคราะห์และนอกจากนี้ยังมีข้อเสยี คือระบายความรอ้ น
ได้ยากอกี ท้ังยงั เปน็ ขยะมูลฝอยท่ยี ่อยสลายยาก ซ่ึงทำให้เกดิ ภาวะโลกร้อน

เนื่องจากปัจจุบันได้มีเทคโนโลยีเข้ามามีบทบาทในการทุ่นแรงมนุษย์มากขึ้นทำให้มีการใช้แรงงานมนุษย์
นอ้ ยลงและใชเ้ ครื่องจักรมากข้ึนและปัจจุบนั อัตราการท่องเท่ยี วลดน้อยลง อกี ทัง้ วิถีทางการทำเกษตรกรได้ลดน้อยลง
ไปด้วย ซึ่งทำให้รายได้จากการทำจักสานหมวกขายลดลงตามไปด้วย เนื่องจากผู้คนส่วนใหญ่ที่ใช้ประโยชน์จาก
หมวกจักสานคือ เกษตรกร กรรมกรและนักท่องเที่ยว หากเกษตรกรไม่มีที่ดินทำการเกษตรจึงทำให้ผู้คนได้หันไปให้
ความสนใจกับผลิตภัณฑ์อื่นๆ เช่น หมวกผ้าทอ หมวกสานทางมะพร้าวและหมวกผ้าขาวม้า หมวกจากเส้นใย

6

สังเคราะห์ เป็นต้น ซึ่งทำให้ชาวบ้านที่ทำหมวกจักสานได้รับรายได้ลดน้อยลงจากการแข่งขันทางผลิตภัณฑ์ที่มีความ
หลากหลายเช่น การโฆษณาสินค้าทางสื่อออนไลน์ ซึ่งส่งผลต่อผลิตภัณฑ์จักสานหมวกในอนาคต ดังที่เห็นได้จาก
คำกล่าวของ จักร์พงษ์ คำบุญเรือง. (2560). กล่าวว่า อนาคตของหมวกสานจะไปได้อีกไกลหรือใกล้แค่ไหน คงต้อง
ขึ้นอยู่ที่ผู้บริโภคมีความนิยมใช้มากน้อยแค่ไหน แม้ว่าจะมีคู่แข่งสำคัญอย่าง “หมวกผ้า” ซึ่งเป็นที่นิยมในกลุ่มคน
เหมอื นกนั แตก่ ลุ่มลูกค้าทเี่ หนยี วแน่นของหมวกสานกค็ ือ ชาวไร่ ชาวนา ชาวสวน กรรมกรและนกั ทอ่ งเท่ียวท่หี ลงใหล
ในภูมิปัญญาท้องถิ่น ซึ่งถ้าหากไม่มีที่ไร่ ที่นา ที่สวนให้กับเกษตรกรได้ทำ จะมีประโยชน์อะไรที่วงจรชีวิตของหมวก
สานจะยังคงยืนยาว แต่กับนักท่องเที่ยวที่เห็นความสำคัญก็ไม่แน่ เพราะจะมีนักท่องเท่ียวสักกี่รายที่เห็นคุณค่าของ
หมวกสาน ในฐานะของงานหตั ถกรรมอนั มีค่าของท้องถิ่น จากบทความข้างต้น หากไมม่ กี ารอนุรักษ์การจักสานหมวก
ไว้ สิง่ เหลา่ น้จี ะส่งผลทำใหก้ ารจกั สานหมวกเลอื นหายไปและไม่มกี ารสืบทอดจากคนร่นุ หลงั

เอกลักษณ์ของการจักสานหมวก คือการใช้ไม้ไผ่ที่เป็นวัสดุธรรมชาติและลวดลายที่โดดเด่นที่บ่งบอกถึงฝีมือ
ในการจักสาน หากผู้คนมีความสนใจในการจักสานน้อยลงและไม่มีการเรียนรู้หรือการสืบทอดต่อ การจักสานอาจ
สูญหายไปเป็นการดีที่จะรักษาภูมิปัญญานี้ไว้ เพราะในปัจจุบันมีความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีเป็นอย่างมาก
ท้งั สอ่ื ออนไลน์ เครอื่ งมือ อุปกรณ์ และการคมนาคมทสี่ ะดวกในยคุ ปจั จุบัน ซึ่งเป็นปัจจัยสำคญั ในการพัฒนาการ

ทอหมวกให้คนรุ่นใหม่เข้าถึงได้ง่ายขึ้นสามารถสร้างรายได้เสริมด้วยการเป็นวิทยากร และสามารถ
ส่งผลิตภัณฑ์การจักสานไปต่างประเทศเพื่อให้ชาวต่างชาติได้รู้จักและเข้าถึงหมวกจักสานได้ สะดวกมากยิ่งขึ้นและ
ดงึ ดดู ผทู้ ่ีสนใจในหมวกจกั สานทม่ี ีเอกลักษณอ์ ันทรงคุณค่า

นอกจากนี้ ผทู้ ส่ี บื ทอดการจักสานหมวกเป็นการสืบทอดจากครอบครวั และยังสามารถทำเป็นงานอดิเรกเสริม
จากงานหลักของตนเองเพื่อเป็นการเสริมสร้างรายได้ให้แก่คนครอบครัวให้มากขึ้นซึ่ง ถือได้ว่าเป็นผู้ที่เห็นคุณค่าทาง
ศิลปหัตถกรรมเครื่องจักสานที่ทำขึ้นด้วยมือ ด้วยความเพียรพยามยาม และด้วยความรักในงานศิลปหัตถกรรม
ผลิตภัณฑ์จักสานหมวกจึงมีคุณค่าเฉพาะตัวในแต่ละชิ้น และรูปแบบเครื่องจักสานแสดงถึงลักษณะพื้นเมือง พื้นบ้าน
ทแ่ี ตกตา่ งกนั ดงั ที่เห็นได้จากบทความของ พชั รี ธรรมสขุ . (2555). กล่าวไวว้ ่า

"คนจักสาน….
จกั ตอกเกลากลงึ ลำไผ่ลำแลว้ ลำเลา่ เป็นเสน้ สายน้อยนดิ เสน้ แล้วเสน้ เล่า
นำมาสอดสานขึ้นรปู เป็นชิ้นงานช้นิ แลว้ ชิ้นเล่าอยู่วันแล้ววนั เลา่
โดยมไิ ด้มุ่งหวงั จบั จองเป็นเจ้าของทุกชน้ิ
บางชน้ิ ถูกแลกเปล่ียนดว้ ยสิ่งแลกเปลย่ี นจากผูท้ ่รี คู้ า่
บางชนิ้ ถูกแลกเปล่ียนด้วยสง่ิ แลกเปลย่ี นจากผทู้ ไี่ มเ่ คยเห็นคา่
หากเพียงสิ่งแลกเปล่ียนทเี่ ขามอี ยเู่ หลือเฟือเกินกว่าราคาคา่ งวดของส่งิ จักสานชนิ้ นัน้ ..."

7

จากบทประพันธ์ข้างต้น ได้แสดงถึงคุณค่าและความงามในงานจักสานว่าเครื่องจักสานเป็นหัตถกรรม
ท่มี ีคณุ คา่ ในตัวเอง การทำงานจกั สานเป็นการทำงานดว้ ยศลิ ปะทีจ่ ะต้องสร้างงานท่ีออกมาจากจิตใจที่รักในงานศิลปะ
สร้างสรรค์และประยุกต์พัฒนารูปแบบให้ดียิ่งขึ้นไป โดยไม่ทิ้งความรู้และภูมิปัญญาเดิมของท้องถิ่น แสดงถึงวิถีชีวิต
ของคนแต่ละทอ้ งถน่ิ ไว้และมีการใช้วัตถุดบิ ซึง่ มคี วามงามตามธรรมชาติ

หมวกจักสาน ถือเป็นของใช้ที่ทรงคุณค่ามาก ด้วยภูมิปัญญาที่เป็นงานหัตถกรรมฝีมืออันปราณีต มีสีสัน
สวยงาม มีความคงทน ราคาถูก และสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้หลากหลาย อีกทั้งยังเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นที่มีมา
ตั้งแต่สมัยอดีต ที่ต้องการนำเอาวัสดุที่มีอยู่ในธรรมชาติ นำมาทำเป็นข้าวของเครื่องใช้และได้มีการปรับปรุงพัฒนา
มาเรื่อยๆ จนทำให้เกิดเป็นองค์ความรู้ ความสามารถ ความชำนาญและถ่ายทอดมาจนถึงปัจจุบัน หมวกจักสาน
จึงเป็นการแปรรูป เป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นที่สามารถสร้างรายได้ สร้างประโยชน์และสร้างอาชีพให้กับคนในครอบครัว
และชุมชน ดังนั้น คนรุ่นหลังจึงต้องช่วยกันอนุรักษ์และสืบทอดภูมิปัญญาที่ดงี ามและทรงคุณค่านี้ เพื่อให้การจักสาน
หมวกยงั คงอย่ตู อ่ ไป

บรรณานกุ รม
กลมุ่ หมวกสาน ไผ่ศรสี ุข. (2561). กลุม่ หมวกสาน ไผ่ศรสี ุข บา้ นหนองสะแก ปราจนี บรุ ี. สบื ค้นเม่อื 3 มกราคม
2565,จาก

http://smaesclub.blogspot.com/2018/07/blog-post_33.html

จกั รพ์ งษ์ คำบุญเรือง. (2560). “หมวกสานลา้ นนา” นบั วนั ย่ิงลืมเลอื น. สบื ค้นเม่อื 3 มกราคม 2565, จาก
https://www.chiangmainews.co.th/page/archives/607801/?fbclid=IwAR2PiMsBlIcczrNppbE1

OIAM1nopxmVP1yFuJ4S-THXm5ZROizZ_0XfwXVY

พชั รี ธรรมสขุ . (2555). ศลิ ปหตั ถกรรมเครื่องจักสานในภาคเหนอื . สบื คน้ เมื่อ 3 มกราคม 2565, จาก
https://patchareezom.wordpress.com/2012/05/24/35/

Smart SME. (2560). หมวกสาน กระเป๋าสานจากไม้ไผ่ สวยงามแบบภูมิปญั ญาท้องถิ่น. สบื คน้ เมือ่ 3 มกราคม
2565, จาก

https://www.smartsme.co.th/content/82523?fbclid=IwAR1hzTCIFgLHW3USw_ziklHYHBJH-
mQ8Eh1xByTfGRq7fJmN1VuDCwQs3NA

8

อสี านร้อยแปด. (2561). หมวกไม้ไผ่สานมือ. สืบค้นเม่ือ 3 มกราคม 2565, จาก

https://esan108.com/%E0%B8%AB%E0%B8%A1%E0%B8%A7%E0%B8%81%E0%B9%84%E

0%B8%A1%E0%B9%89%E0%B9%84%E0%B8%9C%E0%B9%88%E0%B8%9C%E0%B9%88%E0%B8%

AA%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD.html?fbclid=lwAR3ucetgbVEjja

_0kj7QJ5UV8kGTdKMLeTejOQN8YM88aPjByWvkxE0CsFc

9

รปู ภาพประกอบ

ภาพท่ี 1 แสดงลักษณะรูปแบบเเละสสี นั ของหมวกเเตล่ ะ่ ใบทีเ่ เตกตา่ งกัน
ภาพท่ี 2 แสดงการเเปรรปู การสานใหเ้ กดิ ความหลากหลายไมว่ ่าจะเป็นฝาชเี เละทใี่ ส่เเกว้ นำ้

10

ภาพที่ 3 แสดงตัวอยา่ งภาพการให้ความรใู้ นเรอื่ งการจักรสานหมวก เเละการเเปรรูปในรูปเเบบต่างๆ
ภาพท่ี 4 แสดงตัวอยา่ งภาพทีไ่ ดจ้ ากการไปสัมภาษณเ์ จ้าของกิจการจกั สานหมวกตำบลสนั ทรายมหาวงศ์

11

จักสานหมวกไม้ไผ่
บทสัมภาษณ์ นางตรี ยะวิจติ ร

ผูใ้ หส้ มั ภาษณ์ : นางตรี ยะวิจติ ร

ตำแหน่ง ณ เวลาท่เี กย่ี วข้อง : เจ้าของธุรกิจ

ตำแหน่งปัจจุบนั : เจา้ ของธรุ กจิ

วนั เวลาสัมภาษณ์ : 29 ธนั วาคม 2564 เวลา 16.00 - 17.00 น. (60 นาท)ี

ผูส้ ัมภาษณ์ : นางสาวพชั รา จ๊ะนะ

นางสาวชลธชิ า กันภชิ ัย

นายธรี พงศ์ มาลเี จรญิ

นายสรยุทธ จาปัญญะ

นายสรยุทธ จาปญั ญะ สวัสดีครบั คณุ แมต่ รี ยะวจิ ิตร
นางตรี ยะวิจิตร สวัสดีค่ะ
นายสรยทุ ธ จาปญั ญะ พวกเราเป็นนกั เรยี นโรงเรยี นสารภพี ิทยาคมไดร้ ับ
หน้าทมี่ าสมั ภาษณ์เกย่ี วกบั กลุ่มจักสานหมวก
นางตรี ยะวจิ ิตร ไม้ไผ่ครบั
นายธรี พงศ์ มาลีเจรญิ ได้ค่ะ ไมม่ ปี ัญหา
นางตรี ยะวิจติ ร หมวกจักสานไม้ไผ่ทำจากสิ่งใดและดำเนนิ การ
เช่นใดครับ
นายธีรพงศ์ มาลเี จริญ ทำจากไม้ไผ่อ่อนหากเป็นไม้ไผแ่ ก่มักทำมิได้
นางตรี ยะวจิ ิตร จากนั้นนำมาจักแล้ว ผง่ึ แดดไวพ้ อผ่งึ ได้ท่ี ก็จะนำ
มาสานเปน็ หมวกค่ะ
คุณแม่ตรี ยะวิจติ ใชส้ ่ิงใดในการทำหมวกจักสาน
ไม้ไผค่ รับ
ใชไ้ ม้ไผ่อ่อน สียอ้ มกก เครือ่ งเย็บกระดาษ เคร่ือง
เจาะรู ผ้าชนิ้ เลก็

12

นายธรี พงศ์ มาลีเจริญ หมวกจักสานไมไ้ ผ่มลี วดลายสิง่ ใดบ้างครบั
นางตรี ยะวจิ ติ ร สว่ นมากมกั เป็นลายสอง และมักมีลายน้ำไหล
ของ เมืองน่าน ลายหวั ใจ ฯลฯ
นายธีรพงศ์ มาลีเจริญ หมวกจกั สานไม้ไผ่ราคาเท่าใดครับ
นางตรี ยะวจิ ิตร ใบเลก็ 20 บาท ใบใหญ่ 50 บาท
นายธีรพงศ์ มาลีเจริญ สีของหมวกจักสานไมไ้ ผท่ ำจากสิ่งใดครับ
นางตรี ยะวจิ ิตร สีย้อมกกทำจากตน้ กกเป็นสีท่มี อิ นั ตรายต่อสง่ิ แวดล้อม ซองละ 6 บาท
นางสาวพชั รา จ๊ะนะ หมวกจักสานไม้ไผ่ 1 ใบ ใชร้ ะยะเวลาในการดำเนินการเท่าใดคะ
นางตรี ยะวจิ ิตร ถา้ เรม่ิ ดำเนินการจากการจักใชเ้ วลา 1 ชว่ั โมง
แต่หากเริ่มดำเนนิ การจากการสานใชเ้ วลา 20 นาที
นางสาวพัชรา จ๊ะนะ หมวกจกั สานไม้ไผจ่ ำหนา่ ยทใ่ี ดบ้างคะ
นางตรี ยะวจิ ิตร ในช่วงสถานการณ์นีจ้ ำหน่ายในช่องทางโซเชียลมเี ดยี
จำหนา่ ยให้กบั งานกิจกรรมตา่ งๆ เชน่ ฌาปนกิจศพ งานบญุ
นางสาวพชั รา จ๊ะนะ กิจกรรมของเทศบาล
นางตรี ยะวจิ ติ ร มีแรงจูงใจใดในการทำหมวกจกั สานไม้ไผ่คะ
หมวกจกั สานไมไ้ ผน่ ี้ดำเนินการต้ังแตร่ ุ่นปรู่ ุ่นยา่ ประมาณ 100 ปีก่อน
นางสาวพชั รา จะ๊ นะ จงึ ทำให้เป็นการสบื ต่อธุรกิจ
นางตรี ยะวจิ ิตร งบประมาณในการผลติ เท่าใดคะ
นางสาวพชั รา จะ๊ นะ งบประมาณนมี้ แิ น่นอนของดฉิ นั ประมาณ 600 บาท
นางตรี ยะวจิ ิตร มีแนวทางการนำเสนอผลิตภัณฑเ์ ชน่ ใดคะ
นางสาวชลธิชา กนั ภชิ ยั ดฉิ นั นำเสนอผลติ ภณั ฑ์ในช่องทางโซเชียลมีเดียค่ะ
นางตรี ยะวิจติ ร จำนวนผผู้ ลติ มเี ทา่ ใดคะ
นางสาวชลธิชา กนั ภิชยั ในกลมุ่ ทเ่ี ปน็ แกนนำมี 18 คนค่ะ
นางตรี ยะวจิ ิตร จำนวนในการผลติ ต่อวนั เทา่ ใดคะ
ข้นึ อยกู่ ับงานหากมีงานเข้ามากจ็ ะทำวันละประมาณ 100 ใบ
นางสาวชลธชิ า กนั ภชิ ยั แตห่ ากไม่มีงานเขา้ มาก็ประมาณ 30-70 ใบ
นางตรี ยะวจิ ติ ร รายได้ตอ่ เดือนเทา่ ใดคะ
นางสาวชลธิชา กนั ภชิ ยั มิแนน่ อนหากคิดต่อเดือนกค็ งประมาณ 12,000 บาทต่อเดือน
กระแสนิยมดีหรอื ไมค่ ะ

13

นางตรี ยะวจิ ิตร ดคี ่ะเพราะส่วนมากหากมีงานก็จะมาสงั่ ซื้อ
นางสาวชลธชิ า กันภชิ ัย ระยะเวลาในการใชส้ นิ คา้ นานเท่าใดคะ
นางตรี ยะวจิ ิตร หากรกั ษาดๆี จะประมาณ 1 ปี แต่สว่ นมากเขา ใชป้ ระโยชนไ์ ดไ้ มน่ าน
เพราะเขาใช้แลว้ ไม่รักษาจึงเสยี หายได้งา่ ย
นายสรยทุ ธ จาปัญญะ หากคณุ แมต่ รี ยะวิจติ ไม่ทำแลว้ จะมคี นรุ่นใหม่มาสืบทอดต่อไหมครบั
นางตรี ยะวิจติ ร มีค่ะ เพราะวา่ การจักสานเป็นหนึง่ ในธรุ กจิ ของทางบ้าน
กจ็ ะใหผ้ สู้ บื ทอดมาจกั สานตอ่ ไปคะ่