ศัพท์พันธุศาสตร์

วิทยาศาสตร์ ม.3
โดย ครูปิยพร นันธิกูล

คำศัพท์

ทางพันธุศาสตร์

1. เซลล์สืบพันธุ์

(GAMETE หรือ SEX CELL)

หมายถึง ไข่ หรือ สเปิร์ม ซึ่งเป็นโครงสร้างที่
บรรจุสารพันธุกรรมที่จะถ่ายทอดไปยังรุ่นลูก

เมื่อมีการปฏิสนธิเกิดขึ้น

2. ลักษณะเด่น
(DOMINANCE)

หมายถึง ลักษณะที่ปรากฏออกมาใน
รุ่นลูกหรือรุ่นต่อๆ ไปเสมอ

3. ลักษณะด้อย
(RECESSIVE)
หมายถึง ลักษณะที่ไม่มีโอกาสปรากฎ
ในรุ่นต่อไป เป็นยีนที่แฝงอยู่ และจะถูก

ข่มโดยยีนเด่น

4. ยีน (GENE)

หมายถึง ลักษณะทางพันธุกรรมซึ่งเป็นส่วนหนึ่ง
ของโครโมโซม โครโมโซมของคนเรามี23คู่และ
ยีนมีอยู่ประมาณ 50,000 ยีน ยีนเหล่านี้กระจาย
อยู่ในโครโมโซมแต่ละคู่จะควบคุมการถ่ายทอด
ลักษณะไปสู่ลูกได้ประมาณ 50,000 ลักษณะ

5. แอลลีล (ALLELE)

คือ ยีนที่เป็นคู่เดียวกันเรียกว่าเป็น แอลลี
ลิก(ALLELIC)ต่อกันหมายความว่าแอลลีล
เหล่านั้นจะมีตำแหน่ง เดียวกันบนโครโมโซมที่
เป็นคู่กัน(HOMOLOGOUS CHROMOSOME)

6. โฮโมไซกัส ยีน
(HOMOZYGOUS GENE)

หมายถึง ยีนที่เหมือนกันอยู่ด้วยกัน

เช่น TT , tt เป็นต้น

7. เฮเทอโรไซกัส ยีน
(HETEROZYGOUS GENE)

หมายถึง ยีนที่ต่างกันอยู่ด้วยกัน

เช่น Tt เป็นต้น

8. จีโนไทป์ (GENOTYPE)

หมายถึง ลักษณะหรือแบบของ
ยีนที่ควบคุมลักษณะ มักเขียน
ด้วยอักษรภาษาอังกฤษ เช่น

TT , AA ,tt , Tt

9. ฟีโนไทป์ (PHENOTYPE)

หมายถึง ลักษณะของสิ่งมีชีวิตที่ปรา
กฎออกมาเนื่องจากการแสดงออก
ของยีนและอิทธิพลของสิ่งแวดล้อม
ฟีโนไทป์ = จีโนไทป์ + สิ่งแวดล้อม

เช่น ขนตรง ขนหยิก ดอกสีม่วง เป็นต้น

10. โฮโมโลกัส โครโมโซม
(HOMOLOGOUS CHROMOSOME)

หมายถึง โครโมโซมที่เป็นคู่กัน มีขนาด

และรูปร่างภายนอกเหมือนกัน (แต่ยีน
ภายในอาจแตกต่างกัน) โยท่อนหนึ่งมา

จากพ่ อ อีกท่อนหนึ่งมาจากแม่

11. โฮโมไซกัส โครโมโซม
(HOMOZYGOUS CHROMOSOME)

หมายถึง โครโมโซมที่เป็นโฮโมโล
กัสกัน และมียีนที่เป็นโฮโมไซกัสกัน

อย่างน้อยหนึ่งคู่

12. เทสต์ ครอส (TEST CROSS)

เป็นการผสมระหว่างต้นที่มีฟีโนไทป์เด่นกับ
ต้นที่มีฟีโนไทป์ด้อย เพื่ อต้องการทราบว่าต้น
ลักษณะ เด่นเป็นลักษณะพั นธุ์แท้หรือพั นธุ์
ทาง ถ้าหากต้นที่ผสมซึ่งเป็นลักษณะด้อยนั้น

เป็นพ่ อแม่จะเรียกการผสมแบบ
แบค ครอส(BACK CROSS)

13. คารีโอไทป์ (KARYOTYPE)

คือ การศึกษาโครโมโซมโดยการ
ถ่ายภาพแล้วนำภาพถ่ายของ

โครโมโซมมาจัดเรียงเข้าคู่กันและ
แบ่งเป็นกลุ่มๆได้

14. การถ่ายทอดพันธุกรรมลักษณะเดียว
(MONOHYBRID CROSS)

เป็นการผสมพั นธุ์ซึ่งเราคำนึงถึง
ลักษณะเพี ยงลักษณะเดียวและ มี

ยีนควบคุมอยู่เพี ยงคู่เดียว

15. การถ่ายทอดพันธุกรรมสองลักษณะ
(DIHYBRID CROSS)

เป็นการผสมที่ศึกษาสองลักษณะ
ในเวลาเดียวกันมียีนควบคุม
สองคู่

16. ลักษณะเด่นสมบูรณ์

(COMPLETE DOMINANT)

หมายถึง การข่มของลักษณะเด่นต่อ

ลักษณะด้อยเป็นไปอย่างสมบูรณ์ทำให้

พี โนไทป์ของฮอมอไซกัส โดมิเนนท์และ

เฮเทอร์โรไซโกตเหมือนกันเช่น TT จะมี

พี โนไทป์เหมือนกับTt ทุกประการ

17. ลักษณะเด่นไม่สมบูรณ์
(INCOMPLETE DOMINANT)

เป็นการข่มกันอย่างไม่สมบูรณ์ทำให้เฮเทอร์
โรไซโกตไม่เหมือนกับฮอมอ ไซกัสโดมิแน
นท์ เช่น การผสมดอกไม้สีแดงกับดอกไม้สี
ขาวได้ดอกสีชมพู แสดงว่าแอลลีลที่ควบคุม
ลักษณะดอกสีแดงข่มแอลลีลที่ควบ คุม

ลักษณะดอกสีขาวได้ไม่สมบูรณ์

18. ลักษณะเด่นรวม
(CO-DOMINANT)

เป็นลักษณะที่แอลลีลแต่ละตัวมีลักษณะเด่น
กันทั้งคู่ข่มกันไม่ลงทำให้ฟีโนไทป์ของ
เฮเทอร์โรไซโกตแสดงออกมาทั้งสอง
ลักษณะ เช่น หมู่เลือด AB ทั้งแอล
ลีลIAและแอลลีล IB จะแสดงออกใน
หมู่เลือดทั้งคู่