ฉุยฉายกิ่งไม้เงินทอง

รำเบิกโรง
ชุด ฉุยฉายกิ่งไม้เงินทอง

ประวัติความเป็นมา

การแสดงชุดรำกิ่งไม้เงินทองเป็นการแสดงที่ได้รับแนวคิดมาจากการแสดงเบิกโรงชุดประเลงเกิด
ขึ้นในสมยักรุงรัตนโกสินทร์รัชกาลพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงโปรดเกล้าฯให้ดัดแปลง
เสียใหม่โดยใช้ตัวละคร2ตัวแต่งกายยืนเครื่อง (พระ) แขนยาว สวมชฎาแทนการสวมศีรษะเทวดาโล้น
อย่างสมมติให้เป็นเทพบุตรถือกิ่งไม้ทองด้วยมือข้างขวา และถือกิ่งไม้เงินด้วยมือข้างซ้ายรำประกอบ
เพลงหน้าพาทย์กลมและบทร้องในเพลงเชิดฉิ่งออกเพลงเชิดจีนตัวสามจบด้วยเพลงเชิด

จุดประสงค์ของการแสดง การแสดงชุดน้ีมีจุดประสงคเ์พื่อแสดงท่ารำที่งดงามในการแสดงเบิกโรง
ละครใน ดังคำในบทร้องประกอบการรำเบิกโรงกิ่งไม้เงินทองปรากฏในบท
เบ็ดเตล็ดในเรื่องรามเกียรต์ิ รำกิ่งไม้เงินทองเป็นการแสดงเบิกโรงของละครใน
ที่มีรูปแบบและลักษณะการแสดงตลอดจนกระบวนท่ารำที่มีเอกภาพชุดหนึ่ง
นับได้ว่าเป็นพระอัจฉริยภาพของล้นเกล้าฯ รัชกาลที่ 4 ที่ทรงพระราชนิพนธ์
บาทขับร้อง ประกอบกับรูปแบบและลักษณะการแสดง และความสามารถของ
บรมครูทางด้านนาฏศิลป์ไทยที่ร่วมกันประดิษฐ์รังสรรค์กระบวนท่ารำขึ้น เพื่อ
สืบสาน และสืบทอดศิลปะที่แสดงเอกลักษณ์ ความเป็นอารยธรรมของไทย มา
จนทุกวันนี้

“เบิกโรงละครในให้ประหลาด มีวิลาศน่าชมคมขำ
ท่าก็งามตามครูดูแม่นยา เป็นแต่ทำอย่างใหม่มิใช่ฟ้อน”

รำเบิกโรงกิ่งไม้เงินทอง เริ่มมีขึ้นในสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 4 ดังได้
กล่าวแล้วโดยมีความคิดเห็นว่าแม้ประเลงจะเป็นนาฏศิลป์ชั้นสูงที่กอร์ปด้วยความนิยมเชื่อถือและมี
คุณค่าทางศิลปะแต่เมื่อได้ดูได้เห็นนักอยู่เสมอๆ ก็กลายเป็นศิลปะที่รู้สึกว่าจืดชืด (ธนิต อยู่โพธ์ิ,
2535, หน้า 113) คร้ันมาถึงใน สมัยรัชกาลที่4 คงจะทรงได้รับเครื่องราชบรรณาการ ดอกไม้เงิน
ทองจากเจา้ประเทศต่างๆ ส่งมาทูลเกล้าฯถวายไว้เป็นอันมากน่าจะมีพระราชประสงค์ เพื่อสำแดงพระ
เกียรติยศให้ปรากฏจึงโปรดเกลา้ฯให้พวก ระบำ ละครหลวงถือดอกไม้เงินทองรำเบิกโรงแทนการ
ถือหางนกยูงอย่างแต่ก่อน

ดังปรากฏในบทพระราชนิพนธ์บทรำเบิกโรงกิ่งไม้เงินทองว่า
“หางนกยูงอย่างเก่าเขาเล่นมาก ไม่เห็นหลากจืดตามาแต่ก่อน
คงแต่ท่าไว้ให้งามตามละคร ที่แต่งตนก้นไม้งอนอย่างโบราณ”

และ
“ย่อมช่วงใช้ดอกไม้เงินทอง ไม่เหมือนของเขาอื่นมีดื่นถม
ถึงผิดอย่างไปใครเลยจะไม่ชม ควรนิยมว่าเป็นมงคลเอย”

นอกจากจะทรงเปลี่ยนอุปกรณ์ประกอบการรำมาใช้
กิ่งไม้เงินทองแทนการใช้หางนกยูงอย่างแต่ก่อนแล้วยัง
โปรดฯให้เปลี่ยนแปลงการแต่งกาย ท่าทางฟ้อนรำ และ
ทำนองเพลงที่ใช้ประกอบการรำให้แตกต่างไปจากเดิม
ทั้งยังได้ทรงพระราชนิพนธ์บทรำกิ่งไม้เงินทองให้มี
บทร้องประกอบที่มีความหมายเป็นเชิงบอกประวัติของ
การรำชุดน้ีด้วยบทรำน้ีมีลกัษณะเป็นกลอน บทละครมี
ทั้งสิ้น 10 คำ

เนื้อร้องคำร้อง ปี่พาทย์ทำเพลงกลม ร้องเพลงเชิดฉิ่ง

เมื่อนั้น ไทท้าวเทพบุตรบุรุษสอง
มือถือกิ่งไม้เงินทอง ป้องหน้าออกมาว่าจะรำ
เบิกโรงละครในให้ประหลาด มีวิลาศน่าชมคมขา
ท่าก็งามตามครูดูแม่นยา เป็นแต่ทำอย่างใหม่มิใช่ฟ้อน
หางนกยูงอย่างเก่าเขาเล่นมาก ไม่เห็นหลากจืดตามาแต่ก่อน
คงแต่ท่าไว้ให้งามตามละคร ที่แต่งตนก้นไม่งอนอย่างโบราณ
รำให้เห็นเป็นเกียรติยศ ปรากฏทุกตำแหน่งแหล่งสถาน
ว่าพวกฟ้อนฝ่ายในใช้ราชการ สำหรับพระภูบาลสำราญรมย์
ย่อมช่วงใช้กิ่งไม้เงินทอง ไม่เหมือนของเขาอื่นที่ดื่นถม
ถึงผิดอย่างไปใครเลยจะไม่ชม ควรนิยมว่าเป็นมงคลเอย
ชุดฉุยฉายกิ่งไม้เงินทอง (ฉบับเต็ม) เป็นการแสดงประเภทเบิกโรง ด้วยการรำก่อนการแสดงละครใน

นอกจากรำกิ่งไม้เงินทองสำหรับตัวพระดังกล่าวแล้วยังมีการรำเบิกโรงด้วยการถือ
กิ่งไม้เงินทองเช่นเดียวกัน แต่ให้ผู้แสดงเป็นหญิงสาวแต่งกายยืนเครื่องนางสวม
รัดเกล้ายอด มือทั้งสองถือกิ่งไม้เงินทอง ออกมาร่ายรำชมความงามของตนด้วยเพลง
ฉุยฉาย 1 บท และเพลงแม่ศรี2 บท ตามลำดับ โดยไม่มีการเป่าปี่รับทวนบท
เป็นการร้องที่เรียกกันในหมู่นาฏศิลป์และดนตรีว่า “ฉุยฉายพวง” ดังภาพต่อไปนี้
โดยผู้แสดงตัวนาง 2 คน ถือกิ่งไม้เงินทองออกมาร่ายรำตามบทร้องที่มีความหมายถึง
การเชิดชูพระเกียรติพระมหากษัตริย์และเพื่อความเป็นสวัสดิมงคลต่อการแสดง รำบท
หรือรำใช้บท เป็นการรำของตัวละครซึ่งจะแสดงกิริยาท่าทางตามถ้อยคำในเนื้อเพลง
การรำของตัวละครมีความงดงามอาจจะนำมาใช้แสดงเป็นเอกเทศมีทั้งรำคู่และรำเดี่ยว
ดังภาพต่อไปนี้

รูปภาพของการแสดงรำเดี่ยวและรำคู่
รำเบิกโรง ชุด ฉุยฉายกิ่งไม้เงินทอง

ดนตรีที่ใช้ประกอบการแสดง

ใช้วงปี่พาทย์ไม้นวม เพลงที่ใช้บรรเลงประกอบการแสดง เพลงโคมเวียน
เพลงเชิดฉิ่ง และเพลงเชิดจีนตัวสาม

ประกอบไปด้วย

1.ตะโพน 2.กลองทัด

3.ฆ้องวงใหญ่ เล็ก 4.ระนาดเอก

5.ระนาดทุ้ม 6.ซออู้

7.ขลุ่ยเพียงออ 8.ฉิ่ง

ลักษณะท่ารำ

การแต่งกาย-อุปกรณ์ที่ใช้แสดง

ผู้รำแต่งกายยืนเครื่องนาง 2 คน ตัวละครฝ่ายนางถือกิ่งไม้เงินทอง มือข้างขวา
กำกิ่งไม้ทอง ส่วนมือข้างซ้ายกำกิ่งไม้เงิน ในบท "สองนางเนื้อเหลือง" ฉบับเจ้า
จอมละม้าย รำไปตามบทขับร้องและทำนองเพลงฉุยฉาย การรำจะมีอิริยาบถที่
งดงาม ทั้งอิริยาบถของการเคลื่อนไหว มือ แขน ขา ใบหน้าและลำตัวที่สวยงาม
มีจังหวะท่ารำที่เหมาะเจาะเข้ากับจังหวะของเพลง เพลงที่ใช้เป็นฉุยฉายพวง คือ
ร้องรวบความจนจบท่อน โดยไม่มีปี่เป่ารับ นับเป็นวิวัฒนาการอีกขั้นหนึ่ง ซึ่งมีมา
ตั้งแต่สมัยโบราณ

การแต่งหน้า แต่งตัว
ดังรูป