ขั้นตอนปฎิบัติพันมอเตอร์สปิสเฟส

คมู อื ปฏบิ ตั งิ าน

เรือ่ ง ขัน้ ตอนงานพนั มอเตอรสปลสิ เฟส

โดย
นายอมฤต ไทรงาม
ครู คศ.2 ชํานาญการ

โรงเรยี นฝกอาชีพกรุงเทพมหานคร(บางรกั )
สํานักงานการส$งเสริมอาชพี สํานกั พฒั นาสังคม

กรงุ เทพมหานคร

คาํ นํา

ข้นั ตอนปฏิบัติงาน เรื่อง ข้ันตอนงานพันมอเตอรสปลิสเฟส เลมน้ี ไดจัดทําตามใหสอดคลองกับ
ภาคปฏบิ ตั ิเร่อื ง มอเตอรสป%ลสเฟส เพื่อเป&นชองทางใหผูเรียนเกิดความเขาใจขั้นตอนการปฏิบัติมากข้ึน
สามารถทําใหการจัดการเรียนการสอนระหวางครูและนักศึกษาเกิดประสิทธิภาพสูงสุด การจัดทําคูมือ
ดังกลาวเป&นวิธหี นง่ึ ในการเตรยี มความพรอมของครผู ูสอน

หากคูมือปฏิบัติงาน ที่จัดทําเลมน้ีมีขอบกพรองหรือมีขอเสนอแนะประการใด ผูจัดทํายินดี
รบั ผิดชอบในคาํ วิจารณ เพื่อนาํ ไปปรบั ปรุงและแกไขขอผิดพลาด ใหสมบูรณและเกิดประโยชนสูงสุด ตอ
การจดั การเรียนการสอนตอไป

ลงช่อื …………………………………………………
(นายอมฤต ไทรงาม )
ผูจดั ทํา

สารบัญ 1
8
คํานํา 11
1. วัสดุ เครือ่ งมือและอปุ กรณ 14
2. ขั้นตอนงานถอดช้ินสว$ นมอเตอร 18
3. ข้ันตอนงานบันทึกข)อมูลวงจรขดลวดมอเตอร 24
4. ขั้นตอนงานตดั ฉนวนไมล$ารสล็อตมอเตอร 31
5. ขั้นตอนงานฟอรมขดลวดทองแดง 36
6. ขน้ั ตอนงานลงขดลวดทองแดงในรอ$ งสล็อตมอเตอร 39
7. ขั้นตอนงานต$อวงจรขดลวดมอเตอร 40
8. ขนั้ ตอนงานรัดสายขดลวดมอเตอร 42
9. ขน้ั ตอนงานตรวจสอบขดลวดมอเตอร 45
10. ขนั้ ตอนงานอาบนา้ํ ยาวานิชขดลวดมอเตอร 1-6
11. ขัน้ ตอนงานประกอบมอเตอร
12. ขั้นตอนงานทดสอบมอเตอร
ภาคผนวก

วสั ดุ เครือ่ งมือและอปุ กรณ 1

วสั ดุ เคร่อื งมอื และอปุ กรณ

1.ขดลวดทองแดงอาบนํา้ ยา

2.กระดาษฉนวน

3.ฉนวนไมล%าร

วัสดุ เคร่อื งมอื และอุปกรณ 2

4.ปลอกหม(ุ สายไฟ
5.สายไฟ

6.ฟอรมไม(และไมก( ้ัน

วัสดุ เครื่องมอื และอุปกรณ 3

7.หัวแร(งแบบแช%
8.ตะกั่วบดั กรี
9.ฟล๊ักสําหรับงานบัดกรี

วสั ดุ เครือ่ งมอื และอุปกรณ 4

10.เชอื กไนล%อนรัดสายเบอร 0
11.น้าํ ยาวานิสแบบแห(งชา(
12. คอ( นปอนด

วสั ดุ เครื่องมอื และอปุ กรณ 5

13.คมี ตดั
14.คีมปากรวม
15.ไขควงปากแฉก

วสั ดุ เคร่อื งมือและอปุ กรณ 6

16.ไขควงปากแบน

17.หลอดสัญญาณ
18.เวอรเนียรคาลปิ เปอร

วสั ดุ เครอื่ งมอื และอุปกรณ 7

19.มัลตมิ ิเตอร
20.แคล(มป6มิเตอร
21.เมกะโอหมเิ ตอรแบบดจิ ติ อล

ขั้นตอนงานบันทึกขอมลู วงจรขดลวดมอเตอร 1

ขน้ั ตอนงานบันทึกขอมลู วงจรขดลวดมอเตอร

1. นาํ โครงมอเตอรที่ขดลวดทองแดงพนั อย"ู จดบันทึก
จาํ นวนร"องสลอ็ ต ในแบบบันทึก

2.ปากกาเคมีแบบลบไม"ได ทําเคร่ืองหมาย ตาํ แหน"งร"อง
สล็อตแรก

3.จากนนั้ บันทึกตาํ แหน"งขดลวดชุดสตารท โดยอางอิง
ตําแหนง" รอ" งสล็อตแรก นับระยะหา" งจากดานหนงึ่ ไป
ดานหนึ่งของขดลวด และบนั ทึกตาํ แหนง" ชุดรัน
เชน" กนั

ขั้นตอนงานบันทกึ ขอมลู วงจรขดลวดมอเตอร 2

4. นําสกัดเหล็กและคอน ตอกสกดั ตดั ขดลวดทองแดง
ใหขาด โดยตอกตัดขดลวดทองแดงรอบๆ และเก็บ
ตวั อย"างขดลวดทองแดง สําหรบั นับรอบและ
วดั ขนาด

5.นําตัวอย"างขดลวดทองแดงท่ตี ัดแลวมานบั รอบ
โดยนับชุดรนั กอ" น สังเกตว"าชุดรันมีขนาดใหญ"
ชดุ สตารต และบันทึกในแบบบันทกึ

6.นําตัวอย"างขดลวดทองแดงท่ีตัดแลวมานบั รอบ
โดยนบั ชดุ สตารตและบนั ทึกในแบบบันทึก

ขัน้ ตอนงานบนั ทกึ ขอมลู วงจรขดลวดมอเตอร 3

7. นําไขควงปากแบนแบบตอก และคอน ตอกไขควง
ทฝี่ าหนาหลดุ จากโครงมอเตอร

8.เมอ่ื ถอดสว" นประกอบมอเตอร แลวจดั เรยี งใหเรยี บ
รอย

ขน้ั ตอนงานตัดฉนวนไมลารสลอ็ ทมอเตอร 14

ขัน้ ตอนงานตัดฉนวนไมลารสล็อทมอเตอร

1.นาํ ตัวอยางไมลาร มาวดั ขนาด มีขนาดรองเล็กและ
รองใหญ

2.นํากรรไรหรือคัตเตอรมาตัดฉนวนไมลาร

3.พบั ขอบไมลารประมาณ 3-5 มม.

ขั้นตอนงานตัดฉนวนไมลารสล็อทมอเตอร 15

4.ใชส. ันไม.บรรทัดหรอื ด.ามของไขควง รดี รอยพบั ให.
แบน

5.ม.วนไมลาร ที่พับขอบแล.ว เปน0 รปู ตวั ยู

6.สอดไมลาร เขา. ในรองสลอ็ ทมอเตอร

ขัน้ ตอนงานตัดฉนวนไมลารสล็อทมอเตอร 16

7.สอดไมลารในรองสล็อทจนครบ

8.จากนัน้ ตรวจสอบวา ไมลารเกินขอบรองสล็อท โดย
ใช.น้ิวช้ี วางขนานกับแกนสเตเตอร

9.เม่อื พบไมลารมีป9ญหา นํากรรไกรมาตดั จากนนั้
สอดเขา. รองสล็อททดสอบอีกคร้ังหนึง่ วา ไมลารเกนิ
ขอบรองสลอ็ ท

ขัน้ ตอนงานตัดฉนวนไมลารสลอ็ ทมอเตอร 17

10.ไมลารสอดเขา. รองส็อทครบถ.วน

ข้ันตอนงานฟอรมขดลวดทองแดง 18

ข้ันตอนงานฟอรมขดลวดทองแดง

1.นาํ ไมก้ันสวมในแกนเครือ่ งพนั ขดลวด และตามดวย
ฟอรมไมขนาดใหญ$ กั้นดวยไมก้นั

2.ขน้ั ต$อไปไมก้นั สวมในแกนเครื่องพันขดลวด และ
ตามดวย ฟอรมไมขนาดกลาง กน้ั ดวยไมกน้ั

3.ขนั้ ต$อไปไมกน้ั สวมในแกนเครื่องพันขดลวด และ
ตามดวย ฟอรมไมขนาดเล็ก กั้นดวยไมกน้ั

ข้นั ตอนงานฟอรมขดลวดทองแดง 19

4.ลอ็ คไมกน้ั และฟอรมไมใหแน$น

5.ยดึ ปลายขดลวดทองแดงกับแกนเคร่ืองพันขดลวด
ใหแนน$

6.ต้งั ค$าเขม็ วัด ในตําแหน$งเข็มวัดชี้ขีดเลขศนู ย
เรม่ิ พนั ขดลวดทองแดงกับฟอรมไมขนาดเล็กกอ$ น

ข้ันตอนงานฟอรมขดลวดทองแดง 20

7.เมื่อครบจาํ นวนการพัน ตัง้ คา$ เข็มวัดในตาํ แหนง$
ขดี เลขศูนย และเริ่มพันขดลวดทองแดงกบั ฟอรมไม
ขนาดกลาง

8.เมอ่ื ครบจํานวนการพนั ตั้งคา$ เข็มวัดในตาํ แหน$ง
ขดี เลขศนู ย และเรม่ิ พนั ขดลวดทองแดงกับฟอรมไม
ขนาดใหญ$

9.เมือ่ พันขดลวดทองแดงกบั ฟอรมไมครบทงั้ สาม
ขนาด ใหตัดปลายขดลวดทองแดงยาว

ขัน้ ตอนงานฟอรมขดลวดทองแดง 21

10.ปลดล็อคไมกั้นและฟอรมไม นาํ ขดลวดทองแดง
ออกจากแกนเครือ่ งพนั ขดลวดทองแดง มือจับชดุ
ขดลวดทองแดงใหแน$น

11.นําไมก้นั ออก และใชนิ้วช้ีท้ังสองขางเขยี่ ลวดออก
จากฟอรมไมขนาดเล็ก

12.ใชเศษลวดทองแดง หรอื เชือก รดั ชุดลวดทองแดง
ขนาดเล็ก

ขน้ั ตอนงานฟอรมขดลวดทองแดง 22

13.นาํ ไมก้นั ออก และใชน้ิวช้ีทั้งสองขางเขีย่ ลวดออก
จากฟอรมไมขนาดกลาง

14.ใชเศษลวดทองแดง หรอื เชอื ก รัดชดุ ลวดทองแดง
ขนาดกลาง

15.นําไมก้ันออก และใชนิ้วชี้ท้ังสองขางเขี่ย ลวดออก
จากฟอรมไมขนาดใหญ$

ขนั้ ตอนงานฟอรมขดลวดทองแดง 23

16.ใชเศษลวดทองแดง หรอื เชอื ก รดั ชดุ ลวดทองแดง
ขนาดกลาง

17.จัดเรียงชดุ ลวดทองแดงใหเป:นระเบียบ

ขั้นตอนงานลงขดลวดทองแดงในรองสลอ็ ตมอเตอร 24

ขั้นตอนงานลงขดลวดทองแดงในรองสล็อตมอเตอร

1.เตรียมขดลวดทองแดงทฟี่ อรมเสร็จแลว

2.จดั ชดุ ขดลวดทองแดง(ชุดรัน)เรยี งจากชุดเลก็ ไปหา
ชุดใหญ ลงขดลวดชุดเล็กกอน

3.โดยจัดเปน+ ตนและปลายของขดลวดใชทอพวี ีซบี าง
กรีดขดลวด ใหลงในรองสล็อท

ขัน้ ตอนงานลงขดลวดทองแดงในรองสล็อตมอเตอร 25

4.ตดั ไมลารบางใหไดขนาดเทากบั รอยพับดานหนงึ่ ไป
อีกดานหนึง่

5.จากน้นั นาํ ไปไมลารทต่ี ดั แลว มาปด4 กัน้ ขดลวด
ทองแดงในรองสลอ็ ท

6.จากนนั้ ทํากับขดลวดทองแดงชุดเล็กอีกดานหน่งึ
ดวยวิธกี าร ตามขอ 3-5

ข้ันตอนงานลงขดลวดทองแดงในรองสล็อตมอเตอร 26

7.ข้ันตอนไปจัดเรยี งขดลวดทองแดงชดุ กลาง ตนของ
ขดลวดทองแดงชุดกลาง อยูดานเดียวกบั ตนขดลวด
ทองแดงชุดเล็ก

8.จากนน้ั ทาํ ตามขนั้ ในขอที่ 3 - 6

9.ขนั้ ตอนไปจัดเรยี งขดลวดทองแดงชดุ ใหญ ตนของ
ขดลวดทองแดงชดุ ใหญ อยูดานเดียวกบั ตนขดลวด
ทองแดงชุดกลาง

ขัน้ ตอนงานลงขดลวดทองแดงในรองสลอ็ ตมอเตอร 27

10.ทาํ ตามขน้ั ตอน 3-6

11.นําขดลวดลงรองสลอ็ ทแลว ท้งั ทาํ จนครบ
4 ขั้วแมเหล็ก

12.จากนนั้ ชุดขดลวดทองแดง(ชดุ สตารท)เรียงจาก
ชดุ เลก็ ไปหา ชุดใหญ ลงขดลวดชดุ เล็กกอน

ขน้ั ตอนงานลงขดลวดทองแดงในรองสล็อตมอเตอร 28

13.ตดั ไมลารบางใหไดขนาดเทากบั รอยพับดานหนงึ่ ไป
อีกดานหนึ่ง จากนนั้ นาํ ไปไมลารทต่ี ัดแลว มาป4ด
กั้นขดลวด ทองแดงในรองสล็อท

14.ขัน้ ตอนไปจดั เรยี งขดลวดทองแดงชดุ กลาง ตนของ
ขดลวดทองแดงชดุ กลาง อยูดานเดยี วกับตนขดลวด
ทองแดงชดุ เล็ก

15.ทาํ ตามขอ 13

ข้นั ตอนงานลงขดลวดทองแดงในรองสลอ็ ตมอเตอร 29

16.ขน้ั ตอนไปจัดเรียงขดลวดทองแดงชุดใหญ ตนของ
ขดลวดทองแดงชุดใหญ อยดู านเดยี วกบั ตนขดลวด
ทองแดงชดุ กลาง

17.ทําตามขอ 13

18.นําขดลวดลงรองสลอ็ ทแลว ทง้ั ทาํ จนครบ
4 ขวั้ แมเหล็ก

ข้ันตอนงานลงขดลวดทองแดงในรองสลอ็ ตมอเตอร 30

หมายเหตุ มอเตอรสปลสิ เฟส ฝ@กปฏบิ ตั ิ มจี ํานวน
รองสลอ็ ท 36 รอง ดงั น้นั ชดุ สตารท
จาํ นวนขดลวดในแตละข้วั แมเหล็ก
ไมเทากนั ซ่ึงมี 3 ขด และ 2 ขด ตอขั้ว

ขัน้ ตอนงานตอวงจรขดลวดมอเตอร 31

ขั้นตอนงานตอวงจรขดลวดมอเตอร

1.ตอวงจรขดลวดชุดรัน เร่มิ ตนชุดที่ 1 ตอสายไฟ
ปลายสายชดุ ท่ี 1 จบั คูกับ ปลายสายชุดที่ 2

2.นาํ ตนชดุ ท่ี 2 จบั คูกบั ตนชดุ ที่ 3

3.สุดทายนําปลายสายชุดที่ 3 จบั คูกับ ปลายสาย
ชดุ ที่ 4 เหลือตนสายชุดท่ี 4 สาํ หรบั ตอสายไฟ

ขัน้ ตอนงานตอวงจรขดลวดมอเตอร 32

4.ตัดปลอกหุมสายยาวประมาณ 6-7 ซม.สวมเขาไป
ระหวางรอยตอในขอที่ 1-3 ดานใดดานหน่งึ

5.ขุดฉนวนหมุ ขดลวดทองแดงออก ในจุดรอยตอ
ขอ 1-3 ยาวประมาณ 4-5 ซม.

6.นําสายในขอ 5 มาบดิ เกลยี วเปน6 หางเปย7 ยาว
ประมาณ 4 ซม.

ขนั้ ตอนงานตอวงจรขดลวดมอเตอร 33

7.ทาฟล๊ักใหรอบรอยตอในขอ 6 จากนั้นนาํ ตะก่วั
บดั กรเี ชอื่ มระหวางรอยตอท้งั หมด

8.ถอยปลอกหุมสายมาปด; รอยเช่อื มใหสนิท

9.เหลอื ตนขดลวดชุดท่ี 1 และ ชดุ ท่ี 4 นําสายไฟ
ปอกฉนวนหุมสายใหเหลือทองแดงยาวประมาณ
5-6 ซม. จากน้ันนําขดลวดทองแดงทข่ี ขดู ฉนวน
แลวมาบิดเกลียวหางเป7ย แลวบัดกรีเช่อื ม

ขัน้ ตอนงานตอวงจรขดลวดมอเตอร 34

10.นําปลอกหุมสายสอดทับรอยตอระหวางขดลวด
ทองแดงกับสายไฟ

11.ตอวงจรขดลวดชดุ สตารท ตามขอ 1-3

12. ทําตามขอ 4-8

ขั้นตอนงานตอวงจรขดลวดมอเตอร 35

13.ทําตามขอ 9-10

ขั้นตอนงานรัดสายรขดลวดมอเตอร 36

ขั้นตอนงานรัดสายขดลวดมอเตอร

1.นาํ เศษลวดยาวประมาณ 9-15 ซม. และเชือกรดั
สายเบอร 0 ยาวประมาณ 2 เมตร ให(มดั ปลายเชือก
กับเศษลวดเป)นปม

2.นํากระดาษฉนวนก้นั ระหว+างขดลวดชดุ รนั และ
ชดุ สตารทจากน้ัน ร(อยเข็มเข(าในชอ+ งวา+ งระหวา+ ง
ขดลวด นาํ ปลายเชอื กอีกขา( งหนง่ึ มดั เปน) ปมให(แน+

3.จากนน้ั รอ( ยเชือกในระหวา+ งช+องว+างขดลวด

ขัน้ ตอนงานรัดสายรขดลวดมอเตอร 37

4.จัดสายและปลอกหม(ุ สายใหเ( ป)นกลม+ุ รัดเชือก
บริเวณกลุม+ ดังกล+าวให(แนน+ และเพอื่ สายไฟชุด
สตารท ประมาณ 5 ซม. ไว(ต+อสวทิ ซแรงเหวยี่ ง

5.รัดจนครบทุกรอ+ ง นาํ ปลายสายของเชือกมารดั
เปน) ปม 2 คร้ัง

6. เมือ่ รดั เชือกด(านหน(าเสร็จ

ขั้นตอนงานรัดสายรขดลวดมอเตอร 38

7.พลิกโครงมอเตอรและรัดเชือกขดลวดอกี ด(านหนา(
ทําตาม ข(อ 1-3 และ ข(อ 5

8.ถอยปลอกห(มุ สายมาปด? รอยเช่ือมให(สนิท เม่อื รัดเชอื ก
ดา( นหนา( เสร็จ

ขั้นตอนงานตรวจสอบขดลวดมอเตอร 39

ข้ันตอนงานตรวจสอบขดลวดมอเตอร

1.เมอ่ื ผานข้ันตอนการรดั สายขดลวดมอเตอร ข้ันตอไป
ตรวจสอบวาไมลารปดก้ันขดลวดมอเตอรในรองสล็อท
สงู เกนิ ขอบรองสลอ็ ทหรอื ไม ดว% ยวิธีการใช%น้ิวสองนิ้ว
วางขนานกับขอบดา% นนอกของรองสล็อท แล%วถไู มมา
ซา% ย-ขวา ถา% สะดุดไมลาร แสดงวาใช%ไมไดต% %องแก%ไข

2.ข้ันตอนตอไป เปน0 วธิ ีการทดสอบร่ัวลงโครง โดยใช%
หลอดไฟ มาตออนุกรมระหวางหลอดไฟ โครงมอเตอร
และขดลวดทองแดงโดยตอแหลงไฟฟ4ากระแสสลบั เขา%
ไป

3.ข้ันตอนตอไป เปน0 วธิ ีการทดสอบฉนวนขดลวด
ทองแดง โดยเคร่อื งมอื วดั ความเปน0 ฉนวน ตอวงจร
อนุกรมโครงมอเตอร เครือ่ งมือและขดลวดทองแดง
ถา% ฉนวนอยูในสภาพดี ความตา% นทานจะสูงกวา 5
เมกะโอหม

ข้นั ตอนงานอาบน้าํ ยาวานิชขดลวดมอเตอร 40

ขนั้ ตอนงานอาบนา้ํ ยาวานชิ ขดลวดมอเตอร

1.เมอื่ ทดสอบความตอเนื่องและร่ัวลงโครงแล!ว
นาํ มอเตอร มาอาบนาํ้ ยาวานิช

2.เทนาํ้ ยาวานิช ใสภาชนะตวง แล!วนํามาเทขดลวด
ทองแดงท่พี ันแล!ว

3.เทนา้ํ ยาวานิชใหท! ั่วถึง

ข้ันตอนงานอาบนา้ํ ยาวานชิ ขดลวดมอเตอร 41

4.จากนั้นเทน้ํายาวานชิ ขดลวดทองแดง อกี ด!านหน่งึ
ให!ทวั่ ถึง

5.เม่ือเสร็จแล!วทิ้งใหแ! หง!

6. นาํ มอเตอรที่อาบน้ํายาวานิสเสร็จแล!ว เขา! อบให!
ต!อู บ อุณหภมู ปิ ระมาณ 80-100 องศาเซลเซยี ส
ใช!เวลาประมาณ 2-3 ช่ัวโมง

ขัน้ ตอนงานประกอบมอเตอร 42

ขน้ั ตอนงานประกอบมอเตอร

1.มอเตอรที่พันขดลวดและอาบนาํ้ ยาวานสิ เรียบรอย
แลว นําสายไฟของชุดสตารทต%อกับสวิทซแรงเหว่ียง
ฝาดานหลัง

2.นาํ โรเตอรสวมจากดานหนาเขาไปในโครงมอเตอร

3.ข้ันตอนตอ% ไป ประกอบฝาดานหลังกับโครง
มอเตอร ในตําแหนง% ทีท่ ําเครอ่ื งหมายไว

ขนั้ ตอนงานประกอบมอเตอร 43

4.ประกอบฝาดานหนากบั โครงมอเตอร จากน้ันใชคอน
เคาะเบาบริเวณฝาดานหนา

5.นาํ สลกั นอ3 ตยดึ สวมเขาไปทั้งสี่ดาน

6.นาํ ไขควงและคีมขันสลักนอ็ ตยึดทั้ง 4 ดานใหแนน%

ขนั้ ตอนงานประกอบมอเตอร 44

7.นําคอนมาเคาะฝาดานหนา-หลังเบา

8.มอเตอรที่ประกอบเสรจ็ สมบรณู

ข้ันตอนงานทดสอบมอเตอร 45

ขั้นตอนงานทดสอบมอเตอร

1.มอเตอรที่ประกอบพรอมใชงาน ตองทดสอบ
สวทิ ซแรงเหวี่ยง โดยใชมัลตมิ ิเตอรต%อขนานกับ
สายไฟขดลวดชดุ สตารท ปรบั วดั คา% ความตานทานท่ี
x10 ใชสายไฟพนั ที่เพลามอเตอรแลวดึง ถาสวติ ซ
แรงเหวยี่ งปกติ เขม็ มลั ติมเิ ตอรวดั ค%าได 0 โอหม

2.นํามอเตอรท่ปี ระกอบเสร็จแลวมาต%อกบั แหลง% จ%าย
ไฟฟา2 กระแสสลบั 220 โวลต โดยนําสายไฟชุดรนั
และชุดสตารทมาตอ% ขนานกัน แลวตอ% ขนานกบั
แหล%งจา% ยไฟฟ2ากระแสสลบั 220 โวลต เป3ดทดสอบ
ใชเครอ่ื งมือแคลมป5มเิ ตอร วัดคา% กระแสไฟฟ2า

ภาคผนวก 1

มอเตอรสปลสิ เฟสย่ีหอ Mitsubishi

ปายชอื่ มอเตอร