ความเป็นพลเมือง Active Citizens
คนหรือประชาชน (People) เป็นองค์ประกอบพื้นฐานของสังคม VS พลเมือง (Citizen) เป็นปัจจัยขับเคลื่อนให้สังคมมีพัฒนาการและ ดํารงอยู่ได้อย่างที่พึงประสงค์ 2
สิÉงทตีÉ้องเรียนรู้ในอนาคตเป็นปัจจัยทาใหํต้้องเปลีÉยนแปลง กระบวนการเรียนรู้ททีÉาอยํู่ในปัจจุบันได้แก่ 1) ความเปลีÉยนแปลงทรวดเรีÉ็วมากมายเกดขิึนในโลก Êเทคโนโลยี ก้าวหน้าเปลีÉยนแปลงตลอดเวลา 2) การเปลีÉยนแปลงองคความร ์ู้เพมขิÉึนทÊุกวันความรู้ทมีÉีอยู่แล้ว และใช้ได้ในวันนีÊอาจจะล้าสมัยในวันพรุ่งนีÊ 3) สิÉงทเราควรจะเรีÉียนรู้คอวืธิีการแสวงหาความรู้การคดิ สร้างสรรค์การแก้ปัญหาเชิงอนาคต 3
ความหมาย พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔ ได้ให้ความหมาย ของคําว่า “พลเมือง” “วิถี” และ “ประชาธิปไตย” ไว้ดังนี้ พลเมือง หมายถึง ประชาชน ราษฎร ชาวประเทศ วิถีหมายถึง สาย แนว ถนน ทาง ประชาธิปไตย หมายถึง ระบบการปกครองที่ถือมติปวงชนเป็นใหญ่ การถือเสียงข้างมากเป็นใหญ่ 4
. “พลเมืองที่ดีในวิถีชีวิตประชาธิปไตย” หมายถึงพลเมืองที่มีคุณลักษณะที่สําคัญคือ เป็นผู้ที่ยึดมั่นในหลักศีลธรรมและคุณธรรมของ ศาสนามีหลักการทางประชาธิปไตยในการ ดํารงชีวิต 5
พลเมืองหมายถึงคนที่มีสิทธิและหน้าที่ ในฐานะประชาชนของประเทศใด ประเทศหนึ่งหรือประชาชนที่อยู่ภายใต้ ผู้ปกครองเดียวกันมักมีวัฒนธรรม เดียวกันเช่นคนไทยทุกคนควรทําตัว เป็นพลเมืองดีคือนอกจากตระหนักถึง สิทธิของตนเองแล้วยังต้องทําหน้าที่ที่ กฎหมายรัฐธรรมนูญกาหนดและปฏิบัติ ตนให้เป็นประโยชน์ต่อสังคมโดยมีการ ช่วยเหลือเกื้อกูลกันอันจะก่อให้เกิดการ พัฒนาสังคมและประเทศชาติเพื่อให้เป็น สังคมและเป็นประเทศประชาธิปไตย อ ย่างแท้จ ริงตามหลักการา ง ประชาธิปไตย 6
กล่าวโดยสรุปคําว่า “พลเมือง” มีความแตกต่าง จากคําว่า “ประชาชน” และ “ราษฎร” ตรงที่ว่า พลเมืองจะแสดงออกถึงความกระตือรือร้นในการ รักษาสิทธิต่างๆของตนรวมถึงการมีส่วนร่วม ทางการเมืองโดยการแสดงออกซึ่งสิทธิเสรีภาพ ในการแสดงความคิดเห็น 7
หลักการเป็นพลเมืองในวิถีระบอบประชาธิปไตย
การสร้างพลเมืองให้มีความเป็นพลเมือง ในวิถีระบอบประชาธิปไตยมีหลักพื้นฐาน สําคัญอยู่๓ประการดังนี้ ๑. เคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ที่ทุกคน เกิดมามีคุณค่าเท่ากันมิอาจล่วงละเมิดได้ การมีอิสรภาพและความเสมอภาคการ ยอมรับในเกียรติภูมิของแต่ละบุคคลโดย ไม่คํานึงถึงสถานภาพทางสังคมยอมรับ ความแตกต่างของทุกคน ๒. เคารพสิทธิเสรีภาพและกฎกติกาของ สังคมที่เป็นธรรมโดยให้ความสําคัญต่อ สิทธิเสรีภาพการมีกฎกติกาที่วางอยู่บน ความยุติธรรมและชอบธรรมมีหลักนิติรัฐ ในการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพมิให้ถูกละเมิด ๓. รับผิดชอบต่อตนเองผู้อื่นสังคมและ ประเทศชาติโดยตระหนักถึงบทบาทหน้าที่ และความรับผิดชอบของตนเองต่อสังคม การดํารงตนเป็นประโยชน์ต่อสังคม ช่วยเหลือเกื้อกูลกันใช้สติปัญญาในการ แก้ไขปัญหาด้วยเหตุและผล 9
คลกท ิ Éี นÉีเพÉือเพÉิมขอความ ้ ปรบสัีและขนาด ประเทศไทยมีการปกครองระบอบ ประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็น ประมุขโดยมีรัฐธรรมนูญเป็นกฎหมาย สูงสุดในการปกครองประเทศได้กาหนด ให้อํานาจอธิปไตยเป็นของปวงชนชาวไทย พระมหากษัตริย์ผู้ทรงเป็นประมุขทรงใช้ อํานาจนั้นทางรัฐสภาคณะรัฐมนตรีและ ศาลนอกจากนี้ประชาชนซึ่งเป็นผู้ทรงสิทธิ หรือเจ้าของสิทธิในอํานาจอธิปไตยยัง สามารถมีส่วนร่วมในการปกครองประเทศ ตามระบอบประชาธิปไตยโดยทางตรงและ ทางอ้อมคือ 10
๑. ประชาธิปไตยทางตรงหรือที่ เรียกว่า “การเมืองภาคพลเมืองหรือ ภาคประชาชน” เช่นการใช้สิทธิ ตามที่รัฐธรรมนูญกําหนดด้วย ตนเองหรือต้องทําร่วมกับผู้อื่นโดย การเข้าชื่อเสนอกฎหมายการร่วม เวทีประชาคมการทําประชา พิจารณ์เป็นต้น 11
๒. ประชาธิปไตยทางอ้อมหรือที่เรียกว่า “การเมืองภาคตัวแทน” เป็นการเลือกตั้งทั้งในระดับท้องถิ่นได้แก่การเลือกตั้งอบต. เทศบาล อบจ. เมืองพัทยาและกรุงเทพมหานครเป็นต้นและระดับชาติเพื่อท าหน้าที่แทนประชาชนได้แก่การเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (ส.ส.) และสมาชกวิุฒิสภา (ส.ว.) เป็นต้น 12
รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยพุทธศักราช๒๕๖๐ได้ กําหนดให้ปวงชนชาวไทยมีหน้าที่๑๐ประการดังนี้ ๑. พิทักษ์รักษาไวซ้ึ่งชาติศาสนาพระมหากษัตริยและการปกครอง์ ระบอบประชาธิปไตยอนมัีพระมหากษัตริยทรงเป์็นประมุข ๒. ป้องกันประเทศพิทักษ์รักษาเกียรติภม ู ิผลประโยชน์ของชาติรวม ตลอดทงสาธารณสมบ ั้ตัิของแผ่นดินและให้ความร่วมมือในการบรรเทา สาธารณภยั ๓. ปฏิบัตตามกฎหมายอยิางเคร่่งครดั ๔. เข้ารับการศึกษาอบรมในการศึกษาภาคบงคัับ ๕. รับราชการทหารตามทกฎหมายบี่ญญัตัิ ๖. เคารพและไม่ละเมิดสิทธิและเสรภาพของบีคคลอ ุ น ื่และไม่กระทา การใดที่อาจกอให่้เกิดความแตกแยกหรอเกลืียดชังในสังคม ๗. ไปใช้สิทธิเลือกตั้งหรอลงประชามตือยิางอ่สระิโดยคานึงถึง ประโยชน์สวนรวมของประเทศเป่นส็ําคัญ ๘. ร่วมมือและสนับสนุนการอนุรกษั์และค้มครองสุิ่งแวดลอม้ ทรัพยากรธรรมชาติความหลากหลายทางชีวภาพรวมทั้งมรดกทาง วัฒนธรรม ๙. เสียภาษีอากรตามทกฎหมายบี่ญญัตัิ ๑๐. ไม่ร่วมมือหรอสนืับสนุนการทจรุตและประพฤติมิิชอบทกรุปแบบู 13
คุณลักษณะของพลเมองในระบอบประชาธืิปไตยไดแก้่ 1) สมาชิกของสังคมทมีÉอีสรภาพิ 2) พงพาตนเองไดึÉ้ 3) ใช้สิทธิเสรีภาพโดยควบคู่กับความรับผิดชอบ 4) เคารพสิทธิเสรีภาพของผู้อนืÉเคารพความแตกตาง่เคารพ หลักความเสมอภาคเคารพกตกาิ 5) ไม่แก้ปัญหาดวยความรุ้นแรงตระหนักว่าตนเองเป็นส่วน หนึÉงของสังคม 6) กระตอรืือร้นทจะรีÉับผิดชอบหรือร่วมกันขับเคลืÉอนสังคม และแก้ปัญหาสังคมในระดบตัางๆ่ตงแต ัÊ่ครอบครัวชุมชน ระดบประเทศ ัอาเซยนีและประชาคมโลก 14
15
พลเมือง (Citizen) หมายถึงสมาชิก ของสังคมที่มีหน้าที่ขับเคลื่อนสังคมให้ พัฒนาก้าวหน้าและดํารงอยู่ได้อย่างพึง ประสงค์ พลเมืองคุณภาพจะมี ทักษะ (Skills) มีองค์ความรู้และ สมรรถนะ(Competencies) ที่หลากหลายมีการไตร่ตรองด้วยเหตุ และผลรู้เท่าทัน (Reflections) สามารถปรับตัวและสร้างคุณค่าให้เข้า กับการเปลี่ยนแปลงได้อย่างมีความสุข และสันติ 16
ความเป็นพลเมือง (Citizenship) หมายถึง สภาวะของการเป็นสมาชิกของของสังคมโดยต้องมีด้ ตระหนักรู้และทําบทบาทหน้าที่ความรับผิดชอบใน ฐานะของการเป็นส่วนหนึ่งของสังคมนั้นๆภายใต้ กฎกติกาในสังคมเพื่อความอยู่รอดและเจริญก้าวหน้า 17
รัชเกล้ากองแก้ว (2560) ความเป็นพลเมืองไทย : แนวคิดพื้นฐาน ในการขับเคลื่อนสังคม. วิทยาลัยป้องกันราชอาณาจักร หลักสูตรการป้องกันราชอาณาจักรรุ่นที่ 59 ประจําปี การศึกษาพุทธศักราช 2559-2560 วิชัยวงษ์ใหญ่ (2554) นวัตกรรมหลักสูตรและการเรียนรู้สู่ความ เป็นพลเมือง.กรุงเทพฯ:บริษัทอาร์แอนด์ปรินท์จํากัด สํานักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร (2564) ความเป็นพลเมืองในวิถี ระบอบประชาธิปไตย .กรุงเทพฯ:สํานักพิมพ์สํานักงานเลขาธิการ สภาผู้แทนราษฎร 18
พฒนาการของส ัังคมไทย 19
Sequence Design & Arrangement for Learning by Palunut