ท่องเที่ยวชีวภาพ49 ถอดบทเรียน ท่องเที่ยวชีวภาพ การตลาดบ้านบ้าน By BEDO ปี 4 6.9 ท่องเที่ยวชีวภาพ บ้านสวายสอ จ.บุรีรัมย์ …เบโด้ “เข้ามาสร้างความวุ่นวาย กระจายทั่วชุมชน” แม่ปุ้ม แห่ง วิสาหกิจชุมชนข้าวอินทรีย์บ้านสวายสอ บอกกล่าวเมื่อมีการพูดถึงการเข้าไปของ กิจกรรมท่องเที่ยวชีวภาพที่บ้านสวายสอ เมื่อปี 2565 ในชื่องาน “เที่ยวสวายสอ ชุมชนอินทรีย์ ชมวิถีนกกระเรียน เยียนถิ่นเซราะกราว WOW บุรีรัมย์” จากวันนั้น ท�ำให้เกิดปรากฏการณ์ทั้งหน่วยงานในพื้นที่ และผู้คนต่างถิ่นหลั่งไหลเข้าไปท�ำ กิจกรรมกับชุมชนสวายสอ ที่เชื่อมโยงการอนุรักษ์นกกระเรียนพันธุ์ไทย โดยเยี่ยมชม ศูนย์อนุรักษ์นกกระเรียน นั่งเรือชมนกน�้ำ ชิมอาหารพื้นถิ่นที่เถียงนา และท�ำกิจกรรม อื่นๆ หลากหลายสร้างรายได้ให้ชุมชนดียิ่งนัก ส�ำคัญที่กิจกรรมเหล่านี้ท�ำให้เกิดอาชีพ เกิดรายได้แก่สมาชิกรวมทั้งชุมชน เครือข่ายบ้านสวายสอ เป็นการ “สร้างความวุ่นวาย กระจายทั่วชุมชน” แต่เป็นความวุ่นวายที่ชุมชนมีความยินดีปรีดายิ่งนัก ที่สวายสอ เห็นภาพบูรณาการ ของหน่วยงานต่างๆ ในพื้นที่อย่างเป็นรูปธรรม
ท่องเทียว่ชีวภาพ 50 ถอดบทเรียน ท่องเที่ยวชีวภาพ การตลาดบ้านบ้าน By BEDO ปี 4 6.10 ท่องเที่ยวชีวภาพ ชุมชนเครือข่ายป่าเขาหิน เหล็ก ไฟ จ.อุทัยธานี เมื่อคน (ผู้น�ำชุมชน) เปลี่ยน ทิศทางการด�ำเนินงานกลุ่มย่อมเปลี่ยนตาม ดังนั้นกิจกรรมท่องเที่ยวชีวภาพ ครั้งที่ 2 ที่ต�ำบลระบ�ำ จึงจัดขึ้นในชื่องาน “จิบชา ชมป่าครอบครัว ริมรั้วห้วยขาแข้ง แหล่งอาหารปลอดภัย ณ เครือข่ายป่าเขา หินเหล็กไฟ 2” กิจกรรมเน้นไปทางการส่งเสริมให้สมาชิกและเครือข่ายได้น�ำสินค้า จากป่าชุมชน ป่าครอบครัว และสินค้าเกษตรปลอดภัย มาจ�ำหน่ายให้ผู้คนที่ผ่านไปมา โดยแฝงแนวคิดการสร้างคุณค่า และมูลค่าจากป่าครอบครัว เพิ่มแนวร่วมด้านการ อนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติทั้งป่าไม้ และสัตว์ป่า สมกับเป็นชุมชนชายขอบพื้นที่มรดก โลกห้วยขาแข้ง แห่งผืนป่าตะวันตก “มาเยือนหิน เหล็ก ไฟ ทั้งที แม่ฉัน พี่ฉัน เพื่อนฉันต้องได้ชิมชาโปร่งฟ้าและชาใบหม่อน”
ท่องเที่ยวชีวภาพ51 ถอดบทเรียน ท่องเที่ยวชีวภาพ การตลาดบ้านบ้าน By BEDO ปี 4 6.11 ท่องเที่ยวชีวภาพ ชุมชนอีบีม้ง จ.น่าน อีบีม้ง ชุมชนบนดอยสูงจังหวัดน่าน หอบความตั้งใจในระดับสูงมาก ที่เข้า มาเรียนรู้แนวคิดท่องเที่ยวชีวภาพ เพื่อน�ำไปพัฒนาชุมชนของตนเอง แม้ได้รับโอกาส สนับสนุนให้ใช้เครื่องมือท่องเที่ยวชีวภาพในปี 2565 แต่ด้วยความไม่พร้อม และ ขาดแคลน.... ชุมชนจึงขอเลื่อนการสนับสนุนดังกล่าว ปี 2566 ครั้งที่ 2 ของโอกาสที่ได้รับจึงต้องจัดกิจกรรมท่องเที่ยวชีวภาพ ในชื่องาน “ชมพูภูคาบาน เล่าขานดอยภูแว จิบกาแฟรักษ์ป่า ชิมพิซซ่าผิงไฟ สบายสบายที่ อีบีม้ง” เมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2566 ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นออกไปในแนวเกิด คุณค่ามากกว่ารายได้ แต่ก็เป็นการจุดประกาย “ให้นักท่องเที่ยวเข้ามา เหมือนตาน�้ำ ที่หล่อเลี้ยงชุมชนไม่สิ้นสุด” จีจีนะ
ท่องเทียว่ชีวภาพ 52 ถอดบทเรียน ท่องเที่ยวชีวภาพ การตลาดบ้านบ้าน By BEDO ปี 4 6.12 ท่องเที่ยวชีวภาพ ชุมชนพิมาย จ.ศรีสะเกษ พิมาย ปรางค์กู่ ศรีสะเกษ หากเอ่ยชื่อ ดาบต�ำรวจวิชัย สุริยุทธ คนบ้า ปลูกต้นไม้ หลายคนคงเคยได้ยินชื่อนี้มาบ้าง ปัจจุบันยังคงมีลูกหลาน และแนวร่วม ชุมชนใกล้ไกลท�ำกิจกรรมปลูกต้นไม้เพิ่มพื้นที่สีเขียวให้โลกใบนี้ การท�ำกิจกรรมไม้มีค่า-ป่าครอบครัว ที่มีพื้นฐานจากแนวคิด “ปลูกไม้มีค่า คันนาทองค�ำ” เป็นลูกหลานดาบวิชัย ซึ่งได้รับการปลูกฝังให้มีจิตใจเสียสละ รักการปลูกต้นไม้โดยเฉพาะในพื้นที่สาธารณะและตามพื้นที่ของเครือข่าย จึงมี การผูกโยงการช่วยเหลือกันในลักษณะเอาแรง....กิจกรรมเหล่านี้ยังคงด�ำเนินอยู่ถึง ปัจจุบัน นับวันยิ่งเข้มข้นขึ้น มีการท�ำบุญในวันส�ำคัญทางศาสนาด้วยการแจกและ ปลูกต้นไม้
ท่องเที่ยวชีวภาพ53 ถอดบทเรียน ท่องเที่ยวชีวภาพ การตลาดบ้านบ้าน By BEDO ปี 4 6.13 ท่องเที่ยวชีวภาพ ชุมชนดงบัง จ.ปราจีนบุรี “ดงบัง สถานีแห่งความสุข” ก้าวแรกที่เข้าสู่พื้นที่ต�ำบลดงบัง อ�ำเภอ ประจันตคาม จังหวัดปราจีนบุรี สัมผัสแรกที่รู้สึกได้ คือ โอ้ว ท�ำไมที่นี่มีต้นไม้ใหญ่ โดยเฉพาะยางนาอยู่เยอะเลย ดูร่มรื่น เขียวขจี แถมมีป่าไผ่เป็นผืนใหญ่สองข้างทาง เมื่อได้ผ่านไปตามแนวป่าไผ่ ให้ความรู้สึกสดชื่นรื่นรมย์ หายใจเต็มปอดจริงๆ เชียว สืบความไปมาก็รู้ว่า ชุมชนที่นี่มีการปลูกไผ่กันจ�ำนวนมากและมีอาชีพ เกี่ยวข้องกับไผ่มาเนิ่นนาน ปัจจุบันไผ่ที่ปลูกไว้ขาดแคลนไม่พอกับความต้องการ ส่วนของชุมชนก็มีพัฒนาผลิตภัณฑ์ที่ได้จากไผ่ ผลิตภัณฑ์จากถ่านไม้ไผ่ และก�ำลังผลัก ดัน กิจกรรมท่องเที่ยวชีวภาพ เชิญชวนมาอาบป่า (ไผ่) และเดินชมศึกษาธรรมชาติป่า ชุมชนบ้านโนนหินผึ้ง (มีเลขเด็ดเจ้าแม่ตะเคียนด้วย) กันครับ.....เจ้านาย ท่องเที่ยวชีวภาพ
ท่องเทียว่ชีวภาพ 54 ถอดบทเรียน ท่องเที่ยวชีวภาพ การตลาดบ้านบ้าน By BEDO ปี 4 6.14 ท่องเที่ยวชีวภาพ ชุมชนบ้านต้นตาล จ.นราธิวาส “ขอบคุณ ที่ให้โอกาสพวกเราได้พูด” นี่คือความรู้สึกคนสามจังหวัด ชายแดนใต้ อยากสื่อสารกับพ่อ แม่ พี่ น้อง แดนไกลได้รู้ ได้เข้าใจต่อความรู้สึกของเรา พวกเราดีใจที่พี่น้องเครือข่าย จากทุกภาคได้เข้ามาเยี่ยมเยียนถึงป่าชุมชนบ้านต้นตาล พวกท่านอาจได้ยิน ได้ฟัง ข่าวสารต่างๆ ด้านลบ ความรุนแรง ท�ำให้เกิดความคิด หวาดกลัวแบบเหมารวม และท�ำให้พวกเราที่ไม่มีโอกาสได้พูด ได้อธิบาย ก็ถูกมองด้วย สายตาหวาดกลัว หวาดระแวงไปในท�ำนองนั้น นี่คือ “ค�ำพูดจากใจชุมชนบ้าน ต้นตาล” ...โอกาสนี้ ต้องขอบคุณ เบโด้ ส�ำนักงานพัฒนาเศรษฐกิจจากฐานชีวภาพ องค์การมหาชน ที่ท่านกล้าหาญ ท�ำกิจกรรมนี้ขึ้นมา ท่านท�ำให้คนทั่วไปรู้ว่าจังหวัด ชายแดนใต้ ไม่ได้น่ากลัวอย่างที่คิด ที่ได้ยินกัน โดยเฉพาะชุมชนบ้านต้นตาล เขาเสียสละในการดูแลปกป้องป่าชุมชนที่เป็นแหล่งต้นน�้ำล�ำธาร......นี่คือส่วนหนึ่งของ ค�ำกล่าวเปิดงานโดย พลเรือตรี สมเกียรติ ผลประยูร เลขาธิการ ศอ.บต.
ท่องเที่ยวชีวภาพ55 ถอดบทเรียน ท่องเที่ยวชีวภาพ การตลาดบ้านบ้าน By BEDO ปี 4 6.15 ท่องเที่ยวชีวภาพ ชุมชนบ้านโคกพะยอม จ.นราธิวาส ร้านค้าชุมชนตลาดปันรักษ์ มินิ ที่ให้ท�ำในกิจกรรมท่องเที่ยวชีวภาพครั้งนี้ “ท�ำกันเหมือนเล่นขายของ....แต่ปรากฏว่าขายได้จริง ขายได้ดีด้วย ชุมชน ดีใจมาก” ค�ำกล่าวของ ยามิล๊ะ ประธานกลุ่มสตรีสานเสื่อกระจูดบ้านโคกพะยอม เล่าให้ฟังท่าทางตื่นเต้นปนดีใจ ที่ได้สะท้อนความคิดต่อการได้รับสนุนจัดกิจกรรม ท่องเที่ยวชีวภาพครั้งนี้ ซึ่งครั้งแรกที่ได้รับโอกาสจาก เบโด้ ยามิล๊ะ ตอบว่า จะท�ำให้ดี ที่สุด แต่ไม่ค่อยมั่นใจเท่าไหร่ สมาชิกมีแต่ผู้หญิง อายุค่อนข้างมาก ไม่รู้จะท�ำได้ดี หรือเปล่า... ...ตอนเตรียมจัดงานสมาชิกมีค�ำถาม ท�ำไมต้องท�ำโน่น ท�ำนี่ (เตรียมสถาน ที่ เวที) มากมาย หน่วยงานอื่น ไม่เห็นมีใครให้ท�ำแบบนี้.... แล้วเบโด้คือ ใครท�ำไม กลุ่มต้องให้ความส�ำคัญขนาดนี้ ค�ำถามอื่นสารพัด แต่ท้ายสุดคืนวันที่แลกเปลี่ยน ความคิดกัน ยามิล๊ะ บอกว่า พอจัดงานไปวันนี้ ของขายดีมาก สมาชิกกลุ่ม และ อบต. คงเข้าใจแล้วว่า งานที่เบโด้ ส่งเสริมดีต่อชุมชนอย่างไร.... ขอบคุณที่เข้าใจนะ ครัช
ท่องเทียว่ชีวภาพ 56 ถอดบทเรียน ท่องเที่ยวชีวภาพ การตลาดบ้านบ้าน By BEDO ปี 4 7. ท่องเที่ยวชีวภาพสี่ปี พีมีอะไร่จะเล่าให้ฟัง 7.1 ประสบการณ์ดีดี เรื่องราวดีดีที่เกิดขึ้นในระหว่างการใช้เครื่องมือท่องเที่ยวชีวภาพเพื่อสร้าง คุณค่าและรายได้ให้ชุมชนเครื่อข่าย สพภ. ในปีงบประมาณ พ.ศ.2566 ดังนี้ การเตรียมความพร้อมของชุมชนใหม่ดีมาก ปี 2566 ชุมชนใหม่ ที่ได้รับการสนับสนุนท�ำกิจกรรมท่องเที่ยวชีวภาพ ครั้งแรก มีการตื่นตัว เตรียมการในการรับการสนับสนุนจาก เบโด้ ดีมาก สังเกตจากมีการ นัดประชุมหารือเตรียมความพร้อมของแต่ละชุมชน และเตรียมการ ในส่วนที่สามารถด�ำเนินการได้ก่อน และมีการปรึกษาจาก เบโด้ ต่อแนวทางการเตรียมงานต่างๆ ซึ่งสิ่งเหล่านี้สะท้อนให้เห็นว่า การเข้าร่วมและศึกษาดูงานกิจกรรมท่องเที่ยวชีวภาพในปีก่อนหน้า เกิดประโยชน์ เปิดมุมมอง สร้างความเข้าใจในกระบวนการ ท�ำให้ ชุมชนเตรียมตัว เตรียมพร้อมโดยไม่ต้องรอ หน่วยงานสั่งให้ท�ำ แต่เป็นการเดินด้วยชุมชนเอง เบโด้ เป็นพี่เลี้ยง สนับสนุนทุน และ ให้ค�ำปรึกษา ผลกระทบด้านดีต่อระบบนิเวศเริ่มเด่นชัด ในปี 2566 เริ่มเห็น ผลกระทบที่เกิดขึ้นกับบางชุมชนที่เด่นชัดขึ้น โดยเฉพาะผลกระทบ ด้านดีท�ำให้ระบบนิเวศสมบูรณ์มากขึ้น บางชุมชนชนิดพันธุ์เด่น เพิ่มจ�ำนวนมีความอุดมสมบูรณ์ เช่น นกกระเรียนพันธุ์ไทยที่มากขึ้น ปลามิหลัง กุ้ง ปลา ในทะเลสาบอุดมสมบูรณ์ขึ้น ผักกะโตวา ที่หายไปจากการท�ำนาเคมีเริ่มกลับมาให้เห็นในนาข้าวอินทรีย์ การปลูกหวายเพิ่มขึ้น 50,000 ต้น ปลูกส้มมะปี๊ด 30,000 ต้น เหล่านี้คือดีต่อระบบนิเวศที่เห็นเด่นชัด สัมผัส จับต้องได้ ผลลัพธ์ ผลกระทบเชิงคุณค่าชุมชนท�ำกิจกรรมท่องเที่ยวชีวภาพ เด่นชัดมาก ปี 2566 ชุมชนใหม่ 5 แห่งที่ท�ำกิจกรรมท่องเที่ยว ชีวภาพครั้งแรก มีความโดดเด่นในด้านการท�ำกิจกรรมอนุรักษ์ฟื้นฟู
ท่องเที่ยวชีวภาพ57 ถอดบทเรียน ท่องเที่ยวชีวภาพ การตลาดบ้านบ้าน By BEDO ปี 4 คุ้มครองทรัพยากรชีวภาพในท้องถิ่นตน และการน�ำเครื่องมือท่องเที่ยว ชีวภาพไปใช้กับชุมชน ได้สร้างการรับรู้ความส�ำคัญของทรัพยากร ชนิดพันธุ์นั้นๆ เช่น ชุมชนอีบีม้ง มีต้นชมพูภูคาที่เป็นพืชหายาก สถานะถูกคุกคาม มีหนึ่งเดียวในไทยที่จังหวัดน่าน ขณะที่ชุมชน พิมาย ได้พิสูจน์ให้เห็นว่าไม้ยืนต้นที่ปลูกด้วยมือคน ได้สร้างงาน สร้างอาชีพให้ผู้คนได้มากมาย ชุมชนดงบัง เมืองไผ่ ท�ำให้เห็นคุณค่า ด้านดีต่อสิ่งแวดล้อมของพืชตระกูลหญ้าและต้นไม้ใหญ่โดยเฉพาะ ยางนา ชุมชนบ้านต้นตาล สร้างแรงบันดาลใจให้ผู้คนหวงแหนป่าไม้ โดยเฉพาะป่าชุมชนที่เป็นต้นน�้ำมีต้นไม้เฉพาะถิ่นต้นแอ็ก เถาวัลย์ ชาอะโด้ และต้นก่อ และชุมชนบ้านโคกพะยอม มีต้นกระจูด สร้างอาชีพจักสาน ต้นตะเคียนชันตาแมวซึ่งเป็นไม้ประจ�ำจังหวัด นราธิวาส และเป็นไม้ที่เหมาะส�ำหรับท�ำเรือกอและ อัตตลักษณ์ของ จังหวัดอีกด้วย บูรณาการระหว่างหน่วยงานเด่นชัดผลิดอกออกผล กระบวนการ ท�ำงานกับชุมชนที่จัดกิจกรรมท่องเที่ยวชีวภาพ ปีแรก เบโด้ เน้นการสื่อสารแจ้งแนวคิด กระบวนการท�ำงาน ชวนร่วมกิจกรรม ท่องเที่ยวชีวภาพ กับหน่วยงานต่างๆ ในพื้นที่ เมื่อเวลาผ่านไป ผลลัพธ์ ผลกระทบที่เกิดขึ้น ท�ำให้หน่วยงานในพื้นที่เข้าไปสนับสนุน ต่อยอดชุมชนในบริบทของหน่วยงานตนเอง ตัวอย่างเช่น ชุมชนสวายสอ เบโด้ ท�ำกิจกรรมท่องเที่ยวชีวภาพในปีแรก ต่อมา การท่องเที่ยว แห่งประเทศไทย ร่วมกับส�ำนักงานวัฒนธรรมจังหวัด จัดให้ นักท่องเที่ยวที่มาเพื่อชม เชียร์ และแข่งรถ ได้มาสัมผัสวัฒนธรรม ด้านอาหารพื้นถิ่นที่ชุมชนสวายสอ ขณะที่ ส�ำนักงานทรัพยากร ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัดบุรีรัมย์ ได้เข้ามาต่อยอดสนับสนุน ชุมชนท�ำกิจกรรมตามแนวทาง BCG Model และอีกหลายหน่วย งานเข้ามาเสริมให้กับชุมชนตามบริบทของหน่วยงานนั้น
ท่องเทียว่ชีวภาพ 58 ถอดบทเรียน ท่องเที่ยวชีวภาพ การตลาดบ้านบ้าน By BEDO ปี 4 7.2 ประสบการณ์เตือนใจ หากจะบอกกล่าวประสบการณ์เตือนใจ คงเป็นแนวทางการท�ำงาน โดยเฉพาะในช่วงการคัดเลือกชุมชนท�ำกิจกรรม ประชุมเตรียมการ และการจัด กิจกรรมท่องเที่ยวชีวภาพ รวมถึงตลาดปันรักษ์ บางพื้นที่อาจไม่ไปถึงเป้าหมาย ที่คาดหวัง หรือที่ควรจะเป็น ซึ่งมีข้อเตือนใจ ดังนี้ การท�ำกิจกรรมไม่ต่อเนื่องของชุมชน กรณีนี้จะเด่นชัดจากการท�ำ กิจกรรม “ตลาดปันรักษ์” มากกว่า “ท่องเที่ยวชีวภาพ” มีสาเหตุ ดังนี้ • ผู้น�ำกลุ่มไม่กระจายงาน ท�ำให้สมาชิกไม่รู้รายละเอียด ไม่ได้รับ มอบหมายให้รับผิดชอบที่ชัดเจน • ผลประโยชน์กระจุก เฉพาะคนที่ใกล้ชิดกับผู้น�ำกลุ่ม หรือเป็น การจัดตั้งให้มีการท�ำกิจกรรมเฉพาะกิจ ไม่ได้เป็นตัวจริงของ สมาชิกในชุมชน ทั้งสินค้าหรือผู้ค้า • ผู้น�ำไม่ได้ตั้งใจท�ำตามแนวคิดหลักของหน่วยงาน แต่เป็นการท�ำ เพื่อให้ได้รับการสนับสนุนงบประมาณเท่านั้น • ส่วนของกิจกรรมท่องเที่ยวชีวภาพ กิจกรรมที่ไม่ต่อเนื่อง สาเหตุ มาจากความไม่เข้าใจในแนวคิด เครื่องมือ “ท่องเที่ยวชีวภาพ” เป็นเรื่องหลัก การบันทึกข้อมูล/การให้ข้อมูล จุดอ่อนของชุมชนที่มีความคล้าย กันในเกือบทุกที่ • ไม่ค่อยมีการบันทึกข้อมูล เช่น ข้อมูลรายได้ จ�ำนวนคนที่เข้าไป หาชุมชน แม้กระทั่งปัญหาอุปสรรคที่พบเจอ • ไม่ค่อยมีการแบ่งปันข้อมูลกันในกลุ่ม ในที่นี้หมายถึงข้อมูลที่เป็น ความรู้ หรือความก้าวหน้าใดใดที่ได้รับมาจากการอบรม หรือ แม้แต่การให้ข้อมูลสมาชิกกลุ่มถึงรายละเอียดกิจกรรมนั้นๆ เป็นอย่างไร หน่วยงานไหนเป็นผู้สนับสนุน ลักษณะการสนับสนุน และเงื่อนไขข้อจ�ำกัดการสนับสนุน เป็นต้น
ท่องเที่ยวชีวภาพ59 ถอดบทเรียน ท่องเที่ยวชีวภาพ การตลาดบ้านบ้าน By BEDO ปี 4 7.3 ประสบการณ์เสนอแนะ การใช้เครื่องมือท่องเที่ยวชีวภาพเพื่อสร้างคุณค่าและรายได้ให้ชุมชนใน อนาคตเพื่อให้เกิดความยั่งยืน มีข้อเสนอแนะ ดังนี้ ข้อเสนอแนะหน่วยงาน/องค์กร ท�ำกิจกรรมโดยยึดเป้าหมายที่เป็น ผลลัพธ์ หรือผลกระทบเป็นที่ตั้ง ด�ำเนินการด้วยความโปร่งใส ข้อเสนอแนะต่อชุมชน การเข้าร่วมกิจกรรมต้องผ่านการประชุม หารือของสมาชิก ไม่ควรเป็นความเห็น ความต้องการของคนใด คนหนึ่ง เพื่อให้เกิดการยอมรับ ความร่วมมือ
ท่องเทียว่ชีวภาพ 60 ถอดบทเรียน ท่องเที่ยวชีวภาพ การตลาดบ้านบ้าน By BEDO ปี 4
Bio TourismBy BEDO ปี4 ถอดบทเรียน การตลาดบ้านบ้าน สำ�นักงานพัฒนาเศรษฐกิจจากฐานชีวภาพ (องค์การมหาชน) Biodiversity-Based Economy Development Office (Public Organization)
สำ�นักงานพัฒนาเศรษฐกิจจากฐานชีวภาพ (องค์การมหาชน) ศูนย์ราชการเฉลิมพระเกียรติ ๘๐ พรรษา ๕ ธันวาคม ๒๕๕๐ อาคารรัฐประศาสนภักดี ชัน 9 เลขที้ ่ 120 หมู่ที่ 3 ถนนแจ้งวัฒนะ แขวงทุ่งสองห้อง เขตหลักสี่ กรุงเทพฯ 10210 โทร. (66) 2141 7835 โทรสาร (66) 2143 9202 http://www.bedo.or.th ดาวน์โหลด