การแสดงศิลปวัฒนธรรม มรดกภูมิปัญญาท้องถิ่น 9 จังหวัดภาคเหนือตอนล่าง โครงการเชิดชูเกียรติศิลปินท้องถิ่น เครือข่ายมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมท้องถิ่น 9 จังหวัดภาคเหนือตอนล่าง วันที่ 2 กรกฎาคม ๒๕๖๕ ณ อาคารอุทยานองค์สมเด็จพระนเรศวรมหาราช จังหวัดพิษณุโลก จัดโดย คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร ร่วมกับ สํานักงานวัฒนธรรมจังหวัด 9 จังหวัดภาคเหนือตอนล่าง
โครงการเชิดชูเกียรติศิลปินท้องถิ่น เครือข่ายมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมท้องถิ่น 9 จังหวัดภาคเหนือตอนล่าง ความเป็นมาและวัตถุประสงค์ โครงการเชิดชูเกียรติศิลปินท้องถิ่น เครือข่ายมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมท้องถิ่น 9 จังหวัดภาคเหนือตอนล่าง จัดทำขึ้น โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างเครือข่ายความร่วมมือในการดำเนินงานร่วมกับหน่วยงานภายนอกทุกภาคส่วน ทั้งภาครัฐ เอกชน ชุมชม และสังคมท้องถิ่น โดยร่วมกันดำเนินการขับเคลื่อนมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมท้องถิ่น ให้สอดคล้องกับยุทธศาสตร์ของชาติ นโยบายมหาวิทยาลัย และความเชี่ยวชาญของคณะฯ และเผยแพร่ความรู้ องค์ความรู้ นำไปสู่การอนุรักษ์ สืบสาน สร้างความรู้ ความเข้าใจ และการนำไปประยุกต์ใช้ให้เหมาะสมตามยุคสมัย อันจะก่อให้เกิด ความภาคภูมิใจในความเป็นไทย สร้างสรรค์ผลงาน และพัฒนาต่อยอดไปสู่การสร้างคุณค่า โอกาส และมูลค่าเพิ่มทาง เศรษฐกิจ ในงานด้านศิลปวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่นให้เกิดขึ้นกับชุมชน มหาวิทยาลัย และประเทศในอนาคต ส่งเสริมอัตลักษณ์นิสิต “พหุภาษา รู้คุณค่าวัฒนธรรมท้องถิ่น” อีกทั้งยังมีการเก็บข้อมูลเพื่อจัดทำฐานข้อมูล ทางวิชาการด้านการทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรมเพื่อให้เป็นแหล่งเรียนรู้แก่นิสิต ประชาชน และผู้ที่สนใจ ได้ศึกษาเรียนรู้ และเผยแพร่ในรูปแบบข้อมูลออนไลน์ ในฐานะเป็นองค์กรเผยแพร่องค์ความรู้ทางวิชาการด้านภาษาและศิลปะการแสดง สู่ชุมชน มีความร่วมมือด้านศิลปวัฒนธรรม ส่งเสริมการทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรม อนุรักษ์ ฟื้นฟู และสืบสานศิลปวัฒนธรรม และภูมิปัญญาท้องถิ่น ระหว่างคณะมนุษยศาสตร์กับหน่วยงานภายนอก มีเครือข่าย มีส่วนร่วม อันจะนำไปสู่การ พัฒนาชาติตามหลักการ Soft Power โดยใช้ศิลปวัฒนธรรม เป็นแรงขับเคลื่อนยุทธศาสตร์อื่นๆ ทั้งสังคม เศรฐกิจ และจากการดำเนินโครงการนี้ ถือเป็นจุดเริ่มต้นสำหรับการสร้างความเข้มแข็งให้กับศิลปวัฒนธรรมมรดกภูมิปัญญา ท้องถิ่นในเขตพื้นที่รับผิดชอบของมหาวิทยาลัยนเรศวร 9 จังหวัดภาคเหนือตอนล่าง เพื่อขยายผลไปสู่ความเข้มแข็งของการ พัฒนามหาวิทยาลัยด้านทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรมต่อไป สร้างเครือข่ายความร่วมมือในการดำเนินงาน ร่วมกับ สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัด 9 จังหวัดภาคเหนือ ตอนล่าง และชุมชนท้องถิ่น จัดประชุมระดมความคิดเห็นและให้ข้อเสนอแนะ และร่วมกันวางแนวทางการทำนุบำรุง ศิลปวัฒนธรรม เพื่ออนุรักษ์ พื้นฟู และสืบสานศิลปวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่น ในเขตพื้นที่ 9 จังหวัดภาคเหนือ ตอนล่าง จัดเสวนาทิศทางการขับเคลื่อนมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมท้องถิ่น ในหัวข้อ “ยุทธศาสตร์ชาติด้านการพัฒนา ศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่น” โดย 1) นายอนุกูล ใบไกล ผู้อำนวยการกองส่งเสริมและถ่ายทอดศิลปวัฒนธรรม กรมส่งเสริม วัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม 2) รองศาสตราจารย์ ดร.ธัญญา สังขพันธานนท์ ศิลปินแห่งชาติ สาขาวรรณศิลป์ 3) นางสุวิมล เกตุศรีบุรินทร์ วัฒนธรรมจังหวัดพิษณุโลก พิจารณาคัดเลือกผลงานของศิลปินท้องถิ่น สาขาวรรณศิลป์ สาขาดนตรีและศิลปะการแสดง ที่มีผลงานโดดเด่น ให้ได้รับรางวัลเชิดชูเกียรติศิลปินมรดกภูมิปัญญาท้องถิ่น “ศรีสุวรรณภิงคาร” และเผยแพร่ผลงานการแสดงศิลปวัฒนธรรม ประจำจังหวัด อันเป็นมรดกภูมิปัญญาจากศิลปินท้องถิ่น เพื่อให้ทราบความเป็นมาของศิลปและวัฒนธรรมการแสดงพื้นบ้าน สร้างความรู้ ความเข้าใจ อันจะก่อให้เกิดความภาคภูมิใจในความเป็นไทยแก่นิสิต บุคลากร ประชาชนผู้ที่สนใจ รวมไปถึง การอนุรักษ์ฟื้นฟู และสืบสานภูมิปัญญาท้องถิ่น จำนวน 9 ชุดการแสดง จากทุกจังหวัด 9 จังหวัดภาคเหนือตอนล่าง สถานที่จัด ณ อาคารอุทยานองค์สมเด็จพระนเรศวรมหาราช มหาวิทยาลัยนเรศวร
สารบัญ การแสดงศิลปวัฒนธรรม มรดกภูมิปัญญาท้องถิ่น 9 จังหวัดภาคเหนือตอนตอนล่าง หน้า ชุดการแสดงศิลปวัฒนธรรมมรดกภูมิปัญญาท้องถิ่น จังหวัดพิษณุโลก “เริงรำมังคละลีลา” โดย คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร ๑ ภาพการแสดง “เริงรำมังคละลีลา” ชุดที่ 1 การแสดงมรดกภูมิปัญญาท้องถิ่น จังหวัดพิษณุโลก การแสดงมรดกภูมิปัญญา “เก้ง” กลุ่มชาติพันธุ์ม้ง ๔ ภาพการแสดง “เก้ง” กลุ่มชาติพันธุ์ม้ง ชุดที่ 2 การแสดงมรดกภูมิปัญญาท้องถิ่น จังหวัดตาก “ระบำกระทงสาย” ๖ ภาพการแสดง ระบำกระทงสาย ชุดที่ 3 การแสดงมรดกภูมิปัญญาท้องถิ่น จังหวัดอุทัยธานี“เพลงพื้นบ้านท่าโพ ชุดเพลงรำวง โบราณ” ๘ ภาพการแสดง “เพลงพื้นบ้านท่าโพ ชุดเพลงรำวงโบราณ” ชุดที่ 4 การแสดงมรดกภูมิปัญญาท้องถิ่น จังหวัดพิจิตร การแสดงลิเกเรื่อง “พิจิตร พิสมัย”๑๐ ภาพการแสดง ลิเกเรื่อง “พิจิตร พิสมัย” ชุดที่ 5 การแสดงมรดกภูมิปัญญาท้องถิ่น จังหวัดนครสวรรค์ “เต้นกำรำเคียว” ๑๒ ภาพการแสดง “เต้นกำรำเคียว” ชุดที่ 6 การแสดงมรดกภูมิปัญญาท้องถิ่น จังหวัดกำแพงเพชร “ระบำ ก.ไก่” ๑๔ ภาพการแสดง “ระบำ ก.ไก่” ชุดที่ 7 การแสดงมรดกภูมิปัญญาท้องถิ่น จังหวัดสุโขทัย “ระบำสุโขทัย” ๑๖ ภาพการแสดง “ระบำสุโขทัย” ชุดที่ 8 การแสดงมรดกภูมิปัญญาท้องถิ่น จังหวัดเพชรบูรณ์“ดนตรีพื้นบ้านตุ๊บเก่ง” ๑๘ ภาพการแสดง “ดนตรีพื้นบ้านตุ๊บเก่ง” ชุดที่ 9 การแสดงมรดกภูมิปัญญาท้องถิ่น จังหวัดอุตรดิตถ์“สะล้อ ซอซิง ด้นสด” ๒๐ ภาพการแสดง “สะล้อ ซอซิง ด้นสด”
การแสดงศิลปวัฒนธรรม มรดกภูมิปัญญาท้องถิ่น 9 จังหวัดภาคเหนือตอนล่าง
การแสดงมรดกภูมิปัญญาท้องถิ่นจังหวัดพิษณุโลกv ชุดการแสดง “เริงรำมังคละลีลา” โดย คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร การแสดง “เริงรำมังคละลีลา” เป็นการแสดงดนตรีและการรำพื้นบ้านมังคละ นรูปแบบขบวนและระบำ โดยการเรียงร้อยศิลปะการแสดงมังคละชุดต่าง ๆ ได้แก่ รำพุทธบูชานเรศวรมังคลาปุระ รำมังคละสราญ มังคละรำเพลิน รำไม้มวยมังคละ รำมังคละเสลาลีลา และเสน่ห์นางโกร๊ก ผสมผสานกับแนวคิดในการเผยแพร่ประเพณีปักธงชัย การแต่งกายและท่ารำที่ปรากฏในการแสดงนี้ มีแนวคิดที่สะท้อนเอกลักษณ์และศิลปวัฒนธรรมพื้นบ้านของ จังหวัดพิษณุโลก เช่น การนุ่งผ้าลายดอกปีบ ผ้าทอพื้นเมืองประจำจังหวัดพิษณุโลก ท่ารำที่ปรากฏในการแสดง เช่น ท่าลีลาบางแก้ว ท่าไก่เหลืองหางขาว ท่าปักธงชัย ท่าเด็ดดอกปีบ ท่าหนุ่มสามล้อป้อสาวเรือนแพ ท่าไม้มวย ท่าเสน่ห์ นางโกร๊ก เป็นต้น ชื่อ - สกุล ผู้ออกแบบและกำกับการแสดง ดร.รุ่งนภา ฉิมพุฒ ตำแหน่ง อาจารย์ประจำภาควิชาศิลปะการแสดง คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร ชื่อ - สกุล ผู้ฝึกซ้อมและควบคุมการแสดง คณาจารย์ภาควิชาศิลปะการแสดง และสาขาวิชาดุริยางคาสตร์ไทย คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร ชื่อ - สกุล ผู้แสดง นิสิตภาควิชาศิลปะการแสดง และนิสิตสาขาวิชาดุริยางคศาสตร์ไทย คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร ๑
ภาพการแสดง “เริงรำมังคละลีลา” ๒
ภาพการแสดง“เริงรำมังคละลีลา” ๓
จังหวัดพิษณุโลก ชื่อชุดการแสดงมรดกภูมิปัญญาท้องถิ่น “เก้ง” กลุ่มชาติพันธุ์ม้ง การแสดงมรดกภูมิปัญญาท้องถิ่นจังหวัดพิษณุโลก “เก้ง” กลุ่มชาติพันธุ์ม้ง เป็นการเล่นดนตรีแคนหรือ “เก้ง”ของชาวเขากลุ่มชาติพันธุ์ม้ง จะใช้เล่นในงานพิธีกรรมงานศพของชาวเขาเผ่าม้ง ซึ่งเรียกดนตรีชิ้นนี้ว่า “เก้ง” โดยชาวเขาเผ่าม้งมีความเชื่อว่าการเป่าเก้งเป็นการเป้าเพื่อส่งวิญญาณของผู้ตายไปสู่สวรรค์ปัจจุบันวัฒนธรรมการเป่า แคนหรือเก้งเปลี่ยนแปลงไป โดยจะมีการนำแคนหรือเก้งไปใช้เป่าในหลาย ๆ งาน แม้แต่นำไปเล่นในงานรื่นเริงก็มี ซึ่งการเป่าแคนหรือเก้งของชาวเขาเผ่าม้งนี้จะมีท่าเต้นประกอบการเป่า มีลีลาและอารมณ์ที่น่าสนใจ ชื่อ - สกุล ผู้สนับสนุนการแสดง ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ว่าที่ร้อยตรี ดร.โสภณ ลาวรรณ์ ตำแหน่ง รองคณบดีฝ่ายกิจการนิสิตและศิษย์เก่าสัมพันธ์ คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร ชื่อ - สกุล นักแสดง ๑. นายเปรี่ยท้ง ฤทธิ์เนติกุล 2. นายเฟื้ย ซึ่หว้า ๔
ภาพการแสดง “เก้ง” กลุ่มชาติพันธุ์ม้ง ๕
จังหวัดตาก ชื่อชุดการแสดงมรดกภูมิปัญญาท้องถิ่น “ระบำกระทงสาย” การแสดง “ระบำกระทงสาย” เป็นศิลปะการแสดงของชาวจังหวัดตาก สะท้อนวิถีชีวิตและความเชื่อประเพณี ลอยกระทงสาย การแสดงชุดนี้ได้กล่าวถึงประเพณี ๑ เดียวในโลก นั้นคือประเพณีลอยกระทงสายไหลประทีป ๑,๐๐๐ ดวง เป็นประเพณีที่เป็นเอกลักษณ์ของจังหวัดตาก ท่ารำเล่าวิถีชีวิตเริ่มตั้งแต่ฝ่ายชายเป็นผู้แบกหามเข่งช่วยกันไปหากะลา จากนั้นก็จะนำกะลามาขัดให้สวยงาม จึงเกิดเป็นท่ารำของฝ่ายชาย ฝ่ายหญิงเป็นผู้ทำเชื้อไฟ ฟั่นด้ายเป็นรูปตีนกา ลักษณะ คือ การนำด้ายมาชุบเทียนไขและขดเป็นเกลียว แยกเป็น ๓ ขา คล้ายตีนกา เพื่อให้สามารถวางไว้บนกะลาที่มีเชื้อเพลิงเป็นเทียนไข เกิดเป็นท่ารําของฝ่ายหญิง จากนั้น พอถึงวันลอยกระทง ชาวบ้านจะนำกะลาที่เตรียมไว้ จุดไฟแล้วปล่อยลงสอยเป็นจังหวะไปตามลำน้ำปิง อย่างต่อเนื่องไม่ขาดสาย เกิดเป็นท่ารำของฝ่ายชายและฝ่ายหญิง นิยมแสดงในงานประเพณีลอยกระทงสายไหล ประทีป ๑,๐๐๐ ดวง และในโอกาสสำคัญต่าง ๆ เพื่อเผยแพร่ศิลปวัฒนธรรมประเพณีลอยกระทงสายจังหวัดตาก ชื่อ - สกุล ผู้สนับสนุนการแสดง นางประสพสุข กันภัย ตำแหน่ง วัฒนธรรมจังหวัดตาก ชื่อ - สกุล ผู้อำนวยการแสดงโดย 1. ผศ. ดร.ไตรรัตน์ ยืนยง ตำแหน่ง อธิการบดีวิทยาลัยนอร์ทเทิร์น ๒. ดร.หัสชัย ตั้งมั่งมี ตำแหน่ง รองอธิการบดีฝ่ายกิจการนักศึกษา วิทยาลัยนอร์ทเทิร์น ชื่อ - สกุล นักแสดง ๑. นายกรกช บุญชู คณะศึกษาศาสตร์ 2. นางสาวนันทพร แซ่เฮ่อ คณะศึกษาศาสตร์ 3. นางสาวรัตนา ยืนยงคีรีมาส คณะบริหารธุรกิจ 4. นายโชคชัย สิทธินิธิกุล คณะบริหารธุรกิจ 5. นายสมเกียรติ พนาอนันต์โชติ คณะบริหารธุรกิจ 6. นายเลิศลักษณ์ ศิษย์กัลยา คณะบริหารธุรกิจ 7. นางสาวสุนารี ชมพู คณะสหเวชศาสตร์ 8. นางสาววรรณี พลากิจจรัสแสง คณะสหเวชศาสตร์ 9. นางสาวณัฐชยา พชรจรัสแสง คณะนิติศาสตร์และรัฐศาสตร์ ๑๐. นายภัทรพล โพธิติชัย สำนักศิลปวัฒนธรรม โทรศัพท์ผู้ควบคุมหรือผู้ประสานงานการแสดง มือถือ ๐๘ ๙๕๒๘ ๒3๕๘ ๖
ภาพการแสดง“ระบำกระทงสาย” ๗
จังหวัดอุทัยธานี ชื่อชุดการแสดงมรดกภูมิปัญญาท้องถิ่น “เพลงพื้นบ้านท่าโพ ชุดเพลงรำวงโบราณ” การแสดง “เพลงพื้นบ้านท่าโพ ชุดเพลงรำวงโบราณ” เป็นการร้องเล่นสืบสานของชาวบ้านไทย โดยเฉพาะ ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ ๒ จอมพล ป. พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรี ในสมัยนั้นประกาศให้การรำโทน หรือการรำวง ของไทยเป็นวัฒนธรรมของชาติ เนื้อหาของเพลงรำวงส่วนมากเป็นเนื้อหาของนิทานชาดก วรรณคดีไทย นิทาน พื้นบ้าน โดยมีบทบาทของตัวละครประกอบในบทเพลงด้วยเพื่อความสนุกสนาน ชื่อ - สกุล ผู้สนับสนุนการแสดง นางประภัสสร ตรีศิลา ตำแหน่ง วัฒนธรรมจังหวัดอุทัยธานี ชื่อ - สกุล ผู้ฝึกซ้อมและควบคุม นายสุรพงศ์ ทิพย์ศิริ ตำแหน่ง หัวหน้ากลุ่มอนุรักษ์เพลงพื้นบ้านท่าโพ ชื่อ - สกุล นักแสดง ๑. นายสุรพงศ์ ทิพย์ศิริ ๒. นางสําเริง นวกุล ๓. นางพิสมัย บัวเหมือน ๔. นางกําหนด อินทโฉม ๕. นางสุนีย์ สุขสุวรรณ 6. นางณัฐกาญจน์ พิมพ์สีทา ๗. นางทัศนีย์ พินธุวงษ์ 8. นางลัดดา ชื่นดอนกลอย 9. นางสมจิตร ทิพย์ศิริ ๑๐. นางถาวร เกิดน้อย 11. นางขนิษฐา นุธุรัมย์ โทรศัพท์ผู้ควบคุมหรือผู้ประสานงานการแสดง มือถือ ๐๙ ๐๖๘3 ๑60๑ ๘
ภาพการแสดง “เพลงพื้นบ้านท่าโพ ชุดเพลงรำวงโบราณ” ๙
จังหวัดพิจิตร ชื่อชุดการแสดงมรดกภูมิปัญญาท้องถิ่น การแสดงลิเก เรื่อง “พิจิตร พิสมัย” การแสดงลิเกเรื่อง "พิจิตร พิศมัย" จากลิเกคณะ ป.ปากควาย จังหวัดพิจิตร ได้มีคณะลิเกมาตั้งแต่ครั้ง บรรพบุรุษและสืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคนราว พ.ศ. ๒๕๐๐ คณะลิเกรุ่นแรก ๆ ของจังหวัดพิจิตร ได้แก่ คณะแก้วมณี คณะแพงสวรรค์ คณะสีนวล เทียนทอง คณะ ส.พูนสวัสดิ์คณะ ช.โพธิ์ทอง และคณะแสงธรรม เป็นต้น ซึ่งปัจจุบัน คณะลิเกในจังหวัดพิจิตรมีจํานวนมากขึ้น ประมาณ ๒๘ คณะ ส่วนใหญ่ตั้งถิ่นฐานร่วมกลุ่มพบได้ที่อำเภอตะพานหิน และอำเภอเมืองพิจิตร ซึ่งลิเกคณะ ป.ปากควาย เป็น ใน ๒๘ คณะ ที่สร้างชื่อเสียงให้กับจังหวัดพิจิตร การแสดงลิเก เรื่อง "พิจิตร พิศมัย" จากลิเกคณะ ป.ปากควาย เป็นการเล่าถึงของดีและสถานที่ท่องเที่ยวของจังหวัดพิจิตรพร้อม เชิญชวนให้ทุกท่านไปสัมผัสกับมนต์เสน่ห์ของ “พิจิตร พิสมัย” ชื่อ - สกุล ผู้สนับสนุนการแสดง นางสาวพรพรรณ กลิ่นเกษร ตำแหน่ง วัฒนธรรมจังหวัดพิจิตร ชื่อ - สกุล ผู้ฝึกข้อมและควบคุม นายมณฑล อโหสิ ตำแหน่ง หัวหน้าคณะลิเก ป.ปากควาย ชื่อ - สกุล นักแสดง 1. นายมณฑล อโหสิ ๒. นายภาคภูมิ เขตชะเอม 3. นางสาวณัฐกาญจน์ พรหมมาสะ ๔. นางสาวนิตยา เครนิยม โทรศัพท์ผู้ควบคุมหรือผู้ประสานงานการแสดง มือถือ ๐๘ ๑๗๘๕ ๕๑๐๕, ๐๘ ๑๔๗๔ ๒๕๐๕ ๑๐
ภาพการแสดงลิเกเรื่อง “พิจิตร พิสมัย” ๑๑
จังหวัดนครสวรรค์ ชื่อชุดการแสดงมรดกภูมิปัญญาท้องถิ่น “เต้นกำรำเคียว” การแสดง “เต้นกำรำเคียว”เป็นการละเล่นพื้นบ้านของพี่น้องเกษตรกรภาคกลาง เกิดขึ้นในสมัย พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๕) ผู้ประพันธ์คำร้อง/ทำนอง คือ หลวงศรีบุรีขวัญ นำมาร้อง/ เล่น ที่หมู่บ้านสระทะเลเป็นแห่งแรก การเล่น/การร้อง นิยมเล่นในฤดูเกี่ยวข้าว ประเพณีลงแขกเกี่ยวข้าว สถานที่ เล่นในแปลงนาที่เกี่ยวข้าว เวลาที่นิยมเล่นตั้งแต่เวลา ๑๕.๓๐ น. เป็นต้นไป (เพื่อผ่อนคลายการปวดหลังของคนทีกัน เกี่ยวข้าวมาทั้งวัน) เดิมชาวสระทะเล เรียกการละเล่นแขนงนี้ว่า “เต้นกำ” ต่อมานายธนิต อยู่โพธิ์ อดีตอธิบดีกรมศิลปากร ในขณะนั้น นำศิลปินของกรมศิลปากร มาเรียนรู้การร้อง/การรำ จากคุณตา คุณยาย เห็นว่ามีเคียวเป็นอุปกรณ์ ในการเล่นร่วมด้วย จึงเพิ่มคำว่า “รำเคียว” ตั้งแต่บัดนั้นเป็นต้นมา การละเล่นแขนงนี้กรมศิลปากรนำออกเผยแพร่ ตั้งชื่อใหม่ว่า “เต้นกำรำเคียว” จนปัจจุบันในการเล่นไม่มีดนตรีประกอบ ใช้การปรบมือและร้องชัดซ่า ของลูกคู่ ฝ่ายชาย เป็นจังหวะ ชื่อ - สกุล ผู้สนับสนุนการแสดง 1. นางปรีชญา พรมชู ตำแหน่ง วัฒนธรรมจังหวัดนครสวรรค์ 2. นายศัตคุณ นิลสนธิ ตำแหน่ง นายกองค์การบริหารส่วนตำบลสระทะเล ชื่อ – สกุล ผู้ฝึกซ้อมและควบคุม นายคฑาวุฒิ มีมุข ตำแหน่ง ประธานกลุ่มอนุรักษ์การละเล่นพื้นบ้าน ตำบลสระทะเล ชื่อ - สกุล นักแสดง การแสดงไม่มีดนตรีประกอบ แต่ใช้การปรบมือเป็นจังหวะ 1. นายเฉลิม ทองขาว (พ่อเพลง) 1. นางสาลี ทองขาว (แม่เพลง) ๒. นายคฑาวุฒิ มีมุข 2. นางสาวเล็ก ทองขาว ๓. นายสุนทร มีหวาน ๓. นางหมั่น ก้อนจันทร์เทศ ๔. นายเสถียร วินิจสร ๔. นางละออง มีมุข ๕. นายประชุม บัวอุไร ๕. นางจวง บัวสุข 6. นางบุญชู ก้อนจันทร์เทศ โทรศัพท์ติดต่อผู้ควบคุมหรือผู้ประสานงานการแสดง 1. นายคฑาวุฒิ นิลสนธิ มือถือ ๐๘ ๔๘๑๐ ๘๖๘๖ 2. นายศัตคุณ มีสุข มือถือ ๐๙ ๘๖๕๓ ๙๕๑๙ ๑๒
ภาพการแสดง “เต้นกำรำเคียว” ๑๓
จังหวัดกําแพงเพชร ชื่อการแสดงมรดกภูมิปัญญาท้องถิ่น “ระบำ ก.ไก่” ศิลปะการแสดง “ระบำ ก.ไก่” แสดงโดย ชมรมรักษ์วัฒนธรรมตำบลไตรตรึงษ์ ระบำ ก.ไก่ เป็นการแสดง พื้นบ้านของชาวบ้านในตำบลไตรตรึงษ์ ซึ่งเป็นเมืองเก่าของจังหวัดกําแพงเพชร การแสดงชุดนี้ได้รับการสืบทอดรุ่นต่อรุ่น มานานนับร้อยปี โดยมีคุณแม่เสนอ สิทธิ เป็นผู้ถ่ายทอดให้ นางสาวสุขศรี สิทธิ นำมาสอนให้เด็ก เยาวชน และผู้สนใจ ได้ร่วมสืบทอด แต่เดิมเนื้อหาของบทร้อง เป็นการโต้ตอบเชิงเกี้ยวพาราสีกันธรรมดา ไม่มีการเล่นคำและอักษรดังเช่น ทุกวันนี้ จนเมื่อมีการเรียนการสอนในโรงเรียนจึงนำอักษร ก - ฮ มาเล่น และสัมผัสอย่างมีชั้นเชิงมากขึ้น การแสดง ระบำ ก.ไก่ นักแสดงในงานรื่นเริงต่าง ๆ ของท้องถิ่น เช่น วันตรุษและวันสงกรานต์ ปัจจุบันชาวบ้านในชุมชน คุณธรรมบ้านวังพระธาตุได้นำมาใช้เป็นชุดการแสดงต้อนรับนักท่องเที่ยวและแสดงในงานสําคัญ ๆ ของจังหวัด ชื่อ-สกุล ผู้สนับสนุนการแสดง 1. นางสาวนุชรินทร์ภัทร์ ธีระบุญยะ ตำแหน่ง วัฒนธรรมจังหวัดกำแพงเพชร ๒. องค์การบริหารส่วนตำบลไตรตรึงษ์ ชื่อ-สกุล ผู้ฝึกข้อมและควบคุม นางสาวสุขศรี สิทธิ ชื่อ-สกุล นักแสดง 1. นางสาวสุขศรีสิทธิ ๒. นางสำรวย อุปจ๊ะ ๓. นางสำอางค์ สุวรรณวรกิจ ๔. นางพิสมัย รอดวงษ์ ๕. นางลมโชย กอบธัญกิจ 6. นางประนอม สาสนันท์ 7. นางสุพรรษา ระงับจิต 8. นางจงรัก โกรทช์ 9. นางสาวผาสุข กิ่งวาที 1๐. นางสิรินาถ นิ่มตรง โทรศัพท์ติดต่อผู้ควบคุมหรือผู้ประสานงานการแสดง มือถือ ๐๘ ๑๒๕๕ ๕๕๕๐ ๑๔
ภาพการแสดง “ระบำ ก.ไก่” ๑๕
จังหวัดสุโขทัย ชื่อขุดการแสดงมรดกภูมิปัญญาท้องถิ่น “ระบำสุโขทัย” การแสดง “ระบำสุโขทัย” พบในระหว่างพุทธศตวรรษที่ ๑๘ - ๒๐ เป็นยุคสมัยที่ชนชาติไทยเริ่มสร้างสรรค์ ศิลปะด้านนาฏศิลป์และดนตรีให้เป็นสมบัติประจำชาติ โดยอาศัยหลักฐานอ้างอิงที่กล่าวไว้ในเอกสาร และหลัก ศิลาจารึก การแต่งทํานองกระบวนท่าร่าและเครื่องแต่งกายประดิษฐานให้มีลักษณะที่อ่อนช้อยงดงาม ตามแบบอย่าง ของศิลปะสมัยสุโขทัย ระบำสุโขทัย เป็นระบำโบราณคดีเกิดจากแนวคิดของนายธนิต อยู่โพธิ์ อดีตอธิบดีกรมศิลปากร ซึ่งได้พบภาพเขียน ภาพปั้นและภาพจําหลักตามโบราณวัตถุสมัยต่าง ๆ ทั้งที่พบในประเทศไทยและประเทศใกล้เคียง จึงได้นำมาประกอบแนวคิดประดิษฐ์สร้างเครื่องดนตรี โดยมอบหมายให้นายมนตรี ตราโมท ผู้เชี่ยวชาญดุริยางค์ไทย กรมศิลปากร ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง เป็นผู้แต่งทำนองเพลงเก่าสุโขทัยมาดัดแปลง ผู้ประดิษฐ์ท่ารำ คือ ท่านผู้หญิงแผ้ว สนิทวงศ์เสนีย์ ผู้เชี่ยวชาญศิลป์ไทย กรมศิลปากร ชื่อ - สกุล ผู้สนับสนุนการแสดง นางบุญชู สาดี ตำแหน่ง วัฒนธรรมจังหวัดสุโขทัย ชื่อ - สกุล ผู้ควบคุมหรือผู้ประสานงานการแสดง นายสมเจตน์ กฤษฎี ชื่อ - สกุล ผู้ประสานงาน นางสาวเกสรา บุญชัยเรืองขจร ตำแหน่ง นักวิชาการวัฒนธรรมชำนาญการ มือถือ ๐๙ ๙๐๑๘ ๖๑๖๕ ชื่อ - สกุล นักแสดง 1. นางสาวกัญจนพร โพธิ์โต ๒. นางสาวหนึ่งฤทัย วงค์แก้วหล้า ๓. นางสาวศุภัชฌา กล่องชู ๑๖
ภาพการแสดง “ระบำสุโขทัย” ๑๗
จังหวัดเพชรบูรณ์ ชื่อชุดการแสดงมรดกภูมิปัญญาท้องถิ่น “ดนตรีพื้นบ้านตุ๊บเก่ง” การแสดง "ตุ๊บเก่ง" เป็นดนตรีพื้นบ้านของเมืองเพชรบูรณ์ ที่จัดเป็นดนตรีพิธีกรรมใช้บรรเลงเพื่อเพิ่มความขลัง ความศักดิ์สิทธิ์ของพิธีกรรม มีต้นกำเนิดไม่ต่ำกว่า ๑๐๐ ปีจากบ้านป่าแดง ตำบลป่าเลา อำเภอเมืองเพชรบูรณ์ และได้ ถ่ายทอดหรือเผยแพร่ออกไปสู่ชุมชนอื่น ๆ โดยเฉพาะในเขตอำเภอเมืองเพชรบูรณ์ โดยพบที่ บ้านนางั่ว บ้านสะเดียง และบ้านป่าเลา นอกจากนั้นยังมีการค้นพบว่าเคยมีการเล่นใน บ้านนาเลา บ้านห้วยไคร้ และบ้านท่าด้วง ชื่อ “ตุ๊บเก่ง” มาจากเสียงของเครื่องดนตรีที่สำคัญ ๒ ชนิดในวง นั่นคือ “ตับ” คือ เสียงของกลอง และ "เก่ง" คือ เสียงของฆ้องกระแต ดนตรีตุ๊บเก่งเล่นเป็นวงผสม ประกอบด้วยเครื่องดนตรี ๓ ชนิด ๕ ชิ้น ได้แก่ ปี่แต ๑ เสา กลองเดิน 1 ใบ กลองออก ๑ ใบ และฆ้องราว ๑ ชุด ประกอบด้วย ฆ้องกระแต ๑ ใบ และฆ้องโหม่งต่างขนาดกัน ๒ ใบ ดนตรีมีลักษณะ เจื้อยแจ้ว ช่วงเสียงแคบต่ำ ทํานองเพลงมี ๓ ลักษณะ คือ ลักษณะช้าราบเรียบ ลักษณะกระชับ เร็วขึ้น และลักษณะ จังหวะเร็ว โดยมีปี่แตเป็นตัวดำเนินทำนอง ซึ่งจะต้องมีการทำเสียงได้อย่างต่อเนื่องกันตลอดเพลง ส่วนเครื่องดนตรี ชนิดอื่นจะเป็นตัวให้จังหวะ ปี่แตจะต้องบรรเลงทํานองเพลงให้สัมพันธ์กับกระสวน จังหวะกลองเดินและกลองออก ซึ่งจะมีลักษณะเฉพาะของแต่ละเพลง เพลงที่เล่นจะเรียบง่ายไม่ซับซ้อน เป็นเพลงท่อนเดียวบรรเลงซ้ำไปเรื่อย ๆ ซึ่งใน แต่ละเที่ยวผู้เป่าจะคิดต้นทำนองออกไป ส่วนฆ้องกระแต่ใบเล็กเสียงสูง และฆ้องขนาดกลางเสียงค่อนข้างต่ำและฆ้อง ขนาดใหญ่เสียงต่ำ จะเป็นตัวยืนแนวจังหวะให้กับวง วิธีการสร้างเครื่องมือนั้น นักดนตรีจะเป็นผู้สร้างขึ้นเพื่อเอาไว้ใช้ เองเป็นส่วนตัว โดยสร้างตามลักษณะของดนตรีพื้นบ้าน คือ ใช้วัสดุที่มีอยู่ในท้องถิ่นของตนเอง วิธีการสร้างก็เรียบง่าย ไม่พิถีพิถัน หรือไม่ก็จะได้รับการสืบทอดมาจากบรรพบุรุษอีกทีหนึ่ง ชื่อ - สกุล ผู้สนับสนุนการแสดง นางเยาวภา โตสงวน ตำแหน่ง วัฒนธรรมจังหวัดเพชรบูรณ์ ชื่อ - สกุล ผู้ฝึกซ้อมและควบคุม นายนฤเทพ แสงนก ตำแหน่ง หัวหน้าวงดนตรี โทรศัพท์๐๙ ๗๑๓๐ 8๔๒1 ชื่อ - สกุล นักแสดง ๑. นายนฤเทพ แสงนก ๒. นายชิต อ่อนตา ๓. นายสมัย ครุฑวงศ์ ๔. นายนิคม สีใส 5. นายออม เทียนทอง โทรศัพท์ผู้ควบคุมหรือผู้ประสานงานการแสดง นางสาววลัยศรีเต็มธนัน มือถือ ๐๘ ๓๙๒๑ ๓๗๑๕ ๑๘
ภาพการแสดง “ดนตรีพื้นบ้านตุ๊บเก่ง” ๑๙
จังหวัดอุตรดิตถ์ ชื่อชุดการแสดงมรดกภูมิปัญญาท้องถิ่น “สะล้อ ซอซิง ด้นสด” ศิลปวัฒนธรรมซอล้านนา อำเภอท่าปลา จังหวัดอุตรดิตถ์ เป็นคณะซอที่ได้รับการสืบทอดการขับซอมาจาก ซอล่องน่าน ที่ปัจจุบันยังร้องขับขานงานบุญประเพณี ซอพื้นบ้านท่าปลาแฝงด้วยคติธรรมสอนแสดงให้เห็นความสัมพันธ์ ของมนุษย์กับมนุษย์ มนุษย์กับธรรมชาติ และมนุษย์ที่อยู่กับความเชื่อไว้อย่างชัดเจน และได้ถ่ายทอดสู่เด็กและเยาวชน ในพื้นที่เป็นที่ประจักษ์ สืบมา ชื่อ - สกุล ผู้สนับสนุนการแสดง นายสุรพันธ์ เจริญทรัพย์ ตำแหน่ง วัฒนธรรมจังหวัดอุตรดิตถ์ ชื่อ - สกุล ผู้ฝึกซ้อมและควบคุม นางประนอม กาวิใจ ตำแหน่ง หัวหน้าคณะการแสดง ชื่อ - สกุล ผู้ประสานงานการแสดง นางสาวอมรวรรณ ตรีเนตร ตำแหน่ง นักวิชาการวัฒนธรรมชำนาญการพิเศษ ชื่อ - สกุล นักแสดง 1. นางประนอม กาวิใจ 2. นายเวช โนจักร 3. นายไตรรงค์ อินธจันทร์ 4. นายจุฑาวุฒิ ใจคํา 5. นายณัฐสิทธิ์ คิดอ่าน โทรศัพท์ผู้ควบคุมหรือผู้ประสานงานการแสดง มือถือ ๐๖ ๕๕๑๙ ๔๘๙๓ ๒๐
ภาพการแสดง “สะล้อ ซอซึง ด้นสด” ๒๑
หน่วยทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรม งานกิจการนิสิตและศิษย์เก่าสัมพันธ์ คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร อำเภอเมืองพิษณุโลก จังหวัดพิษณุโลก 65000 E-mail: [email protected] โทรศัพท์ 0 5596 2021